Muallif Mavzu: Қабасотун мин ҳаётир Расул  ( 13505 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Orifjon Hanafiy

  • Jr. Member
  • **
  • Rahmat
  • -aytdi: 1
  • -oldi: 2
  • Xabarlar: 65
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #15 : 23 Fevral 2016, 16:00:45 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
АДОЛАТ
إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِ إِنَّ اللّهَ كَانَ سَمِيعاً بَصِيراً
“Албатта, Аллоҳ сизларга омонатларни ўз аҳлига эриштиришни ва агар одамлар орасида ҳукм қилсангиз, адолат ила ҳукм қилишни амр қиладир. Аллоҳ сизларга қандай ҳам яхши ваъз қилур! Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи зотдир”. (Нисо. 58)
Ислом инсонни эзгуликка чорлайди. Уни камолот сари етказиб, яхшиликка етаклайди. Пировардида тангрисининг, инсонларнинг розилигини топиб, дунё ва охиратинг бахту-саодатига етишлиги учун Тангриси билан, руҳияти билан, ўз нафси билан, жамият ва башарият билан адолатда бўлишга тарғиб қилади.
Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Қурони каримда марҳамат қилади:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ لِلّهِ شُهَدَاء بِالْقِسْطِ
“Эй иймон келтирганлар! Аллоҳ учун ҳақда туринг, адолатли гувоҳ бўлинг”. (Моида. 8)
إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
“Албатта, Аллоҳ адолатга, эҳсонга, қариндошларга яхшилик қилишга амр этадир ва фаҳшу мункар ҳамда зулмкорликдан қайтарадир. У сизларга ваъз қилур. Шоядки, эсласангиз”. (Наҳл. 90)
Инсоннинг Тангриси билан адолатда бўлишлиги – ҳар қандай ҳолатда Аллоҳ субҳонаҳу ва таолога имонда, тақвода бўлишлиги ва Ундан қўрқишлиги. Мол-дунёсининг ҳаққини адо қилишдиги, ибодатда, муомалаларда ва ахлоқда Аллоҳ таолонинг шариатидаги кўрсатмаларга риоя қилишлиги, ман қилинган ёмон ва гуноҳ ишлардан узоқ бўлишлиги, яратган Парвардигорнинг беҳисоб неъматларига шукр қилишлигига кўра ибодат қилишлигидур. Банда ҳар бир сўз, амал ва жараёнда ҳушёрлик билан адолат қилишлиги бўлиш лозим.
Шубҳасизки, Аллоҳга тақво қилишлик инсонни Парвардигоридан қўрқишлик ва Ундан бошқасидан қўрқмаслик мақомига етказур. Натижада адолат унинг дастури, ҳақларни адо қилишлик бурчига айланади.
Аллоҳ таоло золимларга таҳдид ва аламли азобларни ваъда қилиб айтади:
وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ
“Зулм қилганлар эса, тезда қайси ағдарилиш жойига ағдарилишларини билурлар”. (Шуъаро. 227)
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар:
“Инсонлар қачон бир золимга дучор бўлсалар, лекин унинг қўлидан тутмасалар Аллоҳ Ўз ҳузуридан бўладиган азобда уларни ҳам бирга қилиши бор”.
Инсоннинг ўз нафси билан адолатда бўлишлиги танасини эҳтиёт қилиб саломат сақланиши учун керакли чораларни кўриб боришлигидур. Бу нарса барча тасарруфотларда меъёрда бўлишликдур. Чунки бунда меъёр фазилатдур. Фазилат эса икки нуқсон орасидаги ўртаҳолликдур. Шунингдек исроф эса соғликка зарар етказиб, молни совуриш эвазига баландпарвозлик, енгил ҳаёт ва латофтга олиб боргувчи жирканч дабдабадан иборатдур.
Шунинг учун Ислом динида эркакларнинг ҳарир либос кийишлари ва тилло тақинчоқлар тақиши ман этилган. У нарсалар хотинларга хосдур.
Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло айтади:
وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
“Еб-ичинг ва исроф қилманг. Чунки У зот исроф қилувчиларни севмас”. (Аъроф. 31)
Яна бошқа оятда эса шундай марҳамат қилади:
وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَاماً
“Улар инфоқ қилганларида исроф ҳам ва хасислик ҳам қилмаслар. У иккиси ўртасида мўътадил бўлурлар”. (Фурқон. 67)
Инсоннинг бошқалар билан адолатда бўлишлиги эса, Ислом инсонлар орасида тенгликни жорий қилган. Мусулмонларга ҳам, мусулмон бўлмаганларга ҳам ҳурликни кафолатлаган. Динда ҳеч ким мажбур қилинмайди. Ҳар қандай инсон билан, гарчи адоват ва хусуматда бўлса ҳам адолат ила муносабатда бўлишга буюради.
Аллоҳ таоло айтади:
وَلاَ يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلاَّ تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
“Бир қавмни ёмон кўришингиз сизни уларга нисбатан адолат қилмасликка олиб бормасин. Адолат қилинг. Бу тақвога оид ишдир. Аллоҳга тақво қилинг. Албатта, Аллоҳ қилаётган амалингиздан харабдор зотдир”. (Моида. 8)
Ислом ҳар бир жавобгар шахсни адолатга ўз меъёрида риоя қилишга чақиради. Аллоҳ субҳонаҳу ва таолонинг ҳар тасарруфоти адолатга асосланган. Шариатимизда бандага тоқатидан ташқари зулм қилинмайди, балки адолат ила тоқатига яраша амал қилишга буюриладики, токи жамият омонлик ва барқарорликни ҳис қилсин. Токи амаллар ва ободонлик учун вақт ажратсин. Ватанини мудофаъа қилсин.
Аллоҳ таоло айтади:
إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُواْ بِالْعَدْلِ
“Албатта, Аллоҳ сизларга омонатларни ўз аҳлига эриштиришни ва агар одамлар орасида ҳукм қилсангиз, адолат ила ҳукм қилишни амр қиладир”. (Нисо. 58)
Ушбу ривоят қилинажак ҳадисда ҳам раъият аро барпо қилинган адолатнинг самарасида қанчалик тенглик ҳосил бўлганини кўришимиз мумкин.
Мусулмон лашкаридаги бир аскар халиф Умар разияллоҳу анҳуа ўзининг қўмондони бўлмиш Абу Мусо Ашъарий уни уриб, сочини қирдириб юборганидан шикоят қилиб келганида Умар разияллоҳу анҳу Абу Мусога хат ёзиб, лашкар қошида аскар қасосини олишини буюрди.
Аскар қайти бориб унга хатни кўрсатди. Абу Мусо лашкар олдида қасосини олиши учун тайёр бўлиб ўтирди. Шунда лашкар осмонга қараб бир ҳайқирди-да:
-   Эй Аллоҳ! Мен уни Сен учун афв қилдим! – деб қасосдан воз кечди.
Ислом динида адолат қилишлик Ҳақ учун аниқлик асосида ҳар томонлама эътибор беришни ва адолатга тўла риоя қилиш билан зулмни бартараф қилишни тақозо қилади.
Ҳар бир масъул шахсга ўзига топширилган ишда тўлиқ жавобгар эканлигини доимий равишда ҳис қилиб туришни вожиб қилади. Натижада ҳақ учун, адолат учун энг тўғри ва холис ёндошишликни тақозо қиладики, токи ҳукм қилишда ошириб ҳам юбормасин, камитиб ҳам қўймасин.
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар:
“Қиёмат куни волийлар келтирилади. Аллоҳ азза ва жалла айтади: “Сизлар ердаги халифаларим (бандаларим)нинг етакчилари, мулкимнинг жавобгарларимидингиз?”
Сўнг уларнинг биридан: “Сен нима учун бандаларимни буюрилган ҳаддан ортиқча урдинг?” деб сўрайди. У: “Эй Раббим! Улар Сенга осийлик қилишган ва Сенга хилоф қилишган эди” деб жавоб беради.
Сўнг яна биридан: “Сен нима учун буюрилган ҳаддан кам жазоладинг?” деб сўрайди. У: “Эй Раббим! Мен уларга раҳм қилдим” деб жавоб беради. Аллоҳ таоло: “Сен қандай қилиб Мендан ҳам кўра раҳмлироқ бўлурсан?! Зиёда қилганни ҳам, кам қилганни ҳам тутинглар! Уларни жаҳаннамнинг тубига ташланглар!” дейди”.
 Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар:
“Уч кишининг дуоси рад қилинмас: одил подшоҳнинг; рўзадорнинг, ифтор қилгунича; мазлумнинг дуоси. (Уларнинг дуолари) булутларга юкланур, унга осмоннинг эшиклари очилур”.
Бизларга етиб келган ривоятларга кўра одил ҳакамлар зулм бўлиб қолмаслиги учун ишларини ниҳоятда синчковлик билан тадқиқ қилганларки, уларга эргашмоғимиз, уларнинг равияларида юришимиз лозим бўлади. Шоядки Аллоҳ субҳонаҳу ва таолонинг ризоси ва раҳматига эришсак.


Қизим Фотима ўғирлик қилса...
Оиша разияллоҳу анҳодан ривоят қилинади – Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам даврларида Фатҳ ғазотида махзумийлардан бўлган бир аёл ўғирлик қилди. Қурайшликлар ундан ташвишга тушиб қолишди. “Ким уни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан гаплашиб кўради?” дейишди. “Унга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг маҳбуби Усома ибн Зайддан бошқа ким ҳам журъат қилур эди” дейишди.
Усома ибн Зайд Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келиб у ҳақда гапирди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ранглари ўзгариб кетди ва:
“Аллоҳнинг ҳадларидан бўлган ҳадда шафоқтчилик қилурмисан?!” дедилар. Шунда Усома:
“Эй Аллоҳнинг расули! Менинг гуноҳимни сўраб беринг?” деди.
Хуфтон вақти бўлганда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам туриб хутба ўқидилар. Аллоҳнинг Зотига лойиқ сано айтдилар. Сўнг:
“Аммо баъд. Сиздан аввалгилар ашрофлари ўғирлик қилса уни тарк этиб, заифлари ўғирлик қилса унга жазо қўллаганликлари учун ҳалок бўлдилар. Мен эса, жоним тасарруфида бўлган Зотга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса ҳам, албатта қўлини кесурман!” дедилар.


Омонатга олинган маржон
Али ибн Абу Толибнинг қизи Зайнаб зийнатланиш ва безанишни ирода қилди. Мусулмонларнинг байтул-молида қимматбаҳо марварид маржон бор эди. Батул молнинг раҳбари ибн Абу Рифоъанинг олдига бориб, уч кунлик хайит кунларида тақиб туриб, яна байтул молга қайтириб бериш учун маржонни сўради. Ибн Абу Рифоъа уни берди.
Маржонни тақиб юрган эди, Али разияллоҳу анҳу кўриб қолди. Кўзларидан ғазаб ўти чақнаб:
-   Бу маржон сенга қаердан келиб қолди?! Уни сенга ким берди?! – деди.
Зайнаб қўрққанидан ранглари оқариб:
-   Мен уни Абу Рифоъадан хайит кунларида уч кунгина тақиб, яна қайтариб беришлик учун олган эдим, - деди.
Мўминларнинг амири ҳазрат Али разияллоҳу анҳу мусулмонларнинг молини кўз қорчиғидай асрар ва ниҳоятда адолатда бўлар эдилар, ибн Абу Рифоъани чақиртирди. Унга ғазаб қилди ва:
-   Бошқа мусулмонларнинг қизлари қолиб, менинг қизимгагина маржон беришни сенга ким буюрди?! Ёки мусулмонларнинг молини хоҳлаганингча тасарруф қилишга улардан рухсат олганмисан?! – деди.
-   Эй мўминларнинг амири, у сизнинг қизингиз-ку? – деди у. Аммо унинг бу хайрихоҳлиги ҳазрат Алининг ғазабини пасайтира олмади ва қаноатлантирмади.
-   Шу қизим қиёмат кунида мени азобдан сақлаб оладими?! Менинг гуноҳимни ўзига юклай оладими?! – деди.
-   Йўқ, эй мўминларнинг амири.
-   Дарҳол маржонни олиб, байтул молга топшир! Яна шундай ҳолат такрорланса, мен сени жазолайман!
Маржонни қайтариб олиб, ўрнига қўйдилар.

Эҳтиёжингдан ортиғи мумкин эмас!
   Ривоят қилинишича ҳазрат Али каррамаллоҳу важҳаҳу бошқа мусулмонларга бергани каби биродари Уқайлга ҳар куни оиласига кифоя қилгулик арпа берар эди. Лекин Уқайл ҳар куни ўзига берилган арпадан озроқ ажратиб, тўплаб қўяр эди. Ўша тўплаганлари кўпайиб бир мунча бўлиб қолгач, пулига хурмо ва ёғ сотиб олиб, фарзандлари яхши кўрган егулик – ҳариса (ҳолвайтар) тайёрлади. Бемор тузалиб кетишга қандай иштиёқ қилса, улар ҳам ҳарисага шундай иштиёқ қилишар эди.
   Сўнг Али разияллоҳу анҳуни ҳам байрамона дастурхонга таклиф қилишди. Таом дастурхонга келтирилгач, ҳазрат Али сўради:
-   Бу қаердан келди?
-   Биз ҳар куни улушимиздан озгина ажратиб тўплаб қўяр эдик, шунга хурмо ва ёғ сотиб олиб тайёрладик, - дейишди.
-   Шундан ортиб қолгани сизларнинг кундалик озуқангизга кифоя қилдими? – сўради Али разияллоҳу анҳу.
-   Ҳа, кифоя қиляпти.
   Шундан сўнг Али каррамаллоҳу важҳаҳу уларнинг кундалик улушидан ўша миқдорда камайтириб қўйди. Уқайл эртаси куни одатига кўра улушини олгани борган эди Али разияллоҳу анҳу ўша миқдорни кам ўлчаб берди ва:
-   Сизларга ҳожатингиздан зиёда беришга ҳаққим йўқ. Мусулмонларнинг моли менинг ўз мулким эмаски, ўз ихтиёримча сарфласам, - деди.
   Уқайлнинг юзида ғазаб ифодаси пайдо бўлди. Ҳазрат Али темирни қиздириб, Уқайлнинг юзига яқинлаштирди. Уқайл қиздирилган темирнинг иссиқ ҳароратига чидай олмай дод-вой қила бошлади. Шунда ҳазрат Али айтди:
-   Темирнинг қизиғига шунчалик тоқат қила олмаяпсану, сизларга ҳожатингиздан ташқари улуш бериб, бизга жаҳаннам азоби бўлишини раво кўрмоқчимисан?!
Уқайл қаттиқ ғазабланиб ўшқирди:
-   Менга мевалар едириб, тилла берадиган инсоннинг олдига бораман! – деб, Муовия разияллоҳу анҳунинг олдига кетиб юборди. Унинг олдида бир қанча муддат турди. Муовия одамларга:
-   Уқайл ўз биродари қолиб, бизни ихтиёр қилибди. Биз унинг биродаридан яхшироқ эканмиз – деди.
Уқайлга бу гап етиб борди. У келиб Муовияга айтди:
-   Биродарим Али менинг охиратим учун сендан яхшироқ. Сен менинг дунёлигим учун яхшисан. Мен дунёлигимни устун қўйибман. Энди Аллоҳдан сўрайман, охиримни яхши қилсин!


Байтул молга топшир
   Бир куни ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу уйига келиб, хотинидан егулик сўради. Аёли озроқ ширинлик ҳозир қилди. Бу нарсалар қаердан келганини сўраган эди, аёли:
-   Кундалик озуқамиздан озроқ миқдорда ун, ёғ ва асалдан тежаб қолиб, жамғариб қўйган эдим. Кўпайиб қолган экан, шуларни тайёрладим, - деб жавоб берди.
-   Сен озуқамиздан тежаб қолган бўлсанг, кундалик егулигимиз камлик қилиб қолмадими? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Йўқ.
-   Ундай бўлса бу бизга ортиқчалик қилар экан. Демак уни ейишга бизнинг ҳақимиз йўқ. Тур! Бориб байтул-молга уни топшириб кел!
Бу ҳақда ҳофиз Иброҳим байт битган экан:

   Халифа ўзи очдур, дунё оёқ остида,
   Зоҳидлик мақомидур, Тангри унинг дўсти-да!

   Бир кун унинг аёли ширинлик қилди ҳозир,
   Сўроқлади: “Бу қайдан бизларга келди, гапир?”
   
   Аёл деди: “Ҳар куни егуликлардан тежаб
   Жамғариб борган эдим, кўпайиб қолмиш, ажаб.

   Шулардан ҳолва қилдим, сарфлаб маҳоратим.
   Сиз севган таомларни тайёр қилиш одатим”.

   Умар деди: “Тежасанг камидими егулик?
   Уйимизда бўлдими очлик деган кўргулик?

   “Йўқ, ҳаммаси жойида” жавоб қайтарди аёл.
   Умар дер: “Ундай бўлса, сўзларимга қулоқ сол.

   Ўша ортиб қолгани эҳтиёждан ташқари,
   Уни олиб йўлга туш тезда байтул-мол сари”.

Адолат барчага баробар
Ислом тарихида адолатнинг улкан тимсоллари намоён бўлган. Шулардан бири қуйидаги ҳикоямизда ўз аксини топади.
Бир аёл қози Шурайк ибн Убайдуллоҳнинг олдига шикоят билан келди. Унинг айтишига кўра аёл бўстонини халифанинг амакиси, амир Мусо ибн Исога сотмаганани учунамир хизматчисига амр қилди боғининг ҳудудидини буздириб ташлаган эди.
Қози аёл билан ўртасидаги муаммони ҳал қилиш учун мажлисга амирни чақиртирди. Амир бу ишга ўзининг номидан вакил қилиб миршабларнинг бошлиғини жўнатди. Қози эса миршабларнинг бошлиғини қаматиб қўйди. Амир буни эшитиб, одамларини жўнатди. Улар келиб қозини айблай бошладилар. Шунда Шурайк:
-   Нима учун амир ҳукм мажлисида иштирок этишга беписандлик қилади? Ё қозилар ҳаммага ҳар хил ҳукм чиқаради деб ўйлаяптими? Адолат амир ва фуқаро учун баробар бўлади! Ҳукм ишига аралашганингиз учун сизларга ҳам жазо қўллашга тўғри келади! – деб уларни ҳам қамаб қўйди.
   Бу воқелардан хабардор бўлган амир отига миниб соқчилари билан қамоқхонага келди ва зўрлик қилиб, мазкур ҳибс қилинганларнинг ҳаммасини қамоқдан чиқартириб юборди. Шунда қози дарҳол Бағдодга – халифанинг олдига, қозилик вазифасидан озод қилишини сўраб сафарга отланди. Бориб халифага:
-   Аллоҳга қасамки, мен аббосийлардан қозиликни сўраб олган эмасман, мени мажбур шу лавозимга қўйишган! Балки ўзлари агар қози бўлсак, ҳар бир аҳкомда эркинлик билан адолатни қарор топтиришимизга ваъда беришган. Энди эса, модомики биз омонатни адо қилишликда шунчалик ожиз эканмиз, ҳукм чиқариш билан шуғуланишга бошқа йўл қолмади! – деди.
   Халифа унинг ишга қайтишини илтимос қилиб шундай деди:
-   Сен боравер. Кимларни ҳибс қилишга буюрган бўлсанг, қайтадан ҳибс қилишингга рухсат бераман.
Шундан сўнг амир ҳибсга олинишга ва ҳукм мажлисида шахсан ўзи айбдор сифатида қатнашишга мажбур бўлди. Қози Шурайк боғни аёлга қайтариб бериб, бузиб ташланган ҳудудни аввалгидек қилиб қайта тиклаб беришликка ҳукм қилди. Ҳукм ижро этилди.


Абу Ҳанифа қозиликни рад этди
Абу Жаъфар Мансур имом Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳини қозилик вазифасига таклиф қилди. Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ таклифни рад этиб:
-   Қозилик амир ва қўмондоннинг устидан ҳукм чиқаришга кучи етмайдиган кишига раво эмас. Менинг эса бунга кучим етмайди, - деди.
Абу Жаъфар узрни қабул қилгандай бўлди. Бироқ бир мунча вақт ўтгандан сўнг яна шу таклифни қилди ва албатта қозилик лавозимини қабул қилишлигига қасам ичди. Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ эса қабул қилмасликка қасам ичди.
-   Халифа қасам ичса, сиз ҳам қасам ичасизми? – дейишди.
-   Мўминларнинг амири қасамининг каффоратини тўлашга мендан кўра қодирроқ, - деди.
Халифа жазо қўлламоқчи бўлган эди, Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳ:
-   Аллоҳга қасамки, мен ризодан омонда бўлмасам, ғазабдан қандоқ омонда бўлай? Агар қозиликни қабул қилмасам мени Фуротга ғарқ қилишликка фармон қилсанг, Фуротга ғарқ бўлишликка рози бўлур эдим. Сенинг атрофингда илтифотингга муҳтож кишилар тўлиб-тошиб ётибди, бироқ улар унга лойиқ эмаслар! – деди.

Халифанинг таъминоти
Ҳазрат Абу Бакр разияллоҳу анҳу халифаликни қабул қилганида эрта тонгда елкасига каттагина хуржунини осиб йўлга чиқди. Йўлда Умар разияллоҳу анҳуга дуч келди. У сўради:
-   Эй Аллоҳнинг расулининг халифаси, йўл бўлсин?
-   Бозорга, - жавоб берди халифа.
-   Мусулмонларнинг ишларига жавобгар бўлиб қолган бўлсангиз бозорда нима қилурсиз?
-   Бола-чақамни қандай боқаман? Агар мен оиламнинг ҳақларини зоеъ қилсам, демак мусулмонларнинг ҳақларини зоеъ қилган бўламан.
   Умар разияллоҳу анҳу халифалик ишлари ва шаҳар ислоҳотига вақт ажратиш мақсадида унинг ўзи ва оиласининг озиқ-овқати масаласини кўриш учун масжидга боришни таклиф қилди. Масжидда Абу Бакр ва Умар байтул молнинг назоратчиси Абу Убайда ибн Жарроҳ ва бошқа кибор саҳобаларни (разияллоҳу анҳум ажмаъин) тўплаб маслаҳат қилишди. Натижада Абу Бакр разияллоҳу анҳунинг ўзига ва аҳлига кифоя қилгудек озиқ овқат билан таъминлашни жорий қилдилар.

Ҳаром луқма
   Абу Бакр разияллоҳу анҳунинг ғуломи бор эди. Бир куни у егулик олиб келди. Абу Бакр разияллоҳу анҳу ўша таомдан бир луқма еди.
-   Кечаси билан мени сўрабсиз, нега сўраган эдингиз? – савол берди ғулом.
-   Очлик сабабидан сўраган эдим. Бу таомни қаердан олиб келдинг? – сўради Абу Бакр разияллоҳу анҳу.
-   Мен жоҳилият даврида бир кишига фол очар эдим. Бироқ ўзим асли фолбин эмаслигимдан ва фол очишни яхши эплай олмаганлигимдан мен уни алдар эдим. Бугун ўша кишини кўриб қолган эдим, мана шу Сиз еяётган таомни берди.
   Шу заҳоти Абу Бакр разияллоҳу анҳу қўлини ҳалқумига тиқиб, еган луқмасини қайтариб чиқариб юборди. Бунинг боисини сўраган эди:
-   Аллоҳга қасамки, агар шу луқма жоним билан қўшилиб чиқса ҳам чиқармай қўймас эдим! Мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Ҳаром ўсган тан дўзахга лойиқдир” деганларини эшитганман. Мен шу луқма билан танамга ҳаром аралашиб қолишидан қўрқдим, - деб жавоб берди.

Адолатли ҳукм
   Икки киши низолашиб қолиб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келишди. Жаноб уларнинг орасида ҳукм қилдилар. Улардан бири бу ҳукмдан норози бўлиб:
-   Орамизда ҳукм қилгани Умарнинг олдига борамиз, - деди. Улар боришди ва наригиси айтди:
-   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам менинг фойдамга ҳукм қилган эди бу ҳукмдан норози бўлиб Сизинг ёнингга етаклаб келди, - деди. Умар разияллоҳу анҳу:
-   Шундайми? – деб сўради.
-   Ҳа, - деди нариги киши. Умар разияллоҳу анҳу:
-   Шу жойингизда туриб туринглар, мен ҳозир чиқаман, - деб қилич кўтариб чиқди. Ҳукмга норози бўлганга қилич солди. Омон қолгани Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бориб:
-   Эй Аллоҳнинг расули, Умар соҳибимни ўлдириб қўйди, - деди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Мен Умар Мўмин кишини ўлдиради деб гумон қилмайман, - дедилар. Аллоҳ таоло ушбу ояти каримани нозил қилди:
فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّىَ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُواْ فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيماً
   “Йўқ, Роббингга қасамки, сени ўз ораларида чиққан келишмовчиликларга ҳакам қилмагунларича, кейин, чиқарган ҳукмингга дилларида танглик топмасдан, бутунлай таслим бўлмагунларича, зинҳор мўмин бўла олмаслар!” (Нисо. 65)
   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам мақтулнинг хунини бекор қилдилар ва Умар разияллоҳу анҳу айбсиз деб топилди.


Мени афзал кўрдинг
   Умар ибн Хаттоб халифалик даврида бир яҳудий Али разияллоҳу анҳунинг устидан шикоят қилиб келди. Умар разияллоҳу анҳу уларнинг орасида ҳукм қилиш асносида яҳудийга унинг исми билан хитоб қилди, ҳазрат Алига эса доимий одатига кўра “Эй Абу Ҳасан” деб куняси билан хитоб қилди. Шу пайт Али разияллоҳу анҳунинг чеҳрасида ғазаб аломати зоҳир бўлди.
-   Сенинг хусуматчинг яҳудий бўлганлиги, ҳукм ижро қилишда у билан баробар бўлишлик сенга ёқмаяптими? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Йўқ,  лекин мен орамизда тенглик қилмаганингдан ғазабланяпман. Чунки сен унга исми билан хитоб қилдинг. Менга эса куням билан хитоб қилиб, мени ундан афзал кўрдинг.


Обрўли одамнинг ўғли
   Амр ибн Ос Мисрга волий бўлиб турган пайтида унинг ўғли Миср аҳолисидан бўлган бир кишини урди. Мисрлик мўминларнинг амири Умар ибн Хаттобга устингдан шикоят қиламан, деб қасам ичди. У эса:
-   Боравер, менга ҳеч нарса қилмайди. Мен обрўли одамнинг ўғлиман! – деди.
Ҳаж мавсуми бўлиб, Умар разияллоҳу анҳу ўз хослари билан бирга эди, жумладан Амр ибн Ос ва унинг ўғли ҳам бор эди, ҳалиги киши келиб Умар разияллоҳу анҳуга юзланди:
-   Эй мўминларнинг амири! Мана бу киши мени урди, - деб Амр ибн Оснинг ўғлини кўрсатди, - Устидан Сизга шикоят қилишимни айтсам, “Боравер, менга ҳеч нарса қилмайди. Мен обрўли одамнинг ўғлиман!” деди.
Умар ибн Хаттоб Амр ибн Осга қаради:
-   Қачондан буён оналаридан ҳур туғилган инсонларни қул қилиб оладиган бўлиб қолдиларингиз?!
Сўнг мисрликнинг қўлига дарра бериб:
-   Ур, обрўли одамнинг ўғлини, сени қандай қилиб урган бўлса! – деди.


Мазлумнинг дуоси
   Муовия ибн Абу Суфён халифалик даврида Мадина шаҳрининг ҳокими Марвон ибн Ҳакамга Увайснинг қизи Арво Аллоҳ таоло жаннат башоратини берган Саъид ибн Зайднинг устидан шикоят қилиб келди.
-   У менга зулм қилди. Мени рози қилсин, - деди. Марвон Саъид ибн Зайдни чақиртирди. У:
-   Сен мени зулм қилади деб ўйлайсанми? Ҳолбуки, мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “Ким зулм билан бир қарич ерни олса, Аллоҳ қиёмат кунида етти қават ердан гарданига қўйиб қўяди” деганларини эшитганман. Эй Аллоҳ! Агар у хотин ёлғон гапирган бўлса, токи кўзи кўр бўлмагунча ўлдирма! Қабрини қудуғида қилиб қўй! – деди.
   Кунлар ўтди. Ўша аёлнинг кўзи кўрмай қолди. Ҳовлисида айланиб юриб қудуғига тушиб кетди. Ўша қудуқ унга қабр бўлиб қолиб кетди.
   
   
Гўдакларга нафақа
   Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу одатига кўра раъиятнинг ҳолидан хабар олиш учун айланиб юрар экан, бир ҳовлининг рўпарасига келганида чақалоқнинг йиғиси унинг эътиборини тортиб, ўша жойда бир оз тўхтаб қолди. Бола уйқусираб йиғлаётган бўлса, энди тўхтаб қолар деб биро оз кутса-да, ҳадеганда тўхтамади. Охири одоб ила оҳисталик билан эшикни чертишга мажбур бўлди. Дарвозанинг қаноти очилгач илтифот ва шафқат билан савол берди:
-   Эй, чақалоқнинг онаси! Гўдакнинг йиғиси мени ташвишга солди. Мен сенга кўмак бермоқчиман.
-   Эй жаноб, мурувватингиз учун Сизга ташаккурлар бўлсин. Умар гўдакларга байтул молдан улар сутдан ажрамагунча нафақа тайин қилмаган. Шунинг учун ўта муҳтожлигимиз ва фақирлигимиздан сутдан чиқариш вақти келмаган бўлса ҳам, зарурат учун гўдагимни сутдан ажратдим, - жавоб берди аёл.
Умар разияллоҳу анҳу бу сўзларни эшитиб ўзини маломат қилиб, масжид томон юзланди. Тонггача масжидда қолиб, тасбиҳ ва истиғфорлар айтиб ўзини ўзи койиб чиқди: “Эй Умар, ҳолинга вой! Эй Умар, қанча-қанча мусулмонларнинг гўдакларини ҳалок қилдинг! Раббинг сени сўроқ қилса, ҳолинг не кечади?! Сен бу уммат олдида ҳақиқатни қарор топдирдингми, ҳолбуки уларнинг тадбирларига эгалик ва ишларига вакиллик сенинг гарданингда бўлса?! Байтул молдан шунча одамларга нафақа тайинлаб, эмизиклик гўдакларга тайинламаганинг учун нима деб жавоб берасан?!”
Шу ҳолда бир амаллаб тонг оттирди. Бомдод гамозида имомлик қилиб намозни адо қилиб бўлгач, кун ёғдуси тарқалмасдан бурун жарчиларнинг овозлари янграй бошлади:
-   Гўдакларингизни сутдан чиқаришга шошилманглар! Халифа ҳар бир туғилган чақалоққа туғилган кунидан бошлаб нафақа тайинлади!


Рибъий ибн Омир
Қодисия фатҳидан олдин Саъд ибн Абу Ваққос Рибъий ибн Омирни форс лашкарининг қўмондони Рустамга элчи қилиб юборди. Қўмондон дабдабали мажлисда олтиндан бўлган тахт устида ўтирган эди. Рибъий ибн Омир фақирона кийимда ва кўримсиз отда қалқон кўтариб кириб келди. Рустам болишига ўтирганча найзасига суяниб кутиб олди. Рибъий жамоат орасини ёриб ўтди.
-   Нима сабаб билан келдинг? – сўради Рустам. Рибъий жавоб берди:
-   Аллоҳ таоло бизларни Ўзи истаган кимсаларни бандаларига ибодат қилмасдан Аллоҳнинг Ўзига ибодат қилишга, дунёнинг торлигидан кенглигига чиқариш ва ботил динларнинг зулмини парчалаб ташлаб Ислом адолатини тиклаш учун юборди!


Жабала ибн Айҳам
   Ғассоний подшоҳларнинг бири бўлган Жабала ибн Айҳам Ислом динини қабул қилганидан кейин Каъбани тавоф қилаётган эди, тавофчиларнинг бири беҳосдан унинг изорининг этагини босиб олди. Жабала унга ғазаб билан ўқрайиб қаради ва юзига тарсаки туширди. Тавоф қилаётган киши:
-   Сенинг устингдан мўминларнинг амири Умар ибн Хаттобга шикоят қиламан! – деди.
Бу гап тарқаб Умар разияллоҳу анҳугача етиб борди. Халифа уларни чақиртириб Жабаладан сўради:
-   Сен бу кишининг юзига тарсаки солганинг ростми?
-   Ҳа. Агар Аллоҳнинг байтида бўлмаганимда эди, қиличим билан бурнин кесган бўлур эдим! – жавоб берди Жабала.
-   Нега?
-   Чунки мен Байтни тавоф қилаётганимда у менинг изоримни босиб олди.
-   Иккита шартдан бирини танла – ё узр сўраб уни рози қиласан, ёки буюраман, у сенга тарсаки туширади?
Умар разияллоҳу анҳунинг ҳукмидан ғассоний подшоҳ даҳшатга тушди:
-   Сен қандай қилиб иккаламизни баробар кўряпсан, мен шоҳ у эса оддий авом бўлса?!
-   Ислом иккалаларингизни баробар қилган. Шоҳ билан авомнинг ўртасида фарқ йўқ! – жавоб берди Умар разияллоҳу анҳу.
-   Ундай бўлса менга фурсат бер, ўйлаб олай.
   Умар разияллоҳу анҳу унга уч кун муҳлат берди. Аммо у тунда мулозимлари билан бирга Рум ўлкасига қочиб кетди. Бироқ у кейинчалик бу қилмишидан надоматда қолди. Ҳатто пушаймон бўлганини ифода қилгувчи байтлар ҳам битган.

   Шапалоқдан ор қилиб шарафимни сақладим.
   Бироқ сабр айласам не зарари бор эди.

   Димоғдорлик, кеккайиш ўраб олиб кўзимни
   Қалбим кўзи кўр бўлди, тафаккурим тор эди.
   
   Кошкийди туғилмасам, бу дунёга келмасам!
   Умарга қулоқ солсам толеъ менга ёр эди.


Халқ дарди билан ҳамнафас
   Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу халифалик даврида тўлиқ тўққиз ой давомида мутлақо ёғингарчилик бўлмаганлиги оқибатида Арабистон ярим оролида икки йил мусулмонлар учун оғир машаққат йиллари бўлди. Бу давр мобайнида хўлу-қуруқ, экин-тикин ва чорва ҳайвонлари ҳалок бўлди. Қанча-қанча яхши инсонлар оламдан ўтишиб кетди. Ердан гиёҳ унмай қолди. Ўт-ўлан қуриб кетди. Бу йиллар қурғоқчилик йиллари деб номланди.
   Умар разияллоҳу анҳу Ироқ ва Шом ўлкаларининг волийларига Арабистон ярим ороли аҳолисига ёрдам беришини сўраб чопарлар юборди. Фаластин волийси Амр ибн Осга мактуб жўнатди: “Ассалому алайка. Аммо баъд. Менинг ва менинг атрофимдаги мусулмонларнинг тинка-мадоримиз қуриди. Сен ва сенинг атрофингдагилар маишатдасиз. Ёрдам беринглар! Ёрдам беринглар! Ёрдам беринглар!”
   Шундан сўнг атроф шаҳарлардан кемаларда унлар, мойлар кела бошлади. Озиқ овқатни тарқатиш билан шахсан халифанинг ўзи шуғулланди. Ҳар ерларга назорат учун вакилларини жўнатди.
   Умар разияллоҳу анҳу токи одамларга омонлик етмагунча ҳаргиз гўштли ва ёғли нарса емасликка қасам ичган эди, токи Аллоҳ таоло осмондан ёмғир ёғдириб эл-юртга мўл-кўллик бўлгунча аҳдида собит турди. Мўминларнинг амри: “Токи халқнинг бошига тушган кўргуликни ўз танамда тотиб кўрмасам, раҳбарлигимда маъно бўлурми?” дер эди.


