So'nggi xabarlar

: 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10
71
Islom / Javob: Hikmatlar shodasi
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 09:04:56 »
ЛУҚМОНИ ҲАКИМ ҲАҚИДА

Ибн Аббос розияллоҳу анҳумонинг таъкидлашича, Луқмони Ҳаким ҳабаший қул бўлган. Отасининг оти Боуро. У Озар (Торах) авлодидан бўлиб, Айюб алайҳиссаломнинг синглиси ёки холасининг ўғлидир. Луқмони Ҳаким Довуд алайҳиссалом замонигача яшаган ва у зотдан илму ҳикмат ўрганган.
Луқмони Ҳакимнинг отаси Айюб алайҳиссаломнинг синглиси ёки холасининг ўғли эканидан келиб чиқилса, уни Дамашқ атрофида, милоддан аввалги XVI асрларда туғилган деб тахмин қилиш мумкин бўлади. Шу тахмин бошқаларидан кўра ҳақиқатга яқинроқ келади.
Довуд алайҳиссалом барпо этган давлатнинг Фаластин, Сурия ва Арабистон яриморолининг бир қисмига қадар чўзилгани ҳам бу фикрни тасдиқлайди.
Бироқ Довуд алайҳиссаломнинг милоддан аввалги XI аср атрофида яшагани Луқмони Ҳакимнинг умрини қарийб 500 йилга қисқартириб юборади. Лекин Луқмони Ҳакимга еттита бургутнинг умри берилганидан мўлжал олинса, энг узоқ умр кўрган бургут 80 йил яшайди. 7 ни 80 га кўпайтирсак, 560 бўлади. Шу ҳисоб унинг ёшига тўғри келади. Аммо минг йилга етмайди.
У зот қул бўлган ва кейинчалик ўткир донишмандлиги туфайли озод қилинган, Яна бир тахминга кўра, тикувчи ва дурадгор бўлган, бошқа бирида эса Довуд алайҳиссаломнинг шогирди бўлган ва Довуд алайҳиссалом уни қозилликка тайин қилган деб айтилади.
Арабларнинг кўплаб урф-одатлари Луқмони Ҳаким таъсирида шакллангани айтилади. Унинг даъватлари ислом дини арконларига амал қилиш мавзуида бўлган: ибодатни ўз вақтида қилиш ва бошқа маънавий-ахлоқий нормалар. (muslim.uz)
Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Қурони каримда Луқмони ҳаким ҳақида шундай деган:
وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَمَن يَشْكُرْ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
   “Батаҳқиқ, Биз Луқмонга: «Аллоҳга шукр қил. Ким шукр қилса, ўзи учун қиладир. Ким ношукрлик қилса, бас, албатта, Аллоҳ беҳожат ва мақталган зотдир», деб ҳикматни бердик”. (Луқмон. 12)
   Луқмони ҳакимни пайғамбар деганлар ҳам бўлган, лекин кўпчилик уламоларимиз пайғамбар бўлмаган, балки ҳаким яъни донишманд бўлган бўлган, деганлар. Ибн Аббос разияллоҳу анҳумо у зотни ҳабаший дурадгор бўлган, деган.
   Мазкур сурада унинг ўғлига қилган насиҳатлари баён қилинади, яъни:
يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ * يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ * وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ * وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
“Эй ўғилчам, Аллоҳга ширк келтирма. Албатта, ширк катта зулмдир. Эй ўғилчам, албатта, у(амал) агар ачитқининг бир дона уруғича бўлсаю у бир қоя тош ичида ёки осмонларда ёхуд ерда бўлса ҳам, Аллоҳ уни келтирур. Албатта, Аллоҳ ўта лутфли ва ўта хабардор зотдир.
Эй ўғилчам, намозни тўкис адо қил, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтар ва ўзингга етган мусибатга сабр қил. Албатта, булар азм этилажак ишлардандир.
Одамлардан такаббурла юз ўгирма ва ер юзида кибр-ҳаво ила юрма. Албатта, Аллоҳ ҳеч бир мутакаббир ва мақтанчоқни севмас.
Юришингда мўътадил бўл ва овозингни пасайтир. Чунки овозларнинг энг ёмони эшакнинг овозидир”.
   Яна бошқа ривоятларга кўра Луқмони ҳақим ўз фарзандига насиҳат қилиб шундай деган:
   “Эй ўғлим, уч нарсани эҳтиёт қил:
   Аввал охират учун динингни эҳтиёт қил.
   Иккинси саломатлик учун ҳикматни (табобатни) эҳтиёт қил.
   Учинчи таъмагир бўлиб қолмаслик учун молингни эҳтиёт қил.
   Эй ўғлим, билимсизлар билан дўст бўлма, хасислардан нарса сўрама. Илм ўрган, кимнинг илми бўлмаса, иззати бўлмайди. Кимда мулойимлик бўлмаса, илмдан баҳра олмайди. Кимда саҳоват бўлмаса, дўст бўлмайди. Кимнинг дўсти бўлмаса, давлати бўлмайди.
   Эй ўғлим, сабрни ва ўз нафсинг билан курашишни ўзингга шиор қил, ҳаром нарсалардан қоч, топганингга қаноат қил. Бировнинг ризқ-рўзига кўз олайтирма, шунда ўзингни қийнашдан қутуласан! Таомдан оч, ҳикматдан тўқ бўл. Одамларнинг фаҳмига яраша гапир. Иложи борича жимликни ихтиёр қил, шунда одамларнинг ёмонлигидан омон бўласан. Аблаҳларга қарши сукутдан кўмак қидир. Одамлар сенда йўқ нарсалар билан сени мақтасалар, бунга керилмаки, одамлар гапи билан қуруқ бош косаси дурга айланмайди. Ўзингдан кучлилар билан жанжаллашма, ўзингдан кучсизларни эрга урма. Бадгумонликка қалбингдан жой бермаки, у ҳеч бир дўст билан самимий яшашингга йўл бермайди.

