Muallif Mavzu: Ahmad Muhammad. Islom hazorasi  ( 55020 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #75 : 30 Sentyabr 2007, 12:19:00 »
   Bundan keyin hayvonni jinoyati uchun, xo‘jayinining jinoyati uchun jazolanishi va mas’uliyatda unga oqil, o‘ylovchi inson kabi muomala qilingani nazaringizni o‘ziga tortadi! Qadim va o‘rta asrlardan to o‘n to‘qqizinchi asrgacha bo‘lgan davrdagi eng g‘aroyib holatlardan biri mana shu. Bu vaqt mobaynida hayvon inson kabi muhokama qilingan. Jinoyatchi inson kabi uni ham qamoqqa, surgunga, o‘limga hukm etishgan!

   Yahudiylar shariatida shunday deyilgan: «Agar ho‘kiz biror erkak yoki ayolni suzsa va bu jabrlanuvchining o‘limiga sabab bo‘lsa, ho‘kiz toshbo‘ron qilib o‘ldiriladi. Bunda ho‘kizning go‘shtini yeyish harom bo‘ladi, u suzishga odatlanmagan bo‘lsa, egasi javobgarlikka tortilmaydi. Agar u suzong‘ich bo‘lsa va egasini odamlar ogohlantirgan bo‘lsalar, ularning ogohlantirishiga parvo qilmay, ho‘kizning nazoratiga e’tiborsiz bo‘lsa va bu holat erkak yoki ayolning o‘limiga sabab bo‘lsa ho‘kiz toshbo‘ron qilinadi, egasining jazosi ham o‘limdir».
 
   Qadimgi yunonlar shariatida  esa bunday: ularning inson halokatiga sabab bo‘lgan hayvon va jonsiz narsalarni muhokama qiladigan maxsus mahkamalari bo‘lgan. Bu mahkama sud majlislari o‘tkaziladigan joy nomiga nisbatan Baritoniylar, mahkamasi deyilardi. Aflotun o‘zining «Qonunlar» kitobida zikr qilishicha, agar hayvon bir insonning o‘limiga sabab bo‘lsa, marhumning oilasi hayvonga qarshi mahkamaga da’vo ko‘tarib chiqishi mumkin. Qon da’vogarlari qozini fermerlar orasidan o‘zlari tanlashardi. Hayvonga qilingan da’vo o‘z isbotini topsa, uni qasos uchun o‘ldirish, tanasini shahar tashqarisiga chiqarib tashlash vojib bo‘lardi. Bunda umumiy o‘yingohlar sahnida inson va hayvon o‘rtasida olishuv bois bo‘lgan qatl istisno qilinadi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #76 : 30 Sentyabr 2007, 12:19:33 »
   Ularda hayvonning mas’ulligi faqat o‘lim holatlari bilangina chegaralanmay, balki u o‘limdan yengil jinoyatlarda ham javobgarlikka tortiladi. Agar bir kishini it tishlab olsa, itning egasi uni qo‘l-oyog‘i bog‘langan holda jabrlanuvchiga topshirishi lozim edi. Jabrlanuvchining o‘zi azoblab yoki o‘ldirib yoki bulardan boshqa jazo choralarini qo‘llab, undan o‘chini olardi. Shuningdek, ba’zi holatlarda hayvonlar xo‘jayinining yoki oilasining jinoyati uchun ham jazolanardi. Masalan, din yoki davlatga qarshi jinoyatlari uchun o‘limga hukm qilingan kishining o‘zi, oila a’zolari, hayvonlari va barcha mulklari hukmga qarab yondirilar, yakson qilinar, musodara etilardi.

   Qadimiy rumliklar qonunlari quyidagi moddani ichiga olgandi: «Agar ho‘kiz ekish mavsumida ekin ekilgan maydon bilan qo‘shni maydonni ajratib turadigan  chegarani siljitib yuborsa, o‘zi va egasi o‘limga hukm qilinadi». Tishlagan itni jabrlanuvchiga topshirish lozimligi belgilangan modda hukmiga ko‘ra, jabrlanuvchi kishi itni xohlagan ko‘yga solishi mumkin. Shuningdek, egasining mulki bo‘lmagan yaylovda o‘tlagan hayvonning hukmi ham mana shunday bo‘lgan. Hayvonlarni jazolashdagi qadimgi mormonlar holi ham rum va yunonlar kabi edi.