МЎМИНЛАРНИНГ АМИРИ
   Умар разияллоҳу анҳу мусулмонларнинг ҳолларини билиш учун кечаси айланиб юрар экан, кийгиздан қилинган қора уй олдидан ўтиб қолди. Яқинроқ борган эди ичкаридан аёл кишининг инграган овози эшитилди. Бир эркак безовта бўлиб ўтирибди. Ундан нима гаплигини сўради.
-   Хотиним тўлғоқ тутиб ётибди, - жавоб берди киши.
-   Ёнида бирор кимса борми? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Ҳеч ким йўқ, - жавоб берди киши.
   Умар разияллоҳу анҳу уйига бориб хотини – Али ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳунинг қизи Умму Гулсумдан:
-   Аллоҳ учун савоб иш қилурмисан? – деб сўради.
-   Нима иш экан?
-   Бир аёл тўлғоқ тутиб ётибди. Ёнида ҳеч ким йўқ экан.
-   Майли, Сиз шуни хоҳласангиз.
-   Ўзинг билан керакли нарсаларни ол. Менга қозон билан мой ва арпа уни олиб кел.
Умму Гулсум разияллоҳу анҳо барча айтилган нарсаларни ҳозирлади. Халифа ўзи қозонни кўтариб йўлга тушишди. Етиб борганларидан сўнг Умму Гулум ичкарига кириб кетди. Ҳазрат Умар хонадон соҳибидан олов сўради. Соҳиб олиб келди. Умар разияллоҳу анҳу ўзи оловни пуфлаб туташтирди. Ҳатто соқолига олов таъсир қилди. Ниҳоят онанинг кўзи ёриб, чақалоқ туғилди. Умму Гулсум ичкаридан бош чиқариб хабар берди:
-   Эй мўминларнинг амири, отасига хушхабар бераверинг, ўғил туғилди!
“Мўминларнинг амири” деган хитобни эшитиб хонадон соҳиби хижолатда ташвишга тушиб қолди:
-   Вой шармандалик! Сиз халифа Умар эдингизми? Шундай ҳам қиласизми?
-   Эй араб биродарим! Кимки мусулмонларнинг ишларида бошчилик қилар экан, халойиқнинг каттаю-кичик ишларида кўмалашиши зарур. Чунки у шунга масъулдир. Кимки ғафлат бўлса, дунё ва охиратда хусронда қолгай! – деди Умар разияллоҳу анҳу.


МИСР ОМИЛИ
Умар разияллоҳу анҳу масжидди ўтирган эди бир киши келиб:
-   Эй Умар, дўзах азобидан шўринг қуриди! – деб ўтиб кетди.
Умар разияллоҳу анҳу уни чақиртирди ва нега бундай деганининг сабабини сўради.
-   Закот йиғувчи омилларингни жўнатиб, шартнома қиласан, лекин назорат қилмайсин. Сенда шартномага вафо қилиш борми, ўзи?!
-   Нима демоқчисан? – сўради мўминларнинг амири.
-   Мисрга омил жўнатиб шартнома қилгансан. У эса сен буюрганингни қилмай, буюрмаганингни қиляпти.
   Халифа ҳақиқатни суриштириш учун ансорлардан икки кишини юборди. Улар бориб суриштиришган эди, айтилган сўз ҳақ экани аниқланди. Уни тутиб Умар разияллоҳу анҳунинг ҳузурига олиб келишди. Омил кириб салом берди.
-   Сен кимсан? – сўради халифа. Чунки у қорачадан келган эди, Мисрнинг соя-салқинида анчагина оқариб қолган экан.
-   Мен Мисрнинг омили фалончиман.
-   Шўринг қурғур, сен мен ман қилган ишларни қилиб, буюрган ишларимни қилмадингми?! Аллоҳга қасамки, мен сенинг адабингни бериб жазолайман! – сўнг ходимларга юзланди: - Менга жундан тўқилган кийим, таёқ ва садақага йиғилган қўйдан уч юз бошини келтиринг! Бана бу пўстинни кий! Мен отангни кўрганман, бу пўстин, ҳар ҳолда унинг пўстинидан тузукроқ. Мана бу таёқни ол, у ҳам отангни таёғидан кўра дурустроқ. Манави қўйларни етаклаб фалон жойга бориб, шундай жазирама кунларда уларни боқ! Йўловчиларга сутларидан бер!
У энди кетишга шайланган эди, қайтариб сўради:
-   Мен сенга нима деганимни англадингми?
Омил ерга ётиб ёлборди:
-   Эй мўминларнинг амири! Хоҳласангиз бошимни олинг, бироқ бу менинг қўлимдан келмайди...
-   Агар сени яна қайтариб ўз ишингга жўнатсам қандай хизмат қиласан?
-   Аллоҳга қасамки, бундан кейин Сизга фақат Сизни хурсанд қилгувчи харгина келур!
   Умар разияллоҳу анҳу уни ўз ишига қайтарди. У ҳам ваъдасига содиқ қолиб, яхши инсон бўлди.


ЯМАН ҲОКИМИ БОЗОННИНГ ИСЛОМГА КИРИШИ
   Кисро ўзининг Ямандаги ҳокими Бозонга хат ёзди: “Менга етган хабарларга кўра Маккадан бир  қурайший киши чиқиб пайғамбарлик даъвосини қилаётган эмаш. Тезда ўша жойга бор. Унга тавба қилишни буюр! Тавба қилса қилди, бўлмаса менга унинг бошини келтир!”
   Бозон Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга мазкур хатни жўнатди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг хатига жавоб юбордилар: “Менга Аллоҳ Кисронинг фалон ойнинг фалон кунида қатл қилинишини ваъда қилди”.
   Жавоб хати етиб келгач Бозон хатни ўқиб, унга қараб туриб қолди. Сўнг:
-   У ҳақиқатан пайғамбар бўлса, ҳадемай унинг айтгани бўлур.
Дарҳақиқат Кисро ўша айтилган кунда қатл қилинди. Бу хабарни эшитиб Бозон Исломнин қабул қилди. У билан бирга бўлган форсийлар ҳам мусулмон бўлишди. Улар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келиб сўрашди:
-   Биз энди кимларданмиз, эй Аллоҳнинг расули?
-   Сизлар бизлардандурсизлар! Сизлар бизларга аҳли байтсизлар, - жавоб бердилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.


Тангри бир, ота бир, дин бир!
Ривоят қилишларича Қайс ибн Мутотия Салфон Форсий, Суҳайб Румий ва Билол Ҳабашийлар ўтирган ҳалқага келиб:
-   Бу Авс билан Ҳазраж анови кишига (Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни назарда тутиб айтган) ёрдам бериб турибди. Аммо мановиларга нима бор? Булар форс, рум, ҳабаш бўлишса?!
Қайс бу билан пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам араблардан бўлганлиги учун, бир қавмдан эканлиги эътиборидан Авс  билан Ҳазраж ёрдам бериб турибди. Аммо форс, рум ва ҳабашийларнинг ёрдам беришидан муддаолари нима экан дер эди.
Муоз ибн Жабал гартта ўрнидан туриб унинг ёқасидан ушлаб пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига етаклаб олиб борди ва унинг сўзларини етказди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғазабланиб кетдилар. Сўнг ридосидан судраб масжидга олиб бодилар. Одамларни намозга чорладилар. Одамлар тўплангача шундай дедилар:
-   Эй инсонлар! Тангри бирдур! Ота бирдур! Дин бирдур! Араб бу сизлардан бирортангизнингга ота ёки она эмас, балки у бир тилдур. Бас шундай экан, кимки араб араб тилида гаплашса, у арабдур!
Муоз разияллоҳу анҳу ўрнидан туриб:
-   Эй Аллоҳнинг расули, бу мунофиқни нима қилишга бурасиз? – деб сўради.
-   Уни то дўзахга тушгунча қўявер, - дедилар саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Алал-оқибат Қайс муртад бўлиб қатл қилинганлардан бўлди.


“Гуноҳимга каффорат”
   Бир куни саҳобаларнинг энг яхшилари ва тақводорроғларидан бири Абу Зар Ғифорий разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида ўзининг занжий қули билан айтишиб қолиб жаҳл устида:
-   Эй қора танлининг боласи! – деб юборди.
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ғазабланиб кетдилар.
-   Оқнинг боласининг қоранинг боласидан тақво ва яхши амалдан бошқада афзаллиги йўқ! – дедилар.
Абу Зар дарҳол ўрнидан турди-да, юзини ерга қўйиб қулига:
-   Юзимни, бос! Токи қилган гуноҳимга каффорат бўлсин! – деди.


Айб ахтарма!
Сулаймон ибн Абдулмаликнинг ҳузурига бир киши келиб:
-   Эй мўминларнинг амири, бир маслаҳатли иш бор, - деди.
-   Қандай маслаҳат экан? – сўради Сулаймон.
-   Фалончи Зайдга, Валидга ва Абдулмаликка закот йиғувчи омил бўлган. Улар вакил қилган ишларда хиёнат қилиб, бир қанча мол-мулкни ўзлаштириб олган. Уни ишдан бўшатишга буюринг.
-   Мен унинг ишлари ва зоҳиридан билишимча сен ундан кўра ёмонроқ ва фирибгарроқсан! Маслаҳатчиларга нисбатан нафрат бўлиб қолишидан қўрқмаганимда эди, сени жазолаган бўлур эдим! Учта шарт қўяман, хоҳлаганингни танла!
-   Майли, айтинг, эй мўминларнинг амири!
-   Хоҳласанг сен айтганларингни тафтиш қиламан, сўларинг рост бўлса, сендан нафратланамиз, ёлғон бўлса сени жазолаймиз. Хоҳласанг сени авф қиламиз.
-   Авф қила қолинг, эй мўминларнинг амири.
-   Хўп, шундай қиламан. Энди бундан кейин Аллоҳ беркитиб, парда тортиб қўйган мурувват аҳлини ковлаштирма!


Омонатга хиёнат қилган киши
Бир киши молини сақлаб туриш учун бошқа бир кишига илтимос қилди. Вақти келиб омонатни сўради. У эса олганини мутлақо инкор қилди. Улар низони ҳал қилиш учун қози Иёс ибн Муовиянинг ҳузурига боришди.
-   Мен унга омонатини фалон жойда берганман, - деди даъво қилгувчи. Қози сўради:
-   Ўша жойда нима бор эди?
-   Дарахт.
-   Ундай бўлса ўша жойга бор. Ана шу дарахтга назар сол. Ажаб эмаски, Аллоҳ таоло сенинг талаб қилаётган ҳаққинггни эсингга солса. Балки сен ўша дарахтнинг остига кўмиб, ёдингдан кўтарилиб қолган бўлса  ўша дарахтни кўрганингда эсингга келиб қолар, – сўнг омонатни олганга айтди: - У киши келгунча сен шу ерда кутиб тур.
   Улар кутиб ўтиришди. Бир соатлар чамаси вақт ўтганидан кейин сўради:
-   Нима деб ўйлайсан, ўша дарахтинг ёнига етиб бордимикин?
-   Йўқ, ҳали етиб боргани йўқ, - жавоб берди омонатни олган киши қозининг тадбирини билмасдан. Шунда Иёс айтди:
-   Эй Аллоҳнинг душмани! Сен хоинсан!
-   Мени кечирининг, Сизни ҳам Аллоҳ хатоларингизни авф қилсин! – омонат олган киши хиёнатига иқрор бўлиб ёлборишга тушди. Иёс уни даъвогар келгунича ушлаб туришга буюрди. Ниҳоят у келгач:
-   Омонатингни оладиган бўлдинг. У олганига иқрор бўлди, - дейишди.


Адолатга бизлар муносибмиз
Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳунинг ҳузурига Миср қибтийларидан бир аёл Миср волийси Амр ибн Осдан шикоят қилиб келди. Аёлнинг уйи кейинчалик “Амр ибн Ос масжиди” номи билан машҳур бўлган масжидга қўшни эди. Унинг ҳовлисининг бир қисмини масжид ихтиёрига олиб қўйганлигни айтди. Ҳазрат Умар ёнида турган сополга ушбу мазмунда мактуб ёзиб Амр ибн Осга юборди: “Биз Кисро Анушервондан кўра адолат қилишга муносиброқмиз”.
Бундан халифанинг мақсади Анушервон бино қургандаги адолатини эслатиш эди. Анушервон ўз даврида қаср қурмоқчи бўлган. Қасрнинг тўрт бурчакли шаклда чиқишига бир аёлнинг ҳовлиси халақит берган. Аёлдан ҳовлини сотишини илтимос қилишган, бироқ у таклифни рад этиб:
-   Мен подшоҳга қўшни ҳовлини олтин баробарига ҳам сотмайман. Агар мендан ғазабланса, нима чора кўрса ихтиёр ўзида.
-   Майли, ҳовлиси ўзида қолаверсин. Қурилишни давом эттираверинглар, - деди Анушервон. Натижада қасрнинг кўриниши қинғир бўлиб қолди. Буни кўрганлар бино бу билан кўркам чиқмас экан, дейишди. Анушервон эса уларга жавобан:
-   Ана шу кинғирлиги билан яна-да чиройли бўлади, - деган экан.
Бу аёлга ҳам шундай муомала қилиш тавсия қилинган эди. Аёл Мисрга келиб Амр ибн Осга салом берди. Халифанинг ҳурматини бажо қилиб мактубни боши узра кўтариб, тақдим этди. Масжид учун олинган ер қайтариб берилди. Натижада масжид биноси нотекис чиқди ва анча пайтгача ўша ҳолатда қолган. Фақат кейинчалик, анча даврлардан сўнггина муроса йўли ила бино тўғриланган.


Қози ва фаришталар
Бир мусулмон ва яҳудий низолашиб қолиб Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳунинг ҳузурига келишди. Ҳазрат Умар ишни кўриб чиқиб, яҳудийнинг фойдасига ҳал қилди.
-   Аллоҳга қасамки, тўғри ҳукм қилдинг, - деди яҳудий.
-   Бу билан нима демоқчисан? - сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Аллоҳга қасамки, бизлар Тавротда кўрганмиз, қачонки қози ҳақлик билан ҳукм қилса ва шу ҳақ йўлида бардавом бўлиб турса, унинг ўнг тарафида бир фаришта, чап тарафида бир фаришта уни ҳақлик ила ҳукм чиқаришга тўғрилаб, муваффақ айлаб туради. Агар ҳақ ҳукмни тарк қилса, улар ҳам уни тарк қилиб кўтарилиб кетадилар.


Умарга ён босма!
   Ривоят қилинишича Умар ибн Хаттоб Убай ибн Каъб билан низолашиб қолдилар. Улар ўртада ҳукм чиқариш учун Умар разияллоҳу анҳунинг Мадинаи мунавварадаги қозиси Зайд ибн Собитнинг олдига боришди. Қози уларнинг олдига чиқар экан:
-   Ассалому алайка, эй мўминларнинг амири, - деб ҳазрат Умарга салом берди. Убай ибн Каъб разияллоҳу анҳу билан ўрталарида ҳукм чиқариш учун Умар разияллоҳу анҳуга юқорироқдан жой берди. Убай ибн Каъбни ўнг томонига ўтиргизди-да, яна халифага юзланиб илтифот қилди:
-   Эй мўминларнинг амири, афв қилгайсиз..
Шунда халифанинг ғазаби қўзиб кетиб қозига:
-   Қачондан бери бунчалик ўзбошимча бўлиб қолдинг! “Ассалому алайка, эй мўминларнинг амири”, “Эй мўминларнинг амри, мана бу жойга ўтиринг”, “Эй мўминларнинг амири, афв қилгайсиз” дейсан!


Мен ҳам бир инсонман
   Икки киши бир пайтлардаги мерос масаласида тортишиб қолиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келишди. Уларнинг ораларида ҳукм қилиш учун аниқ далил ва ҳужжатлар етарли эмас эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга айтдилар:
-   Сизлар хусуматлашиб менга келибсиз. Мен ҳам бир инсонман. Эҳтимол бирингиз ҳужжатда бирингиздан фасоҳатлироқдур. Мен эса эшитганим бўйича ҳукм қиламан. Кимгаки биродарининг ҳақидан бирор нарсани ҳукм қилиб қўйсам, уни олмасин, чунки мен унга қиёмат кунида бўйнига /астом/ бўлиб келгувчи дўзах оловидан бир парчани бўлиб қўйган бўламан.
Бу сўзларни эшитиб иккаласи ҳам йиғлашди. Иккаласи ҳам:
-   Менинг ҳақим унга бўлақолсин, - дер эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларида давом этдилар:
-   Аммо шундай десаларингиз, боринглар, тақсимот қилинглар. Сўнг ҳақликни мақсад қилиб қуръа ташланглар. Қисм-қисм қилиб иккига тақсимланг. Ана ундан кейин ҳар бирингиз соҳибингизнинг ҳаққини ҳалол қилинг.


Фарқлашни ёқтирмайман
Ривоят қилишларича Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам сафарда чоғида қўй пиширишни буюрдилар. Саҳобалардан бири:
-   Эй Аллоҳнинг расули, қўйни мен сўяман, - деди. Қолгалари ҳам бирин-кетин илтифот қила бошладилар:
-   Мен терисини шиламан!
-   Мен пишираман!
-   Мен олов қалайман!
-   Биз барча хизматга кифоя қиламиз!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уларга марҳамат қилдилар:
-   Билдимки, сизлар менга кифоя қилар экансизлар. Лекин мен сизларни бир-бирларингиздан фарқлашни ёқтирмайман. Дарҳақиқат, бандаси асҳобларини бир-биридан фарқлашини Аллоҳ ҳам ёқтирмайди.


Умарнинг ўғлига қилган адолати
Умар ибн Хаттобнинг ўғли Абдураҳмон билан Абу Саръата Миср волийси Амр ибн Оснинг олдига шикаста ҳолатда кириб келдилар.
-   Биз ўтган кеча гуноҳ иш қилиб қўйдик. Бизларга Аллоҳ тайинлаган жазони қўллашингизни сўраймиз, - дейишди.
Миср волийси уларни койиб, ҳузуридан ҳайдай бошлаган эди, Абдураҳмон унга қаршилик қилиб:
-   Агар жазони қўлламасангиз, отамни олдига борганимда айтиб қўяман! – деди.
   Амр ибн Ос билдики, уларга жазо қўлламаганини билиб қолса халифа Умар разияллоҳу анҳу ғазаб қилиб, уни вазифасидан четлатиб юборади. Улар шу ҳолатда турганларида Умар ибн Хаттобнинг яна бир ўғли Абдуллоҳ келиб қолди. Амр ибн Ос унга пешвоз чиқиб, ушбу мажлисга таклиф қилди. Абдуллоҳ таклифни рад этиб, узрини изҳор қилди:
-   Отам киришдан бошқа чорам қолмагунча сизнинг ҳузурингизга киришимни ман қилган. Биродарим Абдураҳмонни қандай ҳолатда уришлигингиз ўз ихтиёрингизда, лекин сочини одамларнинг рўпарасида жазо учун сочини қириб юборишингиз тўғри келмайди.
   Ибн Ос уларни ҳовлининг саҳнига чиқариб дарра урдирди. Абдуллоҳ ибн Умар уларни уйнинг ичига олиб кириб сочини қирдирди.
   Амр ибн Ос айтади: “Аллоҳга қасамки, мен бу ҳақда халифага ҳеч қандай мактуб юбормаган эдим, лекин орадан ҳеч қанча ўтмай менга ундан мактуб келди. Унда шундай дейилган эди: “Бисмиллаҳир-роҳманир-роҳим. Аллоҳнинг бандаси, мўминларнинг амиридан Оснинг осий - гуноҳкор ўғлига. Эй Оснинг ўғли, мен сендан ва менга берган аҳдингга хилоф қилганингдан таажжубда қолдим. Сени вазифангдан озид қилишимга тўғри келади. Менинг ўғлим Абдураҳмонни уйингда уриб, сочини қирдирибсан. Ҳолбуки, бу иш менинг амримга хилоф эканлигини сен яхши билар эдинг. У сенинг қўл остингдаги бир инсон эди. Бошқа мусумонларга қўллаган чорани унга қўлламадинг. Сен уни мўминларнинг амирининг ўғли дегансан-да?! Сен яна яхши билурсанки, менинг ишимда, Аллоҳ жазони вожиб қилган кимсаларнинг ҳеч бирига кўнгилчанлик қилишга йўл қўйилмагай! Маенин мактубим сенга етиб бориши биланоқ унга або (жундан тўқилган, пўстинга ўхшаш чопон сифат иссиқ кийим) кийдириб, туяга жойлаб ҳузуримга юбор, токи қандай ёмон иш қилиб қўйганини билиб қўйсин!”
   Амр ибн Ос хатни олгач, Абдураҳмонга уни ўқиб берди ва халифа айтганидек, або кийдириб йўлга солди. Ҳазрат Умарга ўзининг узрини билдириб, Абдураҳмонни уйнинг ичида эмас, балки ҳовлининг саҳнида дарра урдирганини айтиб хат ёзди. Хатда Аллоҳ номига қасам ичиб, бошқа мусулмонларни ҳам, зиммийларни ҳам айнан ўша жойда, ҳовлисининг саҳнида жазо қўллашлигини қўшиб қўйди. Хатни Абдуллоҳдан бериб юборди.
   Мадинага етиб келганларида Абдураҳмон абода юришга қийналиб, зўрға-зўрға қадам босиб оатсининг олдига кирди.
-   Ҳой, Абдураҳмон! Шундай ишларни қилдингми?! – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
Шу жойда ҳозир бўлган Абдураҳмон ибн Авф ўртага тушди:
-   Эй, мўминларниг амири, унга бир бора жазо қўлланилиб бўпти.
   Халифа унинг сўзларини инобатга олмади, балки унга ҳам қаттиқроқ сўзлар айтди. Сўнг Абдураҳмонга бақирди:
-   Сен мени касал қилдинг! Сен мени ўлдирасан!
Кейин уни урди ва қамаб қўйди.


Яҳудий Исломга кирди
Бир яҳудий ҳазрат Али разияллоҳу анҳу билан низолашиб қози Шурайҳнинг олдига келди. Яҳудий Али разияллоҳу анҳуга совут олган, лекин ўзимники деб даъво қилар, аммо ўзини ўзи алдаётганини ҳам билар эди. Ҳукм чиқариш мажлисида қози Али разияллоҳу анҳу билан яҳудийни бир хил мақомда жойлаштирди. Шунингдек, Али разияллоҳу анҳунинг ўғли Ҳасан разияллоҳу анҳунинг гувоҳлигига қулоқ солмади. Бу одилона муносабатдан яҳудий англадики, қози ҳазрат Алига мўминларнинг амири бўлса ҳам тарафкашлик қилмас экан.
Дарҳақиқат, яҳудийнинг қасамини инобатга олиб, совутни унинг фойдасига ҳукм қилди. Бундай исломий адолатдан таажубланиб кетган яҳудий ўзини тута олмай ҳаяжонланиб кетди. Шу лаҳзанинг ўзида мусулмонларга бўлган адовати сўнди. Хурсанд ва шодон бўлиб мусулмон бўлганини эълон қилди. Совутни эгасига – Али разияллоҳу анҳуга қайтариб берди.


Даъво учун далил керак
Халифа Мўътазид қози Шурайкка хат юборди: “Фалончидан менинг мол-мулким бор эди. Менга етиб келган хабарларга кўра ўша мулкни унинг қарзлари эвазига ҳақдорларнинг далилларига кўра уларга тақсим қилиб берибсан. Уни жойига қайтариб қўй”.
Қози халифанинг вакилига айтди:
-   Мўминларнинг амирига айт, Аллоҳ унинг салтанати узун қилсин. Ва эслатиб қўйгинки, у мени қози қилиб тайинлаган чоғида, кўрилгуси ишларнинг ҳукмини ўз зиммасидан соқит қилиб, менинг гарданимга топшириб қўйган. Шундай экан, энди мен бир даъвогарнинг молига ҳеч қандай далилсиз ҳукм чиқариб беришим жоиз эмас.
   Вакил қайтиб халифанинг олдига бориб, қозининг сўзларини етказди. Халифа уни яна қайта жўнатар экан унга тайинлади:
-   Сен қози Шурайкка айт, иккита гувоҳим бор.
   Номи келган гувоҳлар акобирлардан эди. Вакил қозига халифанинг сўзларини етказган эди қози унга жавобан:
-   Хўп, ўша гувоҳлар менинг олдимга келиб гувоҳлик беришсин. Гувоҳликлари исботланса, уларнинг гувоҳликларини қабул қиламан. Йўқса, ҳукмни ўзгартирмаслигимга тўғри келади, - деди.
Гувоҳлар қозининг ҳузурига келиб гувоҳлик бершдан бош тортишди. Натижада,  қози халифанинг фойдасига ҳеч нарсани ҳукм қилмади.


Инсоф
Ҳазрат Умар ибн Хаттоб эшикма-эшик садақа сўраб юрган қари чолни кўриб қолди. Билдики, у яҳудий экан. Ундан сўради:
-   Сени бу ишга нима мажбур қилди?
-   Муҳтожлик мажбур қилди. Ўзим кекса бўлсам, жизя ҳам тўласам... – жавоб берди қария.
Умар разияллоҳу анҳу унинг қўлидан тутиб уйига олиб борди. Ҳожатига яраша озроқ нарса берди. Сўнг хазинабоннинг олдига олиб бориб, тайинлади:
-   Бунга ва бунга ўхшаганларга қараб қўй. Аллоҳга қасамки, унинг ёшлигини адо қилсагу, қариганида яна ҳор қилсак инсофдан эмас. Шубҳасизки, садақалар фақирлар ва мискинларгадур. Фақирлар – мусулмонлар, бу эса Китоб аҳлларининг мискинларидандур.
   Сўнг бу яҳудий чол ва унга ўхшаганлардан жизяни бекор қилди. Уларга ҳам мусулмонларнинг садақаларидан бериб туришга фармон қилди.


Ҳорун ар-Рашиднинг қасами
   Қози Абу Юсуфнинг олдига бир насроний халифа Ҳорун ар-Рашиднинг зулмидан шикоят қилиб келди. Айтишига қараганда халифа унинг ерини ғасб қилиб олган экан. Абу Юсуф сўради:
-   Сен айтаётган ер кимнинг қўлида?
-   Мўминларнинг амирининг қўлида, - жавоб берди насроний.
-   Унинг меваларини ким сотади? – масалага ойдинлик иритиш учун сўради яна.
-   Мўминларнинг амири.
-   Ҳосилни ким йиғиб олади?
-   Мўминларнинг амири.
   Абу Юсуф айтади: “Шу аснода бир қанча саволлар бериб, мўминларнинг амиридан бошқа бирор хусуматчи одамнинг номини айтиши учун ҳар қанча ҳаракат қилсам ҳам, у гапни мўминларнинг амирига олиб келиб тақайверди.
   Ҳукм мажлисига қадар одамлардан сўраб насронийнинг ишини ўргандим. Кейин уни ҳукм мажлисига чақирдим. У киргач, бўлган ишлар баёнини мўминларнинг амирига ўқиб берсам:
-   У жой ўзи бизга тегишли. Биз уни Мансурдан мерос қилиб олганмиз.
Насронийга юзландим:
-   Эшитдингми?
-   Сенинг даъвойингга далилинг борми? – сўради насроний Ҳорун ар-Рашиддан.
-   Йўқ. Лекин хоҳласанг қасам ичаман,- жавоб берди халифа.
-   Эй мўминларнинг амири, нима, қасам ичасизми? – сўрадим. Халифа:
-   Ҳа, - деб қасам ичди. Шундан сўнггина насроний қайтиб кетди.
Мен ўз нафсимга шунда анча қўрқдим”
-   Нимадан қўрқдинг, вазифангни бажарибсан-ку? – сўради Ҳасан.
-   Мен халифани мажлисга келтира олармикинман, деб қўрқдим, - жавоб берди Абу юсуф.


Миср волийсининг бойлиги
   Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу Амр ибн Ос разияллоҳу анҳуни Мисрга волий қилиб тайинлаганидан кейин унга катта миқдорда мол етишганининг хабари келиб қолди. Шунда хат жўнатди:
   “Аммо баъд, менга маълум бўлишича сен Мисрга волий бўлишингдан илгари сен эга бўлмаган миқдордаги давлатга эга бўлибсан. Хўш, у нарса сенга қаердан келди? Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг молига хиёнат бўлиб қолишида Аллоҳнинг Зотидан қўрқмасам эди, ........
   Ҳолбуки менинг ҳузуримда аввалги муҳожирларнинг сендан кўра яхшироқлари бор эди. Шундай бўлса-да, мен сени тайинлаган эдим. Шунча давлат сенга қаердан келгани ҳақида менга тезда хат ёзиб юбор!”
   Амр ибн Ос жавоб ёзди:
   “Аммо баъд. Мўминларнинг амири нима демоқчи эканини тушундим. Бизга етишган мол-давлатга келсак, биз бозорларининг нархлари арзон шаҳарларга бордик. Ғазотларда бўлдик. Жамғарган молларимиз мўминларнинг амири хабардор бўлган маблағларнинг эвазига бўлган. Аллоҳга қасамки, агар Сизга хиёнат қилишим ҳалол бўлганида ҳам асло хиёнат қилмаган бўлур эдим. Чунки Сиз менга ишонгансиз. Биз ҳисоб-китобларимиз тўғри юргиздик ва натижада шунча бойликка етишдик. Шандай экан, эй мўминларнинг амири, Аллоҳга қасамки, мен Сизнинг эшигингизни қоқмаган ва қулфни очмаган бўлур эдим”.
   Умар разияллоҳу анҳу яна хат жўнатди:
   “Аммо баъд. Сизлар мол-дунёнинг булоғида ўтирган амирсизлар. Узр сўрашаг овора бўлманглар. Сизлар олов егайсиз! Мен сизларга Муҳаммад ибн Масламани  юборяпман. Унга молингнинг ярмини бўлиб бер”.
   Муҳаммад ибн Маслама Мисрга борди. Амр ибн Ос уни кутиб олди. Олдига таом қўйди. Ибн Маслама овқатни емади.
-   Бу таомларнинг ёмонидур. Агар меҳмонларнинг таомини қўйсанг эди, ер эдим. Таомингни йиғиштир. Менга молингни келтир! – деди.
Амр ибн Ос разияллоҳу анҳу унга мол-мулкини келтирди. Муҳаммад ибн Маслама ярмини олди. Амр ибн Ос унинг бунчалик молни олганини кўриб:
-   Қандай кунларга қолдим-а! Мен энди умарнинг закот йиғиб бергувчи омили бўлиб қолдимми?! – деб ғудраниб қўйди.

Ҳазрат Умарнинг фаросати
   Кунларнинг бирида Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳунинг олдига йўлнинг четида ўлиб ётган бир кўса йигитни олиб келишди. Халифа ҳарчанд суриштирса ҳам ўлим тафсилотларини топа олмади. Бундан анча хуноб бўлди.
   Орадан бир йил ўтгач, яна ўша жойдан бир ёш болани топиб олди ва ўзича: “Иншо-Аллоҳ, энди у ишнинг тагига етадиган бўлдим” деди. Болани бир аёлга бериб тайинлади:
-   Бу болага қараб тур. Биз сенга унинг нафақасини берамиз. Бу болани сендан бирорта аёл келиб олиб кетгунча кутиб тур. Қачон бирор аёл келиб уни ўзига олиб, бағрига босса бизни хабардор қиласан.
   Аёл гўдакни ўз тарбиясига олди. Бола бир оз улғайгач, бир жория келиб асраб олган аёлга:
-   Мени ҳожам жўнатди. Болани берар экансиз. Ҳожам бир кўриб олганидан сўнг яна ўзингизга қайтариб олиб келаман, - деди. Аёл:
-   Майли. Фақат мен ҳам сен билан бирга бораман, - деб болани олиб жория билан бирга унинг ҳожасининг уйига борди.
Ҳожа болани олиб ўпди, бағрига босди. Қараса, бу ҳожа Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ансор саҳобаларидан бўлган бир кекса кишининг қизи экан. Бориб Умар разияллоҳу анҳуга унинг хабарини берди. Халифа дарҳол қиличини тақиб ўша аёлнинг уйига борди. Қараса аёлнинг отаси ҳовлисининг дарвозасига суяниб турган экан.
-   Ҳой фалончи! Қизингни нима қилдинг? – сўради чолдан.
-   Аллоҳ хайрини берсин, эй мўминларнинг амири, қизим одамларнинг орасида Аллоҳнинг ҳақини ва ота-она ҳақини адо этгувчилардандур. Намозларни ўқийди ва рўзаларни тутади. Динида собитқадам, - жавоб берди ота.
-   Хўп десанг, олдига кирсам. Яхшиликларига рағбатимни зиёда қилай.
Қизнинг олдига киришди. Умар разияллоҳу анҳу чолни чиқариб юборди. Уйда қиз билан ўзи ёлғиз қолди. Қиличини хинидан суғуриб:
-   Менга рост сўзни гапир! – деди.
-   Аллоҳга қасамки, албатта рост гапираман. Менинг олдимга бир кампир келиб турар эди. Мен уни онамдек кўрар эдим, ўзим ҳам унга қиз тутинган эдим. Бир куни кампир: “Эй қизгинам, мен сафарга чиқмоқчиман. Менинг бир қизим бор. Ўзини ёлғиз ташлаб кетгани қўрқаман. Сафардан қайтгунимча сен билан бирга бўлиб турсин” деб қолди. У шундай деб ўспирин ёшдаги қиз бола сифатли ўғлини олиб келди. Мен ҳатто уни кўрганимда қиз болалигига шубҳа ҳам қилмадим. Шундай қилиб у билан ҳудди қиз бола билан бўлгандек муомалада бўлдим. Охири ухлаб ётганимда  мени ғафлатда қолдириб, муродини ҳосил қилди. Қўлимга ҳанжар кириб қолган эди, уни ўлдириб қўйдим. Сўнг унинг мурдасини ўша ўзингиз кўрган жойга ташлатиб қўйдим. Ундан ҳомиладор бўлиб қолган эдим. Бола туғилгач, уни ҳам ўша отасини ташлаган жойимга ташлаб келдим, - деб қиз бор гапни айтиб берди.
-   Тўғри айтдинг! – деди Умар разияллоҳу анҳу. Кейин унга бир қанча насиҳатлар қилди, ҳақига дуолар қилди. Отасининг олдига чиқиб: - Қизинг ҳақиқатан ҳам жуда яхши қиз экан, - деб қўйди.


Сен уни унутмагансан
Кунларнинг бирида Умар разияллоҳу анҳу Мадинанинг бозорндан ўтиб борар эди. Қараса Аёс ибн Суламий тор йўлакни тўсиб ўтирган экан. Уни қўлидаги қамчи билан туртиб:
-   Йўлни бўшат, ҳой Суламий! – деди.
Орадан бир йил ўтди. Умар разияллоҳу анҳу Аёс ибн Суламийни яна ўша бозорда учратиб қолди.
-   Бу йил ҳаж қилмоқчимисан? – сўради Суламийдан.
-   Ҳа, эй мўминларнинг амири, - жавоб берди.
   Халифа унинг қўлидан тутиб уйига етаклаб олиб борди. Уйидан олти юз дирҳам олиб чиқиб унга берди.
-   Буни ол, эй Суламий. Ҳожатларингга ишлатарсан. Билиб қўй, бу ўтган йили сени қамчим билан туртганим учун.
-   Эй мўминларнинг амири, агар ўзингиз эслатмаганингизда менинг хаёлимдан чиқиб кетган экан, - деди Суламий.
-   Аллоҳга қасамки, сен уни унутмагансан! – деб қўйди Умар разияллоҳу анҳу.