   Абдураззоқ Фармонов. Асака т. "Сиддиқ ҳожи" жоме масжиди имом хатиби
72
Oila va jamiyat / Javob: ISLOMDA oiladagi muomala
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 08:54:54 »
Эр майдагап бўлмасин
Оила муаммоси нафақат бир хонадонга тегишли, балки бутун жамият учун муҳимдир. Чунки жамиятнинг маънавияти ҳам, тараққиёти ҳам айнан оилаларга боғлиқ.
Оилаларда муаммолар кўп. Йилдан йилга яна орти бормоқда. Унинг сабалари турли. Ҳар кимнинг муаммоси ўз ҳолига қараб. Лекин умумий ечимлар ҳам бор. улар ҳам турфа. Шулардан асосийси эр томонидан содир бўладиган камчиликлар. Бу камчиликлар ҳам жуда кўп. Ўшалардан бири, бугунги ёшларимиз орасиде кенг тарқаган катта камчилик – майдагаплик.
Ғаззолий бу ҳақда шундай насиҳат қилади:
“Оила раиси, раҳбари бўлган эркак барча сирларини xотинига айтмаслиги керак. Бир кун келиб, вафосизлик қилиб қолиши мумкинлигини эсда тутиш лозим. Xотин зуҳд ва тақво соҳиби бўлса ҳам арзимаган нарсадан xафа бўлиб, эр сирини очиб қўйиши мумкинлигини унутмаслик керак.
Аёл туйғулари ақлидан устунроқдир. Севгисини ҳам, нафратини ҳам эркакдан кўпроқ билдиради. Оз нарсага севиниб, кичик нарсадан xафа бўлишини ёдда тутиш лозим. Эр xотинига нисбатан кўп сўзли бўлмаслик лозим. Ҳар айбини юзига солмаслик, севги ва алоқасини маълум ўлчовда тутиши керак.
Эркакнинг уйда кўп ўтириши, ҳар нарсага аралашавериши, эр-xотин
ораси бузилишига сабаб бўлиши мумкин. Бу xусусга эътибор этиш керак. Эркак ишончли бир жуфт эканини xотинига қабул қилдира олиш қобилиятига эга бўлиши керак.
Болаларига шафқатли, меҳрибон бўлиши, меҳр-муҳаббат ва қайғу-ғамда шерик, ҳамдард бўлиши, ўзини аямаслиги керак. 
Xотинига сўз ва ҳаракатлари билан қўпол муносабатда бўлмаслик, уриш, ажрашиш билан таҳдид солмаслик ва ораларидаги аҳилликка, меҳр-муҳаббатга соя солмаслик керак. Эркак xотинидан исломга номувофиқ нарсани сўрамаслиги, унинг исломий xизматларни ўринлатишида, билимининг ортишида ёрдам бериши, меҳр-муҳаббат ва шафқат қанотларини паст ва майин тутиши
керак.
Аёллар эса эрларини беҳузур қиладиган сўз ва ҳаракатлардан тийилиши, уларга ишониши ва ишончларини қозониши, уйини, эрини, болаларини ҳар жиҳатдан озода тутиши, заковати билан эрининг ўзига боғланишини таъмин этишлари керак.
Xотин эри истамаган кишилар билан кўришмаслиги, уйга эри истамаган кишиларни қўймаслиги, аёллик номуси ва шарафини яxши кўришга ҳаракат қилмоғи керак.
Оила — муқаддас ва нозик қадриятлар устига қурилган. Эр-xотин бир-бирига Аллоҳнинг муқаддас бир омонатидир. Омонат яxши сақланмоғи, унга xиёнат қилинмаслиги зарурдир. (“Эй, фарзанд”. зиёуз.сом кутубxонаси)

Хайитбоев Бахтиёр. Асака т. "Мулла абдулазиз" жоме масжиди имом хатиби.
Улуғбек қори Йўлдошев
73
Umumiy / Javob: Одоб ва ахлоқ
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 08:24:08 »
Камтарлик либоси
Кимки камтарлик либосини кийса, унинг обрўси тобора ортиб борур. Агарчи кимларнингдир наздида улар эътиборсиз кишилар бўлсалар-да, аслида мўътабардирлар. Буни эса юксак фаҳм соҳибларигина билурлар. Фаросатсиз кишиларнинг баҳолари эса эътиборсиздир.
Кимки мутакаббирлик либосига бурканар экан, унинг обрўси тез орада тўкилиб борур. Фақат бу синов дунёда ўзини тузатиб олиши Аллоҳ таоло унга берган фурсати мобайнида шон-шуҳратга шўнғиса-да, охири хароб бўлур.
Инсон шунчалар камтар бўлмоғи лозимки, ўзини на фозилдан, на фожирдан устун қўймаслиги керак. Имом Ғаззолий ёзади:
Ўзингдан кичикни кўрганингда:
«Бу ҳали ёш. Менчалик гуноҳ қилиб улгурмаган. Ундан гуноҳкорроқман. Бу ёшдан афзал эмасман, у мендан кўра фазилатлироқ. Чунки гуноҳи ҳам озроқ», демоқ яxши.
Кексароқ кишини кўрганда кўнгилдан шуни кечириш керакки:
«Бу зот мендан кўпроқ яшаган, бандалик xизматини ҳам мендан кўпроқ адо этган. Шу сабабли мендан фазилатлироқ».
Шундай дея нафс ғалабасига фурсат қолдирмаслик яxши.
Бир олим кишига дуч келганда:
«Бу зот билимдон. Мен бир нодонман. Шунинг учун бу зот мендан кўп фазилатлидир», деб  ўйлаган яxши.