   Ammo forslarda esa ish bundan ham ajablanarli, g‘aroyib bo‘lgan. Quturgan it qo‘yni tishlab o‘ldirib qo‘ysa yoki odamga jarohat yetkazsa, o‘ng qulog‘i kesib olingan. Agar bu ishini takrorlasa, chap qulog‘i uzib olingan. Uchinchi martasida o‘ng oyog‘i kesilsa, to‘rtinchi bor chap oyog‘idan mahrum bo‘lgan. Beshinchi marta tishlagan it dumidan ajragan!..
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #77 : 30 Sentyabr 2007, 12:20:02 »
   Fransa Ovro‘pa davlatlari ichida birinchi bo‘lib, o‘n uchinchi asrda  hayvonlarning mas’uliyati to‘g‘risida qonun qabul qildi. Unga ko‘ra, hayvonlar gunohiga qarab, xuddi inson muhokama qilingani kabi qonuniy yo‘llar bilan mahkama oldida javobgar bo‘lgan. Keyin o‘n to‘rtinchi asrning oxirida Sardiniya, XV asrning oxirlarida esa Belgiya ham shunday yo‘l tutdi. O’n oltinchi asrning o‘rtalarida orqama-keyin Xollandiya, Olmoniya, Italiya va Shvetsiya ham hayvonlarni jinoiy javobgarlikka tortish to‘g‘risida qonunlar ishlab chiqishgan. Mana shu holat ba’zi slavyan xalqlarda o‘n to‘qqizinchi asrgacha davom etib keldi.

   Ovro‘paliklarda hayvonga nisbatan jinoiy ish jabrlanuvchi yoki prokuratura da’vosiga binoan ochiladi. Mahkama hayvonni ehtiyot yuzasidan hukm qilinguncha qamab ham qo‘yardi. Shundan keyin hukm o‘qilar va insonlarda bo‘lganidek ko‘pchilikning oldida ijro qilinardi. Hukm hayvonni toshbo‘ron qilish yoki boshini kesish yoxud yondirish bilan bo‘lardi. Ba’zan o‘ldirishdan oldin ayrim a’zolarini kesib ham, hukm ijro qilinardi. Hech kim bu muhokamani o‘ziga tasalli berish uchun qilingan hazil ish, deb o‘ylamas, balki butunlay jiddiyat bilan qarardi. Bunga dalil sifatida shuni aytish mumkinki, hayvonlarni javobgarlikka tortishga bois bo‘lgan sabablarni shunday bayon qilishardi: «Adolatni qaror toptirish uchun hayvon o‘limga hukm qilinadi» yoki  «Vahshiy va qabih jinoyatni amalga oshirgani uchun osib o‘ldirilsin!»

   Bu o‘rinda zikr qilinayotganlarning eng g‘aroyibi – ovro‘paliklarning hayvonga nisbatan mahkama ishini qo‘zg‘ashlariga sabab bo‘ladigan holatlardan biri uning tabiat qonunlariga tajovuz qilganligidir. Masalan, hayvon ham sehrgarlikda ayblanardi. U shunday jinoyat ediki, buni qilganga olov bilan yondirish jazosi belgilangandi. Ovro‘paliklar hayvonga nisbatan hukm ijro qilinishi munosabati bilan katta tantana uyushtirishardi. Jallodlar o‘tin bo‘laklarini olib kelishar va maydonlardan birining o‘rtasiga qo‘yishardi. U maydonga mahkum mushuklar olib kelinardi. Har bir mushuk temirdan yasalgan alohida qafasga qamalardi. Jazoni amalga oshirish payti kelganda ayrim hokimlar hamrohligida poplar paydo bo‘lardi. Ulardan biri oldinga chiqar, qo‘lida o‘tinni yondirish uchun olov bo‘lardi. So‘ng hokimlardan biri mushuklarni o‘tda tutib turishga amr etardi. Ular sehr bilan shug‘ullanganliklari uchun yonib, kulga aylanardi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #78 : 30 Sentyabr 2007, 12:20:31 »
   O’rta asrlarda ovro‘paliklarning hayvonlarga nisbatan olib borgan mashhur mahkamalaridan ba’zilarini zikr qilish kerak. Bunday  ishlarning eng g‘aroyib va mashhuri o‘n beshinchi asrda Fransaning Oton shahrida sichqonlar mahkamasi bo‘lgan. Bu shaharchada sichqonlar osoyishtalikka putur yetkazadigan qo‘rqinchli shakllarda ko‘chalarda to‘planganlikda ayblanishgan. Ularning himoyasini frantsuz advokati Shosoniya o‘z qo‘liga olgan va sichqonlar mahkamada hozir bo‘la olmaganliklari uchun uni kechiktirib turishlarini so‘ragan. Zero, ularning ichida emizikli, xasta va keksalari bor. Agar kechiktirilgan fursat keladigan bo‘lsa, mahkama oldida javob berishga ular o‘zlarida kuch topadilar. Mahkama muhokamani muayyan bir vaqtgacha kechiktirib turishga rozi bo‘lgan. Lekin sichqonlar yana kelmaydi. Himoyachi advokat mahkamaga yana shunday bahona qildi: «Sichqonlar, albatta, sizning viqorli amrlaringizga itoat qiladi va huzuringizga kelishni xohlaydilar. Lekin, ey qozi hazratlari, ular bu yerga keladigan bo‘lsalar, mushuklar tomonidan yetadigan ozordan qo‘rqyaptilar». Bunga mahkama raisi: «Ularning hayotlarini muttahamlardan himoya qilish bizning burchimiz», deya javob qaytardi. Shundan keyin advokat sichqonlar karvoni ko‘chalardan o‘tishidan oldin, hayotlari ta’min etilganiga ishonch hosil qilishlari uchun mahkamadan shahar mushuklarining hammasini qamab turishga amr etishini so‘radi. Mahkama bu talabga ham adolat yuzasidan rozi bo‘ldi va sichqonlarning mahkama zaliga kelish asnosida xotirjamligini ta’min etish uchun it va mushuklarning ko‘chada yurishini ma’n etadigan farmoyish chiqardi. Lekin shaharcha aholisi bu farmoyishni bajarishdan bosh tortdi. Shundan keyin mahkama sichqonlarni oqlab hukm chiqarishga majbur bo‘ldi. Negaki, sichqonlar qonuniy himoya vositalaridan mahrum bo‘lgandi-da!.. Bu ish sababidan advokatning shuhrati atrofga taraldi. U sichqonlardan o‘ziga muxlis, izdosh orttirdimi-yo‘qmi, bilmaymiz. Balki  tobe’lari bo‘lmish sichqonlar uning kitob va qog‘ozlarini kemirmaslikka va’da qilishgandir...