Розилигинг ҳикмат, ғазабинг иззатдур
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам намоз ўқиб турган эдилар, бир мусулмон киши мунофиқнинг ёнидан ўтиб қолди. Мунофиққа:
-   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам намоз ўқиётган бўлсалар, сен ўтирибсанми? – деди.
-   Бор, ишингдан қолма! – жавоб берди мунофиқ қўполлик билан.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам намозларидан фориғ бўлганларидан сўнг шу бўлиб гап-сўзни айтишди. Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам мусулмон кишига:
-   Бўйнига урмадингми? – дедилар. (Калласини олиш маъносида)
Умар разияллоҳу анҳу бу сўзни бажариш учун ўрнидан турган эди жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Эй Умар, қайт. Сенинг розилигинг ҳикмат, ғазабинг иззатдур, - дедилар.


Туянинг эгарлари
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу Минода турган эди, бир аъробий туянинг подаси била ўтиб қолди. Умар разияллоҳу анҳу сўради:
-   Юк ташувчи туяларингни сотасанми?
-   Ҳа, - деди аъробий. Ҳазрат Умар ўн тўртта туяни сотиб олди. Сўнг бир кишига: - Бу подани ҳайда! – деган эди, аъробий:
-   Унинг тепасидаги ёпинчиқлари ва эгарларни ечиб қўй, - деди.
-   Мен уларни ёпинчиқ ва эгарлари билан қўшиб сотиб олганман, - деди Умар разияллоҳу анҳу.
Улар бу масалада тортишиб қолиб, охири ҳазрат Али каррамаллоҳу важҳаҳунинг олдига бориб арз қилишди. Али разияллоҳу анҳу Умар разияллоҳу анҳудан сўради:
-   Сиз уни эгар ва ёпинчиқларини қўшиб беришига келишганмисиз?
-   Йўқ.
-   Ундай бўлса, уларни ечиб беринг. Фақат туяларгина Сизники бўлади, - деди Али разияллоҳу анҳу.


Рангларингиз нега ўзгарди?
Қурайш ашрофларидан бир жамоа Умар разияллоҳу анҳунинг эшигининг олдига келиб, киришга изн сўрашди. Уларнинг орасида Қурайш хатиби Суҳайл ибн Амр ибн Абдушамс ва Абу Суфён ибн Ҳарб ҳам бор эди. Айнан шу дамда Бадрда қатнашган бир неча қул ва озод қилинган қуллар ҳам келиб изн сўрашиб турган эди. Шунда ичкаридан ходим чиқиб Қурайш ашрофлари қолиб, аввал Билол, кейин Суҳайб, Аммор ва Салмон Форсийларга (разияллоҳу анҳум) киришга изн берилганини айтди. Буни эшитган Абу Суфённинг жаҳли чиқиб кетди:
-   Бугунги кундаги каби таҳқирлашни кўрмаганман! Биздек ашрафлар қолиб, булардек қулларга изн берадими?
Шунда Суҳайб :
-   Эй одамлар, нега рангларингиз ўзгаради? Улар ҳам чақирилди, биз ҳам чақирилдик. Фақат улар биздан аввал кирди, биз улардан кейин кирамиз. Сизлар уларга бор-йўғи Умарнинг олдига аввал кирганларига ҳасад қиляпсиз, бироқ Аллоҳ таоло уларга жаннатда тайёрлаб қўйган неъматлари ҳаммасидан ҳам буюкроқ-ку!


Абу Суфён
   Макка фатҳида Абу Суфён  уч нафар жосус билан мусулмонларнинг лашкари ҳақида маълумот олиш учун Марруз-Заҳрон деган жойга борганида мусулмонлар томонидан қўлга олинди. Аббос разияллоҳу анҳу уни ўз ҳимоясига олди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни Аббос разияллоҳу анҳу ҳимоясида ушлаб туриши учун тонггача муҳлат берди.
   Абу Суфён Исломни қабул қилганидан кейин ҳазрат Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳу уни етаклаб Ислом лашкарини кўрсатиб қўйиш учун айлантириб юрган эди, Алмон форсий, Билол ҳабаший ва Суҳайб румийларнинг одиларидан ўтаётганларида уларнинг бири:
-   Аллоҳнинг душманининг бўйнига қилич уришимизга Аллоҳ имкон бермади-да! – деб қўйди.
Бу сўзлардан Абу Суфён қайтиб дандан чиқиб кетмасин деган хавфда Абу Бакр разияллоҳу анҳу:
-   Ҳолинингизга вой бўлгурлар, Қурайшнинг шайхи ва саййиди бўлган инсонга шундай сўз қилурмисиз?! – деди.    
   Сўнг уларни чақириб танбеҳ бериб қўйиш мақсадида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бориб уларнинг айтган гапларини айтиб берди. Бу сўзларни эшитиб Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Абу Бакр разияллоҳу анҳуга бўлган муомалалари бирдан ўзгарди ва:
-   Эй Абу Бакр! Сен уларни ғазаблантириб қўйибсан! Аллоҳга қасамки, уларни ғазаблантирган бўлсанг, Аллоҳни ғазаблантирган бўласан!
Бу сўзлардан Абу Бакр разияллоҳу анҳунинг бошига чақмоқ тушгандек бўлиб кетди. Шошилиб ўша ўзи сотиб олиб, Аллоҳ йўлида озод қилиб юборган қулларининг олдига бориб ҳақиқий адолат ва инсонлар аро тенгликни намоён қилиб қилиб улардан кечирим сўради:
-   Эй биродарларим, мен сизларни ғазаблантириб қўйдимми?
-   Бугунги кунда сизни айблаш йўқ. Сизни Аллоҳ мағфират қилгай. У раҳм қилгувчиларнинг раҳмлироғидир, (Юсуф сурасининг 92-оятига ишора) - дейишди улар ҳам илтифот ила.


Гуноҳларимни кўтара олурмисан?
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу одатига кўра улуснинг ҳолини кўриш учун Аслам била бирга айланиб чиқди. Бир аёл оловга қозрнини ўрнатиб, атрофида болалари йиғлаб ўтирган эди. Халифа уларга яқин бориб салом берди. Аёл жавоб қайтарди.
-   Сизларга яқинроқ борсам майлими? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Яхшилик билан яқин келсанг кел, бўлмаса нари бўл, - жавоб берди аёл.
-   Нима қилмоқдасиз?
-   Бизларга совуқ ва қоронғу оғир келди.
-   Гўдаклар нега йиғлаяпти?
-   Очлигидан.
-   Қозонда нима пиширмоқдасиз?
-   Сувни қайнатяпман. Улар ухлагунларича овутиб туриш учун. Аллоҳ биз билан Умарнинг ўртасида.
-   Аллоҳ раҳм қилсин, Умар сизларнинг ҳолингизни қайдан билсин?
-   Бизнинг ишларимизни зиммасига оладию, ғафлатда юрадими?
Умар ва Аслам шошилиб ун омбори томон қайтишди. Ун ва ёғ олиб:
-   Кўтаргизиб қўй, - деди.
-   Эй мўминларнинг амири, келинг мен кўтараман,  - деди Аслам.
-   Қиёмат кунида гуноҳларимни ҳам кўтара олурмисан? – деди Умар разияллоҳу анҳу.
   Аслам халифага юкни ортиб қўйди. Халифа чодирнинг олдигача кўтариб борди. Ундан бир миқдор олди ва аёлга:
-   Ўзимга қўйиб бер, мен ўзим сенга овқат тайёрлаб бераман, - деди. Оловни қалаб овқатни пишириб тайёрлади. – Идишни ҳозирла, - деди аёлга. Идишни олиб келганидан кейин овқатни солиб берди. – Болаларингга едириб ол. Мен қарашиб тураман.
   Болалар овқатни еб, қоринлари тўйгунича кутиб турди. Сўнг уларга бир қанча миқдорда озиқ-овқат бериб ортига қайтаётган эди, аёл:
-   Сиз бу ишга мўминларнинг амиридан муносиброқ экансиз, - деди.
-   Сен яхши сўзларни гапир, - деди Умар разияллоҳу анҳу, - Мабодо мўминларнинг амирининг олдига борсанг, иншо-Аллоҳ, мени ҳам ўша жойдан топасан.
Болалар ҳаммаси қорни тўйиб, ўйнаб кулгунларига қадар ўша жойда кутиб турди. Сўнгра аёлга мўминларнинг молларидан бир қанча улуш бериб қайтиб кетди.


Аллоҳ адлга ва эҳсонга буюради
Усмон ибн Мазъун разияллоҳу анҳу айтади:
“Мен аввалига Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан ҳаё қилганлигимдангина имон келтирган эдим. Аммо қалбимда ислом қарор топмаган эди. Кунларнинг бирида у зот билан суҳбатлашиб ўтирсам, бирдан нигоҳлари самога кўтарилиб кетди. Кейин нигоҳини ўнг томонига қададилар. Сўнг яна шундай бўлди. Бунинг сабабини сўраган эдим, жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Мен сен билан сўзлашиб турган чоғимда Жаброил алайҳис салом ўнг томонимга тушди ва: “Эй Муҳаммад, албатта, Аллоҳ адлга ва эҳсонга буюради” деди.
   Мана шу пайтнинг ўзида қалбимда имон қарор топди, Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламни яхши кўрдим”.



Абу Қаҳҳофа
   Абу Қаҳҳофа – ҳазрат Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳунинг отаси. Умар разияллоҳу анҳунинг халифалик давриларигача умр кўрган.  У Макка фатҳига қадар Ислом неъматидан ғафлатда бўлган. Фатҳ кунигина Исломга кирган. Абу Бакр разияллоҳу анҳу уни етаклаб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига олиб борганида жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Кекса инсонни уйда қолдиравермабсан-да, токи ўзим боргунимча, - дедилар.
-   Унинг ўзи Сизнинг олдингизга келиши муносиброқ, - деди абу Бакр разияллоҳу анҳу.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам муборак қўллари билан унинг кўкрагини силаб қўйди. У Исломга кирди.
Бир куни Абу Суфён ибн Ҳарбдан Абу Бакр разияллоҳу анҳуга қандайдир маломат сўзлари келди. Абу Қаҳҳофа Абу Бакрнинг авозини кўтариб гапираётганини эшитиб, ёнидаги одамдан:
-   Ўғлим кимга бақиряпти? – деб сўради.
-   Абу Суфёнга, - жавоб берди ҳамроҳ. Абу Қаҳҳофа Абу Бакрнинг ёнига яқин келиб:
-   Эй Атиқ (Абу Бакрнинг яна бир исми), Абу Суфёнга бақиряпсанми? Ҳаддингдан ошяпсанми? – деб ажабланди. Абу Бакр разияллоҳу анҳу табассум қилиб жавоб берди:
-   Эй отажон! Ислом кимларнингдир даражасини кўтарган бўлса, кимларникини пасайтирди.
   Кун келиб одамлар ларзага келиб қолишди. Абу Қаҳҳофа одамларнинг йиғлаганларини эшитиб қолди. Бунинг сабабини сўраган эди:
-   Ўғлинг вафот этди, - дейишди.
-   Оҳ, бу қандай мусибат! – Ўрнига ким халифа бўлди?
-   Умар ибн Хаттоб.
-   Ҳа, у ўғлимнинг дўсти эди.



Ҳазрат Умар ва ходимлар
   Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу Баҳрайндан қайтгандан кейин Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу сўради:
-   Эй Аллоҳнинг душмани! Эй Қуроннинг душмани! Аллоҳнинг молини ўғирладингми?!
-   Мен Аллоҳнинг ҳам, Унинг Китобининг ҳам душмани эмасман! Мен бу иккисининг душманларининг душманиман! Мен Аллоҳнинг молини ўғирламадим!
-   Ундай бўлса ўн минг дирҳамни қандай йиғдинг?!
-   Отларим туғди, савдоларим  барака берди, улушим кўпайди.
Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳу айтади: “Бамдод намозини ўқиганимдан кейин мўминларнинг амири учун истиғфор айтдим. Кейин эса Умар мендан сўраб қолди:
- Омиллик қилмайсанми?
- Йўқ, - дедим.
- Сендан яхшироқ одам – Юсуф алайҳис салом ҳам қиган-ку, у ишни?
- Юсуф алайҳис салом пайғамбар, пайғамбарнинг ўғли. Мен эса бир оддий инсоннинг ўғли бўлсам. Мен уч ёки иккидан қўрқаман
- Беш деб айтмайсанми?
- Билмаган нарсамни айтишдан, ва чуқур англамай туриб ҳукм қилиб қўйишдан қўрқаман. Мен яна елкам дарра ейишидан, шаъним тўкилишидан ва молим кетиб қолишидан қўрқаман, - дедим”.


Хамр ичгувчининг жазоси
Қиддома ибн Мазъун хамр ичиб қўйгани учун Умар разияллоҳу анҳу уни жазоламоқчи бўлди. Шунда у:
-   Менга жазо вожиб бўлмайди, чунки Аллоҳ таоло:
      لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُواْ إِذَا مَا اتَّقَواْ وَّآمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ     
   “Иймон келтирганлар учун, агар тақво қилиб, иймон келтириб, яхши амалларни қилган бўлсалар .... еб-ичганларида гуноҳ йўқдир” деган, - деб айтди.
   Умар разияллоҳу анҳу дарра урдирмади. Бу гап ҳазрат Али разияллоҳу анҳуга етиб борди. Али разияллоҳу анҳу Умар разияллоҳу анҳудан сўради:
-   Нима учун дарра урмадингиз?
-   У менга Қурондан бир оятни ўқиб берди, - деб халифа мазкур оятни тиловат қилди.
-   Қидома бу оятдаги инсон эмас. Аллоҳ ҳаром қилган гуноҳларни қилар экан, яхша амаллар қилганлардан ҳам эмас. Шубҳасизки, Аллоҳ ҳаром қилган гуноҳларни ҳалол санаганлар яхши амал қилгувчилар эмасдир. Уни қайтаринг, тавба қилсин. Агар тавба қилса, унга дарра уринг. Тавба қилмаса, диндан чиққанлиги учун қатл қилдиринг.
Умар разияллоҳу анҳу Али разияллоҳу анҳунинг таклифини қабул қилиб уни чақиртирди. Қидома бу сўзларни эшитиб, дарҳол тавба қилди. Шу билан халифа уни қатлдан озод қилди. Энди қандай жазо қўллаш ҳақида ҳазрат алидан маслаҳат сўради.
-   Унга саксон дарра уринг, - деди Али разияллоҳу анҳу, - Чунки хамр ичгувчи маст бўлади. Маст одам алжирайди, алжираган одам ифтиро қилади (ёлғон тўқийди).


Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #16 : 25 May 2016, 16:34:13 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
Зуҳд
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
   “Ва Аллоҳ сенга берган нарса билан охиратни излагин, бу дунёдаги насибангни ҳам унутма. Аллоҳ сенга яхшилик қилганидек, сен ҳам яхшилик қил. Ер юзида бузғунчиликни излама. Албатта, Аллоҳ бузғунчиларни суймас», дедилар”. (Қасас. 77)
   Зоҳидлик бир фазилатдур. У ҳаргиз инсонлар билан дунёнинг ёки ҳаётнинг орасини узоқлаштиргувчи салбий хислат эмас. Агар шундай бўса эди, тарих чарҳпалаги тўхтаб қолиб, тарққиётнининг ривожланишига монеълик қилур эди. Айнан шу маънода Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
   “Ким дунёсига муҳаббат қўйса, охиратига зарар қилибди. Ким охиратига муҳаббат қўйса, дунёсига зарар қилибди. Фоний бўлгувчидан боқий қолгувчини афзал кўринг”.
   Зоҳидлик кўпчилик ўйлаганидек саъю-ҳаракатдан тўхтаб қолишлик эмас, ўз нафсига бира тўла жабру зулм қилиб, нафсга берилиши лозим бўлган қувватга бахиллик қилиш ҳам эмас. Балки Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг кўрсатмаларига итоат қилишилкдур.
   Зоҳидлик – дунё товланиб, жилоланиб инсонларни ўзига мафтун этганида унинг фитналарига алданиб қолиб, ҳалол бўлмаган нарсаларга ружу қилиб қўймасликдур. Шундай пайтда инсон назар солишилиги керак – унинг қилаётган иши ҳалолми ёки ҳаром? Агар ҳаром бўлса, ҳар қанча дунё фойдаси бўлса-да, нафсини ундан узоқлаштиргай. Агар ҳалол бўлса, ҳалолдан нафсини ман қилмагай. Бунга сарвари коинотнинг ушбу насиҳатлари далил бўлур:
   “Дундаги нарсаларга зоҳидлик қил, Аллоҳ сени яхши кўрур. Инсонлардаги нарсаларга зоҳидлик қил, инсонлар сени яхши кўрур”.
   Ҳақиқий зуҳд, бизларга ҳазрат пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўргатганларидек, бировнинг ҳақидан, шайтон бизнинг кўзимизга чиройли қилиб кўрсатган ҳар қандай гуноҳ ва маъсиятлардан ва Аллоҳ ҳаром қилган барча ҳаром нарсалардан сақланишлигимиздур. Зеро жаноб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай бўлганлар ва ўз асҳобларига шундай таълим берганларки, улар умматнинг молига тажовуз қилмасликни ўрганганлар. Хулафойи рошидинлар ҳам айнан шу йўлни давом эттирганлар.
   Улар зоҳидликнинг мана шу йўлини тутдилар. Улар шуни яхши билар эдиларки, ҳақиқий бахт Аллоҳ таоло берган қисматга рози бўлишлик, ва ҳар бир ҳолат учун қаноат қилишликдур. Мана шу йўлга эргашмоқ вожибдур. Шаклланишни ўрнатишмаган. Ҳаётнинг паст-баландидан норози бўлмаганлар. Ўзларига тегишли бўлмаган ҳолатларга назар ташламаганлар. Улар дунёни қувимаганлар, балки дунё буларнинг ортидан эргашган. Улар дунёни ҳақир кўрдилар, дунё ҳам уларга ҳақир бўлиб келди.
   Бундай ҳақиқий маънодаги зоҳидлик ўтган солиҳларимизда намоён бўлган. Улар Аллоҳнинг Каломига эргашдилар:
   “Ва Аллоҳ сенга берган нарса билан охиратни излагин, бу дунёдаги насибангни ҳам унутма. Аллоҳ сенга яхшилик қилганидек, сен ҳам яхшилик қил. Ер юзида бузғунчиликни излама. Албатта, Аллоҳ бузғунчиларни суймас», дедилар”. (Қасас. 77)
   


Химс ҳокими Умайр ибн Саъд
   Умайр ибн Саъднинг отаси ўз даврининг паҳлавонларидан бўлган эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қатнашган жанг ва маъракаларнинг биронтасидан ҳам қолмаган. У зотдан кейин ҳам Ислом байроғини юқори қилиб, мусулсонлар шарафини юксалтириш  учун бардавом бўлган. Шунингдек қодисия воқеасида ҳам қатнашган.
   Ортидан Умайрдек отасига муносиб фарзандини қолдирди. Умайр ҳам отаси каби жангларда қатнашди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мажлисларида иштирок этди.
   Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу халифалик қилган даврда Химс шаҳрига ҳокимлик вазифасига тайинланди. Кунлар ўтди. Бироқ Мадинага Химсдан ҳеч қандай ўлжа келишидан дарак йўқ эди. Барча тушган даромад Химс мусулмонларининг ҳаражатларига сарфланар эди.
   Халифа тушган ўлжалардан Мадинага юборишларини сўраб хат жўнатди. Умайр хатни олиб ўқигач, тўрвасини бўйнига илди, озуқа халтасини олди, чопонини елкасига ташлаб, қўлига асони тутиб йўлга яёв равона бўлди. Йўл юриб, ниҳоят халифанинг мажлисига етиб келди.
-   Ассалому алайкум, эй мўмниларнинг амири, - салом берди.
-   Ва алайкум ассалом. Ишларинг қандай? – саломига савол билан жавоб берди халифа.
-   Шукр. Тўрт мучам соғ. Ернинг устидаман.
Умар разияллоҳу анҳу уни ўожа олиб келган деб ўйлаган эди, лекин кўринишидан ўхшамади.
-   Нима, пиёда келдингми?
-   Ҳа.
-   Сенга уловини бергувчи одам топилмадими?
-   Ўзлари бермади, мен ҳам сўрамадим.
-   Қандай ҳам ёмон одамлар экан-а?!
-   Эй Умар! Аллоҳ Сизни ғийбатдан қайтармаганмиди?
-   У ерда нима ишлар қилдинг?
-   Мен Сиз юборган шаҳарга бордим. У ердаги яхши инсонларни жамладим. Уларни мол-мулкларидан солиқ олишга тайинладим. Тўплангансолиқларни ўз ўрнига сарфладим. Агар харажатардан ортиб қолса эди, Сизга олиб келган бўлур эдим.
-   Бизга ҳеч нарса олиб келмадингми?
-   Йўқ.
Шундан сўнг Умар разияллоҳу анҳу котибларига юзланди:
-   Уни ўз вазифасида қолдиринг.
-   Мен Сиз учун ҳам, бошқа бир инсон учун ҳам хизмат қилганим йўқ, - деб қўйди Умайр разияллоҳу анҳу.



Қимматбаҳо тақинчоқлар
Абдумалик ибн Марвонинг қизи, Умар ибн Абдулазизнинг хотини Фотиманинг қимматбаҳо тақинчоқлари бор эди. Буни тақиб юришни унга отаси тайинлаган эди. Умар ибн Абдулазиз халифа бўлгач Фотимга айтди:
-   Ўзинг танла – ё тақинчоқларни байтул молга топширасан, ёки мен билан ажрашишингга тўғри келади. Чунки мен тақинчоқ, сен ва мен бир уйда яшашимизни хоҳламайман.
-   Майли. Мен ҳали қиимматбаҳо тақинчоқ экан, ундан ортиғини ҳам Сизга алмашмайман, - жавоб берди Фотима.
Шундай қилиб, қимматбаҳо тақинчоқни мусулмонларнинг байтул молига топширишди. Вақти-соати келиб, Умар ибн Абдулазиз вафот этиб Язид халифаликни олганида Фотимага ўша тақинчоқни қатариб бермоқчи бўлди. Бироқ Фотима кўнмади ва:
-   Йўқ. Аллоҳга қасамки, унга ҳаётлик чоғида ёқмаган нарсасини вафотидан кейин ҳам қилмагайман, - деди.


Оқибат тақводорларники
Умар ибн Абдулазизнинг яқинларидан бири уни кўрагани келди. Қараса уйининг қоронғу бурчагида изорига бурканиб ётган экан экан. Тоби қочиб қолимимкин, деган фикрда сўради?
-   Эй мўминларнинг амири, нима кўз тегди?
-   Тинчлик, ҳеч нарса бўлгани йўқ. Кийимларимни ювдирган эдим, ҳали қуримабди, - жавоб берди халифа. Бу жавобдан меҳмон қотиб қолди. Бир оз ўзига келгач сўрашда давом этди:
-   Қанақа кийим, эй мўминларнинг амири?
-   Кўйлак, ридо ва изор.
-   Ювдиришига берган бўлсангиз, бошқасини кийиб турсангиз бўлмайдими?
-   Бошқаси анчи эскирганидан кийишга яроғлилиги қолмабди.
-   Ундай бўлса, бошқа янги кийим олсангиз-чи?
Халифа жим туриб қолди. Сўнг нигоҳларини ерган қадаган кўйи Аллоҳ азза ва жалланинг каломини тиловат қилди, яъни:
-   “Ўша охират диёрини Биз ер юзида такаббурлик ва бузғунчиликни истамайдиганлар учун қилурмиз. Оқибат тақводорларникидир. (Қасас. 83)


Ҳазрат умар ва Ҳурмазон
Ҳазрат Умар разияллоҳу анҳу мусулмонларнинг амири бўлганида ҳам ўзининг дағал кийиниши ва камтарона турмуш тарзи билан бутун инсониятга ўрнак бўлди. Форс қўмондони Ҳурмазон ҳам бу зотнинг халифа бўла туриб оддий фуқародек яшашидан таажжубда қолган.
Ўшанда уни мусулмонлар асир олиб, Мадинага шоҳона кийимларида бошида тож билан олиб келишган эди. Қарасалар мўминларнинг амири масжиднинг ёнбошида ухлаб ётган экан. Уйғонгунича кутиб туришди. Ҳурмазон соқчилардан сўради:
-   Умар қаерда?
-   Мана шу – Умар, - жавоб беришдисоқчилар.
-   Унинг соқчилари қани?
-   Унинг соқчиси ҳам ясовули ҳам йўқ.
-   Бу киши пайғамбарликка муносиб инсон экан-ку! – таажжубланди Ҳармазон.
-   Йўқ, у пайғамбар эмас, лекин пайғамбар ишининг давомчиси, - жавоб беришди.
Умар разияллоҳу анҳу уйқусидан уйғонгач:
-   Шуми Ҳурмазон? – деб сўради.
-   Ҳа, - дейишди.
Умар разияллоҳу анҳу уни Исломга қилган адовати, хиёнати ва жиноятидан сўроқ қилди. У эса устамонлик қилиб, халифадан токи сув ичиб олгунча омонлик сўради. Халифа омонлик берди. Бундан эса Ҳурмазон “Менга омонлик берилди”, деб даъво қилди. Халифа уни афв қилди. У эса Исломни қабул қилди. Сўнг шу шаҳарда яшаб қолди.


Дунёга ҳожатим йўқ
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига кирди. Қараса, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бўйрада ёнбошлаб ётганларидан муборак жасадларига бўйранинг изи чиқиб қолган эди.
-   Эй Аллоҳнинг расули, тўшак сотиб олсангиз бўлмайдими? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Эй умар! Кисро кабими?! Пайғамбарлик подшоҳлик эмас! Менга дунёнинг нима ҳожати бор? Мен билан дунёнинг мисоли ёз кунида от миниб кетаётиб, бир дарахтнинг тагида бирор соат салқинлаб, кейин у жойни тарк қилиб кетган киши кабидир.


Мангуликка рағбат
Сувайд ибн Ҳорис ривоят қилади:
“Биз етти киши Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига қавмимизнинг номидан вакил бўлиб келдик. Биз кириб борганимизда биздан жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам сўрадилар:
-   Сизлар кимларсиз?
-   Бизлар мўминлармиз, - жавоб бердик. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам табассум қилиб яна савол бердилар:
-   Ҳар нарсанинг ҳақиқати бўлгай. Сизларнинг мўминлигингизнин ҳақиқати недур?
-   Ўн беш хислатдур. Бештасини барча пайғамбарлар имон келтиришимизга буюрганларидур. Бештаси – Сиз буюрган амаллар. Бештаси эса, бизга жоҳилиятда ёмон кўрган ишларимиздур.
-   Пайғамбарлар буюрган беш хислат қайсидур?
-   Аллоҳга, фаришталарига, Китобларига, пайғамбарларига ва ўлгандан сўнг қайта тирилишга имон келтиришимиз.
-   Мен буюрган беш амал қайси?
-   “Ла илаҳа иллаллоҳ” демоғимиз, беш маҳал намоз ўқимоғимиз, закотни адо қилишимиз, рамазон ойи рўзасини тутмоғимиз ва имкон бўлганда Байтуллоҳни тавоф қилиб ҳаж қилмоғимиздур.
-   Жоҳилиятда ҳамроҳ бўлиб, тарк қилганингиз қайсидур?
-   Кенгчиликка шукр, қийинчиликка сабр, тақдирга розилик, ҳар қандай ожизлик ҳолида рост гапириш ва адоватни тарк қилиш.
-   Сизлар олимлар ва донолардурсиз. Бу фаҳмларингиз билан пайғамбарлар каби бўлишга яқинсизлар. Агар шу айтганларингиздагидек бўлсаларингиз, мен сизларга яна беш хислат зиёда қилгайман, шу билан йигирма бўлур: Ўзларингиз емайдиган молни жамламанг. Ўзингизга маскан бўлмайдиган бинони қурманг. Эртагаёқ сизларга насиб бўлмайдиган нарсаларга рақобатлашманг. Аллоҳга тақво қилингки, Унга қайтурсиз ва Унинг ҳузурида тўпланурсиз. Шундай нарсаларга рағбат қилингки, сизлар оқибатда етишурсиз ва ўша неъматлар уза мангу қолгурсиз.


Қавмнинг Умарга маслаҳати
   Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу халифалик қилган даврда мусулмонларга кўплаб фатҳ ва нусратлар ёр бўлди, Ислом кенг миқёсда таралиб, кучли давлат барпо бўлди. Атроф жонибдан бойликлар оқиб кела бошлади. Бироқ халифа ўзи учун кенгчиликни асло истамас, камтарона рўзғордан ортиғига сира кўнмас эди. Ниҳоят мусулмонлар ўзларича маслаҳатлашиб мўминларнинг онаси Ҳафса разияллоҳу анҳонинг ҳузурига киришди.
-   Аллоҳ таоло мўминларга мўл-кўлчиликни бериб қўйди. Умар эса ўзи учун бўйра-ю, тиркчиликка аранг етгулик маишатдан ортиғига кўнмаяпти. Энди у ҳам байтул молдан хоҳлаганича олсин, мўминлар жамоаси бунга рози бўляпти, - дейишди улар.
   Ҳафса разияллоҳу анҳо уларнинг таклифларини қабул қилгандек бўлди. Улар чиқиб кетишгач Умар разияллоҳу анҳу кириб келди. Онамиз халифага одамларнинг таклифини етказди. Шунда халифа:
-   Эй Ҳафса! Эй Умарнинг қизи! Қавмингнинг маслаҳатига қулоқ солиб, отангга фириб қилмоқчи бўлдингми?! Аҳлимнинг ҳаққи ўзимнинг зиммамда ва ўз молим ҳисобидан бўлади. Аммо диним ва омонатимга ҳеч кимни аралаштирмагайман! Эй Ҳафса, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қанчалик тор маишатда бўлгани эсингдан чиқдими?..
Ота ва қизни ўтмишни эслашиб узоқ вақт йиғлашди.


Пайғамбар банда
   Ибн Аббос разияллоҳу анҳумодан ривоят қилинишича бир куни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Жаброил алайҳи салом билан Сафо тоғига чиқдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Эй Жаброил, Сизни ҳақлик ила жўнатган Зотга қасамки, бу оқшом Муҳаммаднинг оиласида на арпа бодён ва ундан кенгчилик бўлмади.
   Жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларини тугатиб улгурмасдан самодан даҳшатли овоз келди.
-   Аллоҳ қиёмат қоим бўлишига амр қилдими? – сўрадилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Йўқ, у – Исрофил алайҳис салом. Сўзларингизни эшитиб ҳузурингизга келди.
Исрофил алайҳис салом келиб сўз бошлади:
-   Дарҳақиқат, Аллоҳ азза ва жалла Сизнинг сўзларингизни эшитиб менга Ернинг очқичларини бериб ҳузурингизга жўнатди. Менга буюрдики, агар Сиз истасангиз тупроқни зумрад, ёқут, олтин ва кумушга айлантириб бераман. Хоҳласангиз фаришта пайғамбар бўласиз, хоҳласангиз банда бўласиз.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам жавоб бердилар:
-   Пайғамбар банда бўлишни истайман. Пайғамбар банда бўлишни истайман. Пайғамбар банда бўлишни истайман.


Ҳазрат Абу Бакрнинг мероси
   Мўминларнинг онаси Оиша разияллоҳу анҳо отаси – ҳазрат Абу Бакр разияллоҳу анҳу вафот этганидан кейин унинг васиятига кўра қолган меросни олиб кейинги халифа Умар разияллоҳу анҳунинг олдига борди. Булар – сув идиш, сут соғадиган пақир ва атрофдан келган меҳмонларни кутиб олишга чиққанида киядиган пўстини эди.
   Шундай улуғ зотдан мерос бўлиб бундан бошқа нарса қолмаган эди. Ҳолбуки Абу Бакр разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам учун инсонларнинг энг маҳбуби эди. Ислом учун ўзини фидо қилиб қирқ минг дирҳам пулини бира тўла сарфлаб юборган эди. Мол-дунёсини Аллоҳ йўлида, қул озод қилишга, ҳақ қарор топишига ва Аллоҳнинг Каломи улуғланиши учун нисор қилган. Барча мол ва матолдарини Аллоҳ учун гўзал қарз қилган эди.
   Умар разияллоҳу анҳу шугина қолган меросни кўриб йиғлаб юборди:
-   Аллоҳ раҳматига олсин! Ўзидан кейин келгувчи ҳар қандай инсонни чарчатиб кетди.


Кумуш билакузуклар
   Оламдаги барча аёлларнинг саййидаси ҳазрат Фотима разияллоҳу анҳо рўзғорда бир оз қийинчилик бўлганидан бир ходим ёллаб беришларини илтимос қилиб оталари – жаноб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келди. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу таклифни қабул қилмадилар. Аҳли суффа бўлган мискинлар бундан-да оғирроқ машаққатда ҳаёт кечириб турганларида ўзининг қизига хизматчи ёллаб беришни раво кўрмадилар.
   Кунларнинг бирида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қизларини зиёрат қилгани бордилар. Эшикни қоқдилар. Сўнг ҳовлига кириб назар солдилар-да, ичкари кирмай ортларига қайтдилар. Бунинг сабабини сўраганларида:
-   Мен қизим Фотиманинг қўлида кумушдан бўлган икки дона билакузукни кўрдим, - дедилар.
   Бу сўзларни эшитган Фотима разияллоҳу анҳо дарҳол қўлидаги билакузукларни ечиб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга юборди. Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу узукларни сотиб, пулини фақрларга садақа қилиб юбордилар.


Адолат қилдинг, хотиржам бўлдинг
   Рум қайсари (яъни султони) Умар разияллоҳу анҳунинг адолати ва салтанатдаги давлат интизоми ҳақидаги таърифларини эшитиб, токи шоҳид бўлиб, иш юритиш усуллари, мамлакат аҳолисининг ички ҳолати, авом халқнинг турмуш тарзи-ю, ўз раҳнамосига бўлган муҳаббатларини кўриб, шоҳид бўлиб ўрганиб келиш учун ўзининг элчисини мусулмонларнинг диёрига юборди. Элчи Мадинага етиб келиб одамлардан сўради:
-   Подшоҳ қаерда туради?
-   Бизларда подшоҳ йўқ, амир бор. У киши шағар ташқарисига чиқиб кетган эди, - жавоб беришди одамлар.
Элчи суриштириб бориб ҳазрат Умарни қуёш тиғи остида қумнинг устида, бошига болиш ўрнига ҳассасини қўйиб терга ботиб ухлаб ётган экан. Бу ҳолатни кўрган элчи ҳайратдо қолди. Ҳатто қалбида мўминларнинг амирига бўлган муҳаббат жўш урди. У шу сўзларни айтди:
“Ҳайбатидан подшоҳларнинг тинчини йўқотиб, салобатидан саросимада қолдирган инсоннинг ҳолатини қара! Эй Умар, сен улусга адолат қилдинг, натижада ўзинг хотиржам ухлаш мақомида бўлдинг. Гувоҳлик бераманки, сизларнинг динингиз ҳақдур! Мен ҳозироқ Исломни қабул қилар эдим, лекин мен элчиман. Кўрганларимни Рум қайсарига етказганимдан сўнг албатта қайтиб келиб мусулмон бўламан”.
Элчи мусулмон бўлди.