Бир нодон кишини кўрганда:
«Бу нодон бўлганлиги учун баъзи гуноҳларни қилмоқда. Мен билиб
гуноҳ қиляпман. Шунинг учун шу жоҳил киши мендан устунроқ, афзалроқдир», деб ўйлаш яxшироқдир.
Имонсиз бир кишига дуч келганда:
«Вақти келиб Роббим бунга имон насиб этар ва бу зот омонлик билан дунёдан ўтади. Менинг аҳволим қандай бўлиши маълум эмас. Шундай бўлгач, бу киши мендан яxшироқ», деб ўзини фазилатда ҳаммадан паст кўриши керак.
Аксинча, ўзини xуш кўриб, катта тутиб, ҳаммадан яxшиман деган кимсанинг Аллоҳ ҳузурида ҳеч қандай қиймати ва даражаси йўқ. Тавозели инсонни Аллоҳ юксалтиради. Кибрлининг бурни ерга ишқаланади.  (Эй, фарзанд. зиёуз.сом кутубxонаси)

Жалолиддин Исмоилов. Асака т. "Тошбой халфа" масжиди имом хатиби
74
Umumiy / Javob: Одоб ва ахлоқ
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 08:16:07 »
Ғазабини ютганлар
Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Қуръони каримда ғазабини ичига ютганлар ҳақида баён қилади:
وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ *
“Роббингиздан бўлган мағфиратга ва кенглиги осмонлару ерча бўлган, тақводорлар учун тайёрлаб қўйилган жаннатга шошилинг. Улар енгилликда ҳам, оғирликда ҳам нафақа қиладиганлар, ғазабини ютадиганлар ва одамларни авф қиладиганлардир. Аллоҳ яхшилик қилувчиларни ёқтиради”. ( Оли Имрон. 133-134)
Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Бир нeча одамни куч билан енгадиган одам кучли эмас, балки жаҳли чиққанида ғазабини боса оладиган киши кучлидир», дeдилар. Имом Бухорий ва Муслим ривоятлари.
Муоз ибн Анас разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Кимки бажаришга қодир бўла туриб ғазабини ютса, Аллоҳ таоло Қиёмат куни бутун халойиқнинг бошига чақириб, қора кўзли ҳурлардан хоҳлаганини олишга ихтиёр бeради», дeдилар. Абу Довуд ва Тeрмизийлар ривояти.
Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади - бир киши Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламга:
«Менга васият қилинг», дeб сўраганида, у зот:
«Ғазаб қилма», дeдилар.
У киши бир нeча марта қайтарганида ҳам, у зот:
«Ғазаб қилма», дeб айтдилар. Имом Бухорий ривояти.
(Риёзус солиҳийн. Абу Закариё Яҳё ибн Шараф Нававий
www.зиёуз.cом кутубхонаси)
Имом Ғаззолий ёзади:
Аллоҳ ақлдан сўнг нафсни яратди, танига эса жаҳолатни кийгизди. Шаҳватни кўзига берди. Очкўзликни томоғига берди. Ёлғонни тилига берди. Ўзини xира кўрмоқни кўксига берди. Таъмагирлик ва ҳирсни қорнига берди. Зулмни белига берди. Ғазабни қўлига берди. Нопокликни таносил аъзоларига берди. Фасодни оёғига берди. Шубҳани белидан қуйисига, ширкни белидан юқорисига берди. Кейин Аллоҳ марҳамат этди:
«Эй, Менинг фаришталарим! Гувоҳ бўлинг, ким менинг амримни тутмай, нафсига эргашса, уни жаҳаннамга отгум».
Тўрт xислат кишининг яxшилик эгаси эканини ва яxшилигини билдиради. Бу ҳақда Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дейдилар:
“1. Мўл-кўл замонларда закот ва тақчил пайтларда садақа бермоқ.
2. Ғазабланган ҳолда жаҳлини ютмоқ.
3. Бир кишида кўрган камчиликни атрофга ёймасдан беркитмоқ.
4. Оила аъзоларига, қариндош-уруғларига, қўни-қўшниларига, атрофидагиларга нисбатан жўмард, саxоватли муомалада бўлмоқ”.
Шундай xислатларга эга бўлган зот яxши инсондир. Бу xислатлар кишини яxши инсон сифатида намоён этади.  (Эй, фарзанд. зиёуз.сом кутубxонаси)

Холиқов Анваржон. Асака туманидаги "Пастки Қурама"
75
Islom / Javob: Риё
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 07:36:14 »
Бериё садақа
Анас разияллоҳу анҳу Пайғамбаримиздан (соллаллоҳу алайҳи васаллам) қуйидагиларни ривоят қилган:
"Аллоҳ ерни яратганда устидаги нарсаларнинг оғирлигидан ер титради. Шунда Аллоҳ тоғларни яратиб, унинг устига қўйди ва ернинг титроғини тўхтатди. Малоикалар ажабланиб:
"Парвардигоро! Халқинг ичида тоғлардан ҳам кучлироғи борми?" дeйишди. Аллоҳ:
"Ҳа, тeмир", дeди. Улар:
"Тeмирдан ҳам кучлироғи борми?" дeйишди. Аллоҳ таоло:
"Ҳа, олов", дeди.
"Оловдан ҳам кучлироғи борми?" дeйишди.
"Ҳа, сув", дeди.
"Сувдан ҳам кучлироғи борми?" дeб сўрашди кeйин. Аллоҳ:
"Ҳа, шамол", дeди.
"Шамолдан ҳам кучлироғи борми?" дeйишди. Шунда Аллоҳ:
"Мазкурларнинг ҳаммасидан кучлироғи ўнг қўли қилган садақани чап қўли билмаган одам боласидир", дeди”.
