ZiyoUz - Haqiqiy o'zbekona forum

Umumiy bo'lim => Umumiy => Mavzu boshlandi: Muhyiddin 20 May 2008, 15:40:08

Nom: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Muhyiddin 20 May 2008, 15:40:08
Ассалому алайкум

БУ ПОСТ ЛОТИН ИМЛОСИГА ЎТИШ МУМАММОЛАРИГА БАҒИШЛАНАДИ.

Барчамизга маълумки, юртимизда Лотин имлосига босқичма-босқич ўтиш жараёни кетмоқда. Аввалари, янглишмасам, одамларимизда жорий Кирил имлосига нисбатан деярли ҳеч қандай эътирозлари йўқ эди, бу имлонинг ўзига хос камчилик ва қулайликларига ўрганиб кетишган эдилар.
Шунда ҳам муммолари ўзига етарлди бўлган, ёш, эндигина ривожланиб келаётган мамлакатимиз учун бу муаммо қаердан бирданига кун тартибига чиқиб қолди?
Кимлардир РИВОЖЛАНИШНИ лотин имлосига ўтишда деб билди (балки) ва бир қатор бунга дастакларни ҳам кўрсатдилар. Масалан: жаҳоннинг кўпгина мамлакатлари бу имлодан фодаланаётгани, яна кимлардир биз кўникиб кетган “Ў”, ”Қ”, “Ғ”, “Ҳ” ларни клавиатураларда йўқлигини баҳона қилдилар ва ҳ.к.
Янги имлога ўтишнинг асосий сабаби нима? Бу савол аввало шу соҳанинг мутахассисларга! 
Табиийки кетма-кет яна саволлар туғилади:
1. Биз ўтмоқчи бўлган янги лотин имлоси қанчалик ИМЛО жиҳатидан талабга жавоб беради?
Биз “Ё”ни Yo қилдик, “Я”ни Ya қилди ва ҳ.к. ютуқларга эришдигу, лекин шунга ўхшаш “Ш” - Sh “Ч” – Ch  “Ў” - O’ каби қўш харфли янги муаммоларга дуч келдик...
2. Бу борадаги қонун қандай сабабга кўра қабул қилинди? Миллий ёки сиёсий сабабга кўра?
Балки ўша пайтлардаги Американинг бизга навбатдаги таъсири бўлгандир ёки Собиқ совет тузимидан батамом мафкуравий қутилишнинг жоҳилона ечимими бу?
3. Ақлий ёки иқтисодий ривожланишга таъсири борми?
Хитойликларнинг иероглифларда ўзларидан бошқа ҳеч ким ёзмайди, лекин ривожланишда биринчилардан. Японлар ҳам, Карис ҳам шундай. Араб лигаси давлатларида ҳам аҳвол ёмон эмас. Сўзсизки ривожланиш лотин имлосига ўтишда эмаслигини шу фактларнинг ўзи сўзсиз исботлайди.
Тўла жавоб берса ҳам бир навр кўникиш мумкин эди, балки...
Хўш, унда нега биз талабларимизга унчалик жавоб бермайдиган, кўпгина муаммоларни келтириб чиқарадиган бу имлога ўтишимиз лозим?
Фикрларингизни кутиб қоламиз.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: MUTLU 20 May 2008, 16:35:58
Assalomu Alaykum Brodar yahshimisiz? Brodar man sizzi tushundim. Lekin bitta narsani esdan chiqarmang bu olamda bunday muammolarni siz bilan biz ko'rmaymiz. Buni siyosat deyishadi. Man aytmoqchimanki siz bilan bizzi qo'limizdan kelmaydi. Shahsan manga farqi yo'q. Chunki bu imlo pimlo nima bo'libti jamiyatimizda bundan kattaroq muammolar tiqilib yotibti. Siz nimaga aynan Imloga siqilib turganizzi bilmaymanku lekin maslahatim bu imlodan boshqa kattaroq muammolarga siqiling haqiqatdan jamiyatga yoki bo'masa halq davlatiga achinadigan bo'lsangiz.   
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Y_U_R_I_S_T 20 May 2008, 18:52:24
Ассалому алайкум

БУ ПОСТ ЛОТИН ИМЛОСИГА ЎТИШ МУМАММОЛАРИГА БАҒИШЛАНАДИ.