Пайғамбарларнинг ҳаёт йўллари
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бемор бўлиб қолдилар. Умар разияллоҳу анҳу зиёрат учун ҳужрайи саодатга келди. Кириб қараса, Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам похол устида, бошларига лайфдан бўлган ёстиқни қўйиб ухлаб ётибдилар. Умар разияллоҳу анҳу ҳужрага назар солди. Хонада сув идиш, кўза, бир ҳовуч арпа ва кийим иладиган қозиқдан бошқа ҳеч нарса йўқ эди. Умар йиғлаб юборди:
-   Эй Аллоҳнинг расули, Аллоҳга дуо қилинг, Рум ва Форсга қилгани каби бизларга ҳам кенгчилик қилиб берсин!
-   Эй Умар! Сен ҳам дунё зийнатини хоҳлаб қолдингми?! Шу сўзларни сендан бошқаси айтса эди!.. Улар неъматлари шу дунёнинг ўзидагина берилган қавмлардур! – сўнг ушбу оятни тиловат қилдилар:
لاَ يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُواْ فِي الْبِلاَدِ * مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ *
   “Куфр келтирганларнинг юрт кезишлари сени алдаб қўймасин. Бу озгина матоҳдир. Сўнгра ўринлари жаҳаннамдир. У қандай ҳам ёмон ётоқ!” (Оли Имрон. 196-197)
   Пайғамбарларнинг ҳаёт йўллари шудир. Улар ўзларидан фарзандларига ҳеч қандай мерос қолдирмаганлар. Шунинг учун ҳам Расул акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилганларки:
   “Бизлар пайғамбарлар жамоасимиз. Мерос қолдирмаймиз. Нимани қолдирган бўлсак бариси садақадир”.


Аллоҳ ҳамроҳим эди
   Ҳомид Асвад ҳазрат Иброҳим Хавос разияллоҳу анҳу билан саҳрода бирга бўлиб қолди. Улар дарахт остида тунадилар. У жойда ваҳший ҳайвонлар бор эди. Ҳомид асвад айтади:
   “Мен дарахтнинг шохига чиқиб олиб тонггача ухлай олмадим. Иброҳим Хавос эса бемалол ухлайверди. Ваҳший ҳайвонлар келиб унинг бошидан оёғигача ҳидлаб чиқди. Кейин эса ҳеч қандай зарар қилмасдан қайтиб кетишди. Эртаси куни бир қишлоқнинг масжидида тунаб қолдик. У жойда Иброҳим Хавоснинг юзига тахтакана ёпишиб олиб чақа бошлади. Ҳамроҳим инграй бошлади.
-   Ажабо, - дедим, - кеча арслонлар келиб искаб кетишди, аммо зарар қилишмади. Бугун эса тахтаканалар озор бермоқда?...
Иброҳим Хавос жавоб берди:
-   Ўтган кеча аллоҳ азза ва жалла ҳамроҳим эди. Бугун эса ўзим билан ўзим бўлиб қолдим.


Иффат ва имон қуввати
   Абдуллоҳ ибн Умарнинг ўғли Солим ўз нафсини қўлга олган зоҳид ва иффат соҳиби эди. У Каъбани тавоф қилаётганида мўминларнинг амири Ҳишом ибн Абдулмалик кўриб қолиб илтифот қилди:
-   Хоҳлаган нарсангни сўра! Мен сўраганингни бераман.
Солим таклифни рад қилди:
-   Эй соҳиб, мен Аллоҳнинг байтида туриб Ундан бошқадан сўрагани ҳаё қилурман.
Ҳаж амалларини адо қилиб бўлганидан сўнг Ҳишом яна илтифот қилди:
-   Мана, энди Аллоҳнинг байтидан чиқдинг. Хоҳлаган нарсангни сўра, мен берурман!
Нафсининг эркини синдириб олган Солим иффат ва имон қуввати ила таклифни яна рад этди:
-   Мен дунё матосини бутун дунёга молик бўлган Зотдан сўрамасам-у, дунёга молик бўлмаган кимсадан сўрарманму?...


Кунлари ташна, тунлари бедор
   Умар ибн Абдулазиз бемор бўлиб қолди. Одамлар уни кўргани келишди. Уларнинг орасида ёшроқ йигит бор эди. Мўминларнинг амири унга илтифот қилди:
-   Менга бир ҳақ сўздан сўзламайсанми?
-   Эй мўминларнинг амири, дунё ҳаловатини тотиб кўриб билдимки, у  аччиқ экан. Менинг кўз ўнгимда унинг роҳатию ҳаловати ҳеч нарса бўлмай қолди. Унинг олтинию, тоши мен учун баробар бўлди. Мен гўёки Раббимнинг Аршига қарасам, у кўз ўнгимда очиф-ойдин намоён бўлаётгандек. Одамларга қарасам, улар бири жаннатга, бири дўзахга равона бўлаётир. Шунинг учун кундузлари ташналикни, тунлари бедорликни ихтиёр қилдим. Бироқ менинг амалларим Аллоҳнинг савоби олдида ҳам, иқоби олдида ҳам ҳеч нарсага арзимайди.
Умар ибн Абдулазиз йиғлаб юборди ва шундай деди:
-   Ҳақ сўларни айтдинг.


У бизнинг ҳокимимиз
   Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу ҳаж мавсумида атроф жонибдан келган мусулмонларнинг яшаш тарзларини ва шароитларини ўрганишни ғанимат билур эди. Шу мақсадда минтақалардан келган мусулмонларнинг карвонларини кезиб юрар, уларнинг аҳволларини суриштирар эди. Айниқса Химс халқи фақирликдан хароб бўлаётганидан халифанинг тинчи йўқолган эди. Шунинг уларнинг орасидан бир солиҳ инсонга рўпара келиб унга топшириқ қилди:
-   Менга энг камбағалларингизнинг исмларини ёзиб беринглар.
У киши байтул молдан ёрдам бўлса керак, деган фикрда камбағалларнинг рўйҳатини тайёрлади. Эртасига рўйҳатдаги кишилар келишган эй Умар разияллоҳу анҳу сўради:
-   Сизлар Умайр ибн Саъидни ёзибсизлар, хўш, у ким?
-   У бизнинг ҳокимимиз, эй мўминларнинг амири, - жавоб беришди.
-   У ҳам камбағалми?
-   У ичимизда энг камбағалимиз. Дунё насибасидан ҳеч нарсага эга бўлмаган.
-   Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки, мусулмонларнинг вилоятига яхши инсонни тайинлашда Умарга тавфиқ берибди.



   Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.
Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби
Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #17 : 07 Iyul 2016, 07:23:29 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
Кечирим
خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ
   “Кечиримли бўл, яхшиликка буюр ва жоҳиллардан юз ўгир”. (Аъроф. 199)
وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
   “Улар ... ғазабини ютадиганлар ва одамларни авф қиладиганлардир”. (Оли Имрон. 134)
   Кечиримлилик – ваҳдониятнинг мустаҳкам асосини барпо қилгувчи олийжаноб фазилатдур. У юксак қувват бағишлайди. Каромат ва қадр қиммат хислатларини юқори қилур. Зеро, ғазабни ютишлик ҳақиқий имоннинг белгисидир. Кечиримлилик ва раҳм-шафқат омонлик ва хотиржамлик гаровидур.
   Нафснинг ихтиёрига қарши туришнинг ўзи бир жасоратдур. Чунки ўзига бино қўйишга одатланган ҳавойи нафс инсонни қасос олишга мажбурлайди. Айниқса бугунги кунимизда кўрамизки, бир кишига озор берсалар қаҳру ғазабдан қутуриб кетади ва имкон топса албатта ўша рақибидан ўч олиб, бурнини ерга ишқалашга ошиқади. Унга на насиҳат кор қилса, на қилмишининг охирини ўйласа.
   Бордию, ожизлик қилиб қолса ҳам бир кун келиб интиқом олиш илинжида бўлади ва имконини топишга фурсат келгунча ич этини тирнаб, шайтоннинг чақириғига олдиндан лаббай дейишга шай туради. Аллоҳ асрасинки, бу ҳолда жамият интизомлар изидан чиқиб, осойишталикка путур етиши натижада кишилар ҳаёти хавотирда қолиб, меҳр-оқибат ришталари узилиб, мусулмонларнинг бирлигига дарз кетиши ҳеч гап эмас.
   Ушбу илҳий насиҳатлар доимо ёдимизда бўлиши лозим:
خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ
   “Кечиримли бўл, яхшиликка буюр ва жоҳиллардан юз ўгир”. (Аъроф. 199)
وَأَن تَعْفُواْ أَقْرَبُ وَلاَ تَنسَوُاْ الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ
   “Ва афв қилишингиз тақвога яқиндир. Орангиздаги фазилатни унутманг”. (Бақара. 237)
   Ҳавойи нафс устидан ғолиб келиб Аллоҳ розилиги учун инсонларга нисбатан кечиримли бўлган зотларга ҳар бир кўрган озорлари эвазига қасос ва интиқомдан неча чандон зиёда мукофотлар бордир. У ҳам бўлса Аллоҳ таолонинг марҳамати, каромати, мағфирати ва солиҳ бандаларига таёрлаб қўйилган мангу роҳат макони бўлмиш  жаннат боғларидир! Ҳа, бандалар шайтоннинг чақириғига эмас, Аллоҳнинг фазлига шошилсин!
وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ *
   “
Роббингиздан бўлган мағфиратга ва кенглиги осмонлару ерча бўлган, тақводорлар учун тайёрлаб қўйилган жаннатга шошилинг. Улар енгилликда ҳам, оғирликда ҳам нафақа қиладиганлар, ғазабини ютадиганлар ва одамларни авф қиладиганлардир. Аллоҳ яхшилик қилувчиларни ёқтиради”. (Оли Имрон. 133-134)
   Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобайи киромларнинг йўллар шу эрур. Шоядки ўқиб, ўрганиб, ибрат олсак деган илинжда, аллоҳнинг тавфиқи ила уларнинг ҳаётларидан лавҳа келтиришни лозим топдик.


Каъб ибн Зуҳайрнинг авф этилиши
   Бужайр ибн Зуҳайр Исломни қабул қилган эди унга акаси Каъб ғазаб қилди ва уни маломат қилиб хат жўнатди. Бужайр бу ҳақди Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга айтиб берди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ким Каъб ибн Зуҳайрни кўрса, дарҳол ўлдиришини буюрдилар.
   Бужайр дарҳол акасига қонининг тўкилиши ҳалол бўлганлигини билдириб хат юборди. Хатда яна шундай дейилган эди: “Жонинг омон қолишини хоҳласанг, тезда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурига кел. Чунки у зот тавба қилиб келганларни қабул қилади. Мусулмон бўлганидан кейин Исломга киришидан аввалги қиган ишлари учун жазоламайди”.
   Каъб хатни олгач қабиласининг ашрофларидан ҳимояларига олишларини сўраган эди қабул қилишмади. Бундан жони ҳалакда қолганини кўрган душманлари ҳар тарафга миш-миш гапларни тарқата бошлашди. Ниҳоят, чорасиз қолган Каъб Мадинага келиб ҳазрат Али разияллоҳу анҳуга учради. Ҳазрат Али уни масжидга етаклаб бориб:
-   Мана шу зот - Аллоҳнинг расули. Бор, Ул зотдан омонлик сўра! – деди.
   Каъб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг рўпараларига бориб муборак қўлларидан тутди
-   Эй Аллоҳнинг расули, Каъб ибн Зуҳайр тавба қилиб, мусулмон бўлиб Сиздан омонлик сўраб келди, - деди у, - Агар мен уни Сизнинг ҳузурингизга олиб кирсам уни қабул қилурмисиз?
-   Ҳа, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Менман, эй Аллоҳнинг расули, Каъб ибн Зуҳайр!
-   Ўша сўзларни айтган сенмисан?!
Шунда ансорлардан бўлган бири киши сапчиб ўрнидан турди-да:
-   Эй Аллоҳнинг расули, бу Аллоҳнинг душманини менга қўйиб беринг, калласини узиб ташлайман! – деди.
-   Уни тек қўй! – дедилар Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам, - У бизнинг қошимизга тавба қилган ҳолда келди.
   Шунда Каъб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни мадҳ қилинган, маҳобатлар зикр қилинган машҳур қасидасини ўқиди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам чопонларини унинг елкасига ташлаб қўйдилар ва афв қилдилар.


Отасининг қотилини кечирган ўғиллар
   Уч йигит Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳунинг олдига бир кишини етаклаб келди.
-   Бу киши бизнинг отамизни ўлдирди, - дейишди.
   У киши ҳақиқатан ҳам уларнинг оталарини ўлдирганига иқрор бўлди. Лекин олий жазо қўллашлари учун уч кунга муҳлат сўради. Бунинг сабаби у уйига бир қанча бойликни беркитиб қўйган, лекин уни ўзидан бошқа ҳеч ким билмас эди. Ўша бойлик кўмилган жойни ўғилларига кўрсатиб қўйишлик учун уйига бориб келишликка уч кун вақт кетар эди. Ўрнига улуғ саҳобий – Абу Зар Ғифорийни гаровга қўйиб кетди.
   Орадан уч кун ўтди. Қоидага кўра агар у келмаса унинг ўрнига Абу Зар разияллоҳу анҳу қатл қилиниши керак эди. Уни анча вақт кутишди. Ниҳоят, уч кун адо бўлишига оз қолганида кийимлари чанг ва ғубор ғолатда халлослаб етиб келди. Умар разияллоҳу анҳу сўради:
-   Қочиб кетишингга имкон бўла туриб ҳам нега қайтиб келдинг?
-   Ваъда вафо қигувчилар қолмабди, деган гап бўлмасин деб қайтиб келдим, - деди у.
   Сўнг абу Зарга юзланди:
-   Сен нега ўзинг танимаган инсонга кафолат бердинг?
-   Мен мурувват аҳли қолмабди, деган гап бўлмасин дедим, - жавоб берди Абу Зар разияллоҳу анҳу.
Шунда даъвогарлар айтишди:
-   Ундай бўлса биз ҳам авф қилдик, токи одамлар орасида қасос олишга имкони бўла туриб афв қилгувчилар қолмабди деган гап бўлмасин.


Аллоҳ мўминларнинг орасини ислоҳ қилур
   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳоби ила ўтирган эдилар. Шу пайт жаноб шундай кулдиларки, ҳато муборак тишлари кўринди. Ҳазрат Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу сўради:
-   Ота-онам Сизга фидо бўлсун, эй Аллоҳнинг расули, Сизни кулдирган нарса нимадир?
-   Умматимдан икки киши Раббил-иззатнинг ҳузурида тиз чўкиб ўтиришди. Уларнинг бири айтди: “Эй Раббим, бундан менинг мазлумлик ҳақимни олиб бер”. Аллоҳ золимга айтди:”Биродарингга мазлумлик ҳақини бер!”  У: “Эй Раббим, мен қандай қилиб берайин, ахир менда савоб амалдан ҳеч нарса қолмади-ку!” деди. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло сўрагувчига айтди: “Бу биродарингни нима қилурсан, унда савоблардан ҳеч нарса қолмабди?” У айтди: “Ундай бўлса менинг гуноҳларимдан олсин!”
   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шу сўзларни айтиб кўзларига ёш олдилар ва:
-   Дарҳақиқат, Ул кун улуғ кундур. У кунда инсонлар ўз хатоларини юклашга муҳтож бўлиб қолурлар, - сўнг яна сўзини давом эттирдилар, - Шунда Аллоҳ таоло даъвогарга айтур: “Бошингни кўтариб назар сол!” У бошини кўтаради ва: “Эй раббим, кумушдан бўлган шаҳарларни ва олтиндан бўлган қасрларни кўрмоқдаман. Бу қайси пайғамбарга, қайси сиддиққа ёки қайси шаҳидга тегишли?” дейди. Аллоҳ: “Бу пулини тўлайдиганга” дер. Банда: “Бунга ким қодир бўлур?” “Бунга сен қодир бўлурсан” “Нима билан?” “Биродарингни афв қилишлик ила”. “Ундай бўлса уни афв қилдим!” дегай банда. Эй инсонлар! Аллоҳга тақво қилинг, ораларингизни ислоҳ қилинг. Чунки Аллоҳ мўминларнинг орасини ислоҳ қилур!


Шоирга эллик минг дирҳам
   Мусъаб ибн Зубайр Мухтор ибн Абу Убайданинг асҳобларидан бўлган бири кишини тутиб, унинг калласини олишга амр қилди. Шунда у киши:
-   Эй амир! Қиёмат кунида мен сенга осилиб олиб, Раббимга: “Эй Раббим! Мусъабдан сўрагин-чи, мени нима сабабдан ўлдирди экан?” десам қандай ҳам ёмон аҳволда қолишингини тасаввур қила оласанми? – деди.
-   Уни қўйиб юборинглар! – буюрди амир.
-   Эй амир! Менга ҳаёимни бахшида қилдинг, энди бир илтифот эт!
-   Унга юз минг дирҳам беринглар!
-   Ота-онам сенга фидо бўлсин, эй амир! Сен гувоҳ қилиб ваъда бераманки, ибн Қайснинг ушбу байтлари учун унга шу пулнинг ярмини бераман!
         Мусъаб Аллоҳ томондан юборилган ёрқин нур,
         Оразин шуъласидан зулмат чароғон бўлур!
Шунда Мусъаб кулиб юборди ва:
-   Сен Худо берган истеъдодинг билан мени ром айладинг! – деб яна эллик минг дирҳам беришга амр қилди – бунга июз минг, шоирга эллик минг.


Ғазабини ютадиганлар
   Ривоят қилибдиларки, Ҳорун ар-Рашид қулига буюрди:
-   Таҳорат олишга сув олиб кел!
Қул сувни олиб келди. Бироқ шошилганидан ва халифанинг ҳайбатидан қўлидан тушиб кетиб идиш синди, сув тўкилиб кетди. Мўминларнинг амири дарғазаб бўлиб уни жазоламоқчи бўлган эди қул:
-   Эй мўминларнинг амир! Аллоҳ таоло:
وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ   (ғазабини ютадиганлар) деган, - деди.
-   Ғазабимни ютдим, - деди Ҳорун ар-Рашид.
-   وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ   (Ва одамларни авф қиладиганлардир).
-   Сени афв қилдим!
-   وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ   (Аллоҳ яхшилик қилувчиларни ёқтиради. Оли Имрон. 134)
-   Саҳоватли Аллоҳнинг розилиги учун сени озод қилдим!
   Шундай қилиб чиройли муомала ва фасоҳат эвазига бир қул жазодан қутилиб, озод бўлди.


Ғазабнинг каффорати
   Абу Масъуд Бадрий қўл остидаги қулини қамчи билан аямай урди. Унинг шунчалик жаҳли чиққан эдики, ҳар урган сари сари ўзини тўхтата олмай яна савалар эди. Қул дод солиб ёрдам сўрар, лекин ҳеч ким унга ёрдам бера олмас эди. Шу маҳал орқа томонидан:
-   Эй Абу Масъуд, билиб қўй!
У шунчалик ғазабга минганидан кимнинг овози эканлигини ажрата оладиган аҳволда эмас эди. Овоз яна ҳам яқинроқдан, баландроқ эшитилди:
-   Эй Абу Масъуд, билиб қўй!
Ниҳоят орқасига ўгирилиб қаради-ю, ҳайбат ва қўрқинчдан қалтираб қолди. Қўлидан қамчиси ҳам тушиб кетди. Бошини эгиб мункайиб қолди. Қараса – Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам турибдилар!
-   Эй Абу Масъуд, билиб қўй! Билгинки, Аллоҳ сенга бу қулга қодир бўлганингдан кўра қодирроқдир!
Абу Масъуд қилган ишидан уялиб кетди. Гуноҳига каффорат тўлашни ирода қилиб:
-   Эй Аллоҳнинг расули, уни Аллоҳнинг розилиги учун озод қилдим! – деди.
-   Агар шундай қилмасанг эди, дўзах эшигини очган бўлур эдинг, - дедилар Сарвар коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам.


Жазонинг миқдори
   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир киши келиб айтди:
-   Менинг қулларим бор. Улар ёлғон гапиришади, хиёнат қилишади ва осийлик қилишади. Мен уларни сўкаман, ураман. Энди қиёматда менинг ҳолим қандай бўлур?
-   Қиёмат куни бўлганида уларнинг сенга қилган хиёнатлар, осийликлари, ёлғонлари ва сенинг уларга берган жазоларинг ҳисоб қилинади. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳлари миқдорида бўлса сенга кифоя бўлади ҳеч нарса қилинмайди. Агар жазойинг уларнинг гуноҳи миқдоридан ортиб кетса, ўша ортган миқдорда улар сенда қасос олурлар.
   Киши уввос солиб йиғлаб юборди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар:
-   Аллоҳнинг ушбу Каломини ўқимаганмисан:
وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ
   “Биз қиёмат куни учун адолат тарозуларини қўюрмиз. Бирор жонга ҳеч қандай зулм қилинмас. Агар (амал) ачитқи донаси оғирлигича бўлса ҳам, келтирурмиз. Ҳисобчиликда Ўзимиз кифоя қилурмиз”. (Анбиё. 47)
-   Эй Аллоҳнинг расули, - деди у киши, - Сизни гувоҳ қилурманки, улар озоддурлар!


Абдуллоҳ ибн Масъуднинг афви
   Абдуллоҳ ибн Масъуд разияллоҳу анҳу рўғорнинг камлари учун бозор-ўчар қилгани чиққан эди, пулини ўғирлатиб қўйди. Одамлар эшитиб қолиб ўғрини қарғай бошлашиди. Шунда ибн Масъуд уларни бу ишдан қайтарди ва дуо қилди:
-   Эй аллоҳ! Агар ўша олган одам муҳтожликдан олган бўлса, олганига барака бергин. Агар муҳтож бўлмай туриб олган бўлса, шу ўғирликни ҳаётидаги энг охиргиси қил!



   Ривоят қилишларича Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу бир кишидан сўрабди:
-   Сен қандай инсонсан?
-   Мен фитнани яхши кўриб, ҳақни ёқтирмай, кўрмаган нарсасига гувоҳлик бергувчиларданман. – жавоб берди у. Халифа уни қамоққа буюрди, Али ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳу эса рад этди ва:
-   У киши тўғри даъво қиляпти, - деди.
-   Қандай қилиб? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Мол ва бола-чақани яхши кўради. Аллоҳ таоло:      إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ      “Албатта, мол-мулкларингиз ва фарзандларингиз фитна (синов)дан бошқа нарса эмас” деган. (Тоғобун. 15). Ўлимни ёқтирмайди. Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам пайғамбарлигига гувоҳлик беради.
-   Умар разияллоҳу анҳу уни қўйиб юборишга амр қилди ва:



Сен Аллоҳнинг мавлосисан
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир қул ҳожаси бурнини кеси юборгалигидан шикоят қилиб келди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳожани чақирган эди унинг хатоларини рўкач қилди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қулга илтифот қилдилар:
-   Боравер, сен озодсан!
-   Эй Аллоҳнинг расули, энди мен кимнинг мавлоси бўламан? – ҳайрон бўлди қул.
-   Сен Аллоҳнинг ва унинг Расулининг қулсан.
Шундан сўнг унга Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзлари кафил бўлдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан кейин эса Абу Бакр ва Умар разияллоҳу анҳумо кафил бўлдилар.


Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.
Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби
Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #18 : 04 Aprel 2017, 16:05:08 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
(Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётларини ўрганиш)
Меҳрибонлик
لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ
   “Батаҳқиқ, сизларга ўзингиздан бўлган, сизнинг машаққат чекишингиз унинг учун оғир бўлган, сизнинг (саодатга етишингизга) ташна, мўминларга марҳаматли, меҳрибон бўлган Пайғамбар келди”. (Тавба. 128)
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ
   “Биз сени фақат оламларга раҳмат қилиб юбордик”. (Анбиё. 107)
   “Тавба” сурасидан бошқа барча сураларнинг “Бисмиллаҳир роҳманир роҳим” билан бошланиши Қурони каримнинг латофатларидандур. Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло камоли фазли ва меҳрибонлигидан бандалар билан бўлган муносабатларининг бошланишида барча улуғ ва гўзал исмлари ичидан фақт шу икки исмнигина ихтиёр қилди.
   Аллоҳ таолонинг раҳмат сифати бутун мавжудотни ўз ичига олади. Бундай марҳамат ҳеч кимни ва ҳеч нарсани қолдирмаган, ҳатто заррага қадар бутун борлиқни қамраб олган. Шундандурки, фаришталарнинг дуоларида бу марҳамат намоён бўлган:
رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ
“Эй Раббимиз, раҳматинг ва илминг ила ҳар бир нарсани қуршагансан, бас, тавба қилиб, йўлингга эргашганларни мағфират қилгин ва уларни дўзах азобидан сақлагин”. (Ғофир. 7)
Бу сифат ҳар кимга ўз насибаси ва камолоти даражасида берилади. Кимга мутлоқ меҳрибонлик насиб қилган бўлса, бу унинг камолотидан нишонадур. Шунинг учун ҳам пайғамбарлар барча инсонлардан кўра марҳаматлироқ бўлган эса, уларнинг хотами, сарвари коинот Муҳаммад мустафо саллаллоҳу алайҳи ва саллам энг мўл насига мушарраф бўлганлар. Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Ўз Каломида таърифлаганидек:
لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ
   “Батаҳқиқ, сизларга ўзингиздан бўлган, сизнинг машаққат чекишингиз унинг учун оғир бўлган, сизнинг (саодатга етишингизга) ташна, мўминларга марҳаматли, меҳрибон бўлган Пайғамбар келди”. (Тавба. 128)
Шубҳасизки, Ул зотнинг бутун оламга тошиб тўлган раҳмати интилганларни ўзига ошно қилур, узоқдагиларни яқин қилур. Агар ул зотнинг беҳисоб илтифотлари ва беқиёс хушмуомалаликлари бўлмаса эди, қиёматгача куррайи замин бўйлаб тарқалиб боргувчи беназир жамоатга асос сола олмас эдилар. Бу улкан неъматни Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло Оли Имрон сурасида (159-оятда) зикр қилади:
فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ
“Аллоҳнинг раҳмати ила уларга мулойим бўлдинг. Агар қўпол, қалби қаттиқ бўлганингда, атрофингдан тарқаб кетар эдилар”.
Ҳа, аслида ҳам шундай. Зеро ул зот саллаллоҳу алайҳи ва саллам оламларга раҳмат бўлиб келганлар. Бу муқаддас рисолатнинг гўзал таълимоти башарият табиати ўзида доимо эҳтиёж сезиб турадиган гўзал хислат – муҳаббат, меҳрибонлик ва ошноликка йўғрилган.
Ислом дини шариати бутун олам аҳлига меҳрибонлик қилшга буюриб, бу меҳрибонликни комил имон ва гумонсиз тасдиқнинг белгиси қилиб қўйган. Мусулмон киши унинг қалбида қайси инсонга йўлиқмасин, унга ўз қалбидан ҳиссий хайрихоҳлик ҳиссиётларини ва холис эзгуликни ато айласин, унинг дардига малҳам, кўз ёшига таскин берсин. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилдилар:
“Раҳм қилмагунларингизча мўмин бўлмайсизлар”.
“Эй Аллоҳнинг расули! Бизлар ҳар биримиз раҳмлимиз!” дедилар.
“Бирингиз ўз соҳибига қилган марҳамати эмас, балки оммага қилган марҳамати раҳмдиллик эрур!” дедилар саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Киши ўзининг яқин кишиси ёки дўстига меҳрибонлик қилиши мумкин. Чунки уларга қилган хайру-эҳсонлари бир кун келиб ўзига қайтиши турган гап. Бироқ қачонки ғариб ва бечораҳолларга рўпара келганда улардан узоқроқ бўлишлик бугунги кундаги одатий ҳолат. Бу эса Ислом таълимотларига мутлақо зиддур. Мусулмон киши ҳамиша, ҳар ҳолатда, барча инсонлар учун бирдек саҳоватпеша, кўнгиллар овловчиси бўлиши лозим. Мусулмон киши қалбидаги имоннинг раҳм-шафқат сари чақириғига ижобат қилароқ таниган ва танимаган кишиси учун бирдек кўмакка интилади.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қиладилар:
“Ким инсонларга раҳм қилмаса, Аллоҳ ҳам унга раҳм қилмагай!”
Ҳаётда шундан кимсалар борки, улар ҳақиқатан ҳам меҳр ва мурувватга муҳтож. Уларнинг кўпроғи етимлар, бевалар ва гўдаклар.
Раҳм-шафқат ва меҳрибонлик шундай олийжанобликки, инсон унга амал қилар экан, аввало ўзига хизмат қилгувчиларга, ҳатто тилсиз ҳайвонларгача меҳрибонлик қилиши лозим. Бир аёл мушугини уйга қамаб қўйиб, на ўзи овқат бермаган, на мушук ташқаирга чиқиб овқат топишининг имконини бермаган. Натижада мушук ҳалок бўлгани-ю, аёл айнан шу қилмиши туфайли дўзахга киргани кўпчиликка маълум ва машҳур.
Аллоҳ таолодан бизларга раҳм қилишин, ва оламларга раҳмат бўлган Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг йўлларгиа эргашиб боришимизга тавфиқ беришин сўраб, шоядки ибрат олсак деган илинжда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асрларида бўлган меҳрибончиликлардан мисол келтиришни ирода қилдик.


Туянинг шикояти
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ансорийларда бирининг боғига кирдилар. Қарасалар туя бор экан. Туя Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни кўрибоқ типирчилаб, дуввиллаб кўзларидан ёшини тўкиб юборди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни силаб қўйган эдилар, жим бўлиб қолди. Туянинг эгасини сўриштирдилар. Бир ёшгина йигит келиб:
-   Бу меники, эй, Аллоҳнинг расули, - деди.
-   Аллоҳ сени молик қилиб қилиб қўйган бу жонивор учун Аллоҳдан қўрқмайсанми? У менга уни оч қолдириб, тинимсиз ишлатишингдан шикоят қиляпти, - дедилар саллаллоҳу алайҳи ва саллам.


Сафийя разияллоҳу анҳонинг шарафи
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам жавжайи мутаҳҳаралари бўлган Сафийя  бинту Ҳуяй разияллоҳу анҳонинг шан ва шарафларини ҳимоя қилар эдилар..сафийя разияллоҳу анҳо ўзи Бану Назр қабиласининг яҳидийларидан бўлганлиги учун Оиша ва Ҳафса разияллоҳу анҳолар билан ораларида гап ўтиб қолган эди. Бу иккиси айтдилар :
-   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларида сендан кўра бизларнинг ҳурматимиз юқорироқ!
Сафийя разияллоҳу анҳо уларнинг бу сўзларидан Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга шикоят қилдилар. Шунда Мустафо саллаллоҳу алайҳи ва саллам таскин бердилар:
-   Уларга: “Сизлар қанақасига мендан кўра яхшироқ бўласизлар, менинг эрим – Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам, отам – Ҳорун алайҳис салом, Амаким – Мусо алайҳис салом бўлса?” демадингми? – дедилар.
Ривоят қилишларича Зайнаб разияллоҳу анҳо Сафийя разияллоҳу анҳони “яҳудия” деб лақаблаганида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни жазолаш ва одоб беришлик учун тўлиқ икки ой ҳажр (айро) қилганлар экан.


Абдуллоҳ ибн Амр
Кунларнинг бирида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Оиша разияллоҳу анҳонинг мажлиисда ўтирган бир аёлга эътибор қаратиб қолдилар. Аёлнинг кийимлари эски, чиройли юзларидан ғам-андуҳ аломатлари яққол сезилиб турар, нигоҳлари синиқ, кайфияти тушкун эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам у аёлнинг турмуши анча фаровон, ўзига анча тўқ оиладан эканлигини билганларидан бу тушкунликнинг яна қандай сабаби бўлиши мумкинлиги ҳақида сўрадилар. Аёл айтдики, унинг эри Абдуллоҳ ибн Амр разияллоҳу анҳумо кундузлари доимий рўзада, кечалар доимий намозда бўлганлигидан ибодатдан ошиниб бунга вақт ажрата олмаётганлигини айтди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Абдуллоҳни чақиртирдилар ва унга ғамхўрлик ила насиҳат қилдилар:
-   Менга етиб келган сўзларга қараганда сен кундузлари рўза тутиб, кечалари қиём турар экансан. Ундай қилмагин. Чунки, сенинг зиммангда баданингнинг ҳақи бор, кўзингнинг ҳақи бор ва хотинингнинг ҳам ҳақи бор. Рўза тут ва тутмай ҳам юр.
Ушбу насиҳатдан сўнг ҳеч қанча фурсат ўтмай у аёл яна Оиша разияллоҳу анҳонинг зиёратига келди. Бу сафар ўзига оро берган, атир-упа истеъмол қилган, чиройли кийиниб олган, юзларида мамнунлик аломатлари сезилиб турар эди.


Отамдан кўра яхшироқ ота
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам муборак Рамазон хайити куни чопқиллаб ўйнаб турган болаларнинг ёнларидан ўтиб қолдилар. Уларнинг орасида бир бола ўзи алоҳида йиғлаб ўтирар эди. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг ёнига бориб сўрадилар:
-   Эй болакай, нега йиғлайдирсан? – деб сўрадилар.
-   Эй амаки, қўяверинг, менинг дардимни сўраманг! Менинг отам Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга бўлган ғазотда вафот этди. Энди мен шундай хайит байрам кунида кўнглимга сурур бағишловчи ота топа олмайман! – жавоб берди бола.
-   Хоҳлайсанми, мен сенга ота бўламан, Фотима опа бўлади, Оиша она бўлади?
-   Эй, Аллоҳнинг расули, мени афв қилинг!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам болани етаклаб уйига олиб бордилар. Қорнини тўйғазиб, кийим кечак кийдирдилар. Қўлига озроқ пул бериб:
-   Энди бориб ўртоқларинг билан ўйнайвер! – дедилар.
Бола фахру-ифтихорда қайтганини кўрган ўртоқлари сўрашди:
-   Сенга не бўлди, боягина йиғлаб ўтирган эдинг, энди бўлса ўзингда йўқ хурсандсан?
-   Отамдан кўра яхшироқ отани, онамдан кўра мукаррамроқ онани кўрдим! – жавоб қилди болакай.



Оламларга раҳмат бўлган зот
Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам қавмига озор берганларга ҳам ўзларига муносиб муомалада бўлар бўлар эдилар. Агарда Аллоҳ таолога дуо қилсалар эди, душманлари ҳалок бўлгай эди. Ҳолбуки кейинги авлодга ибрат бўлишлиги учун улардан интиқом олишнинг имкони кўп бўлган, лекин ул табаррук зот уларнинг ёмонликларига қаши яхшлик билан, жабру-жафоларига кечириш билан жавоб берганлар.
Бир куни онамиз Оиша разияллоҳу анҳо сўради:
“Сизнинг бошингизга ҳар қачонгидан ҳам оғирроқ кун келганми?”
Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам жавоб бердилар:
“Қавмимга йўлиққанларим ичида энг ашаддийроғи Ақаба кунида бўлган. Ўшанда мен шахсан ўзим Лайл ибн Абдукалолга юзланган эдим, у эса мен хоҳлаган нарсага ижобат қилмаган эди. Чеҳрамда ғам-андуҳ билан қайтдим. Бир маҳал бошимни кўтарсам, устимда булут менга соя ташлаб турибди. Қарасам, Жаброил алайҳис салом турибди. Менга нидо қилди:
-   Аллоҳ таоло қавмингизнинг сўзларини ва уларнинг инкор қилганларини эшитди ва Сиз хоҳлаганингизни буюришингиз учун тоғлар фариштасини юборди.
Тоғлар фариштаси менга:
-   Раббим мени буйруғингизни бажариш учун ҳузурингизга юборди. Нимани хоҳлайсиз? Агар хоҳласангиз Маккадаги иккала тоғни уларнинг устига ташлаб қўяман! – деган эди”.
Муҳаммад мустафо саллаллоҳу алайҳи ва саллам бунга жавобан шундай деган эдилар:
-   Йўқ! Мен Аллоҳ таоло уларнинг зурриётларидан Аллоҳга ширк келтирмасдан ёлғиз Ўзигагина ибодат қиладиган авлодлар чиқишидан умидворман!