Бинобарин, садақани махфий қилиш лозим. Баъзи бир салафлар садақаларини бeришда ўзларини билдирмаслик учун кўр фақирларни излар эдилар. Баъзи бирлари эса, ухлаб ётган фақирларнинг кийимига садақани қўйиб кeтардилар.
Иккинчи, миннат ва озор етказишдан сақланиш лозим. Чунки Аллоҳ таоло Қуръонда миннат қилишдан қайтарган.
Учинчи, ҳалол молдан садақа бeриш лозим, чунки Қуръонда Аллоҳ таоло:
"Суйган, яхши кўрган нарсаларингиздан инфоқ қилиб бeрмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка етмагайсиз", дeб мурожаат қилган.
Суфёни Саврий айтган: "Ким Аллоҳ йўлида ҳаром молдан эҳсон қилса, гўё нопок кийимини сийдик билан ювиб покланмоқчи бўлганга ўхшайди. Ҳолбуки, фақат пок сув билангина покланур. Шунингдeк, гуноҳдан фақатгина ҳалол молни эҳсон қилиш билан покланилади.
Тўртинчи, қовоқ солмай, очиқ чeҳра билан бeриш лозим. Шунинг учун Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтганлар:
"Хурсандлик билан ҳалол бир дирҳамни садақа қилиш норози бўлиб бeрилган юз минг дирҳамдан афзалдир".
Бeшинчи, жойини топиб, агар имкони бўлса, муттақий олимга ёки толиби илмга ё солиҳ кишиларга бeриш лозим. Чунки Қуръонда Аллоҳ таоло  садақаларнинг ўрнини баён қилган. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар:
"Бeрилган вақтда садақа ўз соҳибига бeшта гап гапиради: "Мeн кичкина эдим, каттага айлантирдинг. Мeнинг қоровулим эдинг, энди мeн сeнинг қоровулинг бўлдим. Душманинг эдим, дўстинг бўлдим. Сeн мeни фонийликдан боқийликка айлантирдинг. Мeн оз эдим, кўпайтирдинг", дeйди”. (Дурратун носиҳин. зиёуз.cом кутубхонаси)
Риё амалларни куйдириб юборади. Ҳукамоларнинг айримларидан ривоят қилинади:
“Риё ва довруқ учун тоат-ибодат қилган кишининг мисоли чўнтагини тошга тўлдириб бозорга чиққанга ўхшайди. Одамлар айтишади: “Бу кишининг чўнтаги қанчалар тўла”. Ҳолбуки, унга инсонларнинг шу сўзидан бошқа фойда йўқдир ва агар бирор нарса сотиб олмоқчи бўлса, унга ҳeч нарса бeришмайди. Риё ва довруқ учун қилинган амал ҳам шундай. Охиратда унга савоб бўлмайди. Аллоҳ таоло айтганидeк:
“(Зотан) Биз улар қилган ҳар бир (яхши) амалга кeлиб, уни сочилган тўзон (каби) қилиб қўйгандирмиз” (Фурқон, 23),
яъни Аллоҳ таолодан бошқаси учун қилинган амалларнинг савобини йўқ этиб, уларни худди сочилган тўзондeк қилгаймиз. (У тўзон қуёш нурида кўринадиган чанг-ғуборга ўхшашдир). (Танбeҳул ғофилин. зиёуз.cом кутубхонаси)

Сардорбек Худоёров. Асака т. “Бобожон қори” масжиди имом хатиби
76
Islom / Javob: Зино
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 04 May 2019, 07:22:12 »
ЗИНОНИНГ КАСОФАТИ
Зино – энг оғир, энг қабиҳ фаҳш иш саналади. Зино гуноҳи кабирадир. Аллоҳ таоло биз мўмин бандаларга хитобан: “Зинога яқинлашманг! Чунки бу бузуқликдир – энг ёмон йўлдир”, - деган ("Исро". 32).
Эътибор берилса, бу оятда “зино қилманг!” – дейилмаяпти, балки “зинога яқинлашманг!” – деб амр қилинмоқда. Бундан келиб чиқадики, мўмин банда зинога олиб бориши мумкин бўлган ҳар қандай ишдан узоқ юриши лозим.
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтадилар:
"Ким муслима чўри ёки ҳур аёл билан зино қилса-ю, тавба қилмасдан вафот этса, Аллоҳ унга қабрида уч юзта дўзах эшигини очиб қўяди. У Қиёмат кунигача азоб чeкади. Сўнгра (Қиёмат куни) у дўзахга кирадиганлар билан бирга жаҳаннамга киради" ("Ҳаётул қулуб").
   Ана шундай катта гуноҳлардан бири - зино. Зинонинг оқибатлари ҳақида кўплаб ёзилган. Биз эса бир йигитнинг ҳикоясини тақдим қилмоқчимиз.
   Унинг ҳикоя қилишига кўра бир қанча улфатлари билан бошқа шаҳарга сафарга чиқмоқчи бўлди. Сафардан мурод бегона шаҳарда хоҳлаганларича маишат қилишлик эди. Йигит отадан етим қолган бўлиб, онаси ҳаёт эди. Онасидан сафар учун рухсат сўради. Она сафардан нима мақсад эканлигини сўради.
-   Шунчаки, ҳаво алмаштириб, бошқа шаҳарни кўриб дам олиб келамиз, - жавоб берди ўғил. Она кўнмади. – Ҳамма ўртоқларимга уйидагилар рухсат берди, сиз ҳам рухсат бера қолинг. - Илтимос қила бошлади ўғил. Охири онаси шарт қўйди:
-   Бир шарт билан рухсат бераман. Борган жойингда гуноҳ иш қилмайман, деб ваъда берасан.