2. Бу борадаги қонун қандай сабабга кўра қабул қилинди? Миллий ёки сиёсий сабабга кўра?
Балки ўша пайтлардаги Американинг бизга навбатдаги таъсири бўлгандир ёки Собиқ совет тузимидан батамом мафкуравий қутилишнинг жоҳилона ечимими бу?


Va alaykum assalom!

Bu fikringizga qo'shilolmayman. Sababi lotin imlosiga SSSR davrida ham bir marta o'tilgan. Shuning uchun aynan mana shu sabab bunga to'g'ri kelmaydi.

Aslida bu jahon standartlariga o'tish deya ta'riflanagan. Buning ostida yana boshqa qanday niyatlar bo'lganini bilmadim
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: saraton07 21 May 2008, 23:16:50
Assalomu-alaykum   Uzmus.Haqiqatdan  ham yaxshi mavzuni  ochibsiz.
 Darhaqiqat ,hammaning o'z fikri bor.
  Yurist ning  gapida jon bor. To'g'ri, lotin tiliga  SSSR davrida  o'tib ko'rilgan. Adashmasam  40  yillarda.
 Bu alifboning, fikrimcha hozirgi  o'rni juda  yuqori. Sababi, har  qaysi  rivojlangan  yoi rivojlanayotgan davlarda  bu  alifbo  to'liq   yoki,  juda ko'p    foydalanilmoqda. Chunki dunyo  makro iqtisodiyotidagi   strategik  ahamiyatga   ega  o'rinlar, Amerika  va Yevropa  davlatlari  hissasiga to'g'ri keladi.  Bu esa  o'z-o'zidan  ularning  tilida hisoblashishga  undaydigan holat. Ularning   tillaridagi  tuzilishlar   lotin tili va alifbosi bilan  uzviy bog'liq.Aksariyatlarida  desak to'g'ri bo'lardi.
 Yurtimizdagi   alifbo siyosatiga kelsak, manimcha bu hech qanday   salbiy  tomonga boshlamaydi. Sababi, faqat  qariyalarimiz   va   maktabda   chet tillari  o'qimagan yoki yaxshi o'qimagan  odamlar bu   alifboni tushunmaydilar.   Lekin hozirgi  bolalar , manimcha   osonlik bilan  ham  kirill ham lotin alifbosini o'zlashtiryaptilar. Man bu gapni o'z jiyanlarim va bir ikkita tanishlarimning farzandlaridan olib gapimoqdaman.
 Bunga salbiy  yondoshish noto'g'ri,manimcha. Chunki hozirgi kunda, uzoqqa bormaylik, Rossiyada, aksariyat mega kompaniyalar Xorij   u yoqda tursin, o'zaro   aloqalarda ham rus tilini lotin alifbosida olib borishga odatlanib borishmoqda. Sms yozishlarda, elektron xat almashinuvlarida ham shu holat ommaviylashmoqda. Xo'sh, bu  nimadan   dalolat.
 Rossiyaning hozirgi  tezlik bilan  olg'a  borayotgan  taraqqiyotiga hech bir salbiy   ta'sir   ko'rsatmayaptiku. Maktab yoshlari va  Talaba,hatto ko'pchilik qariyalar  bemalol  o'qiy oladilar ikki  alifboda ham. Qaniydi, bizda ham yoshlar qariyalar ikki alifboni  o'zlashtirsalar. Bunga faqat  hamma e'tibor bersagina  amalga oshishi mumkin. Shuning uchun bolalarni va yoshlarni  ikki alifboga ham qiziqtirish lozim. Bu har  birimizning burchimiz.
   Lotin alifbosidan ayb qidirishlik  noo'rin. Jahon bilan hamnafaslik davr talabi.  Bir yoqlama fikrlashlik  inqiroz omilidir. Shu fikrdaman  lotin alifbosi to'g'risida. Inshalloh, bizning yurt ham  har tomonlama  taraqqiy topgusidir.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Y_U_R_I_S_T 22 May 2008, 12:40:59
Assalomu alaykum!

saraton07 ning gaplarida jon bor! Fikrlari uchun rahmat.