Ҳотиб ибн Абу Балтаъа
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккага қўшин жўнатар экан Ҳотиб ибн Абу Балтаъа Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўша томонга қўшин ҳозирлаётганининг хабарини бериб Қурайшга хат ёзиб бир аёлга берди. Аёл хатни сочининг орасига яшириб олди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам аёлнинг ортидан Али ибн Абу Толиб ва Зубайр ибн Аввомни жўнатиб, тайинладилар:
-   Унга етиб олинглар. Ҳотиб ибн Абу Балтаъа у билан Қурайшни қўшин тўплаганимиздан огоҳлантириб хат ёзишган.
Булар йўлга чиқиб етиб олдилар ва ундан хатни олдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳотибни чақиртириб бу ишга уни нима мажбур қилганини сўрадилар.
-   Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳга ва расулига имон келтирган  мўминдурман! – жавоб берди Ҳотиб, - Бошқа одам бўлганим ҳам,ўзгарганим ҳам йўқ. Лекин мен шундай кишиманки, қавмда менинг тарафимни олгувчи бирор аҳл ёки яқиним йўқ. Уларнинг орасида фарзанд ва аҳлим бор. Улар учун шундай чора қилган эдим.
-   Эй, Аллоҳнинг расули, уни менга қўйиб беринг, бўйнига қилич солай. Бу киши мунофиқлик қилди! – деди Умар разияллоҳу анҳу.
-   Эй умар, сен қайдан билурсан, ҳолбуки Аллоҳ Бадр кунида Бадр соҳибларига: “Хоҳлаганингизни қилингиз! Батаҳқиқ, мен сизларни мағфират қилдим!” деб хуш хабар берган бўлса, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.


“Умматим! Умматим!!”
Абдуллоҳ ибн Умар разияллоҳу анҳумо айтишича Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам “Иброҳим” сурасидаги:
رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِّنَ النَّاسِ فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
“Эй Роббим, албатта, у(санам)лар одамлардан кўпини адаштирдилар. Бас, ким менга эргашса, у мендандир. Ким менга осий бўлса, албатта, Ўзинг мағфират қилгувчи ва раҳмлисан” оятини ва Исо алайҳис саломнинг ушбу сўзларини тиловат қилдилар:
إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
“Агар уларни азоблайдиган бўлсанг, бас, албатта, улар Сенинг бандаларинг. Агар уларни мағфират қиладиган бўлсанг, бас, албатта, Сенинг Ўзинг азиз-ғолиб ва ҳикматли зотсан”. (Моида. 118)
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қўлларини кўтариб:
“Эй Аллоҳ! Умматим!! Умматим!!!” деб йиғлаб юбордилар. Аллоҳ азза ва жалла Жаброил алайҳис саломга амр қилди:
“Эй Жаброил, Муҳаммаднинг (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) олдига бор. Раббинг билгувчироқдур. Айт: “Биз Сизни умматингиз ишида рози қилурмиз, ҳаргиз хафа қилмагаймиз!”
Салмон форсийнинг озод бўлиши
Слмон форсий разияллоҳу анҳу Бани Қурайзалик яҳудийнинг қули эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни кўриб мусулмон бўлди. Бундан ҳожаси қаттиқ ғазабланди ва унг ёмон муомала қила бошлади. Салмон разияллоҳу анҳу бу ғақд Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салламга айтган эди ҳазрат саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Эй Салмон мукотаба қил, - дедилар. (“Мукотаба” – шартнома асосида қулликдан озод бўлиш)
Унинг ҳожаси уч юз туп хурмони экиб бериш ва қирқ уқияга шартнома қилди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳобига:
-   Биродарингизга ёрдам қилинглар, - дедилар.
-   Саҳобалар ёрдам қила бошладилар. Кимдир ўттиз туп хурмо кўчати, яна кимдир йигирма, бошқаси имконига қараб ўн беш, ўн тупдан ёрдам қилиб уч юз туп хурмо тўпладилар. Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-    Эй Салмон, кўчатга чуқур ковла, ўз қшлларим билан ўтқазай, - дедилар. Салмон дўстлар кўмагида кўчат учун чуқурларни ковлаб бўлиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга хабар берди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам чиқдилар. Салмон разияллоҳу анҳу кўчатларни олб келиб берди, Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам муборак қўллари билан кўчатларни экдилар. Салмон разияллоҳу анҳу айтади:
“Салмоннинг жони тасарруфида бўлган Зотга қасамки, кўчатларнинг бирортаси ҳам нобуд бўлмади. Шундай қилиб шартномага кўра хурмо кўчатларини адо қилдим. Ўзим ҳам бир қанча маблағга эга бўлдим. Кейин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам тухумдек келадиган олтин кўтариб келдилар.
-   Эй Салмон, буни ол, қолган қарзингни ҳам адо қил, - дедилар.
-   Эй, Аллоҳнинг расули, менда бунча олтинни қайтариш имкони йўқ, - дедим.
-   Олавер буни. Аллоҳ сендан буни соқит қилгай!
Уни олдим. Кейин торттириб кўрсам, Аллоҳга қасамки, роппа-роса қирқ уқия чиқди! Мен ҳожамнинг ҳақини адо қилиб олдим”
Шундай қилиб Салмон разияллоҳу анҳу қулликдан озод бўлди.


Зиммангдаги ҳақлар
Салмон форсий дўсти абу Дардони зиёрат қилгани борди. Унинг хотини увада кийимда эди. Унинг бу ҳолат Форсийга ёқмади. Аёл бунинг сабабини айтди:
-   Абу Дардо кундузлари рўзадор юради. Кечалари ухламай намоз ўқийди. Аёлларга рағбати йўқ.
Суҳбат асносида Абу Дардо ҳам етиб келди. Хотинга меҳмонга дастурхон тайёрлашни буюрди. Овқат ҳозир бўлгач Салмонни овқатга таклиф қилиб, ўзи рўзадор эканини изҳор қилди. Форсий мезбон шерик бўлмаса ҳаргиз емаслигини айтди. Шунда рўзасини очишга мажбур бўлди ва бирга овқатланди. (Албатта, бу нафл рўза эди)
Қоронғу тушиб кеч кирди. Мезбон меҳмонни ўринга кириб ётиб дам олишга илтифот қилди. Ўзи эса кечаси бедор бўлиб намоз ўқишини айтди. Меҳмон эса бу сафар ҳам у дам олиб ётсагина ўрнига ётишини айтиб туриб олди. Меҳмоннинг айтганига қулоқ солишга мажбур бўлган Абу Дардо кириб ухлашга мажбур бўлди. Тонг отгач Абу Дардо Салмон унинг рўзасини барбод қилиб, тунни ибодатсиз ўтказишга мажбур қилганини айтиб, шикоят қилди. Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам оламлар Тангрисининг раҳматига ва Исломий бағрикенгликка юзланиб:
-   Эй Абу Дардо! Сенинг зиммангда Раббингнинг ҳақи ҳам бор, баданингни ҳақи ҳам, хотинингнинг ҳақи ҳам бор. Ҳар бир ҳақ эгасига ҳақини адо қилгин!


Миқдоднинг уйланиши
Миқдод ибн Асвад Қурайшнинг бадавлат кишиларидан эди. Бир куни Абдураҳмон ибн Авф гаплашиб ўтириб сўраб қолди:
-   Нега уйланмаяпсан?
-   Қизингни берасанми? – у ҳам бунга савол берди. Абдураҳмоннинг ғазаби қўзиб кетиб, Миқдодга анча қўпол сўзлар айтиб юборди. Миқдод ундан шикоят қилиб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга борди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг хотирини жам қилиб, таскин бериб:
-   Мен сени уйлаб қўяман, - дедилар-да амакиларининг қизи – Зубайр ибн Абдулмутталибнинг қизи Зибоъани олиб бердилар.


Қушнинг меҳрибонлиги
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳоби билан суҳбат қилиб ўтирган эдилар, бир кийинган киши келиб қолди. Қўлида нимадир бир нарса бўлиб у нарсани кийимига ўраб олган эди. У сўз бошлади:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, мен Сизни кўриб ёнингизга келдим. Мен шохлари чирмашиб кетган бир дарахтнинг олдидан ўтаётиб полапонларнинг чинқириганини эшитиб қолдим. Уларни олиб кийимимга ўраб олдим. Полапонларнинг онаси келиб бошимда айлана бошлади. Мен кийимимни очган эдим, она қуш полапонларнинг ёнига қўнди. Мен уни ҳам қўшиб ўраб олдим. Мана улар.
-   Уларни қўй-чи, - дедилар жаноб саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Йўловчи кийимни очиб, қушларни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг рўпараларига, ерга қўйди. Она қуш чинқирганича дарҳол болаларига интилди. Шунда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳобларидан сўрадилар:
-   Она қушнинг полапонларига бўлган меҳрибончилигидан ажабланяпсизларми?
-   Ҳа, - дейишди саҳобалар.
-   Мени ҳақлик билан юборган Зотга қасамки, она қушнинг полапонларига меҳрибонлигидан кўра Аллоҳ бандаларига меҳрибонроқдир. Тур, буларни олиб қайт! Буларни ва оналарини ўз ўз ўринларига қўй! – дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Йўловчи буйруққа итоат этиб уларни ўз жойига олиб бориб қўйди.


Раҳмат тажаллийси
Жаъфар ибн Абу Толибнинг ўғли Абдуллоҳ айтади:
“Отам вафот этиб, уч кун ўтганидан кейи Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бизларникига келдилар.
-   Бугундан кейин бу биродарим учун йиғламанглар! Менга биродаримнинг ўғилларини  чақириб юборинглар, - дедилар.
Бизлар жўжа болалардек тизилиб турдик.
– Сартарошни чақиринглар! – дедилар.
Сартарош келиб сочларимизни олди. Сўнгра бизларга енгилгина мутойиба қилиб:
-   Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) амакимиз Абу толибга ўхшар эди. Абдуллоҳ эса, кўринишда ва ахлоқда менга ўхшайди, - деб қўлимдан тутиб, юқори кўтардилар ва: - Эй Аллоҳ! Абдуллоҳни Жаъфарнинг ахлига ўринбосар қилгин! Унинг қасамёдига барака бергин, - деб уч бор дуо қилдилар”.
Бу – Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг зотларида тажаллий қилган меҳрибонликнинг муборак кўринишларидан бири эди.


Ҳар бир жониворда ажр бордир!
Бир киши ўта ташналикка дучор бўлиб қудуқ бошига етиб борди. Ундан сув ичиб энди қайтаётган эди. Қараса – бир ит ташналикдан тиллари осилиб, нам тупроқни ялаб ётган экан. Йўловчи ўйлади: “Бунга ҳам менга етишган ташналик етибди-да!” Яна қайтиб қудуқ бошига борди. Этигини тиши билан тутиб сув тўлдирди. Кейин ўрнидан туриб бориб, итни суғорди. Аллоҳ уни мағфират қилди.
Саҳобалар сўрадилар:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, бизларга ҳайвонларда ҳам ажр борми?
-   Ҳа, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: - Ҳар бир жигарли жониворда ажр бордур.


Фарзандига шафқат қилмаган...
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу болаларини ўпиб, эркалаб ўтирган эди. Шу жойда ҳозир бўлган волийларидан бири:
-   Эй мўминларнинг амири, болаларингизни ўпасизми? – деб сўраб қолди.
-   Ҳа, ўпаман, - жавоб берди Умар разияллоҳу анҳу.
-   Менинг ўнта болам бор. Мен уларни ҳеч ўпмаганман. Қачон уйга кирсам уларнинг овози ҳам, саси ҳам чиқмай қолади.
-   Аллоҳ таоло сенинг қалбингдан меҳрибонликни олиб қўйибди-ю, мен сени чна волийликка қўйибманми?! Фарзандларига-ки, шафқат қилмаган кимса улусга шафқат қилурми?! – деб Умар разияллоҳу анҳу уни вазифасидан четлаштирди.


Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.
Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби
Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #19 : 29 Aprel 2017, 16:48:58 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
Эҳсон ва саҳоват
إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
   “Албатта, Аллоҳ адолатга, эҳсонга, қариндошларга яхшилик қилишга амр этадир ва фаҳшу мункар ҳамда зулмкорликдан қайтарадир. У сизларга ваъз қилур. Шоядки, эсласангиз”. (Наҳл. 90)

   Эҳсон олийжаноб зотларнинг шиорлари, табиатан меҳрибонликнинг нишонаси ва фақатгина ҳар бир нарсанинг сирру-асроридан хабардор бўлган Зот – Аллоҳ таоло томонидангина ато этилажак илоҳий илҳомдур.  Ҳақ таоло уни Ўз фазли ва карами ила вужудлардан шақоватни ўчириш, кўнгли яримларнинг бошларини силаш, инсонларлар ўзаро ҳасадлашмасдан гина-адоват ва нафларатларсиз,  ака-укадек аҳил бўлиб яшашлари учун қалбларнинг тубига жойлаб қўйгандир.
   Ислом дини таълимотларида эҳсонга тарғиб қилинади. Бун ҳақда кўплаб оятлар ва ҳадислар собит бўлган. Аллоҳ таоло садақа билан яхшиликка буюриб, инсонлар орасини ислоҳ қилишни  боғлиқ қилиб қўйган ва шундай марҳамат қилган:
   لاَّ خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِّن نَّجْوَاهُمْ إِلاَّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاَحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتَغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً
“Уларнинг кўпгина махфий суҳбатларида яхшилик йўқ, магар ким садақага, яхшиликка ва одамлар орасида ислоҳга амр қилсагина, яхшилик бор. Ким ўша ишни Аллоҳнинг розилиги учун қилса, албатта, унга улуғ ажр берамиз”. (Нисо. 114)
Фақир ва муҳтожларга нафақа қилишликни мўминларнинг энг машҳур ва бошқалардан ажратиб тургувчи асосий сифатларидан қилиб қўйди. Бу ҳақда Анфол сурасида баён қилган:
* إ نَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَاناً وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ * الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ * أُوْلَـئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً ...*
“Албатта, Аллоҳ зикр қилинса, қалблари титрагувчи, оятлари тиловат этилса,иймонларини зиёда қилгувчи ва Роббиларига таваккул қилгувчиларгина мўминлардир. Улар намозни тўкис адо этадиганлар ва Биз ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ қиладиганлардир. Ана ўшалар ҳақиқий мўминлардир”. (2 – 4)
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам бизларга хабар қилганларидек, садақанинг ози ҳам, ҳатто яримта хурмо бўлса ҳам дўзах азобидан ҳимоя бўлгай.
Шубҳасизки, бу ҳадиси шарифда гарчи бизнинг назаримизда арзимас бўлса-да, садақа қилишликка ва эҳсон соҳибининг улкан ажрлар олишига тарғиб бор. Яъни айтдиларки:
“Агарчи яримта хурмо билан бўлса ҳам, дўзахдан сақланиб қолинг”.
Ва яна айтдилар:
“Сув оловни ўчирган каби садақа хатоларни ўчирур”.
Шу сабабдандурки, Ислом асрида эҳсон ва садақа соҳиблари кўпайиб кетди. Шуни ҳам унутмаслик керакки, садақа ва эҳсон миннат ва мақтанчоқлик билан бўлса қабул бўлмагай.
Саййидимиз Муҳаммад мустафо саллаллоҳу алайҳи ва саллам ва узотнинг асҳобларининг ҳаётларидан латофатли ҳикояларни келтиришини лозим топдик.


Фақирликдан қўрқманг!
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам хайру-эҳсон қилишликда инсонларнинг энг саҳоватлироғи эдилар. Онамиз Хадича бинти Хувайлид разияллоҳу анҳо тўққиз минг дирҳам берган эди, ҳаммасини тақсимлаб юбордилар. Бирор нарса сўраб келганки одамнинг бирортасини ҳам қайтармасдан борини бериб юбордилар. Ҳамма нарса тугаганидан кейин яна бир киши келиб сўради.
-   Менда ҳеч нарса йўқ, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам, - Лекин хоҳлаган нарсангни менинг номимдан сотиб олавер. Биз уни адо қилиб қўямиз.
Умар разияллоҳу анҳу:
-   Аллоҳ қодир бўлмаган ишингизга буюрмайди-ку? – деди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга Умар разияллоҳу анҳунинг бу сўзлари ёқмади. Буни сезган ансорий сўз қўшди:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, нафақа қилаверинг! Фақирликдан қўрқманг, зеро Арш Соҳиби бор!
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам табассум қилдилар ва:
-   Мен шунга буюрилганман, - дедилар.


Чиройли чопон
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир аёл тўқилган чопон олиб келди ва илтифот қилди:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, бу чопонни ўз қўлларим билан тўқиганман. Шуни Сизга кийдирсам, деб келдим.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга чопонга эҳтиёжлари бор эди. Шунинг  учун уни қабул қилиб кийиб олдилар. Сўнг саҳобаларининг олдиларига чиқдилар. Саҳобаларнинг бири ушлаб кўриб:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, яхши чопон экан. Қани энди менда ҳам шундай чопон бўлса эди, - деб табриклади.
-   Ҳа, - деб қўйдилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Уйга кирганларидан кейин янги чопонни ечдилар-да, тахлаб ўша саҳобийга бериб юбордилар.


Усмондан розиман
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобайи киромларнинг олдиларига чиқдилар. Уларни қўшинга ёрдам беришга тарғиб қилдилар. Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳу:
-   Мен юзта туя бераман, аслаҳа ва анжомлари билан! – деди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам яна тарғиб қилдилар. Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳу:
-   Мен юзта туя бераман, аслаҳа ва анжомлари билан! – деди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам минбардан бир поғона тушдилар ва яна тарғиб қилдилар.
Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳу яна:
-   Мен юзта туя бераман, аслаҳа ва анжомлари билан! – деди.
Шунда Расули акрам Қўллари билан ишора қилиб:
-   Усмонга бундан кейин нима қилса ҳам зарари йўқ, - дедилар. Сўнг дуо қилдилар: - Эй Аллоҳ, Усмондан мен розиман, Сен ҳам рози бўл!


Яхшилик мусобақаси
Кунларнинг бирида Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу камбағал кекса аёлга моддий ёрдам олиб, ҳолидан хабар олгани борган эди, кампир:
-   Ҳозиргина бир киши келиб, ул-бул нарса бериб кетди, - деди.
Бошқа сафар Умар разияллоҳу анҳу яна шу кампирга ҳадялар олиб келди. Кампир яна ўша сўзни айтди. Шундан сўнг ҳазрат Умар ким экан, эҳсон қилишда мендан ўзиб кетаётган киши, деб ўша дарвозани пойлашга тушди.
Бир маҳал юзини тўсган бир киши оҳиста, пинҳона келиб, эҳсонларини бериб кетди. Умар разияллоҳу анҳу шошиб унинг ортидан эргашди. Бориб юзидан пардани олиб қараса, бу пешқадам зот – Абу Бакр разияллоҳу анҳу экан. Умар разияллоҳу анҳу:
-   Аллоҳга қасамки, бу эзгуликда Сиздан бошқаси мендан ўзиб кетмаслигин билар эдим, - деди.


Ҳазрат Билолнинг озод бўлиши
Билол разияллоҳу анҳу Умайя ибн Ҳалафнинг мулкидаги қул эди. Мусулмон бўлгани учун уни Умайя қаттиқ азобларга солди. Офтобнинг энг қиздирган маҳалида беаёв азоблаётган пайтида Абу Бакр разияллоҳу анҳу ўтиб қолди. Инсоният учун шармандалик бўлган бу чидаб бўлмас, нафратга муносиб манзаранинг гувоҳи бўлгач:
-   Эй Умайя! Бу мсикинни бунчалар турли азоблар билан қийнагани Аллоҳнинг азобидан қўрқмайсанми?
-   Буни бузган сен ўзингсан! Қўлингдан келса қутқариб ол! – деди Умайя.
-   Эй Умайя! Ундай бўлса, менинг бир ҳабаш қулим бор. Бундан кўра анча бақувват. У айнан сенинг динингда. Билолни ўшанга алмаштирасанми?
-   Келишдик. Ол, бу – сенга!
Абу Бакр разияллоҳу анҳу ўз қулини унга топширди. Бадалига Билол разияллоҳу анҳуни қабул қилиб олди ва:
-   Саҳоватли Аллоҳнинг йўлида сен озодсан, - деди.


Аллоҳ ҳам ажабланди
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир киши келиб:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, мен очман, - деди.
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам аёлларидан биридан егулик сўрадилар.
-   Сизни ҳақлик билан борган Зотга қасамки, менда сувдан бошқа ҳеч нарса йўқ, - деган жавоб бўлди. Кейин бошқа бирига бордилар. Шу жавоб. Қолган аёлларида ҳам шундан ўзга жавоб бўлмади. Шунда Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Бу кишини шу кеча ким меҳмон қилади? Аллоҳ раҳм қилсин ундай кишини, - деб асҳобларига юзландилар. Ансорлардан бири ўрнидан туриб:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, мен меҳмон қилурман! – деди. Мискин кимсани етаклаб уйига олиб борди. Хотинидан сўради:
-   Бирор егулигинг борми?
-   Йўқ, болачаларга яраша озгина егулик қолган эди, холос, - жавоб берди аёл.
-   Ундай бўлса, уларни бирор нарса билан машғул қилиб тур. Мабодо кечки овқатни емоқчи бўлиб қолсалар, ухлатиб қўй. Меҳмонимизга овқатни олиб кираётганингда чироқни ўчириб қўй. Унга ўзимизни овқатланаётгандек қилиб кўрсатамиз.
Таомни келтирдилар. Меҳмон тановул қилди. Булар иккиси ва ёш болалари ҳеч нима емасдан тонг оттирдилар. Эрталаб хонадон соҳиби Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига борди. Жаноб Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни кўрибоқ:
-   Сизларнинг меҳмонга қилган илтифотларингиздан ҳатто Аллоҳ азза ва жалла ҳам ажабланди, - деб хушхабар бердилар.



Қарз учун гаров
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ибратли сўзлари, амаллари, эҳсонлари ва меҳмондўстликлари билан бутун башариятга намуна ва ўрнак бўлганлар. Бу тўғри аллоҳ азза ва жалла марҳамат қилади:
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
Батаҳқиқ, сизлар учун–Аллоҳдан ва охират кунидан умидвор бўлганлар учун ва Аллоҳни кўп зикр қилганлар учун Расулуллоҳда гўзал ўрнак бор эди. (Аҳзоб. 21)
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мавлолари Рофеъ айтади:
“Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг уйларига меҳмон келди.
-   Фалончи яҳудийнинг уйига бориб, уйимга меҳмон келганини айт. Ражаб ойи киргунча менга ундан қарзга бериб турсин, - дедилар мега Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Яҳудийнинг олдига борсам, у:
-   Аллоҳга қасамки, гаровга бирор нарса бермаса, мен ҳам қарз бермайман, - деди. Бориб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга бу сўзларни айтдим. Ҳазрат Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Аллоҳга қасамки, мен осмонда ҳам омонатдорларданман. Қарз берса, албатта адо қилмай қолмас эдим. Майли, энди бориб манави совутимни гаровга бериб кел, - дедилар”.



Қавмнинг улуғлари
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам уйларининг бирига кирдилар. Саҳобалар ҳам шу хонадонга кирдилар. Уларнинг кўплигидан жой торлик қилиб қолди. Жарир ибн Абдуллоҳ Бажилий келиб қолди. У қавмининг сўзи қайтмайдиган, обрўли кишиларидан эди. Ичкаридан унга жой етмаганидан пойгакда ўтиришига тўғри келиб қолди. Бу ҳолатни кўрган сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам ридоларини ечиб унга узатдилар ва:
-   Мана бунга ўтир, - деб илтифот қилдилар. Жарир ибн Абдуллоҳ муборак ридони юзларига суртиб, ўпди ва йиғлади. Сўнг Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва салламга қайтариб берди ва:
-   Менм қандай ҳурмат қилган бўлсангиз Сизни ҳам Аллоҳ ҳурмат қилсин, эй, Аллоҳнинг расули! Сизнинг кийимингизнинг устига ўтириш бизга муносиб эмас, - деди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўнг ва сўл томонларига назар ташладилар ва:
-   Сизларнинг ҳузурларингизга қавмнинг ҳурматли кишилари келиб қолса, сизлар унинг ҳурматини жойига қўйинглар! – дедилар.


“Кийимингизни берар экансиз”
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўтирган эдилар, бир ёш бола келди.
-   Онам Сиздан кийишга кийиб сўраб юборди, - деди.
-   Ҳадемай бирор кийим тушиб қолса бераман. Хабар олиб тур, - деб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам болани жўнатиб юборди. Бола онасининг олдига бориб бу сўзларни айтган эди, онаси яна қайтариб жўнатди ва тайинлади:
-   Яна қайтиб бор, “Ўзингизнинг кийимингизни бўлса ҳам берар экансиз”, деб айт!
Бола Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келиб, онасининг гапини айтди. Шунда жаноб Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам уй ичларига кириб, устидаги кийимни ечиб чиқдилар ва болага бериб юбордилар. Ўзлари эса кийимсиз қолдилар.
Намоз вақти бўлиб Билол разияллоҳу анҳу азон айтди. Мусулмонлар намозга тўплани Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламни кутиб анча ўтирдилар. Лекин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидга кийиб чиқ кийимлар йўқлиги учун чиқа олмадилар.


Назрига вафо қилганлар
Ҳасан ва Ҳусайн бетоб бўлиб қолдилар. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг набираларини кўргани Абу Бакр ва Умар разияллоҳу анҳумо билан бордилар. Ҳазрат Умар Али разияллоҳу анҳумога:
-   Ўғилчаларингни номидан назр қилсанг, тузалиб кетишар эди, - деди.
-   Хўп. Аллоҳга шукрона учун уч кун рўза тутиб бераман, - деди.
-   Мен ҳам Аллоҳга шукрона учун уч кун рўза тутиб бераман, - деди Фотима разияллоҳу анҳо.
-   Биз ҳам Аллоҳга шукрона учун уч кун рўза тутиб берамиз, - дейишди.
-   Мен ҳам Аллоҳга шукрона учун уч кун рўза тутиб бераман, - деди жория.
Аллоҳ таоло марҳамат қилиб Ҳасан ва Ҳусайнлар тезда шифо топиб кетдилар. Хонадон аҳллари ваъдаларига мувофиқ рўза тутдилар. Ифторлик қилгани ҳеч вақо қолмаган эди. Али разияллоҳу анҳу Шамъун исмли жундан ип йигирувчи яҳудий қўшнисиникига чиқиб сўради:
-   Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қизига уч соъ арпа унни эвазига ип йигириб беришга жунлардан берасанми?
-   Майли, - деди Шамъун ва жундан берди.
Али разияллоҳу анҳу Фотима разияллоҳу анҳога жун ва арпа унни олиб кирди. Фотима разияллоҳу анҳо дарҳол қабул қилди. Жундан ип йигирди. Ундан бир соъ олиб хамир қорди. Сўнг ўша хамирдан хонадон аҳлининг ҳар бирига биттадан беш дона нон ёпди. Али разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга шом намозини ўқиди. Намоздан фориғ бўлгач, уйига қайтди. Дастурхон солиниб, ҳаммалари жамул-жам бўлиб ўтирдилар. Али разияллоҳу анҳу эндигина нонни синдириб оғзига олиб келган эди ҳамки, бир мискин эшик олдига хайр-эҳсон сўраб келиб қолди:
-   Ассалому алайкум, эй Муҳаммад алайҳис саломнинг аҳли байтлари! Мен бир мискин мусулмон инсонман. Аллоҳ сизларни жаннат дастурхонига меҳмон айласин, тановул қилаётган таомларингиздан менга ҳам беринглар.
Али разияллоҳу анҳу оғзига олиб борган луқмани дарҳол қайтарди. Фотима разияллоҳу анҳога ҳам ишора қилиб, дастурхонда борини йиғиштириб, мискинга бериб юбордилар. Кун бўйи рўзадор бўлган хонадон аҳллари сувдан бошқа нарса истеъмол қилмай оч-наҳор тонг оттирдилар.
Эртасига арпа уннинг яна бир қисмини хамир қилиб, яна кечагидек хонадон аҳлларига биттадан бешта нон ёпди. Назрларига кўра иккинчи кун рўзаларини тутдилар. Али разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга шом намозини ўқиди. Намоздан қайтгач, дастурхон солиниб, ҳаммалари жамул-жам бўлиб ўтирдилар. Али разияллоҳу анҳу эндигина нонни синдириб оғзига олиб келган эди ҳамки, яна эшик қоқилди:
-   Ассалому алайкум, эй Муҳаммад алайҳис саломнинг аҳли байтлари! Мен бир етим, мусулмон инсонман. Аллоҳ сизларни жаннат дастурхонига меҳмон айласин, тановул қилаётган таомларингиздан менга ҳам беринглар.
Али разияллоҳу анҳу оғзига олиб борган луқмани дарҳол қайтарди. Фотима разияллоҳу анҳога ҳам ишора қилиб, дастурхонда борини йиғиштириб, мискинга бериб юбордилар. Кун бўйи рўзадор бўлган хонадон аҳллари бу кеча ҳам сувдан бошқа нарса истеъмол қилмай оч-наҳор тонг оттирдилар.
Эртасига хонадон аҳллари яна рўза тутишди. Фотима разияллоҳу анҳо жуннинг қолганини ҳам йигириб, уннинг қолганини хамир қилиб, хонадон аҳлларига биттадан бешта нон ёпди.
Али разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга шом намозини ўқиди. Намоздан қайтгач, дастурхон солиниб, ҳаммалари жамул-жам бўлиб ўтирдилар. Али разияллоҳу анҳу эндигина нонни синдириб оғзига олиб келган эди ҳамки, яна кимдир эшик қоқди:
-   Ассалому алайкум, эй Муҳаммад алайҳис саломнинг аҳли байтлари! Бизни кофирлар асир қилиб олишди. Боғлаб қўйиб ҳеч нарса беришмади.
Али разияллоҳу анҳу оғзига олиб борган луқмани дарҳол қайтарди. Фотима разияллоҳу анҳога ҳам ишора қилиб, дастурхонда борини йиғиштириб, мискинга бериб юбордилар. Кун бўйи рўзадор бўлган хонадон аҳллари бу кеча ҳам оч қолдилар.
Али разияллоҳу анҳу ўғилларини олиб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдига бордилар. Болалар очликдан қалтирар эди. Уларнинг ҳолларини кўриб Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам:
-   Эй Абу Ҳасан, анча машаққатга дучор бўлибсиз. Юринглар, қизалоғимнинг олдига борайлик, дедилар.
Улар борсалар, Фотима разияллоҳу анҳо меҳробда дуога машғул бўлиб турган экан. Очиликдан қорни бучкайиб, кўзлари ичига кириб қолган эди. Қизининг ҳолатини кўриб:
-   Эй Худойим! Муҳаммаднинг аҳли очликдан ўлар ҳолатга етибди-ку! – дедилар.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам сўзларини тугатар-тугатмас, Руҳул амин ваҳий келтириб қолди. Аҳли байтнинг шаънини улуғлагувчи  оятлар нозил бўлди:

“Улар назрларини тўла адо қилурлар ва ёмонликлари кенг ёйилгувчи бўлган Кундан қўрқурлар. Ва таомни яхши кўриб турсалар-да, мискин, етим ва асирларни таомлантирурлар. (Улар айтурлар): “Биз сизларни ёлғиз Аллоҳнинг важҳи учун таомлантирурмиз. Сизлардан бирон мукофот ва миннатдорчилик истамасмиз. Албатта бизлар Парвардигоримиз томонидан бўладиган, (даҳшатли азобидан юзлар) тиришиб, буришиб қолгувчи бир Кундан қўрқурмиз”. Бас, Аллоҳ уларни ўша Куннинг ёмонлигидан сақлади ва уларга жилва, сурур баxш этди. Ва уларни сабр-қаноатлари сабабли жаннат ва ипак (либослар) билан мукофотлади”. (Инсон. 7 – 11)


Баракали маржон
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам жамоат билан намозни адо қилдилар. Намоздан сўнг қибла томонга ўтирдилар. Одамлар атрофга жойлашиб ўтиришди. Шу ҳолатда муҳожир араблардан бир кекса киши келди. У қариликдан ўзини зўрға тутар эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни ҳурмат билан кутиб олдилар.
-   Эй, Аллоҳнинг расули, - сўз блошлади қария, - Мен оч қолган кимсаман, мени тўйдиринг!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам жавоб бердилар:
-   Мен ҳозирда сенга бирор нарса топиб бера олмайман. Лекин яхшиликка далолат қилган киши ўшани қилган каби бўлур. Аллоҳни ва Унинг Расулини яхши кўрадиган, уни ҳам Аллоҳ ва Унинг  Расули яхши кўрадиган, ўз нафсидан Аллоҳни устун қўядиган инсоннинг олдига бор – Фотиманинг ҳужрасига бор! – сўнг Билол разияллоҳу анҳуга юзландилар, - Тур, Билол! Бу кишини Фотиманинг уйига олиб бор!
Аъробий ҳазрат Билол билан йўлга тушди. Фотима разияллоҳу анҳонинг уйларига етганида баланд овоз билан нидо қилди:
-   Ассалому алайкум, фаришталарга тўла бўлган, Руҳул Амин Жаброил оламларнинг Раббисининг ҳузуридан нозил бўлиб келиб турадиган  нубувват хонадонининг аҳллари!
-   Ким бу? – сўради Фотима разияллоҳу анҳо.
-   Мен бир кекса арабман. Узоқ юртлардан келиб башариятнинг саййиди бўлган отангнинг қабулида бўлдим. Эй Муҳаммаднинг қизи! Мен қорни оч, усти яланғоч кимсаман. Менинг кўнглимга малҳам бўл! Аллоҳ сенга раҳм қилсин!
Бу пайтда Фотима разияллоҳу анҳо, Али разияллоҳу анҳу ва Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам учинчи кеча туз тотмаган эдилар. Ҳасан ва Ҳусайнлар ётадиган ошланган қўй териси бор эди. Фотима разияллоҳу анҳу ўшани берди-да:
-   Эй йўловчи, буни ол! Шоядки бирор фойдаси тегиб қолса, - деди.
-   Эй Фотима! Мен сенга очликдан шикоят қилсам, сен менга қўйнинг терисини беряпсан. Энди мен нима қиламан?
Бу сўларни эшитиб Фотима разияллоҳу анҳо бўйнидаги маржони ечиб берди:
-   Манавини олиб сотсанг, шоядки Аллоҳ сенга сўраганингдан ҳам кўра яхшироғини берса!
Аъробий маржонни олиб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг масжидларига борди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам асҳоблари ила ўтирган эдилар. Аъробий сўз бошлади:
-   Эй, Аллоҳнинг расули! Қизингиз Фотим менга манави маржонни бериб: “Манавини олиб сотсанг, шоядки Аллоҳ сенга сўраганингдан ҳам кўра яхшироғини берса”, деди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам йиғладилар. Аммор ибн Ёсир разияллоҳу анҳу бу ҳолни кўриб сўради:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, марваридни сотиб олишимга рухсат берурмисиз?
-   Сотиб ол, эй Аммор! Уни инсонлару жинлардан ким сотиб олса, Аллоҳ уларни дўзахда азобламас, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Эй аъробий, қанчага сотасан? – сўради Аммор разияллоҳу анҳу.
-   Нон ва гўшт билан қорнимни тўйғазиб очлигимни кетказишга, авратимни тўсиб Раббим учун намоз ўқишга кифоя қилгувчи ямоний чопонга  ва уйимга етиб олиш учун бир динорга сотаман, - жавоб берди аъробий.
Аммор Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга бўлган жангда ўлжага олган камонини сотган, ўша пулдан боша ҳеч нарсаси йўқ эди.
-   Мен сенга йигирма динор, икки юз дирҳам ва ямоний чопонни бераман. Мана бу туямда уйингга етиб оласан. Қорнингни буғдой нон ва гўшт билан тўйдираман, - деди Аммор разияллоҳу анҳу.
-   Сен намунча саҳийлик қилмасанг?
Улар иккиси жўнаб кетишди. Аммор айтганларини адо қилди. Сўнг аъробий Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдига олиб келди.
-   Қорнинг тўйиб, кийимли бўлдингми? – сўрадилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Ҳа, эй, Аллоҳнинг расули. Ота-онам Сизга фидо бўлсин, ҳожатимни чиқардингиз.
-   Бунинг учун Фотимадан миннатдор бўл, - дедилар Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Аъробий дуога қўл очди:
-   Эй Аллоҳ! Сен бизларни йўқдан бор қилган Зотсан! Сендан бошқа бизлар ибодат қилишимизга лойиқ илоҳ йўқ. Сен ҳамма нарсадан доимо хабардор Зотсан. Фотимага кўзлар кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва инсон зотининг хаёлига келмаган неъматларингни ато айла!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг дуосига “Омин!” дедилар. Сўнг асҳобига юзланиб:
-   Аллоҳ Фотимага бу сўралган нарсаларни дунёдаёқ бериб қўйган. Инчунун, менг унинг отасиман. Ҳолбуки бу оламда мендек кимса йўқ. Али унинг турмуш ўртоғи. Агар али бўлмаса эди, Фотимага ҳеч қачон муносиб бошқа инсон бўлмас эди. Унга яна Ҳасан ва Ҳусайнни берди. Оламда уларнинг монанди йўқ. Йигитларнинг саййидлари, пайғамбарларнинг асботлари (набиралари), жаннат аҳли йигитларининг саййидлари.
Бу даврада Миқдод ибн Амр, Аммор ва Салмон разияллоҳу анҳумлар бор эди. Уларга қараб:
-   Сизларга яна зиёда қилиб берайми? – деб сўрадилар.
-   Ҳа, - дейишди.
-   Жаброил (алайҳис салом) келиб: “Қачон Фотима вафот этиб, дафн қилиниб, қабрга қўйилса “Раббинг ким?” деб сўралур. “Аллоҳ – менинг Раббим” дер. Сўнг сўралур: “Пайғамбаринг кимдур?” “Отам” деб жавоб берур”. Сизларга унинг фазилатларидан яна айтиб берайми? Аллоҳ азза ва жалла унга олд томонидан, орқа томонидан, ўнг томонидан ва чап томонидан муҳофаза қилиб тургувчи фаришталар гуруҳини вакил қилиб қўйган. У фаришталар Фотима билан ҳаётлик пайтида бирга бўлурлар. Вафот этганидан кейин қабрида унга, отасига, эрига ва ўғилларига салавотни кўпайтириб турурлар. Ким мени вафотимдан сўнг зиёрат қилса, гўёки тириклигимда зиёрат қилган каби бўлур. Ким Фотимани зиёрат қилса, гўё мени зиёрат қилгандек бўлур.
Аммор маржонни олиб унга мушки анбар суртди ва ямоний чопонига ўради. Унинг Саҳм исмли ғуломи бор эди. (“саҳм” – камоннинг ўқи). Хайбарда Амморга камон ўқи текканидан унинг исмини шундай қўйган эди. Унга айтди:
-   Буни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга бериб қўй. Сен ўзинг ҳам у зотга совғасан!
Саҳм Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга мржонни олиб бориб, Амморнинг сўзларини етказди.
-   Фотиманинг олдига бор. Маржонни унга қайтариб бер. Сен ўзинг ҳам Фотимага совғасан! – дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Саҳм Фотим разияллоҳу анҳонинг олдига бориб, маржонни топширди ва Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзларини етказди. Фотима разияллоҳу анҳо маржонни олиб, ғуломни озод қилиб юборди. Ғулом кулди.
-   Нега куляпсан? – сўради Фотима разияллоҳу анҳо.
-   Сенинг ишингга куляпман. Бу маржоннинг баракасини қара – оч қолганни тўйдирди, яланғоч қолганни кийдирди, камбағални бой қилди, бир қулни озод қилди ва яна эгасига қайтиб келди.