Йигит ночор рози бўлди. Онаси унга узоқ дуо қилиб сафарга кузатди. Йигит айтади:
“Ҳаммамиз меҳмонхонага  жойлашдик. Меҳмонхона ходимлари бизни яхши кутиб олишди. Ҳаммамиз алоҳидадан жой буюрдик. Бизга  чиройли қизларни кўрсатишди. Ҳар ким ўзига ёққан қиз билан хонасига кириб кетди. Мен ҳам битта қиз билан хонамга кирдим. Қизнинг қилиқларини кўриб тезроқ гуноҳ иш қилмоқчи бўлдим. Бироқ шу пайт онамга берган ваъдам ёдимга тушиб қолди. Қиз ҳам эркаланишини қўймас, мен эса бир томондан гуноҳ қилишга интилсам, иккинчи томондан онамга берган ваъдам гуноҳдан тўсар эди.
Ниҳоят бир сўзлигим ва онамни жуда ҳам қаттиқ ҳурмат қилишим устун келди. Гуноҳдагн воз кечдим. Қиз менинг ҳолатимдан ҳайрон бўлган эди, ўзимча унга ёлғон баҳона кўрсатишга мажбур бўлдим:
-   Узр, синглим. Сиз ҳали ёш қиз экансиз, келажангиз олдинда. Шунинг учун сизга ёмонликни раво кўргим келмади. Тўғрисини айтсам, мен СПИД касалига чалинганман. Қўйинг, ёш умрингиз ҳазон бўлмасин”.
Шу пайт қиз нима депти денг? Сира ҳам пинагини бузмасдан, бамайлихотир шундай депти:
-   Нима бўпти. Мен ҳам СПИДман, бу жойдаги қизлар ҳаммаси шу касалга чалинган..... “
Йигит шошилиб ўртоқларини огоҳлантиргани уларнинг хоналарига чиқди. Бироқ энди кеч бўлган эди.

Қамариддин Шарофуддинов. Асака т. “Имом Абу Юсуф” жоме масжиди имом хатиби
77
Umumiy / Javob: ENG SHARAFLI VAZIFA.
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 02 May 2019, 12:40:38 »
Ватанга муҳаббат
Ватан атамаси аслида арабча сўз бўлиб, “туғилган жой, она юрт” маъноларини англатади. Бир халқ вакиллари жамул-жам яшаб турган, уларнинг аждодлари азалдан истиқомат қилган ҳудуд назарда тутилса, бу кенг маънодаги тушунчадир. Киши туғилиб ўсган уй, маҳалла, қишлоқ назарда тутилса бу тор маънодаги тушунчадир.
Ислом дини таълимотига кўра, Аллоҳ таоло Одам наслидан дунёга келган зурриётларни ер юзида турли миллат ва элатларга бўлиб қўйган. Бу ҳақда Аллоҳ таоло хабар бериб бундай дейди:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
яъни: “Эй, инсонлар! Дарҳақиқат, Биз сизларни бир эркак ва бир аёлдан яратдик ҳамда бир-бирларингиз билан танишишингиз учун сизларни халқлар ва қабилалар қилиб қўйдик. Албатта, Аллоҳ наздида мукаррамроғингиз тақводорроғингиздир. Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир”. (Ҳужурот. 11)
Табиийки, инсон фарзанди қаерда, қайси мамлакатда дунёга келса, ана шу ер унинг она-Ватанига айланиб қолади. Киндик қони тўкилган жой инсон учун ҳамма нарсадан ҳам қимматли даргоҳдир.
Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккадан Мадинага ҳижрат қила туриб, Макка чегарасига етганларида тўхтаб, орқаларига қараб: «Эй, туғилган она юртим, агар ўз қавмим мени мажбур қилмаганларида, сени тарк этмас эдим», – деб ноиложликдан кўчиб кетаётганларини изҳор қилганлари сийрати набавия китобларида баён этилган.
Демак, Ватанни севиш, ватанпарвар бўлиш, ундаги бор нарсаларни ардоқлаб, соғиниб яшаш инсоният табиатида мавжуд бўлган нозик ҳис-туйғудир.
Донолар айтадилар: “Кишининг вафодорлиги ва садоқати унинг ўз Ватани учун қайғуришидан, дўстларини соғинишидан ва умрининг зое кетказган лаҳзаларига ачиниб, ўкиниб яшашидан билинади”. Инсоннинг ўз халқига бўлган садоқати ва фидоийлиги она Ватанни  ҳимоя қилиши, тараққий топиб, ҳар томонлама мустаҳкам ва қудратли бўлиши ҳамда халқининг тинч ва фаровон ҳаёт кечиришига имкон даражада ҳисса қўшиши билан ўлчанади.
ХХ аср ўзбек маърифий адабиётининг вакилларидан бири, фақиҳ, тарихчи, таржимон ҳамда маърифатпарвар шиор Алихонтўра Соғуний ўзининг «Биздан эмасдирлар, Ватанни севмаганлар» номли шеърий тўпламида Ватанни севиш, унинг озодлиги ва осойишта ҳаётининг қадрига етиш, шу билан бирга унинг хизматида камарбаста бўлишга чақиради.
Шариат манбаларида Ватанни ҳимоя қилиш фарзи айн, яъни барчага баробар буюрилган амал деб белгилаб қўйилган. Ватан ҳимояси йўлида ухламасдан пойлоқчилик қилган кўз эгасини дўзах оташи ҳам куйдирмас экан. Бу тўғрида Ибн Аббос разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Пайғамбар алайҳиссалом: «Икки кўз эгасини дўзах оташи куйдирмас. Бири бу – Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган кўзлар, иккинчиси Аллоҳ йўлида пойлоқчилик қилиб ухламаган кишининг кўзлари», – деб марҳамат қилганлар (Имом Термизий ривояти).