   O’rta asrda hayvonlarga nisbatan olib borilgan mahkama ishlarining g‘aroyiblaridan yana biri tuxum qilgan xo‘roz mahkamasi bo‘lgan. 1474 yil Shveytsariyaning Bali shahrida bir xo‘rozga qarshi tuxum qilganlik ayblovi  mahkamaga oshirildi. Bu ish o‘sha paytda ovro‘paliklar urfida juda qabih jinoyat sanalardi. Chunki ularga ma’lum bo‘lishicha, sehrgarlar o‘zlarining shaytoniy maqsadlarida ishlatish uchun xo‘roz tuxumini izlab yurishardi. Shunday qilib, xo‘roz mahkamaga topshirildi. Advokat uni: «Uning bu ishga aloqasi bo‘lmagan, qanday qilib, xo‘roz voqeaga mas’ul bo‘lsin?» deya himoya qildi. Lekin mahkama advokatning himoyadagi fikrini inobatga olmadi. Balki xo‘rozni o‘limga xukm qildi va o‘z hukmini: «Bundan boshqa xo‘rozlarga ham ibrat bo‘lsin!» deya izohladi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #79 : 30 Sentyabr 2007, 12:20:56 »
   1495 yili Fransada boshqa masala ham ko‘rib chiqildi. Bu ham eng g‘aroyib hayvonlar muhokamasi sirasiga kiradi. San-Goleon viloyati polizlarining egalari qurtlar ekinlariga talofat yetkazayotgani, daraxtlari, sanoatlari va tijoratlariga zarar berayotgani haqida da’vo ko‘tarib chiqishdi. Bu qurtlarning himoyasini qonun kishilaridan ikki kishi olib bordi. Jarayon qirq yil davom etib, poliz egalari charchashdi va qurtlar xohlaganlaricha ekin va mevalarni yeyishlari uchun o‘zlariga alohida bir bo‘lak yer ajratib berishga kelishishdi!

   Mana shu g‘alati solishtiruvdan keyin Islom hazorasi bilan boshqa millatlarning hayvonlarga munosabati o‘rtasidagi farq ma’lum bo‘ladi. Demak, Islomiy hazora qadim millatlar va hozirgi ayrim elatlardan misli yo‘q ikki ish bilan ajralib turadi: Birinchisi – hayvonni parvarishlash, davolash va kuchsizlik, xastalik va keksalikda maishatini ta’min etish uchun ijtimoiy muassasalar barpo qilish. Ikkinchisi – hayvonlarning muhokamasidan xoli bo‘lish. Chunki u yangi hazoradan o‘n uch asr oldin hayvonlardan jinoiy mas’uliyatni soqit qilishga chaqirgan. Shuningdek, islomiy hazora hayvonlar o‘rtasidagi shafqatsizlik va urushish uchun olkishlash ko‘rinishlaridan ham xoli. Bu ko‘rinishlar Yunon va Rumda rasman e’tirof etilgandi. Ispaniyada ho‘kizlar olishuvi uchun katta tantanalar uyushtirilib, bu janglar haligacha tan olinib kelinmoqda. Bu shubhasiz, qadim va o‘rta asrlardagi g‘arbliklar vahshiyligining qoldiqlaridandir. Islom hazorasi bu qabohatdan o‘zini uzoq tutgan.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #80 : 30 Sentyabr 2007, 12:21:39 »
   Millatning taraqqiy etgani, yashovchanligiga dalolat qilishda o‘z kishilariga oliyjanoblik qilishdan ko‘ra yaxshi narsa yo‘qdir. Bu oliyjanoblik nafaqat jamiyatning barcha tabaqalarini, balki yer yuzidagi insonu hayvondan iborat jonzotni yaxshilik, ezgulik va rahmat bilan fayzli qiladi. Millatlar hazorasi mana shu miqyoslar bois tarixda qoladi, shu yo‘ldagi izlari bilan hazoralar o‘rtasida taqdirlanadi.