Аллоҳга қарз қилдим
Абдуллоҳ ибн масъуд разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
مَن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ
“Аллоҳга яхши қарз берадиган киши борми?! Бас, У зот унга бир неча марта кўпайтириб қайтарадир ва унга карамли ажр бордир” (Ҳадид. 11) ояти нозил  бўлганида Абу Даҳдоҳ ансорий сўради:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, Аллоҳ азза ва жалла биздан қарз ирода қилурми?
-   Ҳа, эй абу Даҳдоҳ, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Ундай бўлса мен Аллоҳ азза ва жаллага қўрғонимни қарз қилдим!
Унинг қўрғони олти юз туп хурмо экилган боғ эди. Унда хотини ва оиласи бор эди. Абу Даҳдоҳ боғига келиб хотинини чақирди:
-   Ҳой Умму Даҳдоҳ!
-   Лаббай! – жавоб берди хотини. Абу Даҳдоҳ айтди:
-   Чиқ бу ёққа! Мен бу боғни Аллоҳ азза ва жаллага қарз қилдим!


Абу Талҳанинг боғи
Абу Талҳа Мадина ансорларининг энг бой кишиларидан эди. Унинг энг яхши кўрган бойлиги бирҳо исмли боғи эди. Бу боғ масжиднинг рўпарасида бўлиб, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам сув ичгани кириб турар эдилар. Қурони каримда ушбу оят нозил бўлди:
لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ
“Ўзингиз суйган нарсадан нафақа қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка эриша олмассиз”. (Оли Имрон. 92)
Абу Талҳа айтди:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, Раббим “Ўзингиз суйган нарсадан нафақа қилмагунингизча, ҳаргиз яхшиликка эриша олмассиз” дейди. Менинг энг яхши кўрган молим бирҳо исмли боғимдур. Шу боғим Аллоҳ учун садақа бўлсин. Садақам Аллоҳнинг ҳузурида эзгулик ва заҳира бўлса, деб умид қиламан. Эй, Аллоҳнинг расули, буни Аллоҳ таоло Сизга қандай раво кўрса, шундай қилинг!
-   Баракалла! Бу мол ўсгувчидир! Бу мол ўсгувчидир! Мени уни яқинларингга беришингни раво кўряпман, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Хўп бўлади, эй, Аллоҳнинг расули. Шундай қилурман, - деб у қариндошларига ва амакисининг фарзандларига тақсимлаб берди.


Берганига яраша саҳоват
Жаъфар ўғли Абдуллоҳнинг бирор ҳожат сўраб келган соилни қуруқ қайтариш одати йўқ эди. У шунчалар қўли очиқ ва саҳоватпеша эдики, ҳатто уни бошқалар маломат қилишгача боришар эди. У эса: “Аллоҳ таоло мени бир ҳиссиётга одатлантириб қўйган, мен Аллоҳнинг бандаларини бир нарсага одатлантириб қўйганман – Аллоҳ менга беришига одатланиб қолганман, бандаларини беришимга одатлантириб қўйганман”, дер эди.
Имом Лайс ибн Саъддан ҳикоя қилинишича у кунига минг динор даромад қилар эди, лекин шундай бўлса-да, унга закот вожиб бўлмас эди. Чунки у топган даромадини йил давомида ушлаб турмас, балки топган сари Аллоҳ йўлида инфоқ қилиб, садақа қилиб юбораверар эди. Абдуллоҳ ҳар куни уч юз олтмиш мискинга садақа қилмасдан аввал гапирмас ҳам эди.
Кунларнинг бирида бир аёл келиб, ундан озроқ асал беришини сўради. Абдуллоҳ ибн Жаъфар унга меши билан бериб юборди. Буни кўрганлар айтишди:
-   Бу аёлга озгина берсанг ҳам кифоя қилур эди.
-   Аёл ўзининг ҳожатга яраша сўради, биз эса Аллоҳ берган неъматга яраша эҳсон қилдик! – жавоб берди Абдуллоҳ ибн Жаъфар.



Ўн баробар фойда
Абу Бакр разияллоҳу анҳу халифалик даврида одамларга қаҳатчилик етди. Машаққат ҳаддан зиёда бўлгач ҳазрат абу Бакрнинг ҳузурига келишди:
-   Эй Расулуллоҳнинг халифаси! Осмондан қатра ҳам тушмаяпти, ердан гиёҳ унмаяпти, инсонлар ҳалок бўлишяпти. Энди нима қилурсиз?
-   Боринглар, сабр қилиб туринглар. Умид қилурманки, Аллоҳ таоло сизларга енгиллик бергунга қадар, талофат етказмагай, - жавоб берди халифа.
Кун охирида Усмон ибн Аффон разияллоҳу анҳуга Шомдан карвон келгани ҳақида хабар тарқаб қолди. Карвон етиб келганда одамлар уни кутиб олгани пешвоз чиқишди. Қарасалар мингта туяга буғдой, зайтун ва майиз юкланган экан. Туялар Усмон разияллоҳу анҳунинг дарвозасига тўхтади. Юкларни уйга олиб кирганларидан кейин савдогарлар келишди.
-   Нима хоҳлайсизлар? – сўради Усмон разияллоҳу анҳу.
-   Ўзинг биласан, нимани хоҳлашимизни. Сенга етиб келган ушбу моллардан бизларга сот. Биласан, одамлар шуларга зориқиб турибди, - жавоб беришди савдогарлар.
-   Марҳамат, хуш келибсизлар. Молимга қанчадан тўлайсизлар?
-   Бир дирҳамига икки дирҳамдан.
-   Бундан ортиқроғига харидор бор.
-   Тўрт баробарига сотасанми?
-   Ундан ҳам зиёда.
-   Беш баробаригами?
-   Ундан ҳам зиёда.
-   Эй Абу Амр! Мадинада биздан кўра пешроқ савдогар йўқ. Ҳеч ким биз бергандан кўра ортиқроқ бера олмайди! Сенга харидор бўлган ким ўзи?
-   Менга Аллоҳ таоло ўн баробарини беради. Сизлар ундан ҳам ортиқ бера олурмисиз?
-   Йўқ, - дейишди савдогарлар.
-   Аллоҳни гувоҳ қилиб айтурманки, менга келган ушбу молларнинг барчасини Аллоҳнинг йўлида фақир ва мискин мусулмонларга садақа қилдим! – деб Усмон разияллоҳу анҳу барча молларини инфоқ қилиб юборди.



Ажрлар зое бўлмагай
Абдуллоҳ ибн Муборакнинг хонадонига ўнта олим кишилар меҳмон бўлиб келиб қолишди. Аксига олгандек меҳмонга қўйгани ҳеч нарса қолмаган, уйида биргина доимий ффодаланиб турган отидан бошқа матоси ҳам йўқ эди. Ўша биргина отни сўйиб, гўштини пишириб, меҳмонларга тортиқ қилди. Бу ҳолни кўрган хотини нолиди:
-   Бисотингизда шугина отдан бошқа нарсангиз йўқ бўлса, нима қилар эдингиз буни сўйиб?
Бу сўзлардан ранжиган Абдуллоҳ уйига кириб кетди. Уй анжомларида маҳрга яраша топиб чиқди-да, уни хотинига бериб, ўша заҳоти талоқ қўйиб:
-   Меҳмон кутишни ёқтирмайдиган аёл менга хотин бўлишга ярамайди! – деди.
Орадан бир неч кун ўтгач, бир киши келиб унга сўз қотди:
-   Эй мўминларнинг имоми! Менинг бир қизим бор. Онаси вафот этган эди, унинг фироқида кйимларини йиртиб йиғлаб, ғам андуҳга чўкиб қолди. Бугун у Сизнинг мажлисингизга келмоқчи эди. Унга бир оз тасалли берсангиз, шоядки, қалби ором топса.
Илм мажлиси бўлиб, минбарга чиққанида ўша сўралган мавзуга ҳам тўхталиб ўтди. Қиз уйига қайтгач отасига айтди:
-   Отажон, мен энди тавба қилдим. Энди Аллоҳ таолонинг ғазабини келтирадиган ундай ишларни қилмайман. Лекин бир илтимосим бор.
-   Қандай илтимос?
-   Сиз менга: “Дунёнинг йигитлари қўлингни сўрашяпти. Бадавлат кимсалар ҳам сенинг ишқингда” дер эдингиз. Аллоҳни гувоҳ қилиб айтурманки, мени абдуллоҳ ибн муборак сингари кишига берсангиз турмушга чиқаман. Агарчи бизларда дунё бўлса, унда дин бордир.
Отаси қизининг таклифини қабул қилиб, Абдуллоҳа узатди. Унга сеп қилиб жуда ҳам кўп мол-дунё қўшиб берди. Бундан ташқари куёв учун ўнта от ҳам қўшиб берди.
Бир кун Абдуллоҳ ибн Муборак туш кўрди. Унга бир нидо келди:
“Сен Бизнинг розилигимиз учун кекса аёлдан кечган бўлсанг, Биз сенга бокирасини ато қилдик. Бизнинг розилигимиз учун битта отингни сўйган бўлсанг, Биз сенга ўнта от ато қилдик. Билиб қўйгинки, Бизнинг ҳузуримизда яхшилик ўн баробар қилиб қайтарилур. Бу дунёда яхшилик қилгувчиларнинг ажрлари зое бўлмагай. Улар зарар ҳам кўрмагайлар!”



Бир жуфт пойафзал
Шоир Муслим ибн Валид ҳикоя қилади:
“Уйимнинг рўпарасидаги чодиримда ўтирган эдим. Менга таниш бўлган бир киши ўтиб қолди. Ўрнимдан туриб унга салом бердим. Уни меҳмон қилиш ниятида етаклаб уйимга олиб кирдим. Ўша пайтда на бирор дирҳам, на бирор сариқ чақа йўқ эди. Бор нарсам бир жуфт оёқ пойафзалим эди. Жориямга уни бериб, танишларимнинг олдига юбордим. Уни тўққиз дирҳамга сотиб, пулига ўзим тайинлаганимдек нон билан гўшт олиб келди. Меҳмон билан овқатдан тановул қилиб ўтирган эдик, эшик таққиллаб қолди. Эшикнинг тирқишидан қарадим. Бир киши сўради:
-   Бу фалончининг уйими?
Мен эшикни очиб ташқарига чиқдим.
-   Сен Муслим ибн Валидмисан? – сўради у киши.
-   Ҳа, - дедим ва меҳмоним борлигини изҳор қилдим. У мактуб олиб изоҳ берди:
-   Бу амир Зайд ибн Мазиддан. Бунда шундай ёзилган: “Шоядки бизга ташриф буюрсангиз, деб ўн минг дирҳам юборяпмиз”.
Мен уни ҳам уйга таклиф қилдим. Мева-чева харид қилдим. Овқатни яна зиёда қилдим. Бирга ўтириб таомландик. Меҳмонга бола-чақасига ул-бул нарса сотиб олиши учун озроқ ҳадя ҳам бердим. Кейин Зайднинг дарвозаси томон йўл олдик. У ҳаммомда экан. Ҳаммомдан чиққач, менга киришга изн берди. Кирсам қўлида тароқ, соқолини тараб ўтирган экан. Салом бердим. У ҳам чиройли суратда алик олди.
-   Нега кеч қолдинг? – сўради.
-   Қасида ёзаётган эдим.
-   Нега чорлаганимни биласанми?
-   Билмайман.
-   Ўтган кеча Рашиднинг ҳузурида бўлган эдим. У мендан: “Эй Зайд, сен ҳақингдаги:
Халифадан сўрагин Бани Музор шамширин,
Жонларга ва қонларга ўт ёққан бирин-бирин.
Ҳақ йўлида букилмас, адолатдир шиори,
Халқи яшар фаровон, обод бўлур диёри!
деб битилган байтларни ким ёзган?” деб сўраб қолди. Мен: “Аллоҳга қасамки, эй мўминларнинг амири, бундан хабарим йўқ”, десам, халифа: “Шундай байтлар ёзадиган одам бўлади-ю, сен уни билмайсанми?” деди. Суриштириб кўрсам, уни сен ёзган эмишсан. Тайёргарлигингни кўр, халифанинг олдига борамиз!
Шундай қилиб, халифанинг олдига бордик. У киришимизга рухсат берди. Кириб салом бердик. Саломимизга жавоб қайтарди. Ёзган шеърларимдан ўқиб бердим. Менга икки юз дирҳам беришларини буюрди. Кейин Зайд ҳам бир юз тўқсон минг дирҳам берди ва:
-   Ҳадя қилишда мўминларнинг амирига тенглашишимиз одобдан бўлмайди, - деди”.
Аллоҳ таолонинг карамини кўрингки, бор-йўғи бир жуфт пойафзалини сотиб,  эвазига бир меҳмоннинг кўнглини олган кишига шунча марҳамат қилди. Ҳақиқатан Аллоҳ таоло фазли улуғ, яхшилик қилгуа\вчиларга марҳамати кенг бўлган улуғ Зотдир!

   Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.
Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби

Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

Rahmatnoma


MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #20 : 13 Iyun 2017, 10:10:02 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
(Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётларини ўрганиш)
Ота-онага яхшилик қилиш
وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً
“Ва Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани ширк келтирманглар. Ота-онага ... яхшилик қилинглар”. (Нисо. 36)
   Шубҳасизки, ота-оналар фарзандларнинг дунёга келишининг асосий сабабчиларидир. Улар фарзандининг роҳати учун бор-йўғини нисор айлагайлар. Фарзандларининг бахту-саодати ва фароғатлари учун бор-будини фидо қилурлар. Аллоҳ субҳоналлоҳу ва таоло марҳамат қилади:
وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً
“Ва Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани ширк келтирманглар. Ота-онага ... яхшилик қилинглар”. (Нисо. 36)
Аллоҳ таолога биндалик вазфасини адо қилишлик  аҳдга вафо, борига ризо, йўғига сабр, шариат чегараларига риоя ва ота-онага эзгулик қилиш билан камолотига етади. Киши ота-онага эзгулик қилар экан, дунёда салоҳиятлик инсонлардан, охиратда нажот топганлардан, қиёмат куни маҳшаргоҳда Тангри таолонинг Аршининг соясида солиҳ инсонлар қаторида бўлур. Шунингдек, ота-онасига оқ юўлган кимсаларга Аллоҳ субҳоналлоҳу ва таоло қаттиқ азобларни тайёрлаб қўйган.
Ота-онага оқ бўлишлик улкан мусибатдир. Ва, айниқса ўз фарзандларидан азоб ва уқубат тортишлик яна ҳам оғирроқдир. ота-онасига оқ бўлганлар агарчи бутун дунё мулкига молик бўлганда, Аллоҳ азза ва жалла барча савоб амалларини бекор қилиб юборур. Ота-оналарига эзгулик қилган инсонлар эса, тавфиқда бўлурлар ва Аллоҳ таолонинг розилигига етишурлар.
Маъмун айиади: “Ота-онага эзгулик қилишда Яҳёнинг ўғли Фазлдан кўра афзалроғини кўрмадим. У ота-онасига шунчалик меҳрибон эдики, отаси билан қамоқда з\ўтирган пайтида ҳам отаси ҳеч қачон совуқ сувда тағорат олмаган, ҳар қандай шароитда ҳам сув иситишга чора топар эди. Совуқ тушиб қолган кечада соқчилар сув иситиш учун ўтин олиб киришга рухсат бермади. Шунда Яҳё уйқуга кетганидан сўнг Фазл доимо сув иситиб юрган мис идишни олди-да, машъала ёнига бориб отаси уйқудан уйғонгунча қўлидан туширмай машъалага тутиб турди”.
Қуйида ота-онасига эзгулик қилганларга қандай мукофотлар берилгани ва оқ бўлганлар қандай қарғишларга қолганлари ҳақида ҳикоялар келтирамиз, иншооллоҳ.


Ота-онанг ҳузурига бор!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бир киши келиб, душманлар билан қитол қилишга байъат қилмоқчи бўлди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ундан сўрадилар:
-   Ота-онангдан бирортаси ҳаётми?
-   Ҳа, эй, Аллоҳнинг расули! Улар иккаласи ҳам ҳаётлар, - жавоб берди у киши.
-   Ота-онангнинг ҳузурларига бор! Уларга яхши ҳамроҳлик қил! – дедилар Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Шунда у киши ота-онасининг ҳузурларига қайтиб борди. Ота-онасининг қалби сурурга тўлда. Ўғлининг фироғида тўкаётган ёшлари ариди. Юзларида табассум жилва қилди.
Бу билан Сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам инсоният учун ота-онага яхшилик қилиш ҳатто душманга қарши бориб жидду-жаҳд қилгандан-да афзалроқ эканини намоён қилдилар.


Мусъаб ибн Умайр
Мусъаб ибн Умайр разияллоҳу анҳу ҳаж мавсумида етмиш кишига бошчиликда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам билан мулоқотда бўлиш учунйўлга тушди. Улар иккинчи Ақаба байъатини қилганлар эди. Маккага етиб келган заҳотлари Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига кириб,  ўзинниг ишлари ва Мадина халқининг аҳволларидан айтиб берди.
Унинг Маккага етиб келганининг хабари онасига етиб борди. Келибоқ, энг аввал онасига учрамаганидан онасининг юраги сиқилди. Ўғлини тезда ҳузурига чорлатди. У Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнин хизматларидан фориғ бўлганидан кейингина онасининг олдига борди. Нима учун бундай қилганининг сабибини сўради.
-   Мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан аввал ҳеч ким билан учрашмайман! – жавоб берди Мусъаб.
-   Нима, сен динингдан воз кечдингми? – сўради онаси.
-   Йўқ! Аксинча, мен Аллоҳнинг ва Расулининг динидаман!
-   Ҳали Ҳабашистонга, ҳали Ясрибга ҳижрат қилиб ўлар ҳолатга етмадингми?!
-   Мен асло қийналмадим. Фақат, динимни сақлаш учун сизларнинг озор ва жафоларингиздан қочдим.
Онасининг жаҳли чиқиб, аввалги одатига кўра ўғлини қамаб қўймоқчи бўлди. Ўғли ҳам қатъий жавоб айтди:
-   Ким менга яқинлашса, албатта ўлдирурман!
-    Онаси бу ҳолатни кўриб йиғлашга тушди. Шунда Мусъаб ибн Умайр онасини юпата бошлади:
-   Эй онажон! Менинг диним шундай динки, бизда ота-онага яхшилик қилишга буюрилади. Улар билан дунёда яхши муомалад бўлишга чорланади. Лекин куфр ишларида итоат қилинмайди. Эй онажон! Мен сизга жуда ҳам меҳрибонман. Аввалги одатларни ташланг! Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик беринг! Шу йўл энг очиқ ҳақиқат йўлидир. Дунё ишлари ва охират салоҳияти ҳам, Аллоҳнинг розилиги ҳам шундадир!
Лекин, афсуски, онаси жаҳолатда эди. Ўғлининг сўзларини қабул қилмади. Ҳатто мусулмонларга қарши Бадр ва Уҳуд жангларида иштирок этди.


Бижод соҳиби
Жоҳилият даврида бир боланинг отаси вафот эди. Бола улғайиб, камолотга етгунча унинг амакиси ўз қарамоғига олди. Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламга пайғамбарлик келганда бола амакисига айтди:
-   Эй амакижон, рухсат берсангиз Муҳаммаднинг олдига борасам.
-   Аллоҳга қасамки, унинг олдига борсанг сени ҳамма нарсадан маҳрум қилурман! Ҳатто устингдаги кийимингни ҳам ечиб оламан! – деди амакиси.
-   Эй амакижон, хоҳлаганингизни қилинг, мен барибир унинг олдига бормай қўймайман! – деди бола.
Амакиси айтганидек қилиб уни  ҳамма нарсадан маҳрум қилди. Ҳатто устидаги кийимларин ҳам тўла ечиб олди. У онасидан туғилган каби яланғоч қолди. Онаси унинг бу ҳолатини кўриб, қалби ларзага келди. Ўзи ораб олган бижод (йўл-йўл кийим) бор эди. Ўшани иккига бўлиб, ярмини ўғлининг устига ўраб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларгиа борди. Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу пайтда мушриклар билан жангда эдилар. Бола жангги кирди ва ўша жангда мардонавор жон таслим қилди. “Бижод соҳиби” номини олди.



Ўғлига оқ бўлган ота
Мўминларнинг амири Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳунинг олдига бир киши ўғлини етаклаб келиб арз қилди:
-   Эй мўминларнинг амири, мен мана бу ўғлимни оқ қилдим!
-   Ҳой йигит, ота-онангдан оқ бўлсанг, Аллоҳнинг азобига қолишдан қўрқмайсанми? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Эй мўминларнинг амири, боланниг ҳам ота-онадан ҳақлари борми? – сўради ўғил.
-   Бор. Аввало туғилажак фарзанд учун яхши онани танлаш керак. Болага чиройли исм қўйиш ва Аллоҳнинг Китобини ўргатиш лозим.
-   Аллоҳга қасамки, менга онанниг покдомонини танламаган! Балки бир канизакни сотиб олиб, ўшанга уйланган. Исмимни ҳам чиройли қўймаган. Менга Жуал (“гўнг қўнғизи”) деб исм қўйган. Аллоҳнинг Китобидан бирорта ҳам оят ўргатмаган.
Умар разияллоҳу анҳу отага юзланди:
-   Ўғлимни оқ қилдим, дейсан! Сен оқ қилгунингча ўғлинг сени оқ қилиб юборган экан-у! Тур, йўқол олдимдан!!!



Ўзинг ҳам, молинг ҳам отангникидир!
Бир киши Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнин ҳузурларига келиб, отаси унинг молини олиб, қайтиб бермаётганидан шикоят қилди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам отани чақиртирдилар. Ота мункиллаб қолган қария эди, ҳассасига суяниб келди. Ундан нима гап эканлигини сўрадилар. Ота жавоб берди:
-   Эй, Аллоҳнинг расули! Болам заиф, мен эса бақувват эдим. Болам фақир, мен эса бой эдим. Мен ундан боримни аямадаим. Натижада бугунги кунга келиб мен заиф, у эса бақувват, мен фақир, у эса бой бўлди. Лекин у менга  бахиллик қилди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам йиғладилар ва:
-   Ҳеч бир тош ёки кесак йўқки, бу сўзни эшитиб йиғламаса! – сўнг болага юзландилар: - Ўзинг ҳам, молинг ҳам отангникидир! Ўзинг ҳам, молинг ҳам отангникидир!!


“Онамнинг қабри”
Бир куни Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобалари билан йўлга чиқдилар. Йўл юриб бир қабр бошига етганларида асҳобига ўтиришни буюрдилар. Барчаси жойлашиб ўтиришди. Сўнг ўзлари аста қадам ташлаб қабрга яқин ўтириб олиб узоқ муножот қилдилар. Кейин овозини чиқариб йиғлай бошладилар. Бизлар ҳам йиғладик. Кейин эса саҳобалар томон юзландилар. Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу сўради:
-   Эй, Аллоҳнинг расули! Нима нарсадирки, Сизни йиғлатди, Сизни кўриб биз ҳам йиғладик ва қўрқиб кетдик?
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Умар разияллоҳу анҳунинг қўлларидан тутдилар. Кейин саҳобаларга имо қилдилар. Улар ҳам яқин бўлишди.
-   Менинг йиғлашимдан қўрқдиларингизми? – сўрадилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Саҳобалар жавоб беришди:
-   Ҳа, эй, Аллоҳнинг расули!
Икки ёки уч бора шундай деб сўраганларидан кейин баён қилдилар:
Мен муножот қилганимни сизлар кўриб турган ушбу қабр менинг онам – Омина бинти Ваҳбнинг қабри. Раббимдан шу қабрини зиёрат қилишга изн сўраган эдим, изн берди.


Алқама
Алқама разияллоҳу анҳу саҳобаларниг ичиди энг салоҳиятлиларидан эди. Унга охират диёрига риҳлат қилиш вақти етиб, жон ҳалқумига келганида ҳар қандай сўзларни айта олар эди, фақат шаҳодат калимасига тили келмай қолган эди. Унинг аҳли Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига бориб бу ҳолатни айтишди.
-   Унинг ота-онаси борми? – сўрадилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Отаси ўтиб кетган, онаси ҳаёт, фалаж бўлиб қолган, - дейишди.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Билол ва Аммор разияллоҳу анҳумога тайинладилар:
-   Эй Билол, эй Аммор! Алқаманинг онасининг олдига бориб: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Сизни чорлаяптилар. Агар имконингиз бўлса борар экансиз. Бўлмаса Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзлари келар экан” деб айтинглар.
Билол ва Аммор разияллоҳу анҳумо Алқаманинг онасининг олдига бориб хабарни етказишди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг чорловларини эшитган онаизор йиғлаб юборди:
-   Ота-нам Сизга фидо бўлсин, эй, Аллоҳнинг расули! Сиз менинг олдимга келишингиздан кўра мен Сизнинг олдингизга боришим муносиброқ! – деб, ўзи фалаж бўлса-да, йўлга чиқди.
У етиб боргач Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам сўрадилар:
-   Эй Алқаманинг онаси, Алқама қандай?
-   У яхшиликда. Намозлар ўқийди, рўзалар тутади, ғанимат ўлжага эга бўлади, - жавоб берди она.
-   Сизга нисбатан қандай ҳолатда?
-   Мен ундан қаттиқ хафаман!
-   Нима учун?
-   У хотини мендан устун қўяди!
Бу сўзлардан кейин Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам фарзандидан рози қилиш ва Алқамани дўзах азобидан сақлаб қолиш учун онанинг қалбида раҳм-шафқат қўзғатиб қўйишни хоҳлаб қолдилар.
-   Эй Било, эй Аммор! Боринглар, ўтин олиб келинглар! – дедилар.
-   Нима учун, эй, Аллоҳнинг расули? – сўради она.
-   Алқама охиратда куёмаслиги учун шу дунёдаёқ ёқиб юбормоқчиман! – жавоб бердилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Боламни, жигаргўшамни кўз олдимда ёқиб юборурмисиз?..
-   Ё рози бўлурсиз, ёки ёқиб юборишга буюраман!
Шунда Алқаманинг онаси қалбининг тубидан дод солиб юборди:
-   Эй Аллоҳ! Сени гувоҳ қиламан! Эй, Аллоҳнинг ердаги расули! Сизни гувоҳ қиламан! Шу ерда турганларнинг ҳаммасини гувоҳ қилиб айтарман – мен Алқамадан розиман!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам буюрдилар:
-   Эй Билол! Эй Аммор! Алқаманинг олдига бориб қулоқ солинглар-чи, тили имон калималарига келдимикин? Балки унинг онаси қалбидан эмас, балки тилидангина айтгандир?
Билол ва Аммор разияллоҳу анҳумо борсалар Алқама имон калималарини равон айтаётган ва охирги нафасларида экан...
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўринларидан туриб, унинг жанозасига бордилар. Қабрига ҳам бориб насиҳат қилдилар:
-   Эй инсонлар! Кимки хотинини онасидан устун қўйса ёки онасига ғазаб қилса, қиёмат кунигача унга Аллоҳнинг лаънати бўлур!


Оқпадар
Асмаъий айтади:
-   Менга бир аъробий шундай деб айтиб берган эди: “Маҳалламдан чиқиб бошқа маҳаллаларни айландим. Бир жойга борсам, бир кекса қария бўйнида арқон, туя ҳам кўтара олмайдиган оғир челакни илиб олган. Айни пешин пайти, кун беаёв қиздирган маҳал. Орқасида бир йигит қўлида қамчи билан савалаб турибди. Арқоннинг кучидан елкалари шилиниб кетган.
-   Ҳой йигит! Шундай нотавон кексага озор беришга Аллоҳдан қўрқмайсанми?! Унга арқондан етган озор етмасмики, устига-устак калтаклаяпсан?! – дедим
-   Бунинг устига у менинг отам бўлади, - бамайлихотир жавоб берди йигит.
-   Ундай бўлса Аллоҳ сенга ҳаргиз яхшилкни раво кўмагай!
-   Шошилма! – деди йигит, - У отасига шундай муомала қилган, отаси ҳам бунинг бобосига шундай қилган! бунинг жазоси шу!
-   Бу ҳақиқатан оқпадарларнинг ҳам оқпадарроғи экан, дедим”.

Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.
Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
Асака туман бош имом хатиби
Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #21 : 24 Iyun 2017, 09:58:19 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
(Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётларини ўрганиш)
Ҳурфикрлик
   Ислом динида инсон шахсига ҳурмат бағоят юқори даражага кўтарилганлигининг бир намунаси ҳурфикрликдир. Ҳолбуки, ҳурфикрлик инсон эркинликларининг асли ва энг Ислом динини воқеликда баланд қилиб тургувчи энг муҳим устунлардан бири эрур.
Ислом таълимотларида ҳурфикрли икки қисм бўлади:
биринчиси ҳақиқат узра намоён бўлган ва ҳар бир шахс учун муҳим бўлган фикрлар;
иккинчиси эса Ислом дин ва бутун мусулмонлар жамоати учун муҳим, ҳал қилиниши лозим бўлган ва турли хатарларни ва хатарли оқибатларнинг олдини олиш учун зарур бўлган жамоатчилик фикри. Бунинг натижаси инсонларни тўғри йўлга далолат қилиш ва бахту-саодатга етишишлари учун чора ва тадбирлар кўриш бўлади.
Саййидимиз Муҳаммад мустафо саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
“Қай бирингиз мункар ишни кўрса уни қўли билан тўғриласин. Кучи етмаса тили билан. Унга ҳам кучи етмаса қалби билан (инкор қилсин). Бу эса имоннинг заифлигидир” деганлар.


Умар хато қилди
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу масжидда аёлларнинг маҳрини Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қизларига берилган берилган маҳрлардан ошириб юбормаслик ҳақида ўз фикрини баён қилди. Шу маҳал бир аёл баланд овоз билан халифанинг сўзига хилоф фикр билдирди. Бутун жамоат жим бўлиб қолди. Аёл эса аниқ ва равшан далиллар ила халифанинг хатосини ва ўз сўзининг тўғрилигини исботлаб берди. Унинг аниқ далилларига ҳеч ким эътироз билдира олмади. Балки тўғри айтилган  ҳур фикрга барча итоат қилди. Умар разияллоҳу анҳу эса аёлнинг ҳақ ва ўзининг ноҳақ эканлигини билганидан кейин машҳур сўзини айтди:
-   Аёл тўғри айтди, Умар эса хато қилди.


Сўзла, қулоқ солурмиз!
Умар ибн Хаттоб халифалик даврида мусулмон оммасидан бири бўлган Салмон Форсий разияллоҳу анҳу масжид тўла одамлар орасида, уни тзхтатиб қўйди. Ҳақ сўзни эса ҳеч ким инкор эта олмади.
Форс ерлари фатҳ этилиб, ўлжалар тақсим қилинганидан кейин умар разияллоҳу анҳу одамларга қараб:
-   Эй инсонлар, қулоқ солинглар ва итоат этинглар! – деди.
-   Эй мўминларнинг амири! Қулоқ солиш ҳам, итоат этиш ҳам бўлмайди! – деди.
-   Эй биродарим, нима учун? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Чунки сен ўлжадан бизларга биттадан кийим бердинг. Ўзинг эса иккита кийиб олибсан!
-   Эй Абдуллоҳ! Тур, гувоҳлик бер! – деди халифа ўғлига юзланиб. Абдуллоҳ ўрнидан турди ва ойдинлик киритди:
-   Отам кийиб олган иккинчи кийим меники!
-   Ундай бўлса, сўзла, биз қулоқ соламиз! – деди Салфон Форсий разияллоҳу анҳу.