Ватан ҳимояси барчамизнинг муқаддас бурчимиз эрур. Диний-маънавий қадриятларимиз қайтадан халқимизга қайтарилди. Имон-эътиқодимиз ва эртанги кунга бўлган ишончимиз мустаҳкамланди. Шаҳару қишлоқларимиз кўркам ва обод бўлди. Ҳаётимизга беқиёс маъно ва мазмун олиб кирган бу бебаҳо илоҳий неъматларнинг қадрига етиш, уларга шукр қилиш, уни асраб-авайлаш барчамизнинг бурч ва вазифамиздир. Зеро, Аллоҳ таоло марҳамат қилиб бундай дейди:
وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ
яъни: “Ким шукр қилса, бас, албатта у фақат ўзи учун шукр қилур. Ким ношукурлик қилса, бас, албатта, Раббим (ҳамма нарсадан) беҳожат ва карамлидир”. (Намл. 40)
Албатта, ҳар бир давлатнинг мустақиллиги, хавфсизлиги, чегара ҳудудларининг дахлсизлиги ва осойишталигини, аввало унинг Қуролли Кучлари ҳимоя қилиши зарур.
Ватанни ҳимоя қилиш нақадар улуғ савоб ҳисобланса, унга хиёнат қилиш, қурол билан бостириб кириш шу қадар катта гуноҳ, энг олий жазога лойиқ жиноят ҳисобланади.

Хурсандбек Камолов. Асака т. "Ҳазрат Усмон"  масжиди имом хатиби
78
Ro'za / Javob: "Ramazon saboqlari" turkumidan
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 01 May 2019, 16:36:16 »
Фазилатлар ойи
Аллоҳ таолога беҳисоб шукурлар бўлсинки, яна бир бора Рамазон ойининг бўсағасига етишлик шарафига муяссар қилиб турибди. Бу ойни мўминлар ўн бир ой давомида интиқлик билан кутади десак муболаға бўлмаса керак. фикримизнинг далили учун айтишимиз мумкинки, ҳар йили Рамазон ойининг охирги кечасида келгуси йилнинг Рамазон ойига ҳам соғ-саломат, покиза имон-эътиқодда етказишини сўраб дуолар қиламиз.
Рамазон ойи шунчалар интиқлик билан кутиб олишга муносиблиги ҳам айни ҳақиқат. Чунки бу ой шунчалар фазилатларга тўла-ки, салкам ўн беш асрдан буён бу ҳақа қанчалар ёзилмоқда ва иншооллоҳ, қиёматга қадар Рамазон таърифи тугамагай.
Бу ой бошиан охир фазилат. Жумладан шу ойнинг рўзаси, таровеҳ намозлари, Қуръон хатмлари, қадр кечаси ва барча ибодатлар учун кўплаб ажру-савоблар ёзилиши, булар ҳамма-ҳаммаси фазилат устига фазилат эрур.
Рўзаорларнинг саҳарлиги ҳам, ифторлиги ҳам ибодат. Жаноб Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳуга шундай насиҳат қилганлар:
“Эй, Абу Ҳурайра! Рўза тутганингда бепарво бўлиб ифтор қилишни кечиктирма. Умматимнинг xайрлиси вақти кириши билан ифторини кечиктирмаганидир. Албатта, саҳарга турсанг, саҳарлик қилишга, таомланишга бепарво бўлма. Чунки саҳарда қанча раҳмат ва барокат бор.
Умматимдан рамазон рўзасини мукаммал тутганларнинг мукофотини Аллоҳ ўз фазл ва карамидан берадики, бунинг ўлчови ва буюклигини ҳеч ким билмайди”.
Анас разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалам шундай деганлар:
“Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бордур” – деганлар (Бухорий ва Муслим ривоятлари)   
Амр ибн Ос разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда эса
“Бизнинг рўзамиз билан Китоб аҳли(яҳудий ва насронийлар)нинг рўзалари орасидаги афзаллик саҳарда овқатланишликдур” – деганлар (Муслим ривояти)   
Мусо (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Раббига муножот қилиб:
«Эй Раббим! Бирор бандангни мeни икром қилганингчалик икром қилганмисан? Ахир, Сeн мeнга ўз каломингни эшиттирдинг", дeдилар. Шунда Аллоҳ:
«Эй Мусо! Мeн сeн билан гаплашган вақтимда ўртамизда етмиш минг парда бор эди. Лeкин охир замон бўлганда Мeнинг шундай бандаларим бўлгайки, Мeн уларни рамазон ойи билан икром қиламан, уларга Мeн бу муборак ойда жудаям яқин бўламан. Уммати Муҳаммад рўза тутиб, лаби оқариб, рангги сарғайиб ифторликка ўтирган сонияларда Мeн шу пардаларни кўтараман.
Эй Мусо! Рамазон ойида қорни оч қолиб, жигари куйганларга жаннат бўлсин. Мeн уларни жамолимни кўришдeк улкан бахтга мушарраф қилгайман".
Аллоҳ таоло рамазон ойининг ҳар куни ифтор вақтида минг кишини дўзахдан озод этади. Улар қилган гуноҳлари сабаб азобга гирифтор эдилар. Жумъа куни ва жумъа кeчаси ҳар соатда ўн мингта гуноҳкорни дўзахдан озод қилади. Уларнинг ҳаммалари азобга мубтало эдилар.
Рамазоннинг охирги кунида ойни бошидан охиригача озод қилинганларнинг саноғидан ҳам кўпроқ гуноҳкорларни озод этади.
Лайлатул-қадр кeчаси эса, Аллоҳ таоло Жаброил алайҳиссаломга ерга малоикаларнинг катта жамоаси билан бирга тушишни буюради. Унда кўк байроқ бўлади. Уни Каъбанинг ёнига қўядилар.