   Musulmon millati bu to‘g‘rida biror xalq mutlaqo yetolmagan cho‘qqini zabt etgan. Undan keyin ham hozirgacha biror millat bu darajaga erisholmadi. O’tgan asrlarda millat va hazoralar yaxshilik maydonida ibodatxona va madrasalardan iborat tor nuqtadan boshqa biror narsani bilmadilar. Hozirgi zamonda esa, g‘arb millatlari garchi ijtimoiy ehtiyojlarni ijtimoiy va umumiy muassasalar orqali qondirayotgan bo‘lsalar-da, lekin Alloh azza va jalla uchun xolis bo‘lgan insoniy oliyjanoblik cho‘qqisiga yeta olmadilar. Albatta, g‘arbliklarni umuminsoniy ezgulik tomon chorlashda obro‘, shuhrat, ovoza bo‘lish va tarixda qolish istagining ta’siri katta bo‘lgan.

   Holbuki, Islom millatini yaxshi amallarga birinchi navbatda undagan narsa Buyuk zot Alloh roziligini istash bo‘lgan. Bunda odamlarning bilish-bilmasliklari ahamiyatli bo‘lmagan. Bunga dalil sifatida ushbu misol kifoya qiladi: Salohiddin Ayyubiy bor boyligini yaxshi ishlarga sarflagan. Shom, Misr mamlakatlarini masjid, madrasa, karvonsaroy va boshqa xayriya muassasalari bilan to‘ldirib yuborgan. Lekin ularning birortasiga o‘z ismini emas, balki qo‘mondonlari, vazirlari, yordamchilari va do‘stlarining nomlarini yozdirgan. Bu – ezgu amallarda nafsning nasibasidan poklanishning eng yorqin ko‘rinishidir.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #81 : 30 Sentyabr 2007, 12:23:13 »
   Yana bir narsa: g‘arbliklar o‘z ijtimoiy muassasalarida ko‘pincha yurtdoshlari manfaatlari bilan cheklanib qolishgan bo‘lsa, islomiy ijtimoiy muassasalar jinsi, tili, vatani va mazhabidan qat’iy nazar, har bir inson uchun o‘z eshiklarini ochib qo‘ygan. Uchinchi farq: ijtimoiy muassasalar, hatto, bugungi g‘arbliklar ham ko‘rmagan ezgulik va ijtimoiy kafolat yuzasidan barpo qilinganki, bu ajablanish va hayrat boisi bo‘lib kelmoqda, Islom millatini boshqa millatlarnikidan farqli o‘laroq shomil, sof va keng ufqli insoniy xususiyatlarga ega ekanligiga dalolat qilmoqda.

   Islom ezgulikka chaqirish bilan shunday nido qiladiki, uning oldida insoniyat ruhiyatidagi baxillik boislari, shaytonning faqirlikdan qo‘rqitib qilgan vasvasalari mag‘lub bo‘ladi. Qur’on infoq-ehsonga targ‘ib qilgandan so‘ng shunday deydi: «Shayton sizlarni (agar infoq-ehson qilsangiz) kambag‘al bo‘lib qolishingizdan qo‘rqitadi va fahsh ishlarga buyuradi. Alloh sizlarga o‘z tarafidan mag‘firat va fazlu karam (boylik) va’da qiladi. Alloh (fazlu karami) keng va bilguvchidir» (Baqara surasi, 267-oyat).