Ҳақ сўзга журъат
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу халифаликни қабул қилар экан:
-   Ким менда бирор нотўғриликни кўрса тўғрилаб қўйсин, - деди.
Бу сўзни эшитиб одамлар ичида анчагина обрўга эга бўлган, сўзига ҳамма қулоқ соладиган бир киши ўрнидан турди ва:
-   Аллоҳга қасамки, агар сендан бирор ҳақсизликни кўриб қолсак, уни қиличнинг тиғи билан тўғрилаб қўйгаймиз! – деди. Умар разияллоҳу анҳу хурсанд бўлиб:
-   Аллоҳга ҳамдлар айтурманки, Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) умматидан Умарни қиличнинг тиғи билан тўғрилаб қўйгувчи инсонни чиқариб қўйибди! – деди.


Саъд ва Абу Жаҳл
Саъд ибн Муъоз разияллоҳу анҳу Маккага умра учун келиб, илгари дўсти бўлган Умайя ибн салафнинг хонадонига тушди. Чунки Умайя қачон савдо ишлари билан Шом шаҳрига борса, қайтишда албатта Мадинага кириб Саъднинг хонадонига тушар эди. Саъднинг мусулмон бўлиши ва тавоф учун азм қилганини эшитиб унинг юраги сиқилди ва Маккада Саъдга мушриклардан бирор хавф етишини ўйлаб қаттиқ ташвишланди. Шунинг учун кун оғиб одамлар сийраклашганда кўчага чиқишни тавсия қилди.
Саъд Каъбани тавоф қилар экан абу Жаҳл келиб сўраб қолди:
-   Ким бу – Каъбани хотиржам тавоф қилаётган?!
-   Мен – Саъдман! – жавоб берди Саъд.
-   Сенлар Муҳаммадга (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ва унинг асҳобига ўз юртларингдан паноҳ бериб, энди ўзинг бемалол, хотиржам тавоф қилгани келдингми?!
-   Ҳа!
Мккаласи сўкиниша бошлашди. Шунда Умайя ўртага тушди:
-   Абу Ҳакамга овозингни кўтарма! У водий аҳлининг саййиди бўлади!
-   Аллоҳга қасамки, агар менинг йўлимни тўссанг, Шомдан қайтаётган карвонингнинг йўлини тўсиб оламан! – деди Саъд.


Аллоҳнинг душмани
Кунларнинг бирида Абу Жаҳл бир тўда одамларнинг олидидан ўтиб қолди. Улар бир озғингина, бўйлари ҳам пасттаккина бўлган бир инсоннинг атрофида давра бўлиб олишган эди. Бу нимжон йигит Абдуллоҳ ибн Масъуд разияллоҳу анҳу бўлиб, у гўзал овозда гўзал Каломни тиловат қилар эди:
 وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً
“Раҳмоннинг бандалари ер юзида тавозуъ ила юрадиган ва жоҳиллар хитоб қилганида, «салом», дейдиганлардир”. (Фурқон. 63)
Куфр ва ширкнинг боши бўлган Абу Жаҳл дарҳол Абдуллоҳга қарши чиқиб уни тўхтатиб қолиш учун уринди ва дарғазаб бўлиб, жаҳллари чиқиб:
-   Ҳой, қуриб кетгур ибн Масъуд! Ҳой Умму Абдининг ўғли! Токайгача бизларнинг иттифоқчилигимиз ва  аҳллигимизга раҳна соласан?! Мен сени яхшилаб адабингни бериб қўймасам, ҳали-бери тийилмайсан шекилли! – деб камон билан уриб, бошини ёрди.
Абдуллоҳ эса ўта вазминлик ва оғир-босиқлик билан, ҳаммани лол қолдирадиган даражада шижоат билан Абу Жаҳлнинг кўкрагига бир мушт тушириб, юзига тарсаки тортиб юборди. Абу Жаҳл бақириб юборди:
-   Ҳой, қўй боқар! Сен энди мендан қутула олмайсан!
-   Ҳой Аллоҳнинг душмани! Сен ҳам бу қилган ишинг учун қутула олмай қоласан! – жавоб қайтарди Абдуллоҳ.
Кунлар ўтди. Бу икки хусуматчилар Бадр жангигача учрашмадилар. Ўша куни Абдуллоҳ разияллоҳу анҳу Бар жангида қатл бўлганлар орасини айланиб юрар экан, уларнинг орасидан Абу Жаҳлни топиб олди. Унга анча  вақт қараб турди. Сўнг кўкрагига тиззасини қўйиб чўккалади ва:
-   Эй Аллоҳнинг душмани! Аллоҳ сени хор қилипти-ку! – деди.
-   Бу сенмисан, ҳой қўй боқар? Сен ҳам юқори мақомларга чиқиб олибсан-да?!
-   Мана энди мусулмонларга қилган разилликларинг эвазига Аллоҳ сени хор қилибди! Мана, энди дунё азобини тотиб кўр! Ҳолбуки, охират азоби яна ҳам қаттиқроқ ва улкан азоблар бордир! – деб қиличини солди.



Уч хатога бир хато
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу қоронғу кечаларнинг бирида ёлғиз ўзи юрт айланиб чиққан эди, бир уйдан чироқ нури кўриниб қолди. Яқинроқ борган эди одамларнинг овозлари эшитилди. Мўралаб қараса, бир ҳабаш банда ароқ ичиб ўтирибди. Атрофида бир неча улфатлари. Эшикдан кирмоқчи эди, маҳкам беркитилганидан киришнинг иложи бўлмади. Ноилож томдан ошиб тушишга тўғри келди. Қўлида қамчи билан ҳовлига кириб олди. Ўтирганлар уни кўриб, дарҳол ўринларидан туриб, қўрқиб кетган ҳолда уй эшигини очишди. Халифа кирибоқ, ҳабашни тутди.
-   Эй мўминларнинг амири, хато қилдим! Энди тавба қилдим, тавбамни қабул қилинг! – илтижо қилди ҳабаш.
-   Қилган хатойинг учун сенга дарра урурман! Деди Умар разияллоҳу анҳу.
-   Эй мўминларнинг амири! Мен биргина хато қилган бўлсам, Сиз учта хато қилдингиз. Аллоҳ таоло: وَلَا تَجَسَّسُوا    “Жосуслик қилманглар” деган. Сиз жосуслик қилдингиз. Ва яна: وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا   “Ва уйларга эшикларидан киринг” деган. Сиз томдан ошиб кирдингиз.  لَا تَدْخُلُوا بُيُوتاً غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُواوَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا     “Ўз уйларингиздан бошқа уйларга то изн сўрамагунингизча ва уларнинг аҳлига салом бермагунингизча кирманг” деган. Сиз эса изн сўрамасдан ва салом бермасдан кирдингиз. Менинг битта хатойимга шу учта хатони бадал қила қолинг. Боз устига мен энди бу ишни қайта қилмасликка тавба қилдим.
Умар разияллоҳу анҳу унинг бу сўзига таҳсин айтди ва уни жазодан озод қилди.


Ҳикмат ва яхши мавъиза ила даъват қил
Халифа Ҳорун ар Рашиднинг ҳузурига бир зоҳид келиб:
-   Эй мўминларнинг амири, мен Сизга ваъз қилмоқчиман. Бир оз қаттиқроқ гапираман. Қабул қила олурмисиз?
-   Йўқ! Қабул қилмайман! – жавоб берди халифа.
-   Сиз мўинларнинг амири бўла туриб ваъз-насиҳат эшитиш ва Аллоҳни эслатишни ёмон кўрурмисиз?
-   Йўқ, лекин Аллоҳ таоло сендан кўра яхшироқ инсонни, яъни Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва салламни мендан кўра ёмонроқ кимсаларга, яъни Қурайш мушрикларига юбориб: ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ     “Роббингнинг йўлига ҳикмат ва яхши мавъиза ила даъват қил” деган, - жавоб берди Ҳорун ар Рашид.



Исломга нуқсон етсинми?!
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дорул бақога риҳлат қилганларидан кейин айрим имони заифлар Исломнинг асосий устунларидан бўлган фарзни – закотни инкор қилишганида халифа Абу Бакр разияллоҳу анҳу тенгсиз ҳиммат ва шижоат билан уларга уруш очди. Абу Ражо Басрий айтади: “Бир тўп жамоатни кўрдим. Бир киши бошқа бир кишининг бошини ўпиб:
-   Жоним Сизга фидо бўлсин, Сиз бўлмаганингизда ҳалок бўлар эканмиз! – дер эди. Мен бу иккала инсон кимлигини сўрадим.
-   Бу Умар ибн Хаттоб. Абу Бакрнинг бошини ўпиб турибди. Рудда аҳли закотдан бош тортишганларида уларга қарши уруш очган. Шундагина улар закотни адо қилишга мажбур бўлганлар. Абу Бакр разияллоҳу анҳу баланд овоз билан таъкидлаб:
-   Аллоҳга қасамки, агар улар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам даврида бериши лозим бўлган туянинг бир арқонини беришдан бош тортсалар ҳам уларга уруш очар эдим! – деганида Умар разияллоҳу анҳу бу сўзлардан ташвишланиб, халифани бир оз тинчлантишга уринган эди. Шунда Абу Бакр ҳақиқат ҳайқириғи билан:
-   Эй Хаттобнинг ўғли! Мен сенинг ёрдам беришингни умид қилсам, мени ёрдамсиз ташлаб кетгани келдингми?! Жоҳилиятда мартаба соҳиби бўлган инсон, Исломда хор бўлиб қолингми?! Билиб қўй! Ваҳий тўхтаган, Ислом камолига етган! Мен тирик бўлсам-у, унга нуқсон етсинми?!



Мен яхшироқман!
Омир ибн Туфайл ва Зайд разияллоҳу анҳулар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига кириб, Мадинанинг меваларида улуш сўрадилар. Усайд ибн Ҳузайр найзасини уларнинг бошлари узра айлантитиб:
-   Ҳой тулкилар! Қани, чиқларинг бу ердан! – деди.
-   Сен кимсан? – сўради Омир.
-   Усайд ибн Ҳузайрман! – жавоб берди у.
-   Лашкарбоши Ҳузайрмисан?
-   Ҳа, ўшаман!
-   Отанг сендан кўра яхшироқ инсон эди.
-   Йўқ! Мен сендан ҳам, отамдан ҳам кўра яхшироқман! Отам кофирликда вафот этган! – жавоб берди Омир разияллоҳу анҳу.



Умар қандоқ қулоқ солмасин?
Умар разияллоҳу анҳу кечаси йиғлаб:
-   Аллоҳга қасамки, агар бир йғ битмаган қўтир эчкини жилға бўйида қолдирсам, қиёмат куни ўшандан сўралишимдан қўрқаман.
Бошқа бир куни асҳоблари билан кетаётган эди, бир аёл тўхтатиб:
-   Кечагина Умарча эдинг, энди Умар бўлдинг. Кечагина Умар динг, бугун эса мўминларга амир бўлдинг. Сенга бу мансабни берган Аллоҳдан қўрқ, эй Умар! – деди.
Умар разияллоҳу анҳу бу сўзларни эшитиб яна йиғлай бошлади.
-   Ҳой, Аллоҳнинг канизаги! Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ердаги халифасин йиғлатиб қўйдинг-ку! – дейишди одамлар. Умар разияллоҳу анҳу уларни тўхтатди:
-   Уни ўз ҳолига қўйинглар, эй соҳибларим. У – Ҳакимнинг қизи Хувла. Унинг сўзларини Аллоҳ ҳам эшитган ва Қуронда унинг қиссасини баён қилган: قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ   “Албатта, Аллоҳ Сен билан ўз эри ҳақида тортишаётган ва Аллоҳга шикоят қилаётган (аёл)нинг сўзини эшитди. Ҳа, Аллоҳ икковингизнинг гаплашувингизни эшитмоқда. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчидир”. (Мужодала. 1). Аллоҳки бу аёлнинг сўзини тинглаган бўлса, Умар қандоқ қулоқ солмасин?...


Сизларда яхшилик йўқдир!
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу инсонларга хитоб қилаётган эди, бир киши уни тўхтатиб:
-   Эй мўминларнинг амири! Аллоҳдан қўрқинг! – деди. Шу жойда ҳозир бўлганлар унга:
-   Мўминларнинг амирига Аллоҳдан қўрқинг дейсанму? – дейишди. Умар разияллоҳу анҳу уларни қайтариб:
-   Уни ўз ҳолига қўйинглар! Айтаверсин.  Қандоқ ҳам язши сўз айтди. Шу сўзни айтмасаларингиз сизларда яхшилик йўқдир. Агар қабул қилмасак, бизларда яхшилик бўлмагай! – деди.



Муфтий Иззуддин
Салоҳиддин Айюбийнинг вафотидан кейин халифаликда ихтилофлар бўлиб қолди. Бу ихтилофлар мағлубиятга учраб, тор-мор бўлган салибчиларга қўл келди. Шом султони Солиҳ  Исмоил балан унинг акаси, Миср султони Нажмиддин Айюб ўртасида низолар бошланиб кетди. Солиҳ Исмоил салибчилар билан иттифоқ тузиб, уларга Байтул Мақдис, Табарийя ва Асқалонни топшириб, агар Нажмиддин Айюбни мағлуб қилишга ёрдам беришса, Мисрдан ҳам бар парча жой ажратиб беришга ваъда берди.
Шунингдек салибчилар Димашққа бемалол киришига йўл очиб берди. Уларга ҳаракат эркинлигини ва маҳаллий халқдан қурол сотиб олишларига имконият қилиб берди. Иззуддин ибн Абдусалом бу пайтда Димашқ муфтийси ва уммавийлар масжидининг имом хатиби эди. Жумъа куни хутбада минбарда туриб Солиҳни беаёв танқид қилди. Унга дуо ҳам қилиб юборди. Салибчиларга қурол сотиш ва умуман ёрдам беришнинг ҳаромлигига фатво берди. Ҳар бир хутбаси, дарслари султонга қарши бўлди. Салибчииларга қарши урушишга одамларни давъват қилди. Душманларга ёрдам беришни хиёнат деб эълон қилди.
Бу сўзларни эшитган султон Солиҳ  Исмоил дарғазаб бўлиб, уни уммавийларнинг масжидига имомлик вазифасидан четлатди, фатво чиқариш ва одамларга аралашиб юришни тақиқлаб қўйди. Уйидан чиқишга рухсат бермасликка буйруқ берди. Шундан сўнг Иззуддин ҳаракатини давом эттириш учун Димашқдан Мисрга ҳижрат қилишга қарор қилди.
Шундай қилиб, ҳижрий 638 йилида шаҳардан чиқиб кетди. Буни билган халқ Димашқ халқи ғалаён кўтарди. Султон вазирларидан бирини Иззуддиннинг ортидан юборди. Вазир Нобилисга етганда Иззуддин билан учрашди ва Димашққа қайтишни илтимос қилди. Яна қўшимча қилди:
-   Хоҳласанг аввалги лавозимингга қайтишинг мумкин. Аввалгидан зиёда мартабаларга етишишинг ҳам  мумкин. Фақат унинг учун султондан узр сўраб, қўлини ўпсанг бўлди.
-   Эҳ бечора! – деди Иззуддин, - Султон менинг қўлимни ўпишига рози бўлмайман-у, мен унинг қўлини ўпишга рози бўлармидим?! Эй қавмим, сизлар бир водийда-ю, мен бир водийдаман. Сизлар мубтало бўлиб турган фитналардан сақлаб қўйган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин!
-   Султон менга буюрган, ё шартимни қабул қиласан ёки сени занжирбанд қиламан! – деди вазир.
-   Қўлингиздан келганини қилинг!
Нобилис шаҳрида Иззуддинга кишан солишди. Токи Мисрдан мадад кучи келиб озод қилгунча кишанда турди. Мисрликлар келиб Иззудинни кишандан озод қилдилар ва салибчиларга қарши курашиш учун Қоҳирага олиб кетишди.



Ҳақ сўзнинг ҳайбати
Иззуддин ибн Абдусалом хайит кунида обрўли султонлардан бири бўлган Мусо ибн Малик Одилнинг ҳузурига кирди. Султон мамлакатнинг олий мажлисида дабдаба билан ўтирган эди. Амирлар одатдагидек унинг қаршисида ерни ўпиб туришган эди. Иззуддин баланд овоз билан:
-   Эй Айюбнинг ўғли! Аллоҳ таоло сенга: “Сенга Миср мамлакатини бериб қўйсам унда хамр (маст қилувчи ичимлик) соттирдингми?” деса ўзингни оқлаш учун қўлингда нима ҳужжатинг бор? – деди.
-   Шу нарсага йўл қўйилибдими? – сўради халифа.
-   Ҳа, фалончининг қовоқхонасида хамр ва бошқа ҳаром қилинган нарсалар сотилмоқда, сен эса бу мамлакатнинг неъматларидан фойдаланяпсан!
-   Эй ҳазратим! Уни мен жорий қилмаганман, балки отамнинг давридан қолган.
-   Нима, сен  إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءنَا عَلَى أُمَّةٍ     “Биз ота-боболаримизни бир динда топдик” деганларданмисан?!
Султон ўша қовоқхонани бузиб ташлашга амр қилди. Кейин шайхдан сўрашди:
-   Шунда хурсандчилик – хайит-байрам кунида, шундай катта маҳобатли мажлис пайтида султонга шу сўзларни ошкора айтишдан қўрқмайсанми?
-   Мен Аллоҳнинг ҳайбатини ҳис қилдим. Шунда султон менга гўёки бир ювош мушк каби бўлиб қолди, - жавоб берди шайх.
Султон Мусо шундан сўнг ҳаром нарсаларнинг савдосини тўла барҳам топдирди ва бу интизом Иззуддин ибн Абдусалом вафот этгунча бузилмади.



Абу Ҳозимнинг насиҳати
Сулаймон ибн Абдулмалик ҳаж амалини бажариб Мадинани зиёрат қилар экан, шаҳардаги Абу Ҳозим Аърож исмли олимни чорлади ва:
-   Менга насиҳат қил, - деди.
-   Эй мўминларнинг амири! Бу мартабага, яъни халифаликка сендан аввал шу мансабда бўлган инсоннинг вафот этгани сабаблигина етишдинг. Халифалик сенга қандай етган бўлса, яна ўшандай сабаб билан сендан кетур. Эй мўминларнинг амири! Раббинг Ўзининг азамати ила сен тақиланган ишларни қилишинг ёки буюрилган амрларни тарк қилишингга муҳтож эмас, - деди олим.
-   Эй Абу Ҳозим! Нима сабабдан сен бизнинг даргоҳимизга қадам ранжида қилмагайсан?
-   Даргоҳингги бориб нима ҳам қилар эдим? Борганим билан мени ўзингга яқин қилсанг, фитнага солиб қўясан. Узоқлаштирсанг, ранжитиб қўюрсан. Менда сендан қўрққулик нарса бўлмаганидек, сенда ҳам мен истаган нарса мавжуд эмас.
-   Бизга ҳожатларингни айт, бажарайлик.
-   Ҳожатларимни сенда кўра қудратлироқ Зотга айтурман. У менга нима берса, қабул қилурман. Нимани бермаса, рози бўлурман. Аллоҳ таоло айтур: نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا   “Биз ҳаёти дунёда уларнинг ораларида маишатларини тақсимладик”. Аллоҳ таоло қисматда кўп бериб қўйса, кимдур уни камайтира олгувчи? Қисматда оз берса кимдур уни зиёда қила олгувчи?


Язиддан эмас, Аллоҳдан қўрқ!
Халифа Язид ибн Абдулмалик волий ибн Ҳубайрага Аллоҳ таоло изн бермаган бир масала юзасидан хат юборди. Волий эса Ҳасан Басрийнинг олдига мазкур масала юзасидан фатво сўради ва:
-   Буйруқни адо қилай десам, Аллоҳнинг ғазабидан қўрқаман. Бажармай десам, жонимдан қўрқаман, - деди.
-   Эй ибн Ҳубара! – деди Ҳасан Басрий, - Аллоҳнинг ишида язиддан эмас, Язиднинг ишида Аллоҳдан қўрқ! Аллоҳ сени Язиддан сақлай олади, Язид эса сени аллоҳдан сақлай олмайди. Эй ибн Ҳубайра! Яратганга осий бўладиган ишларда яралганга итоат қилинмас! Сен Язиднинг хатига қара, уни Аллоҳнинг Китобига солиштир. Аллоҳ таолонинг Китобига мувофиқ жойини бажар, хилоф жойларини тарк қил. Ёдингда тут – сен учун Аллоҳ Язиддан кўра авлороқ, Аллоҳнинг Китоби Язиднинг хатидан кўра авлороқдир!
Ибн Ҳубайра Ҳасан Басрийнинг елкасига қоқиб:
-   Аллоҳга қасамки, бу шайх менга тўғри йўлни кўрсатди! – деди.


Эшитганингга амал қил
Абу Амр ибн Абдураҳмон халиф Мансурни зиёрат қилгани борди.
-   Эй Амрнинг отаси! Не бўлдики, анчадан буён биз томонларга келмай қўйдинг? Мен сени илминг ва фазлингдан сабоқ олмоқчи эдим.
-   Сен айтаётган сўзингга назар сол, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар: “Кимга дин ишларида Аллоҳдан насиҳат етган бўлса, уни Аллоҳга шукрлар қилиб қабул қилса, унинг учун Аллоҳдан етиб келган бир раҳматдур. Ундай бўлмаса, унинг гуноҳлари кўпайиши ва Аллоҳдан бўлғуси ғазаб зиёда бўлишлигига унинг учун Аллоҳдан бўлган бир ҳужжатдир. Унга ҳақдан бир нимарса келса, унга рози бўлса – унга розилик бўлур. Агар ғазаб қилса – ғазаб бўлур. Кимки ёқтирмаса, Аллоҳ ҳам уни ёқтирмас, Аллоҳ Ўзи сақласин. Ҳолбуки, Аллоҳнинг дини ҳақ диндур.  Аллоҳ субҳоналлоҳу ва таоло Ўз Каломида айтади: هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيداً   “У Ўз Расулини ҳидоят ва ҳақ дин билан, у(дин)ни барча динлардан устун қилиш учун юборган зотдир”. Сен бу ишда жоҳил бўлиб қолмагин, эй мусулмонларнинг йўлбошчиси!
-   Қандай қилиб жоҳил бўлиб қолурман?
-   Эшитасан, аммо эшитганингга амал қилмайсан!


Имон қуввати
Тарихлардан маълумки, ўтган солиҳларимиз шундай бақувват имонда бўлганларки, бу имони уларнинг қаддини тик тутган, шу имон туфайли Аллоҳдан бошқасидан қўрқмаганлар, ҳақ йўлда Аллоҳдан бошқага итоат этмаганлар. Имон ўзининг кибриёси ва азамати ила уларнинг қалблари ва кўзларида лиммо-лим бўлган. Шундай имон қаршисида махлуқот ризоси, дунёнинг зебу-зийнатию, ҳою ҳаваслари ҳеч қандай қадрга эга бўла олмаган.
Абу Мусо айтади: “Бизлар Нажжошийнинг олдига кирдик. У ўз мажлисида ўтирган, Амр ибн Ос унинг ўнг томонида, Аммора чап томонида руҳонийлар эса рўпарасида эди. Амр ва Аммора унга:
-   Улар Сизга сажда қилишмайди, - дейишди. Биз яқин борган эдик, руҳонийлар шоша пиша огоҳлантиришди:
-   Подшоҳга сажда қилинглар!
Шунда Жаъфар ибн Абу Толиб фавқулотда жасорат ва имон қуввати ила  хотиржамлик билан:
-   Бизлар мислсиз улуғлик ва салтанаб эгаси бўлган Аллоҳдан бошқага сажда қилмагаймиз! – деб жавоб берди”


Азоб роҳатга айланди
Абу Зар Ғифорий жоҳилият даврида ҳеч кимдан қўрқмай йўл тўсарлик қилар эди. Ўзи ёлғиз ҳам ҳар қандай одамни талон-тарож қилиб, матоларини олиб қўйиб, ҳеч нарсадан чўчимасдан бемалол кетаверар эди. Вақтики, Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламга рисолат келганини эшитганидан кейин Исломни қабул қилиш учун келди. Бу пайтда ҳали Ислом даъвати махфий  эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унга Исломни ўргатдилар. Абу Зар Исломни қабул қилди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уни ўз аҳлига бориб, мусулмон бўлганининг хабарини етказишни тайинлаб, Макка аҳлидан ҳушёр бўлишни уқтирди.
-   Улар сенга бир зарар етказмасалар? деб қўрқаман, - дедилар. Абу Зар бу сўзга жавобан:
-   Жоним тасарруфида бўлган Зотга қасамки, мен уларнинг кўз олдиларида овозимни чиқариб эълон қиламан! – деди.
Шундай деб Масжидул ҳаромга келди ва бор овоз билан баралла эълон қилди:
-   Гувоҳлик берурманки, Аллоҳдан Бошқа илоҳ йўқ! Ва яна гувоҳлик берурманки, Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) Аллоҳнинг расулидир!
Мушриклар дарҳол уни ўраб олиб, ерга йиқилиб овозлари чиқмай қолгунча дўппослашди. Агар Аббос ибн Абдумутталиб келиб уни ҳимоя қилиб:
-   Ҳой шўринг қурғурлар! Билмайсизларми, у Ғифор қабиласидан эканлигини?! Шом томон қиладиган тижорат сафарларингиз ўша томондан ўтади! – деб улардан қутқариб қолмаганида ҳоли не кечар эди, Аллоҳ билади.
Бироқ абу Зар разияллоҳу анҳу яна ўша ишини такрорлади. Одамлар яна дўппослашди. Аббос бу сафар ҳам ўртага тушди. Ҳа, Абу Зар разияллоҳу анҳунинг комил ва бақувват имони туфайли Аллоҳ йўлидаги азоб унинг учун роҳат га айланишга улгурган эди.



Роббинг кузатиб тургувчидир
Аб Жаъфар Мансур Молик ибн Анас ва ибн Товус разияллоҳу анҳуларни чорлади. Улар келганларида Абу Жаъфар қават-қават кўрпа устида ўтирган эди. Олдида чарм тўшама тўшалган кунда. Кунда олдида жаллод. Қўлида шамшир. Жазолашга тайёр турибди. Абу Жаъфар меҳмонларни ўтиришга имо қилди. Сўнг узоқ вақт сукут салаб турди. Кейин ибн Товусга юзланди:
-   Менга отангдандан эшитганларингдан айтиб бер.
-   Мен отамдан эшитганман, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Дарҳақиқат, қиёмат кунида одамларнинг энг қаттиқ азоб тортгувчиси шу кишиким, Аллоҳ ун Ўз ҳукмига шерик қилади ва унга адолати учун шафқатсизликни киритиб қўяди” деганлар.
Молик айтади: “Мен унинг қонига беланиб қолмай деб, дарҳол кийимимни тўсиб олдим”.
Абу Жаъфар яна унга юзланди:
-   Эй Товуснинг ўғли! Насиҳат қил!
-   Хўп. Аллоҳ таолонинг ушбу Каломини эшитмаганмисан:
* أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ * إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ * الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ * وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ * وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ * الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ * فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ * فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ * إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ *
“Сен Роббинг Одга қандай (муомала) қилганинни билмадингми? . Баланд устунли «Ирам»га. Унинг мисли бошқа диёрларда халқ қилинмаганга. Ва водийда харсанг тошларни кесган Самудга. ( Роббинг нима қилганини билмадингми?) . Ва кўп аскарлари бор Фиръавнга. (Роббинг нима қилганини билмадингми?) Улар турли ўлкаларда туғёнга кетган эдилар. . Улар у(ўлка)ларда бузғунчиликни кўпайтирдилар. Бас, Роббинг уларнинг бошига турли азобларни қуйди. Албатта, Роббинг кузатиб турувчидир”.
 Молик айтади: “Мен унинг қонига беланиб қолмай деб, яна кийимимни тўсиб олдим”.
Мансур анча вақт жим туриб қолди. Кейин:
-   Эй Товуснинг ўғли! Менга қаламни бер! – деди. Ибн Товус қаламни қўлига олиб, Абу Жаъфарга бермасдан ушлаб тураверди.
-   Нега бермаяпсан менга?
-   Бу қаламда маъсиятларни ёзсанг, сенга шерик бўлиб қолмай деб қўрқяпман.
Бу сўзларни эшитган халифа ниҳоят уларни ҳайдашга тушди:
-   Турларинг, менинг олдимдан!!!
Ибн Товус эса хотиржамлик билан:
-   Биз ўзи шуни хоҳлаган эдик, - деб, ўринларидан туриб кетишди.
Молик айтади: “Шундан сўнг мен ибн Товуснинг фазилатларини кўравердим”.


Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.

   Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
   Асака туман бош имом хатиби
Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.

MirzoMuhammad

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 3
  • -oldi: 28
  • Xabarlar: 284
  • Jins: Erkak
  • رب زدني علماً
Javob: Қабасотун мин ҳаётир Расул
« Javob #22 : 30 Iyul 2017, 16:58:58 »
ҚАБАСОТУН МИН ҲАЁТИР РАСУЛ
(Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳаётларини ўрганиш)
ПАЙҒАМБАРЛИК МЎЪЖИЗАЛАРИДАН
ҚАБАСОТ
(Таълим)
نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
“Нур устига нур. Аллоҳ хоҳлаган одамни Ўз нурига ҳидоят қилур. Аллоҳ одамларга мисолларни келтирур. Аллоҳ ҳар бир нарсани ўта билгувчидир. (Нур. 35)


Довуд Тоийнинг вафоти
Довуд Тоий бир манзилга бориб, ўзидан кетиб йиқилди. Уни кўрганлар кўтариб ўз уйига элтиб қўйишди. Ўзига келганидан кейин ҳушидан кетганининг сабабини сўрашди. У жавоб берди:
-   Мен ўша жойда бир кишини ғийбат қилган эдим. Шу жойга келганда ногаҳон ўша ишим ёдимга келиб қолди. у киши Аллоҳ таолонинг ҳузурида мен билан даъволашиб қолишини эсладим. Ўзимни оқлашга ҳеч қандай чорам йўқлигини ўйлаб, қўрқиб кетдим.
Афсус! Афсус!! Қани, энди ўша ахлоқлар? Қани ўша тасаввуримизга ҳам сиғмайдиган даражадаги тақволар? Шу эмасми, Аллоҳдан қўрқиш? Шу эмасми, Уни улуғлаш: шу эмасми, Унга таъзим?
Довуд Тоий Раббиси йўлиқққунга қадар доимий хавфда бўлган. Ҳатто ваофт этишининг ўзига ҳам ўша хавф сабаб бўлиб қолган. Ҳофиз Абу Наъим санади билан ривоят қилишича, Довуд Тоий бемор бўлиб қолди. унинг касаллигининг сабаби шу эдики, кечаси тиловат қилиб ўтириб, дўзах ҳақида баён қилинган оятга етганда, ўша оятни қайта-қайта ўқиди. Шу кечанинг ўзида оят тафаккуридан касал бўлиб қолди. Эрталаб қарасалар, жон таслим қилиб бўлган экан.


Усоманинг лашкарбоши бўлиши
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳажжатлу вадоъдан қайтганларидан кейин Усома ибн Зайд қўмондонлигида катта қўшин тайёрлашга буюрдилар. Қўшин таркибида Абу Бакр, Умар ибн Хаттоб, Абу Убайда ибн Жарроҳ ва Саъд ибн Абуваққос каби аввалги муҳожирлардан бўлган улуғ саҳобалар ҳам бор эди.
Усома Фаластин еридаги Мўътага яқин бўлган, отаси шаҳид бўлган  Балқо ва Дорумларнинг чегараларига бориб, Аллоҳ азза ва жалланинг душманлари билан тўқнашиб, улар устидан зафар қозониб ғанимат ўлжаларни олиб қайтиши керак эди.
Бироқ Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бемор бўлиб қолганликларидан иш бир оз ортга сурилди. Бу вақт ичида бир неча саҳобалар Усоманинг анча ёшлиги ва ҳарбий маҳорати етишмаслиги сабабидан қўмондон бўлишига эътироз билдириша бошлашди. Уларнинг орасида Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу ҳам бор эди. Бу гап-сўзлар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳам етиб борди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бошлари боғланган ҳолда чиқдилар. Минбарга кўтарилдилар.
-   Менга етиб келишича одамлар Усоманинг иш бошилиги бўйича гапиришятпи экан. Умрим ҳурмати айтурманки, унинг ишбошилиги ҳақида гапиришатган бўлсалар, ундан аввал отасининг ишбошилиги ҳақида ҳам гапиришган эди. Унинг отаси ҳам шунга муносиб бўлган эди. Энди эса бу ҳам муносиб, дедилар.
Усома лашкар билан чиқди. Мадинанинг шимол тарафидан уч мил наридаги Журф деган жойга бориб тушишди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг беморликлари учун ўша жойда интизор бўлиб тўхтаб қолишди. Касаллик ортиб борар эди. Одамлар касаллик зўрайиб кетгани ҳақида гапларни тарқатишар эди. Усома ва бошқа ҳамроҳлари қайтиб Мадинага келишди. Оиша разияллоҳу анҳонинг ҳужраларига, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига кириб борди.
Бу пайтда сарвари коинот саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тиллари тутилиб, сўздан қолган эдилар. Усома кириб келганини кўриб дуо аломати ила қўлларини само сари кўтардилар. Кейин Усомага қўйдилар. Бу кун касаллик ҳар ҳолда енгиллаган эди. Мусулмонлар жуда ҳам хурсанд бўлиб кетдилар. Усома яқин бориб, Шомга лашкар тортишга изн олди. Сўнг ўша Журф деган манзилда аскарларга етишиб, йўлга тушишга амр қилди.
Орадан ҳеч қанча кун ўтмай Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам Рафиқул аълога риҳлат қилдилар. Мусулмонлар саросимага тушиб қолишди. Тиллари бу машъум хабарни айтишга лол бўлиб қолди. ҳатто умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳу бу хабарни эшитиб, ишонмади. Ким бу сўзни  айтса ёлғончига чиқарди. Фақатгина Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам кўриб, вафот этганларига аниқ ишонч ҳосил қилганидан кейин одамлар олдига чиқиб:
-   Кимки Муҳаммадга (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ибодат қилган бўлса, Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) вафот этди! Кимки Аллоҳга ибодат қилган бўлса, Аллоҳ Тирикдир, У ўлмагайдир! – дея Аллоҳ таолонинг Каломини тиловат қилди:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ اللّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللّهُ الشَّاكِرِينَ
“Муҳаммад ҳам бир Пайғамбар, холос. Ундан аввал ҳам Пайғамбарлар ўтган. Агар у ўлса ёки қатл қилинса, орқангизга қайтасизми?! Кимки орқасига қайтса, Аллоҳга ҳеч зарар келтира олмас. Ва Аллоҳ шукр қилувчиларни мукофотлар”. (Оли Имрон. 144)
Буни эшитган ҳазрат Умарни оёқларида мадор қолмай йиқилиб тушди. У аввал бу оятни эшитмаган экан. Шундан сўнг Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳақиқатан ҳам вафот этганларига иқрор бўлди.
Усома эса хабарни эшитибоқ, ортига қайтди. Қўшинни ҳам Мадинага қайтарди. Бу ёғига мўминларнинг ишлари нима бўлишига интизор бўлган ҳолда байроқни Оиша разияллоҳу анҳонинг ҳужрасининг эшигига ўрнатиб қўйди. Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳунинг халифа бўлишига байъат қилди. Халифанинг энг аввал қилган иши Усоманинг ишини амалга ошириш бўлди. Умар разияллоҳу анҳуга:
-   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламиннг халифасининг олдига бориб, одамлар орасига қайтишимга рухсат сўраб беринг. Акс ҳолда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг халифаси мушрикларнинг ҳамласидан хотиржам бўла олмай қолиши мумкин, - деди.
Ансорлар ҳам Умар разияллоҳу анҳуни ўртага қўйишди:
-   Халифага айтинг, бизга Усомадан кўра бақувватроқ ва ёши каттароғини тайинласин.
Умар разияллоҳу анҳу бу сўзларни етказгач, Абу Бакр разияллоҳу анҳу Усоманинг таклифидан қаттиқ ғазабга келди.
-   Агар мени итлар ва бўрилар талаб кетсалар ҳам Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам чиқарган ҳукмни асло ўзгартирмагайман! – деди. Ансорларнинг сўзини айтганидан кейин: - Онанг сени йўқотиб, сендан жудо бўлиб қолгур Умар! Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бир ишни бошлаб қўйган бўлса-ю, мен уни ташлаб қўйишимни буюряпасанми?!
Умар разияллоҳу анҳу лашкар олдига борди. Улар Абу Бакр разияллоҳу анҳу билан бўлган мулоқотнинг натижаси нима бўлганини сўрашди. Умар разияллоҳу анҳу уларга:
-   Ҳой, оналарингиз сизларни йўқотиб, топилмай қолгурлар! Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг халифасига сизларнинг масалангизда учрамадим! – деб қўя қолди.
Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Усомани лашкарбоши қилиш ҳақидаги васиятини ана шундай қилиб адо қилди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам буюрган ишга хилоф иш қилишни хоҳламади. Эътирз билдирганлар ҳам бу ишга қарши чиқишмади.
Мусулмонлар Усома кўтарган байроқ остида жам бўлишиб йўлларига равон бўлишди. Абу Бакр разияллоҳу анҳу уларга ибрат қилиб, Усомани отга миндириб ўзи пиёда лашкарни кузатгани чиқди. Бундан ноқулай аҳволга тушган Усома:
-   Эй Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг халифаси! Ё Сиз ҳам отга миниб олинг, ёки мен ҳам пастга тушай! – деди. Халифа эса:
-   Аллоҳга қасамки, сен тушмайсан, мен минмайман! Оёқларим бирор соат Аллоҳ йўлида чанг бўлса нима бўпти?! Ҳолбуки, ғозийнинг ҳар бир босган қадами учун етти юз ҳасанот ёзилур, даражаси етти юз баравар кўтарилур ва етти юз гуноҳи ўчирилур!
Шундай қилиб, Абу Бакр разияллоҳу анҳу Усомани шунчалар ҳурматини бажо қилди. Умар разияллоҳу анҳуни эса маслаҳат ишлари учун Мадинада ўзи билан бирга олиб қолди. Усома разияллоҳу анҳу ҳазратабу Бакрнинг ишончини оқлаб, йигирма кунга қолмай Балқога етиб борди. Тез фурсатда катта зафар қозониб келиб,  мусулмонларнинг руҳиятини кўтарилди.