Meni bir savol qiziqtirayapti. Nega uzmus bu mavzuni endi ko'tarmoqda. Axir lotin alifbosiga o'tish boshlanganiga ancha yillar bo'ldi. O'shanda 4-sinfda o'qirdim. Xozir "Lotin imlosiga o'tish haqida" qabul qilingan qonunga ko'ra barcha hujjat va yozuvlar, darsliklarning 100% lotin alifbosiga o'tilishiga bor-yo'g'i 2 yil qoldi. (2010 yil)

Sizni shu mavzuga ochishga undagan sabab nima? Men shuni bilmoqchi edim.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: shoir 22 May 2008, 13:43:52
Assalomu alaykum!

Uzmusning kuyinishlarida ham jon bor. Buning bir qancha omillarini sanab o'taman.

O'zbek alifbosining boshidan ne kunlar o'tmadi. Avval arab yozuvi, so'ng kirill, undan so'ng lotin va yana kirillga o'tildi. Endi tarixni olib qarang, arab, lotin, kirilla alifbosiga o'tilgan paytda xalqning savodsizlik darajasi patga tushib ketgani fakt. Endi yana lotin grafikasiga o'tishda ham shunday muammolar bo'lishini tabiiy qabul qilamiz, afsuski. Bu narsa keltirib chiqadigan katta muammo bu savodsizlik. Bunga nimalar kiradi?

Hozirda mavjud bo'lgan ilmiy adabiyotlarimizning juda ko'p qismi kirill alifbosida. Endi savol: shularning hammasini lotinchalashga qancha vaqt ketadi? Qancha mablag' ketadi? Buyog'i absurd bo'lib qolayapti. Lotinga o'tishga atigi ikki qil qolgan bo'lsa-da, hali muammolar hal etilmagan. Bu ketishda hali lotinga o'tmasak ham kerak. Buning lotinga o'trish muddatlarining kechiktirilganligi ham misol bo'la oladi.

Taraqqiyot yoki kimgadir yaqin bo'lishlik grafikaga bog'liq emas. Ba'zilar buni komputer imkoniyatlari bilan ham bog'ladilar. Lekin hozir hamma narsaning iloji bor.

Bir narsa eng muhim: kirillda bo'ladimi, lotinmda bo'ladimi, xalqimizning savod darajasi, ilmga intilish darajasi shu narsaga bog'lanib qolmasligi kerak!
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Muhyiddin 22 May 2008, 14:28:59
Билдирган фикр-мулоҳазаларингиз учун катта раҳмат.
Тушунишимча сизлар вазиятни яхши тасаввур қилмаган кўринасизлар.