   U ezgulikka da’vatni har bir qodir kishiga, balki xoh kambag‘al, xoh boy bo‘lgan har bir insonga umumiy qildi. Boy ezgulikni moli va obro‘si bilan qilsa, kambag‘al yaxshilikni qo‘li, qalbi, tili va amali bilan qiladi. Islom yaxshilik va ezgulik maydonida harakat eta olmaydigan insonni bilmaydi. Kambag‘al kishilar Payg‘ambarga (s.a.v.) boylar yaxshi ishlarni qilishda ulardan o‘tib ketayotganlaridan, zero, ular mollarini sadaqa qilayotganlari, faqirlar esa ehson qilishga narsalari yo‘qligidan shikoyat qilib kelishganda, Rasululloh (a.s.) ularga yaxshilik qilishning vositasi faqatgina mol bo‘lmay, balki odamlarga foydasi tegish ham ezgu amal ekanini bayon qilib shunday dedilar: «Albatta, har bir tasbeh siz uchun sadaqadir, amru ma’ruf sadaqadir, nahiy munkar sadaqadir, yo‘ldan kishilarga ozor beradigan narsani olib tashlash sadaqadir, ikki kishining o‘rtasini isloh qilish sadaqadir, kishini uloviga minishiga yordamlashish ham sadaqadir».
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #82 : 30 Sentyabr 2007, 12:27:47 »
   Shunday qilib, Islom yaxshilik eshiklarini odamlarning barchasiga ochib qo‘ydi. Uni hatto ishchi ham, tojir ham, dehqon ham, shogird, ustoz, ayol, ojiz, keksa, mayib, qo‘yingki, iqtisodiy holati jamiyatdagi yaxshilik va ezgulik ishlariga hissa qo‘shishga imkon bermaydigan har bir kishi qila oladi. Dinlari, tillari, vatanlari va jinslari qanday bo‘lmasin, Islom yaxshilikni Allohning barcha bandalariga imkonli qilgan paytda nafslarni komil insoniy xususiyatlarning eng oliy ufqiga ko‘tardi: «Xalqning (maxluq) barchasi Allohning ahli, bas, Unga mahbubrog‘i ahllariga nafliroqlaridir». So‘ng Islom insoniy nafsga yaxshilik va ezgulikni shaxsiy manfaat yuzasidan mahbub ko‘rsatib, qanday xitob qilganiga qarang. U har bir inson ezgu ishining foydasi hammadan oldin o‘ziga qaytishini e’lon qiladi. Ya’ni, u ezgu ishi sababidan savob, muhabbat, maqtov va abadiy Alloh azza va jalla huzurida bo‘lishga sazovor bo‘ladi: «Qanday yaxshilik (mol) infoq-ehson qilsangizlar, bas, o‘zingiz uchundir» (Baqara surasi, 272-oyat). «Kim biron yaxshi amal qilsa, o‘zi uchundir» (Fussilat surasi, 46-oyat).

  Mudom inson hamma narsadan oldin o‘zini sevadigan anoniyat sohibi ekan, bu uslubning insoniyat ruhiyatiga ta’siri shubhasizdir. Shundan baxil saxiylik qiladi, xasis himmat ko‘rsatadi, farzandlari, qarindoshlaridan qizg‘angan boyligini odamlarga ulashadi.

  Alloh taboraka va taoloning: «Allohga qarzi hasana (ixtiyoriy qarz) beradigan kim borki, (Alloh) unga bir necha barobar qilib qaytarsa...» degan oyati (Baqara surasi, 245-oyat) nozil bo‘lganda, Abu Dahdoh ismli bir sahobiy: «Alloh ham bandalaridan qarz so‘raydimi, ey Rasululloh?» deb so‘radi. Rasululloh: «Ha», deganlarida, u: «Qo‘lingizni uzating, yo Rasululloh», dedi. Va o‘zidan boshqaning haqqi bo‘lmagan bog‘ini sadaqa qilganiga Rasulullohni guvoh qildi. U bog‘da yetti yuzta mevaga kirgan xurmo daraxti bor edi. Keyin u xotinining oldiga qaytdi. Xotini va farzandlari  ushbu bog‘da yashashardi. Xotiniga qilgan ishining xabarini berdi. Xotin farzandlarini olib, bog‘dan chiqib keta turib: «Bay’ingda foyda qilding, ey Abu Dahdoh», dedi
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #83 : 30 Sentyabr 2007, 12:29:25 »
Alloh taboraka va taoloning: «Suygan narsalaringizdan infoq-ehson qilib bermaguningizcha, hargiz yaxshilikka (jannatga) yetmagaysiz» qavli (Oli Imron surasi, 92-oyat) nozil bo‘lganda, Abu Talha al-Ansoriy: «Ey Rasululloh, o‘zimga eng mahbub molim – Bayrho (suvi shirin bir quduq)dir. U Alloh uchun sadaqadir. Uning yaxshiligini, ko‘lamini Alloh taboraka va taolo huzurida umid qilaman. Ey Rasululloh, uni Alloh sizga ko‘rsatgan shaklda tasarruf eting», dedilar. Shunda Payg‘ambar (a.s.): «Balli, barakalla! Bu serdaromad mol ekan, foydali mol ekan. Aslini olib qolib, foydasini ehson qil», dedilar.