Йўл тадбири
Холид ибн Валид разияллоҳу анҳу Рум билан тўқнашиш учун Шом томон юзланди. Йўлда тўхтаб қолиш хатарли эди. Қандай қилиб йўлни қиқароқ қили, тонгла етиб бориш истагида йўл суриштирган эди, икки йўл топилди. Бири узоқ йўл, лекин бехавотир. Иккинчиси эса яқин йўл, бироқ ўта хатарли. Холид ибн Валид иккинчисини танлади. Бу фикрга Рофеъ ибн Умайр Тоий эътироз билдириб саркарданинг олдига келиб:
-   Эй Холид, Сиз отлиқ аскар ва юклар билан ўта олмайсиз. Аллоҳга қасамки, ҳар қандай отлиқ ҳам бу йўлдан ўтишдан қўрқади, чунки бу йўлда беш кеча сувсиз юришга тўғри келади, - деб маслаҳат берди.
-   Бундан бошқа чора йўқ, - деди Холид ибн Валид, - Буйруқни етказ!
-   Ундай бўлса сув захирасини кўпайтириш керак. Кимки имкон қилса, туясининг қулоғигача сувга тўлдирсин. Чунки йўл ҳалокатли, илло Аллоҳ сақласагина омон қолиш мумкин.
Холид ибн Валид лашкар билан кимсасиз саҳрода беш кун йўл юрдилар. Ҳар куни бир манзилга тушганларида тежамкорлик билан еб-ичишди. Кейин бир нечта туянинг қоринларини ёриб сувларни чиқаришди. Шундай тадбирлар билан соғ-омон кўзланган манзилга етиб олишди.


Абу Жаҳл ва бадавий
Абу Жаҳл ибн Ҳишом саҳро ўлкаларидан келган бадавийнинг туясини савдолашиб, арзимас пулга баҳолаб туриб олди. Шунчалик узоқ савдолашдики, бадавий тоқати тоқ бўлиб Абу Жаҳл айтган пулга сотишга мажбур бўлди. Кейин тўпланиб ўтирган Қурайш кишиларига бориб, унинг устидан шикоят қилди ва ҳаққини олиб беришларини сўради. Улар эса бадавийни беписандлик билан калака қилиш мақсадида Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам томон ишора қилишди. Сарвар коинот саллаллоҳу алайҳи ва саллам масжидда намоз ўқиётган эдилар.
-   Мана шу одам сенинг ҳақингни олиб бера олади, - дейишди.
Бадавий Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг танимас эди. Ёнларига бориб арзини айтди. Сўнг биргалашиб Абу Жаҳлнинг уйига бориб, эшик қоқдилар. Абу Жаҳл Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам чақирганини билиб ранглари ўчган ҳолда чиқиб, қалтираб қолди.
-   Бу кишининг ҳақини бер! – дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Абу Жаҳл дарҳол унинг пулини зиёдаси билан берди.
Мушриклар Абу Жаҳлнинг қўрқоқлик қилганларилан даҳшатга тушишди. Бу иши учун унга таъна қилишган эди, Абу Жаҳли жавоб берди:
-   Ҳой шўринг қурғурлар, Аллоҳга қасамки, у менинг уйимни чақирганида овозини эшитиб, қўрқинчдан даҳшатга тушиб қолдим. Шундай чиқиб қарасам, унинг боши томонида баҳайбат туя турган экан. Бунақа катта бошли, бунақа катта тишли туяни мутлақо кўрмаганман! Агар бош тортсам, у мени еб қўяр эди!


Умар ибн Хаттобнинг мусулмон бўлиши
Умар ибн Хаттоб қиличини яланғочлаган ҳолда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни ва асҳобларини излаб йўлга чиқди. Улар Сафо атрофидаги уйда тўпланиб ўтиришгани ва Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам, амакилари Ҳамза, абу Бакр Сиддиқ, Али ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳум билан биргаликда эркак ва аёл жами қирқ киши чамасида эканини эшитган эди.
Бу пайтда Қурайшлар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламни қатл қилган кишига мукофот ажратган эди. Умар ибн Хаттоб ҳам ана шу иш қасдида чиқди. Йўлда унга Наъим ибн Абдуллоҳ рўпара келиб қолди.
-   Эй Умар, қаёққа кетяпсан? – сўради у.
-   Динидан юз ўгириб, Қурайш халқига тафриқа солиб, етук инсонларни аҳмоққа чиқариб, динини айблаб, илоҳларимизни ҳақорат қилган Муҳаммадни ўлдирмоқчиман!
-   Аллоҳга қасамки, батаҳқиқ, сен ўзингни ғорат қилибсан, эй Умар! Бану Абдуманофни кўряпсанми? Сен Муҳаммадни ўлдирсанг улар сени ер юзида қолдириб қўядими?! Аҳли байтингга борсанг-чи, уларнинг ишларини кўрар эдинг!
-   Қайси аҳли байтим?
-   Куёвинг, амакингнинг ўғли Саъид ибн Зайд ибн Амр ва синглинг Хаттоб қизи Фотима. Аллоҳга қасамки, улар мусулмон бўлишган! Муҳаммаднинг динига эргашган. Ўшаларнинг олдига бор!
Умар синглиси ва куёвининг олдиларига борди. У жойда Хубоб ибн Арт Тоҳо сўраси ёзилган саҳифани ўқиётган эди. Умарнинг шарпасини сезиб, Хубоб парда ортига беркиниб олди. Фотима саҳифани олиб, сонининг остига яшириб қўйди. Умар уйга яқин келганида улар нимадир ўқиётганларини эшитишга улгурган эди.
-   Мен эшитган нарсам нима эди?!  Сўради Умар.
-   Ҳеч нарса эшитганингиз йўқ! – жавоб беришди эр-хотин.
-   Аллоҳга қасамки, сизлар Муҳаммаднинг динига эргашганингизнинг хабарини эшитиб қолдим! Шу гап тўғрими?! – сўради куёвидан.
Фотима эрини ҳимоя қилиб ўртага тушди. Уни бир урган эди, зарба теккан жой ёрилиб кетди. Шундан сўнг улар иқрор бўлишди:
-   Ҳа, мусулмон бўлдик! Аллоҳга ва Уиннг расулига имон келтирдик! Мана энди хоҳлаганингни қилавер!!
Ниҳоят синглисининг жароҳатида қон оқаётганини кўргач, ўафқати қўзиди, қилган ишига надомат қилди.
-   Ҳозирроқда ўқиган нарсангларни менга бир кўрсатинглар-чи? Нима экан у- Муҳаммад олиб келган нарса, бир кўрай-чи?
Умар хат ёзишни билар эди.
-   Йўқ, уни Сизга беришдан қўрқамиз, - дейишди.
-   Қўрқманглар, - деб албатта қайтариб беришликка илоҳалари номидан қасам ичди.
Шунда Фотима шоядки, Исломга рағбат қилиб қолса, деб умид қилди ва:
-   Эй акажон, Сиз мушриклигингиз сабабидан нажассиз. Буни эса таҳоратсиз ушлаб бўлмайди, - деди.
Умар ўрнидан туриб ғусл  қилди. Шундан сўнг Фотима Тоҳо сураси битилган саҳифани берди. Умар уни ўқиб:
-   Қандоқ ҳам гўзал ва мукаррам бу Калом! Қурайш шундан қочиб юриптими? Қурайшнинг ҳолига вой! – деб юборди. Унинг бу сўзларини эшитган Хубоб беркинган жойидан чиқди.
-   Эй Умар! – деди у, - Аллоҳга қасамки, Аллоҳ таоло Пайғамбар саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дуоси билан сени хослаган бўлишлигини хоҳлар эдим. Чунки кеча мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: “Эй Аллоҳ! Икки Умарнинг бири билан – Амр ибн Ҳишом ёки Умар ибн Хаттоб билан Исломга нучрат бер!” деганларини эшитдим. Аллоҳга қасамки, эй Умар, сен ўзиб кета қол!
-   Эй Хубоб, мени Муҳамад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ёнига етаклаб бор, Исломни қабул қилмоқчиман, - деди Умар ибн Хаттоб.
-   Улар Сафо яқинидаги Арқамнинг ҳовлисидалар.
Умар ибн Хаттоб қиличини ўйнатганча уларнинг олдиларига бориб эшик қоқди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг асҳобларидан бири туриб, эшикнинг тирқишидан мўралаб:
-   Эй, Аллоҳнинг расули, бу Умар экан! Қиличини ўйнатиб турибди, - деди.
Ҳазрат Ҳамза ибн Абдулмутталиб сўз қотди:
-   Изн беринг, эй, Аллоҳнинг расули! Агар у яхшилик билан келган бўлса, боримизни нисор қилурмиз. Ёмонлик масадида келган бўлса, ўзининг қиличи билан чопиб ташлармиз!
-   Изн бер, унга! – дедилар Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Унга рухсат беришди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўринларидан туриб кутиб олдилар. Ридосининг этагидан ушлаб олқиш сўзларини айтдилар:
-   Эй Хаттобнинг ўғли! Қандай қилиб келдинг! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сени фалокатга гирифтор қилмасдан бурун бас қилганингни кўрмоқдаман!
-   Эй, Аллоҳнинг расули! – деди Умар ибн Хаттоб, - Мен Аллоҳга, Унинг расулига ва расули Аллоҳ таолонинг ҳузуридан нима олиб келган бўлса шуларга имон келтириш учун келдим.
Расули акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам такбир айтиб юбордилар. Уй аҳллари ҳам Умар ибн Хаттоб мусулмон бўлганига гувоҳ бўлдилар.
-   Эй, Аллоҳнинг расули! Исломни ошкор қилгани юборилдингизми ёки сир тутганими? – сўради Умар разияллоҳу анҳу.
-   Ошкор қилгани, - жавоб бердилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
-   Ундай бўлса махфийлик нечун?
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам, асҳоблари ва эндигина мусулмон бўлган Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳум, Каъбага бордилар. Умар разияллоҳу анҳу баланд овозда:
-   Эй Қурайш жамоаси! Кимки онаси боласидан жудо бўлиб, боласи етим, хотини бева қолишини истаса мана шу водий ортидан менга рўпара келсин! Чунки мен гувоҳлик берурман – Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ! Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) Аллоҳнинг расулидир! – деб овоза қилди.


Бўҳтон воқеаси
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қачон сафарга чиқишни ирода қилсалар аёллари ўртасида қуръа ташлар эдилар. Қуръа қайси бирига тўғри келса, ўшаниси билан чиқар эдилар. Одатдагидек Бани Мусталиқ ғазотига ҳам қуръа ташладилар. Қуръа Оиша разияллоҳу анҳога тўғри келди. Бирга сафарга йўл олдилар. Оиша разияллоҳу анҳо чодрага ўтирдилар. Одамлар чодрани кўтариб туяга жойладилар. Боғичларини боғлаб йўлга тушдилар.
Сафардан қайтиб, Мадинага яқин қолганида бир манзилда тўхтаб, кечанинг баъзи қисмини ўша жойда тунашга тўғри келди. Сўнг йўлга тушишга рухсат берилди. Одамлар йўлда давом этдилар. Ҳазрат Оиша разияллоҳу анҳо баъзи ҳожатлари учун чиққан эди. Бўйинларида маржон бўлиб, унда бир бўлак зуфор ҳам бор эди. Зуфор - Санъо яқинидаги Зуфар ҳунармандлари томонидан тешиб ясаладиган марзон бўлаги. Ҳожатдан қайтиш чоғида ўша маржон бўйнидан тушиб қолганини сезмай қолди. Чодрага боргандан кейин бўйнини пайпаслаб кўрса, маржон йўқ. Бу пайтда одамлар йўлга тушишни бошлашаётган эди. Оиша разияллоҳу анҳо келган ерига қайтиб бориб, излаб-излаб, охири маржонни топди. Одамлар туя тўхтаган жойга келишиб, Оиша разияллоҳу анҳо енгил бўлганидан, ичида одам бор, деган хаёлда чодрани кўтариб, туяга жойлаб, йўлга равона бўлишди. Ҳазрат Оиша жойига қайтиб келганида, ҳеч ким йўқ эди.
Бўлган воқеа ҳақида Оиша разияллоҳу анҳо ўзлари айтадилар:
“Рўмолимни ўраб, йўқлигимни билишса, мени олиб кетгани алабатта қайтиб келишади, деган ишонч билан, бир оз ёнбошладим. Аллоҳга қасамки, мен ёнбошлаб турган пайтимда Сафвон ибн Муаттал  Суламий ўтиб қолди. У баъзи ҳожатлари борлиги учун одамлар билан бирга тунамай. Одамлардан орқада қолган эди. Узоқдан менинг шарпамни кўриб қолиб, яқин келибди. Рўпарамда тўхтабди. Ҳижоб вожиб бўлишидан аввал кўрган эди. Мени кўриб:
-   Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун (яъни “албатта бизлар Аллоҳникимиз ва албатта биз Унга қайтажакмиз”)! Бу – Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тахтиравондаги айли-ку! – деди.
Мен либосимга ўраниб олган эдим.
-   Аллоҳ раҳм қилсин, нима сабабдан қолиб кетдинг? – сўради у. Мен ҳеч сўз демадим. Туяни яқин олиб келиб, - Бунга мин! Ортимдан юрасан, - деди.
Мен туяга миндим. У туянинг арқонидан тортиб, одамларга етиб олиш учун шошиб йўлга тушди. Аллоҳга қасамки, тонг отиб, одамлар манзилга тушгунларигача уларга ета олмадик. Улар эндигина хотиржам етиб келганларида мени туяда етаклаб келган кишини кўриб, нима дейишса дейишди. Аскарлар оасида анча шов-шув бўлди. Лекин Аллоҳга қасамки, мен бу нарсаларни билганим йўқ эди.
Мадинага етиб келдик. Ҳеч қанча ўтмай анчагина оғир бетоб бўлиб қолдим. Менга ҳеч қандай хабарни етказишмади. Гап-сўзлар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга ва отмагача етиб борган эди. Бироқ улар ҳам бу ҳақда ҳеч нарса демас эдилар. Фақатгина Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан келадиган баъзи илтифотлар тўхтаб қолган эди. Қачон хасталансам, менга меҳрибонлик қилиб, илтифотлар кўрсатар эдилар. Бу сафарги касал бўлишимда ўша марҳаматларни кўрмадим. Қачон олдимга кирсалар, онам менга қараб ўтирган бўлса:
-   Бунингизнинг ҳоли қандоқ? – деб қўяр, ундан бошқа сўз  айтмас эдилар, холос.
Мен ул зотнинг менга қилган бу жафоларини кўрганимдан кейин:
-   Эй, Аллоҳнинг расули! Менга изн берсангиз, онамнинг уйига борсам. Ўша жойда онам касалимга қараса, - дедим.
-   Хоҳишинг! - дедилар.
Онамнинг уйига бордим. Қарийб йигирма кунча касал бўлдим. Соғайиб кетгунимга қадар бўлган гаплардан ҳеч ҳам хабар топмадим. Бизлар ажамларда бўлгани каби ҳовлимизда ҳожатхона қилишга ўрганмаган араб халқи эдик. Биз уйда ҳожатхона бўлишини ёқтирмас, балки ёмон кўрар эдик. Ҳожат учун шаҳар теварагига чиқар эдик. Аёллар ҳар куни кечқурун ҳожатлари учун борар эдилар. Одатдагидек, мен ҳам кечаси Умму Мистаҳ ‒ Абу Руҳм билан бирга ҳожатим учун чиқдим. Унинг онаси Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳунинг холаси Сахрнинг қизи эди. У мен билан кетаётиб, кийимининг этагига ўралашиб, қоқилиб кетди ва: “Ҳа, бадбахт Мистаҳ!” ‒  деб юборди. Мистаҳ – лақаб бўлиб, асл исми Авф эди.
-   Аллоҳ ҳаққи, Бадрда қатнашган муҳожир инсон шаънига қандай ҳам ёмон сўз  айтасан-а! – дедим унга.
-   Эй Абу Бакрнинг қизи! Сенга гап-сўзлар етиб келмадими? – сўради.
-   Қандай гап-сўз?
Шундан сўнггина бўҳтон аҳлининг гапларидан хабардор бўлдим.
-   Шундай бўлдими? – сўрадим.
-   Ҳа. Аллоҳга қасамки, шундай бўлди!
Аллоҳга қасамки, ҳожатимни бажаришга ҳам мадорим қолмасдан қайтиб келдим. Аллоҳга қасамки, тўхтовсиз шунча кўп йиғладимки, ҳатто бу йиғилар жигаримни эзиб юборади деб ўйладим. Онамга айтдим:
-   Аллоҳ Сизни мағфират қилсин, нима дейишса дейишаверсин, менга бу ҳақда ҳеч нарсани эслатманг...
-   Тинчлан, қизалоғим! Аллоҳга қасамки, покдомон бўла туриб севимли кишисининг ҳузурида бошига кўплаб маломатлар ёғилган аёллар озми?
Кунлар ўтди. Одамлар бўҳтонни сўзлашаверди. Ниҳоят Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам одамлар қаршисида туриб хутба қилдилар. Алоҳга ҳамду санолар айтиб:
-   Эй одамлар! Кишиларга не бўлдики, менга аҳлимдан озор берурлар. Улар ҳақида ноҳақ сўзларни айтурлар! Аллоҳга қасамки, мен улардан яхшиликдан бошқасини билмасман. Шундай сўзларни яна бир киши ҳақида ҳам айтурлар-ки, у ҳақда ҳам яхшиликдан бошқа нарсани билмасман! Ҳобуки, у менинг уйларимдан бирортасига ҳам менсиз кирган эмас.
Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни чақириб, маслаҳатлашди. Шунда Усома мен ҳақимда яхши мақтовлар айтди. Али эса:
-   ‒ Эй Аллоҳнинг Расули! Хотинлар кўп-ку! Сиз ўрнига бошқасини олишга қодирсиз. Анави жориядан ҳам сўраб кўрсангиз нима гаплигини тасдиқлаб бериши мумкин.
Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам Барирани чақириб ундан сўради. Али эса уни жуда ҳам қаттиқ уриб:
‒ Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзларини тасдиқлайсанми?! – деди.
‒ Аллоҳга қасамки, мен у ҳақда яхшиликдан бошқасини билмасман! Мен Оишани ҳеч нарсада айблай олмайман. Магар мен хамир қилиб, унга қараб туришни тайёрлаган бўлсам, у ухлаб қолиб, қўйлар келиб хамирдан еб кетар эди.
Кейин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ёнимга кирдилар. Менинг олдимда отам, онам ва бир ансория аёл бор эди. Мен йиғласам, у ҳам мен билан бирга қўшилиб йиғлар эди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўтирдилар. Аллоҳга ҳамду санолар айтиб сўз бошладилар:
-   Эй Оиша! Батаҳқиқ, одамлар орасида сенгача етиб келган шу гап-сўзлар бўлди. Аллоҳга тақво қил! Мабодо одамлар айтаётганларидек ножўя иш қилиб қўйган бўлсанг, Аллоҳга тавба қил! Зеро Аллоҳ бандаларнинг тавбаларини қабул қилур.
Аллоҳга қасамки, бу сўзларни айтиб бўлганларидан сўнг кўз ёшларим бирдан тўхтаб қолди. Ҳатто бирор қатрасини ҳам сезмай қолдим. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга жавоб берсалар, деб ота-онамга қарадим. Бироқ улар бир оғиз ҳам сўз айтмадилар. Аллоҳга қасамки, Қуронда мен ҳақимда масжидларда ва намозларда қироат қилинадиган оят нозил бўлишига ўзимни муносиб кўрган эмасман. Лекин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам уйқусида Аллоҳ мени оқлагувчи тушни кўришидан умидвор эдим.
Отам ва онам бирор оғиз сўз айтмаганларини кўриб уларга:
-   Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга жавоб бермайсизларми? – дедим.
-   Аллоҳга қасамки, биз нима деб жавоб беришни ҳам билмаймиз, - дейишди улар.
Яна кўз ёши тўкиб йиғладим ва:
-   Лекин мен Юсуфнинг отаси – Яъқуб алайҳис салом айтган сўзни айтурман:  “فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ  " “Энди, чиройли сабр қилмоқлик! Ва Аллоҳ ‒ сизлар сифат қилаётган ишлардан ёрдам сўралгувчи(зот)дур”, - дедим.
-   Аллоҳга қасамки, ҳали Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам ўтирган жойларидан турмасдан туриб, ваҳий келганда тутадиган шундай бир безовталик тутиб қолди. Аллоҳга қасамки, бу ҳолатдан асло чўчимадим ҳам, ташвишланмадим ҳам. Билдимк, мен оқландим. Ота-онам эса, Оишанинг жони тасарруфида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ҳолатларидан шу қадар қимир этмай қолишдики, ҳатто мен уларнинг жонлари чиқиб кетдими, деб ўйладим. Кейин Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам менга табассум қилиб:
-   Хушхабар, ҳой Оиша! Ана энди Аллоҳ азза ва жалла сенинг айбсизлигингни эълон қилди! – дедилар.
-   Биҳамдиллаҳ! – дедим.
Кейин одамларнинг олдига чиқиб, уларга хитоб қилдилар ва ушбу оятларни тиловат қилиб бердилар:
إِنَّ الَّذِينَ جَاؤُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِّنكُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرّاً لَّكُم بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُم مَّا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ
“Албатта, ифкни келтирганлар ўзингиздан бўлган бир тўдадир. Уни ўзингизга ёмонлик деб ҳисобламанг. Аксинча, у сиз учун яхшиликдир. Улардан ҳар бир киши учун ўзи қилган касбнинг гуноҳи бордир. Улардан (гуноҳнинг) каттасини кўтарган кимсага буюк азоб бордир”. (Нур. 11)


Мусулмонга ўхшаш дарахт
Абдуллоҳ ибн Умар разияллоҳу анҳумо айтади: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида эдик.
-   Менга мусулмон кишига ўхшаш бўлган, япроқларини ёзда ҳам, қишда ҳам тўкмайдиган, ҳар вақтда Раббисининг изни билан емишларини берадиган дарахтнинг хабарини беринглар, - дедилар.
Кўнглимда бу хурмо бўлса керак деган фикр келди, лекин Абу Бакр ва Умарни кўрдим, улар сўзламаяптилар. Шунинг учун мен ҳам айтишни хоҳламадим. Ҳеч нарса дейишмаганларидан кейин:
-   Бу – хурмо, - дедилар Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам.
Турганимиздан кейин Умарга:
-   Эй отажон! Аллоҳга қасамки, менинг кўнглимга у – хурмо деган фикр келган эди, - дедим.
-   Нима учун айтмадинг? – сўради.
-   Сизлар айтмаганларингизни кўрганим учун бирор нарса дейишни ёқтирмадим.
-   Агар айтсанг эди, менга ёқар эди, - деди Умар разияллоҳу анҳу”.


Аллоҳ кифоя қилди
Арбад ибн Робиъа билан Омир ибн Туфайл Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига киришди. Бири иккинчисига айтди:
-   Мен гап билан чалғитиб тураман, сен ўлдирасан.
Омир Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига кириб узоқ гаплашиб турди. Кейин чиқиб Арбаддан сўради:
-   Нега ҳеч нарса қилмадинг?
-   Унинг олдида бир нарса кўрдим, оёғи ерда, боши осмонда! Агар яқинлашсам, мени ҳалок қилар эди.
Аллоҳ таоло оят нозил қилди:
لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ لاَ يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللّهُ بِقَوْمٍ سُوءاً فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ
“Унинг олдида ҳам, ортида ҳам таъқиб қилгувчилар бор. Улар уни Аллоҳнинг амри ила ҳифз қилиб турурлар. Албатта, то бир қавм ўзларини ўзгартирмагунларича, Аллоҳ уларнинг ҳолини ўзгартирмас. Агар Аллоҳ бирор қавмга ёмонликни ирода қилса, бас, уни қайтариб бўлмас ва улар учун Ундан ўзга валий ҳам йўқ. (Раъд. 11)
Арбадни чақмоқ урди. Омир эса Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламга:
-   Бизларга – кўчманчилик, сизларга – ўтроқлик, - деди.
-   Сизларга – жилов! – дедилар саллаллоҳу алайҳи ва саллам. Омир кетганидан кейин:
-   Эй Аллоҳ! Унга Ўзинг кифоя қил! – дедилар. Омирга бир ғудда (без) чиқди. Шу билан вафот этди.


Хиргойи
Умар ибн Хаттоб разияллоҳу анҳунинг олдиларига одамлар келишди.
-   Эй мўминларнинг амири! – дейишди улар, - Бизнинг бир имомиз бор. Қачон намозидан фориғ бўлса қўшиқ айтади.
-   Ким у? – сўради Умар разияллоҳу анҳу. Улар унинг исмини айтишди. – Қани туринглар, бирга унинг олдига борамиз!
-   Агар биз борсак, бизни пойлоқчилик қилибди деб ўйламасин, - узр сўрашди улар. Шунда умар разияллоҳу анҳу Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг саҳобаларидан бир жамоат билан бирга ўша одамнинг излаб боришса, масжидда экан. Умар ибн Хаттобни кўриб, ўрнидан туриб истиқболига чиқди.
-   Эй мўминларнинг амири! Бизга нима хизмат бор? Нима сабаблар билан келдингиз.? Агар бизнинг  бирор ҳожатимиз бўлса, Сиз келганингиздан кўра биз ўзимиз боришимиз муносиб бўлади. Агар Сизнинг бизга ҳожатингиз бўлса, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг халифасининг ҳурматидан таъзимда бўлишимиз лойиқроқ бўлур,. – деди.
-   Шўринг қурғур! Менга сен ҳақингда ёмон гаплар етиб келди!
-   У нимадир, эй мўминларнинг амири!
-   Ибодатингда ҳам беодоблик қилурмисан?!
-   Йўқ, эй мўминларнинг амири! Лекин ўзига насиҳат қилурман.
-   Қани, айт-чи. Агар гўзал сўзлар бўлса, сен билан бирга айтурман. Хунук сўзлар бўлса, сени ҳам vан қилиб қўюрман!
-   Ҳар қачон кўнгилни койисам
Ҳижрон узунлигин,  чарчашим/толишим/ ғайратим/ сиқилишим/ мушкуллиги/ жонсараклигим/     .... тилайди/ истайди/ ўйлаб кўради/ қасд қилади/ бузуқлик қилади/  эзади/ хафа қилади/
Дунёни кўрдимки, бошдан охиригача кўнгилхушликдан бошқа нарса эмас экан.
Мени азоблади/ қийнади/ ташвишга солди/ безовта қилди/ халақит берди
эй ёмонликларнинг ҳамроҳи, бу қандай сабо/ мойиллик, муҳаббатдан бошқаси эмаским,
умр ҳам шу каби ўйиндир.
Вовайлоким, мени ҳаргиз кўрмадим ўзимни
На бир яхшиликда, на бир одобда.
Эй нафсим, бўлмагин, ҳаво ҳам бўлмаган
Кузатувчи мавлом, /ҳамроҳим/ ёрдамчим/ иттифоқчим, пинҳоним/ қўрқитгувчим  ва даҳшатга солгувчим.

Ҳар қачон кўнгилни итоб қилсам
Ҳижрон йўли бунча узун деб
Машққатим эзар юракни.
Кўрдимки мени азобларга гирифтор қилган бу дунё
бошдан охири  кўнгилхушликдан бошқаси эмас.
Эй гуноҳларга гирифтор бўлган кўнгул,
Бу дунё бир сабо кабидур, умр ҳам шундоқдир, ўйин кабидир.
Вовайлоким, ўзимни ҳаргиз кўрмадим на яхшилик, на бир одобда!
Эй нафсим, иштиёқларим менинг йўлбошим, ҳамроҳим ва охират азобларидан қўрқитгувчим бўлмагани каби сен ҳам овора бўлма!

Умар разияллоҳу анҳу унниг бу хонишини эшитиб, ўзи ҳам у билан бирга жўр бўлиб хиргойига қўшилди. Сўнг даврадагиларга қараб:
-   Ким хиргойи қилса, шундай қилсин! – деди.


Валид ибн Муғира
Валид ибн Муғира Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларига келди. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам унга Қурондан қироат қилиб берган эдилар, кнгли юмшагандек бўлди. Бу хабар абу Жаҳлга етиб борди. У Валиднинг олдиларига келиб:
-   Эй амаки! Сен қайтиб Муҳаммаднинг олдига бормаслигинг ва унинг сўзларига қулоқ солмаслигинг учун Қавминг сенга бир қанча мол-дунё тўплаб бермоқчи бўляпти, - деди.
-   Қурайш яхши билади-ку, уларнинг ичида энг мол-дунёси кўпроқ инсон эканлигимни, - деди Валид.
-   Ундай бўлса Муҳаммад ҳақида бир сўз айтгинки, қавминг ҳақиқатан уни ёмон кўрар экан, дейишсин.
-   Нима ҳам дер эдим? Аллоҳга қасамки, ораларингизда шеърни менчалик биладигани йўқ! Мушоирада ҳам, қасидада ҳам, жинларнинг шеърлари ҳақида ҳам мендан кўра билимдонроғингиз йўқ! Аллоҳга қасамки, Муҳаммаднинг айтган сўзлари булардан биронтасига ҳам ўхшамайди. Аллоҳга қасамки, унинг айтган сўзлари қандай ҳам ҳаловатли! Бу сўзлар қандай ҳам латофатли! Унинг шохлари сермева, илдизлари серҳосил! У тобора ўсиб боражак, ундан ҳеч нимарса ўта олмас! У ўзидан тубандагиларни чилпарчин қилур!
-   У ҳақида бирор гап айтмагунингча қавминг сендан рози бўлмагай!
-   Ундай бўлса ўз ҳолимга қўй, бир ози фикрлаб кўрай, - деди Валид.
Шундан сўнг Қурони каримдаги ушбу оятлар нозил бўлди:
* إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ * فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ * ثُمَّ نَظَرَ * ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ * ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ * فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ * إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ * سَأُصْلِيهِ سَقَرَ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ * لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ * لَوَّاحَةٌ لِّلْبَشَرِ * عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ *

“Албатта, у тафаккур қилди ва чамалаб кўрди. Лаънат бўлсин унга, қандоқ ҳам чамалаб кўрди! Сўнгра яна лаънат бўлсин унга, қандоқ ҳам чамалаб кўрди. Сўнгра назар солди. Сўнгра юзини буриштирди ва қовоғини солди. Сўнгра юз ўгирди ва такаббурлик қилди. Бас, бу асар қолган сеҳрдан ўзга ҳеч нарса эмас. Бу башар сўзидан ўзга ҳеч нарса эмас, деди. Тезда уни сақар (дўзахи)га киритаман. Ва сақар нималигини сенга нима билдирди? У (сақар) боқий қолдирмас ва тарк ҳам қилмас. У терини кўп куйдирувчидир. Унинг устида ўн тўққизта (фаришта) бордир”. (Муддассир. 18 – 30)
Валид бу оятларни эшитиб, фаришталарнинг саноғи ўн тўққизта эканлиги учун қавмидан:
-   Мен бир ўзим ўнтасига кифоя қиламан, қолган тўққизтасига сизлар кифоя бўла оласизларми? – деб сўради.
Аллоҳ таоло унинг кибри, мақтанчоқлиги ва ғурурини рад этиб оят нозил қилди:
وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَاناً وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ
“Дўзах соҳибларини фаришталардан қилганимиз ва уларнинг адади ҳам фақат кофирларни санаш учундир. Китоб берилганлар ишонч ҳосил қилишлари учундир. Ва иймонлиларнинг иймони зиёда бўлиши учундир. Китоб берилганлар ва мўминлар шак-шубҳа қилмасликлари учундир ва қалбларида касали бор(мунофиқ)лар ва кофирлар, Аллоҳ бу билан нима мисолни ирода қилмоқчи, дейишлари учундир. Шундоқ қилиб Аллоҳ хоҳлаган кимсани адаштирадир ва хоҳлаган кимсани ҳидоятга соладир. Роббингнинг аскарларини Ўзидан бошқа ҳеч ким билмайдир. Ва у (дўзах) башарият учун эслатмадан ўзга ҳеч нарса эмасдир”. (Муддассир. 31)



Шайх Аҳмад Муҳаммад Ассофнинг “Қабасотун мин ҳаётир-Расул” китобидан таржима қилинди.

   Шаҳобиддин ПАРПИЕВ
   Асака туман бош имом хатиби

Нима камиб қоларди бу дунёга келмасам.
Келдиму, не фойда бор дунё сирин билмасам.
Илмлар уммонида бир умр чўмилмасам
Нега келдим дунёга илм талаб қилмасам.