Ҳурматли биродарим MUTLU
Iqtibos
Chunki bu imlo pimlo nima bo'libti
jamiyatimizda bundan kattaroq muammolar tiqilib yotibti.
деб ёзибсиз.
Гапингизни бир қисмига бутунлай қўшилиб бир қисмига умуман қўшилишим қийин.
Мен бу муаммони сиз таъкидлаганингиздек :
Iqtibos
“jamiyatimizda bundan kattaroq muammolar tiqilib yotibti”
каби муаммолар қаторига қўшаман.
Агар вазиятни яхши тасаввур қилмаган бўлсангиз бир мисол келтирай.
Бутун мамлакатга тегишли бўлган ўзгаришлар, муаммолар халқ олдига Референдум сифатида қўйилади. Нима бу кичик, арзимас нарсами? Бутун фуқароларга тегишли бўлган бир ёзувдан иккинчи ёзувга ўтишдек имло масаласи нега референдумга қўйилмаслиги керак. Бу муаммога ҳеч бўлмаса 5-7 йилга сайланадиган Президентни сайлаш компаниясига эътибор берганчалик ҳам эътибор берилмади, силлиқина қонун қабул қилин қўйилди... Бу сиз айтгандек биз аралаша олмайдиган сиёсат масаласи
БИЗ 1 АСРДА 4 МАРТА ИМЛОСИНИ ЎЗГАРТИРГАН МИЛЛАТ МАМЛАКАТ ҚАТОРИГА КИРАМИЗ!
Буни сиз билан биз баъзан “Нега биз ривожланмаяпмиз, мусулмонлар нега ривожланмайди?” каби айюханнос соладиган ривожланишга таъсири йўқ деб ўйлайсизми?!
Мамлакатни ривожлантиришга кетадиган қанча куч, маблағ, бу билан оввора-ÑŽ сарсон  инсонларни ҳеч кўз олдингизга келтиряпсизми?...
Уни ўрнига она тилимизни амалдаги ўрнини мутаҳкамлайлик, ўз маданиятимизни бошқа халқлар каби бутун дунёга тарғиб қилишга ҳозирча имконият тополмаётган бўлсакда, ҳеч бўлмаса ўз юртимизда тарғиб қилишга куч топайлик!

saraton07 ни фикрига келсак:
Iqtibos
Chunki hozirgi kunda, uzoqqa bormaylik, Rossiyada, aksariyat mega kompaniyalar Xorij u yoqda tursin, o'zaro aloqalarda ham rus tilini lotin alifbosida olib borishga odatlanib borishmoqda. SMS yozishlarda, elektron xat almashinuvlarida ham shu holat ommaviylashmoqda. Xo'sh, bu nimadan dalolat.
Бу ўзига шароит яратмаликдан далолат.
Лекин Россия лотин имлосига ўтиб кетаётгани йўқ-ку, бу билан.
Агар билсангиз Хитой ва Японияларда сиз билган ўша СМСларни ўз имлосида жўнатишади, Компютер клавиятураларии ўзлариучун мослаштирганлар...
Ўзларини ёзувларида қолиб ривожланишад норқада қолаётганлари йўқ-ку.
Қайта таъкидлашга мажбурман. Ривожланишга ёзувни ўзгартириб эришиб бўлмайди, ватандошларим. Ўтаётган ёзувимиз ҳеч қурса олдинги кирилдан ҳам мукаммал эмас. (Биринчи постга қаралсин)
Яқинда битта Хитой филмини кўрдим. Шу филмда битта таъсирли сюжет бор эди.
Унда, бир ўша даврларда бўлиниб ётган Хитойнинг бир давлатчасига душманлар хужум қилади. Шунда уларга раҳбарлик қиладиган бир роҳиб қуйидаги мазмундаги сўзни айтади: “Молимиздан айрилсак ҳам, жонимиздан айрилсак ҳам, лекин ҳеч қачон ёзувимиздан айрилмаслигимиз керак!” дейди ва Ñžқлар Ñ‘ғилиб турган пайтда ҳам қўлига махсус таёғини олиб иероглифларни ёза кетади у... 
Бу ўз тарихига, маданиятига, ёзувига садоқатнинг юксак намуналаридан бири эди.
Бизда ўз маданиятмизга садоқат етишмай, менимча.
Хатто, бир имлодан иккинчи имлога ўтишни арзимас ишдек қабул қилавермиз.
Ахир, ёзув - бу тарих, бу маданият. Уни қанча ўзгартирсак шунча ўзлигимиздан, ўз тарихимиздан узоқлашиб борамиз.
Ҳозир тасаввур қилинг қанча араб имлосида ёзилган эски ўзбек ёзувидаги қўлёзмаларни кўпчилик Ñžқиёлмайди. Уларни хали учдан бир қисмини ҳам ўзлаштириб улгуришгани йўқ. У ерда (Шарқшунослик институти қўлёзмалар фондида) қанча-қанча тарихга, адабиётга, физика-математикага, тиббиётга алоқадор китоблар қимматбоҳо асарлар чанг босиб ётибди. Чунки уларни оддий талаба Ñžқиёлмайди, Ñžқиёлмагандан кейин, кўпгина қимматбаҳо маълумотлардан бебаҳра қолиши аниқ... Кейин биз нега ривожланмаяпмиз деб, дод вой солаверамиз...
Қолаверса, ҳозирги кирил имлосида ҳам озмунча китоблар чоп этилдими? Уларни яна лотинга ўгириш керакми?
Кўпгина мутахассис филолог дўстларимни бунга Ñ‚Ñžқнаш келганини кўп гувоҳи бўлганман. Улар ҳам бу ишга кўпам рози эмаслар... Халқни борган сари саводсизлашаётганидан ачинмоқдалар. Ўша сиз айтган жиянларингиз яна битта ёзувни ўрганишга кетгазкан вақтларини бошқа фойдали ишга сарфлагани яхши эмасми?.
Гапларим чўзилиб кетган бўлса узр.
Бу гапларни шунчаки гапираётганим йўқ, ачинганимдан гапиряпман.