   Mana shu sadaqa Islomdagi ilk vaqf edi. Shundan vaqf paydo bo‘ldi. Barcha ijtimoiy muassasalar o‘zining go‘zal insoniy risolatini ado etishda yordam beradigan moliyaviy manbalarini ana shu vaqflar hisobiga to‘ldirardilar. Islom hazorasi tarixida barpo bo‘lgan barcha xayriya muassasalarining asosini tashkil qilgan ham vaqf edi. Bu to‘g‘rida ummatiga ilk namuna ko‘rsatgan ham Rasululloh (s.a.v.) edilar. U zot ayrim jangchilar vafot etar chog‘larida tasarrufini Rasulullohning ixtiyorlarida bo‘lishini vasiyat qilgan yettita bo‘stonni vaqf qilib qo‘ydilar. Ularni Rasululloh faqir, miskinlarga, hojatmandlarga atab vaqf qildilar. So‘ng bundan keyin Umar ibn Xattob (r.a.) Haybardagi yerlarini vaqf qildilar. U kishiga sahobalar ergashdilar. Va Abu Bakr, Usmon, Ali, Zubayr, Muoz va boshqalar ham vaqf qildilar. Hatto, molining ma’lum bir qismini vaqf qilmagan sahobiy qolmadi. Bu insoniy ish Umarning xalifalik davrlarida yana bir bor yangilandi. U zot xalifa ekanliklarida Alloh yo‘liga bir yerni vaqf qildilar va muhojir hamda ansorlardan bir nechasini chorlab, ularni bu ishlariga guvoh qildilar. Jobir ibn Abdulloh aytadilar: «Muhojir va ansorlardan Rasulullohning (s.a.v.) qodir bo‘lgan har bir ashoblari molidan bir qismini sotib olinmaydigan, meros qilinmaydigan va hadya etilmaydigan qilib vaqf etib qo‘ydi».

   So‘ng musulmonlar bu ishni avloddan-avlodga davom ettirdilar. Yerlar, bog‘-rog‘lar, hovlilar va hosillarni vaqf etib qo‘ydilarki, bundan islomiy jamiyat sanab, adog‘iga yetish qiyin bo‘lgan darajada muassasalarga to‘lib-toshdi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #84 : 30 Sentyabr 2007, 12:30:49 »
   Bu muassasalar ikkiga bo‘lindi. Ularning bir qismini davlat tashkil qilib, uning uchun ulkan vaqflarni ajratib qo‘ygan. Boshqa bir qismini esa amir, sarkarda, boy va erkag-u ayol, yakka shaxslar tashkil etgan. Bu o‘rinda barcha xayriya muassasalarining turlarini sanashga imkon yo‘q. Lekin ularning muhim va asosiylarga  ko‘z tashlab o‘tish lozim.

   Xayriya muassasalarining birinchilari masjidlar bo‘lib, odamlar Allohning roziligini istab, ularni qurishda musobaqalashardilar. Podshohlar ham o‘zlari asos solgan masjidlarning katta va ulug‘vorligi borasida kim o‘zarga bahslashishardi. Bu o‘rinda Valid ibn Abdumalikning Umaviy jomesini qurishga sarflagan ulkan mablag‘ini zikr qilish kifoyadir. Bu jomeni qurishga sarflangan molning, ishlatilgan odamlarning ko‘pligiga aql bovar qilmaydi.

   Xayriya muassasalarining muhimlaridan yana biri madrasa va shifoxonalar bo‘lib, ularga alohida to‘xtalamiz, inshaalloh.

   Xayriya muassasalari orasida musofir hamda boshqa muhtoj kishilarga qo‘nalg‘a va mehmonxonalar ham mavjud bo‘lgan. Yana Allohning ibodatida odamlardan uzlat etish uchun takya va ibodatxonalar bo‘lgan. Shuningdek, uy sotib yoki ijara olishga kuchi yetmagan kishilarga maxsus uylar qurilgan, umumning yo‘liga suvlar oqizib qo‘yiladigan ariqlar barpo qilingan. Non, go‘sht, sho‘rva va halvo kabi yeguliklar ulashiladigan oshxonalar bo‘lgan. Yaqin vaqtlargacha Sulton Salim takyasi, Damashqdagi shayx Muhiddin takyasi kabi xayriya muassasalari mavjud edi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #85 : 30 Sentyabr 2007, 12:31:26 »
   Yana shunday muassasalardan biri Makkada hojilar qo‘nim topadigan uylar bo‘lganki, bunday uylar juda ham ko‘payib, Makkaning hamma yerini qamrab olgan. Ayrim fuqaholar Makka uylarini ijaraga berish botilligiga fatvo qilishgan. Chunki ularning barchasi vaqf qilib qo‘yilgan edi. Yana cho‘l-sahrolarda quduqlar qazib qo‘yilgandiki, ulardan hayvonlar, ekinlar va musofirlar suv ichishardi. Bunday quduqlar Bag‘dod bilan Makka o‘rtasida, Damashq bilan Madina o‘rtasida va boshqa katta musulmon shaharlari o‘rtasida juda ko‘p edi. O’sha paytda biror musofir tashnalik xatariga yo‘liqmasdi.