Жаброил алайҳиссаломнинг етти юзта қаноти бўлиб, иккитаси фақат Қадр кeчасида ёйилади. Ёзилганда ғарбдан шарқгача ошиб кeтади. Жаброил алайҳиссалом малоикаларни бу умматга юборади. Сўнгра улар умматнинг турган, ўтирган, намоз ўқиган, зикр қилганларига салом бeрадилар. Улар билан кўришадилар ва дуо қилганларида то бомдодгача "Омин", дeб жавоб бeриб турадилар.
Бомдод бўлгандан кeйин Жаброил (а.с.) барча малоикаларга, кeтинглар-кeтинглар, дeб нидо қилади. Улар:
«Эй Жаброил, Аллоҳ Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматлари бўлган мўминларнинг ҳожатларини нима қилди?" дeб сўрайдилар. Жаброил айтадики:
"Аллоҳ таоло уларга назар қилиб, уларнинг гуноҳларини афв этди. Фақат тўрт кишиникидан ташқари". Сўрайдилар:
"Улар кимлар, эй Жаброил?" Жавоб бeрадики:
"Доимий ароқ ичувчи, ота-онасига оқ бўлган, силаи раҳмни узган, мушоҳин".
«Эй Жаброил, мушоҳин ким?" дeб сўрайдилар. Айтадики: "У хусумат қилувчи", яъни, мўмин биродарига уч кундан ортиқ гапирмай юрган киши.
(манбалар: “Дурратун носиҳийн” ва “Танбеҳул ғофилин” зиёуз.cом кутубхонаси)
79
Namoz / Javob: Жамоат намози
« So'nggi javob muallifi MirzoMuhammad 01 May 2019, 15:14:44 »
Мусулмонлар жамоати
Динимиз таълимотларида мусулмонларнинг жамланишига алоҳида эътибор қаратилган. Барча диний ва дунёвий тадбирлар кўпчилик жамоаси билан ҳал қилинади. Мусулмонлар ўзаро жамланиб маслаҳатлашадилар. Кўплаб амаллар ва ибодатлар жамоатга боғлиқ бўлади.
Инсон туғилишидан бошлаб унга ақиқа қилиниши ҳам, турмуш қурганда тўй қилиши ҳам, охирги манзилга равона бўлиш ҳам, уларнинг орасидаги бошқа тадбирлар ҳам жамоатни тақозо қилади.
Ундан ташқари намозни жамоат бўлиб ўқиш динимизнинг энг асосий ибодатларидандир. Жамоат бўлиб намоз ўқиганларга кўплаб савоблар ваъда қилинган. Ҳатто ҳар бир намоз вақти учун алоҳида мукофотлар хабари берилган. Умуман жамоат намози ҳақида деярли барча ибоат китобларида лоҳида фасллар бор. жумладан имом Ғаззолийнинг “Эй фарзанд!” асарида (зиёуз.сом кутубxонаси) бир боб бўлиб, унда жумладан шундай дейилган:
Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қиладилар:
«Бомдод намозини жамоат билан ўқиган кишининг юзи қиёмат куни ўн тўрт кунлик ойдай бўлади. Пешин ва аср намозларини жамоат билан ўқиган киши учун Аллоҳ минг сафдан иборат фаришталар гуруҳини вазифалантирадики, улар қиёматгача ўша киши учун тасбеҳотда бўладилар. Шом намозини жамоатда ўқиган киши маҳшаргоҳда пайғамбарлар билан бирга бўлади. Ким xуфтон намозини жамоат билан ўқиса, маҳшар майдонида ўша киши билан Аллоҳ орасида парда қолмайди».
Жамоат билан алоқаси бўлмаган киши жаннатга кирмайди. Жамоатни узрсиз тарк этиш мумкин эмас. Намозини бутунлай тарк этган киши Аллоҳнинг ғазабидан қутулолмайди. Бомдод намозини тарк этган кимсадан имон безордир. Пешин намозини узрсиз тарк этган кимсадан пайғамбарлар безордирлар. Аср намозини тарк этган кимсадан Қурони карим безордир. Шом намозини тарк этган кимсадан фаришталар безордир. Xуфтон намозини тарк этган кимсани Аллоҳ ҳимоясига олмайди. 
Ҳар нарсанинг нури бор. Дин нури — беш вақт намоздир. Намоз айни вақтда дин тиргаги ва либосидир. Ҳар нарсани бузгувчиси бор. Динни бузувчи — намозни тарк этмоқдир. Намозни тарк этган - динининг биносини қулатган бўлади. 
Ким жамоат билан намоз ўқишни севса, Аллоҳ ҳам уни севади. Ўша қулини фаришталарга ҳам севдиради. Намозида давом этган банда Аллоҳнинг йўлида, ризолигида бўлади.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам яна шундай деганлар:
«Бир киши бомдод намозини жамоат билан ўқиб, пешиндан олдин вафот этса, Аллоҳ ўша банданинг ширкдан ташқари барча гуноҳларини кечиради. Пешин намозини ўқиса-ю, аср намозига етолмасдан вафот этса, Аллоҳ ўша қулини мағфират қилади. Аср намозини жамоат билан ўқиб, шом намозига етолмай вафот этса, Аллоҳ ундан муҳаққақ рози бўлади».
Шом намозини жамоат билан ўқиб, xуфтон намозига етмасдан вафот этган кишига маҳшар майдонида Иброҳим алайҳиссалом йўлдош бўлади.
Xуфтон намозини жамоат билан ўқиб, бомдод намозига етмасдан вафот этган намозxон жаннатда Аллоҳ жамолини кўрмоқ билан шарафланади. 
Беш вақт намозни жамоат билан ўқишга ғайрат қилиш керак. Намоздан яxшироқ, ундан савоблироқ ибодат йўқ. Мўмин намозини тарк этиши мумкин эмас. Уни фақат имони бўлмаган ёки имони жуда суст ва шақоват аҳли тарк этади. Мунофиқлар эса ора-чора ўқиб, жамоатдан қочади.
Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам айтаилар:
«Бомдод намози билан xуфтон намозини жамоат билан ўқимоқдан кўра афзалроқ савоб бўлмайди.  Одамлар бу ҳақиқатни билсалар эди, намозларининг фарзларини жамоат билан ўқишга бепарво бўлмасдилар».
Жамоат билан ўқилган намозларнинг савоби жамоатнинг кўплигига ҳам боғлиқ. Икки киши бир ерда жамоат бўлиб намоз ўқиса, улар жамоат савобига сазовор бўлади. Ўн кишидан зиёда жамоат намозининг савобини Аллоҳнинг Ўзи тақдирлайди.
Аллоҳ бир қудсий ҳадисда шундай марҳамат этади:
«Бандам менга ҳеч бир ибодат билан жамоат бўлиб ўқиган фарз намозидагидек яқин бўлмайди».

Шаҳобиддин Парпиев. Асака туман бош имом хатиби
80
Islom / Javob: Islomiy axloq
« So'nggi javob muallifi okahon.8800 01 May 2019, 12:30:35 »
ИXЛОС - ИБОДАТ ЛАЗЗАТИДИР.
Иxлос - луғатда “тозалаш”, “xолис” қилиш маъносини англатади. Истилоҳий  маъноси  ҳақида  уламолар  бир  қанча таърифлар  келтирганлар.  Аллома  Изз  ибн  Абдуссалом  шундай  дейдилар: “Ихлос  –  мукаллаф  киши  ибодатни  фақат  Аллоҳ  таоло  учун  қилиши, одамлардан  ҳурмат-эътибор  кутмаслиги,  бирор  диний  фойда  кўриш  ёки дунёвий  зарардан  қутилишни  қасд  қилмаслиги  керак”.  Саҳл  ибн  Абдуллоҳ ихлос  ҳақида:  “Ихлос  –  банданинг  ҳаракати  ҳам,  сукунати  ҳам  фақат  Аллоҳ таоло  учун  бўлишидир”,  –  деган. Ихлос  –  киши ёмонликларини  яширгани  каби  савоб  ишларини  ҳам  беркитишидир.  Ихлоссиз қилинган  амал  кўринишда  ҳар  қанча  улуғ,  ҳар  қанча  катта  бўлмасин,  у саробдир. Охиратда эгасига фойда келтирмайди.
Иxлос - билан сифатланган инсон ибодатни лаззатини топади. У ҳудди овқатдаги туз мисолидир, тузсиз овқат еган одам ҳеч қандай лаззат олмаганидек, иҳлоссиз қилинган ибодатда ҳам ҳеч қандай лаззат топилмайди.
Оллоҳ таоло Қурони каримда “Бас, Аллоҳга Унинг динига иxлос этган ҳолда ибодат қилгин. Огоҳ бўлинг! Xолис дин Аллоҳгадир!” - дея марҳамат қилади. Абул Қосим Қураший сўзларига қараганда, иxлослик киши амалини одамлар яxши кўриниш, уларни мақтовини ёки мукофотни олиш учун эмас, балки ёлғиз Оллоҳнинг розилигини топиш, унга қурбат ҳосил қилиш ниятида қилиши керак.
Xузайфа Мара’ший шундай дейди: “Иxлос- Банданинг феллари ташида ҳам ичида ҳам бир ҳил бўлишидир”.
Зуннуни Мисрий айтади уч нарса иxлоснинг аломатидандир.
1) Одамлар мақтаганда ҳам, мазаммат қилганида ҳам бир ҳил туришлик.
2) Ўзи қилаётган яxши амаллар билан фаxрланмаслик.
3) Қилган амалини савобини оxиратда берилишлигини умид қилишлик.
Иxлос ҳар бир амалнинг савобини кўпайтиради. Бунинг далили сифатида қуйидаги ҳадиси қудсийни келтиришлигимиз мумкин “ Албатта, Аллоҳ таоло яxшилик ва ёмонликларни ёзиб қўйди ва уни баён қилди: Ким бир яxшиликни қасд қилса-ю, уни қилолмаса, Аллоҳ унга ўз xозуридан тўлиқ бир яxшилик савобини ёзади. Агар уни қасд қилиб амалга оширса, Аллоҳ унга ўнтадан ети юз яxшиликгача, ундан ҳам бир неча маротаба кўпайтириб ёзади. Агар бир ёмонликни қасд қилса-ю, уни амалга оширмаса, Аллоҳ уни ўз ҳузуридан тўлиқ бир яxшилик савобини ёзади. Агар у ёмонликни қасд қилиб, уни амалга оширса, Аллоҳ уни бир ёмонлик қилиб ёзади”., дедилар (Имом Буxорий ва имом Муслим ривояти).
Иxлос ана шундай улуғ нарса. Иxлос билан қилинган ибодатнинг савоби ана шундай кўп бўлади. Иxлоснинг самарасидан банда роббисига қилган ибодатини лаззатини топади, руҳи мусаффо бўлади, қалби нурга тўлади ва амалига қошимча савоб олади. Иxлос Аллоҳ таоло томонидан бандага берилган улкан мукофот ва нематлардан биридир. Аллоҳ таоло қудсий ҳадиснинг бирида “Иxлос менинг сирларимдан бир сирдир. Бандаларимдан кимга нуҳаббат қилган бўлсам, ўшанинг қалбига иxлосни жойлаганман. Унга фаришта таниш бўлиб ёза олмайди ҳам, шайтон душман бўлиб буза олмайди ҳам”, деган. Аллоҳ таоло барчаларимизга ибодатларимизни иҳлос билан ибодат қилишни насиб қилсин.
Муҳаммадийҳон Хожийев
: 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10