P.S.
Юқоридаги форумдошларимизга жавобни энди тайёрлаб бўлган ҳам эдим ҳамки, Shoir сиз фикрингизни билдирибсиз. Бу масалани Ñ‚Ñžғри тушинганингиздан хурсанд бўлдим. Самимий фикрларингиз учун Cизга ташаккур.

Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: saraton07 23 May 2008, 01:52:51
Assalomu-alaykum Xonimlar va Janoblar.
 Haqiqatni gapiribsiz.Ammo......
 Janob Uzmus.  Men tushunib turibman nima demoqchi ekanligizni.
 Bilasizmi, qadimda har bir davlat o'z imlosiga ega bo'lishga intigan, ko'pchilik davlatlar bunga erishganlar ham.
Chingizxon ham bir vaqtlari o'z imperiyasinig  jipsligini taminlash omillaridan biri deb, qolaversa mo'g'ul millatining  nufuzinig  oshishining asoslaridan   deb harbiy qudrat bilan bir qatorda   milliy imlo, yozuvni  joriy etishni lozim topgan. Va bunga  muyassar ham bo'lgan. demak  milliy imlo,yozuv ham ko'p narsani belgilaydi. To'g'ri atdiz,  1 asrda 4 marta  almashilgan deb.Istilodan so'ng albatta. Ungacha nima edi, arab alifbosi edi. Manimcha to'g'ri bolardi   lotinchada qolishlik. Siz aytgan qo'lyozmalarning ichida arabchalari ham bor,to'g'rimi, demak masala  allaqachon  chigallashib ketgan.
 Allaqachon  hamma  muammo imlo borasida bir qozonga tushib bo'ldi. Endi   kirillga qaytaylik desa, allaqachon  yosh avlodning talayginasi  lotinda,  lotinda qolaylik desa, katta avlod aro yo'lda, arabchaniku  taklif ham qilib bo'lmay qoldi.
Xo'sh yechim qayerda? Nima qilish kerak.
Manimcha 3 xil yo'l  bor
 1 chisi   Umuman har ikkalasidan ham voz kechib, yangi milliy alifbo  tuzish
 2 chisi    Lotinda qolishlik va kirillni ham qo'ymasdan o'rganib  borishlik,ommaviyligini yo'qotmaslik
3 chisi     kiril bilan  lotinni aralashtirib yuborishlik. Xuddi  Qozoq, Qirg'iz, turkman,Ukrainlardek.
  Xo'sh bu uch variantdan qay birini real variant deb hisoblaysiz.?
Manimcha  2 chisi. Boshqa iloj yo'qmas,lekin, juda uzoq muddat va juda katta yo'qotishlarni   ko'rishga majbur bo'lamiz. Allaqachon g'isht qolipdan ko'chgan Uzmuz. Faqat bizning ilojimiz, lotinchani ,kirilchani o'rganish va o'rgatishlik.Hozirgi yashin tezligidagi taraqqiyot bizdan  qanday imlo  bo'lishi  mavzusini so'ramayapti. Yana ham Olloh Podshoh.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Ansora 22 Oktyabr 2009, 17:37:50
uzmus-bu yerda ham Lotin alifbosi haqida ancha muncha fikr bildirilgan ekan, rahmat.
Lotin alifbosi bilan bog'liq fikrlarni yana qayerdan topsam bo'ladi? 
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Muhyiddin 23 Oktyabr 2009, 12:19:41
Hozirchalik Google ga kirib