   Shuningdek, mamlakatga tashqi hujum xavfini bartaraf etish uchun chegaralarda posbonlar uchun xos makonlar qurilgandi. U yerlarda Alloh uchun qo‘riqchilik qiladiganlarga maxsus muassasalar bor ediki, posbonlar bu yerda qurol-yarog‘, zaxira, yemish va ichimliklar kabi o‘zlariga kerakli barcha narsani topishardi. Abbosiylar davrida Rumning hujumlarini to‘sishda, salb urushlaridagi g‘arbliklarning Shom va Misr mamlakatlariga yurishlarini qaytarishda bunday muassasalarning ta’siri katta bo‘lgan. Bundan tashqari otlar, qilichlar, kamonlar va Alloh azza va jalla yo‘lida urushadigan jangchiga kerakli qurol-yarog‘lar barchasi vaqf qilib qo‘yilgandi. Bu vaqflar esa Islom mamlakatlarida harbiy sanoat rivojlanishida va ulkan sanoat korxonalari qurilishida chuqur iz qoldirgan. Hatto, g‘arbliklar salb urushlaridagi vaqtinchalik sulh kunlarida qurol-yarog‘ sotib olish uchun shu diyorlarga kelishardi. Holat qanchalik o‘zgarganiga qarang. Hozir musulmonlar qurol-yarog‘ masalasida g‘arbliklarga qaram bo‘lib qolgan. Ular esa qurol-yarog‘ni hurmat va istiqlolga barham beradigan shartlar bilan sotishadi.

   Yana xususiy vaqflar ham bo‘lganki, ulardan bo‘lgan kirimlar davlat ojiz bo‘lib qolganda muhorib qo‘shinga sarf qilinardi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #86 : 30 Sentyabr 2007, 12:31:49 »
   Ijtimoiy muassasalardan biri – yo‘llar, to‘g‘onlar va ko‘priklarni isloh etish uchun tuzilgan vaqflardir. Vaqflardan yana shundayi bor ediki, kishi kattagina yerini hammani ko‘mish mumkin bo‘lgan umum qabristoni uchun atab qo‘yardi. Yana vafot etgan kambag‘allarni kafanlash, ko‘mishga hozirlash va dafn etish uchun ham alohida vaqflar bor edi.

   Ijtimoiy birdamlikni yuzaga keltirish uchun tuzilgan xayriya muassasalari eng hayratlanarli muassasalardan edi. Bu yo‘nalishda tashlandiq bolalarni, yetimlarni xatna va tarbiya qilish uchun kafil muassasalardan tortib, nogiron, ko‘r va mayiblar rioyasi uchun tashkil etilgan g‘aribxonalargacha topish mumkin edi. Bu muassasalarda ularga kerakli bo‘lgan hamma narsa, hurmat-e’tibordan tortib oziq-ovqat, kiyim-kechak, ta’limgacha mavjud bo‘lgan.

   Yana mahbuslarning ahvolini yaxshilash, yashash sharoitlarini o‘nglash va salomatliklarini saqlash, kerakli yeguliklar bilan ta’minlash uchun ham muassasalar mavjud bo‘lgan. Ko‘r va nogironlarni yetaklab, xizmatini qiladiganlarga madad ko‘rsatish uchun alohida muassasalar bor edi.

   O’zining yoki valiylarining qo‘li kaltalik qilib, uylanish va mahr berish xarajatlarini ko‘tarolmaydigan bo‘ydoq yigit va qizlarning sarfiyotini bo‘yniga olib, nikoh marosimlarini o‘tkazib beradigan alohida muassasalar ham bo‘lgan. Bu – mehribonlik va rahm-shafqatning go‘zal ko‘rinishlaridan bo‘lib, bunday munosabatga bugun yanada muhtojmiz!
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #87 : 30 Sentyabr 2007, 12:32:29 »
   Shuningdek, onalarga sut va shakar bilan yordam beradigan muassasalar bo‘lganki, ular hozirda mavjud sut berish nuqtalaridan xolis Alloh azza va jalla yo‘lida yaxshilik qilishi bilan ajrab turgan. Salohiddinning qilgan ezgu ishlaridan biri – Damashqdagi qal’a eshiklaridan birida (bu eshiklar hozir ham bor!) sut oqadigan nov qilib qo‘ygan. Boshqa bir tarnovda esa shakarli suv oqqan. Onalar bu yerga haftada ikki bor kelib, go‘daklariga kerakli sut va shakarli suvni olib ketganlar...