"Lotin grafikasi o'tish muammolar" yozib, chiqqan ma'lumotlarni o'qib turing
yana biror narsa topilsa kiritarmiz.
Ushbu mavzu bo'yicha filologlar, jurnalistlarni fikrini bilish ko'proq qiziqarli.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Ansora 23 Oktyabr 2009, 12:21:17
Rahmat. Aynan shu mavzu haqida maqola yozayotgan edim men ham. Ko'pini o'qidim. Mendan talab qilingan narsa O'zbekistondagi fikrlarni jamlash.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Shoxruh Mirzo 14 Avgust 2010, 00:28:49
Muhyiddin birodarni postlarini o'qib, Rahmatli Hojiboy Tojiboevni gapi esimga tushib ketti...

Bir chol, Qo'qonga bormoqchi bo'lib avtobus qidirsa, bir avtobusga....QO'QON deb yozilganakan, shunda haligi chol OOOON deb o'qibdi...

Bu imlo ko'pchilikni "savodsiz" qildi...

35-40 yoshdan o'tganlarni aksariyati lotin alifbosini o'qishni bilmaydi...

Hozirgi ulg'ayotgan yoshlarning ko'pchiligi kril alifbosini...
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: JaviK 14 Avgust 2010, 17:22:42

Hozirgi ulg'ayotgan yoshlarning ko'pchiligi kril alifbosini...[/b]

Bo`magan gap. Shohruh mirzoaka sizni fikrlarizni hurmat qilaman lekin, ayrim postlariz qosh qo`yaman deb ko`z chiqargan degan maqolga mos kelib ketadi. Lotinga o`tdi dega krilni bilishmaydi degani emas. maktabda rus tili fani o`tiladi o`ziz bilasiz kril alifbosiga juda yaqin. Bu degani yoshlarning 75 % yahshi biladi, 15% ozmoz, 10% bilishmashi mumkin agar maktabga bormagan bo`lsa. (Shahsiy fikrim). O`zizni nomiz bilan boshqalarni nomidan gapirmang.   
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: Y_U_R_I_S_T 14 Avgust 2010, 17:36:13

Bu imlo ko'pchilikni "savodsiz" qildi...


Savodsiz so'zi nega qo'shtirnoq ichida? Bu haqiqiy savodsiz ma'nosidami yoki boshqacha savodsizlikni nazarda tutdingizmi?
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: useruz 14 Avgust 2010, 18:42:38
Mavzu ochilganiga 2 yildan oshibdi, lekin hali ham dolzarbligini yo'qotganicha yo'q.. Adashmasam, O'zbekistonda bu masalaning parlament tomonidan ko'rib chiqilishi bir necha yilga qoldirilgan.
Nom: Re: LOTIN IMLOSIGA O`TISHDAN QANDAY NAF BOR!
Yuborildi: jasur.best 13 Noyabr 2010, 11:09:58
Dunyo mamlakatlarining 30% dan ortig'i lotin yozuvidan foydalanadi. Shunday ekan, o'sha tillarni o'rganishda ham foydasi katta. Lekin krill yozuvi o'ziga yarasha orfogragik tafovutlarni ham keltirib chiqaradi.