   Xayriya muassasalarining eng g‘aroyibi uylariga olib ketayotgan qatiqlarini qo‘llaridan tushirib, idishini sindirib qo‘ygan bolalar uchun ochilgan qatiq vaqflaridir. Bolalar ushbu muassasaga kelishardi-da sindirib qo‘ygan qatiq idishlari o‘rniga qatiq to‘la yangi idishni olib, hech narsa bo‘lmagandek uyga kirib borishardi.

   Shunday muassasalardan oxiri zikr qiladiganimiz, bu – kasal hayvonlarning muolajasi, ovqatlanishi, ojiz paytida rioyasini qilishga mas’ul bo‘lgan muassasalardir. Hozirda Damashqdagi shahar o‘yingohi qurilgan Marjal-Axzar (yashil o‘tloq) bunga misol bo‘ladi.

   Islom hazorasi soyasida barpo etilgan xayriya muassasalarining ushbu o‘ttiz turi oldin o‘tgan millatlardan birortasida bo‘lganmi? Ulardan ko‘pini hozirda mavjud hazoralar soyasida uchrata olamizmi? Shubhasiz, bu – butun dunyo g‘aflat, jaholat, qoloqlik va zulm ostida bo‘lgan kunda musulmonlarga nasib etgan barhayotlik yo‘lidir. Shubhasiz, bu – qiynalgan insoniyatdan dard va alamini ketkazgan barhayotlik yo‘lidir...
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #88 : 30 Sentyabr 2007, 12:34:44 »
   Madrasalar to‘g‘risida so‘zlanadigan bo‘lsa, ular qo‘mondon, ulamo, tujjor, podshoh va amirlar tomonidan hadya qilingan juda ko‘p vaqflar evaziga bunyodga kelgandi. Ularning soni haddan ortiq ko‘p edi. Islom olamining bo‘yi-yu enidan kezib, o‘nlab muallim va mudarris ta’lim berayotgan bir necha madrasadan holi biror shahar yoki qishloqni uchratmas edingiz.

   Masjidlar Islom hazorasidagi madrasalarning ilk urug‘i bo‘lgan. Ular faqatgina ibodat o‘rni bo‘lmay, balki masjidlardan madrasa o‘rnida ham foydalanilgan. Ularda musulmonlar o‘qish, yozish, Qur’on, shar’iy ilmlar, til va boshqa turli fanlarni o‘rganganlar. Keyinchalik masjidning yonida maktablar tashkil etilib, ular o‘qish, yozish, Qur’on va arabiy, riyoziy ilmlardan ta’lim olishga ixtisoslashtirildi. Bu maktablar hozirgi davrimizdagi ibtidoiy madrasalarga o‘xshab ketardi. Ular juda ko‘p bo‘lib, hatto Ibn Havqal Saqamiyya bir shaharda ana shunday maktablardan uch yuztasini sanab bergan. Ular ba’zan katta bo‘lib, ming tolibni o‘ziga sig‘dirgan. Abul Qosim al-Balxiyning tarixida zikr qilinishicha, uning maktabida uch ming shogirdi tahsil olgan. Maktab shu darajada katta bo‘lganki, tolibi ilmlarni nazorat qilish, kuzatib turish uchun eshak minib yurishga majbur bo‘lardi.

   Keyinchalik maktab va masjidlar yonida madrasalar qad ko‘tara boshladi. Bu madrasalardagi darslar hozirgi zamondagi o‘rta va oliy o‘quv dargohlaridagi mashg‘ulotlarga o‘xshab ketardi. Ta’lim olish esa, barcha tabaqa uchun bepul bo‘lgan. Ta’lim olish huquqi millat farzandlarining hammasi uchun barobar edi. Bunda kambag‘alning o‘g‘li boyning o‘g‘li yonida o‘tirar, tojirning farzandi esa hunarmand va dehqon farzandi qatorida dars tinglardi.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: ISLOM HAZORASI. Ahmad Muhammad
« Javob #89 : 30 Sentyabr 2007, 12:35:34 »
   Ta’lim olish ikki xil edi: 1. Moddiy ahvoli otalari nafaqasi hisobiga yashashga imkon bermaydigan g‘arib talabalar uchun doxiliy (ichki) ta’lim. 2. Kechqurun ahli bayti va tanishlarinikiga qaytishni xohlaganlar uchun xorijiy (tashqi) ta’lim. Ta’limning doxiliy turi ham bepul bo‘lib, tolib uchun oziq-ovqat, tunashga, mutolaaga va ibodatga shart-sharoit muhayyo etilgandi. Shu sababdan hamma madrasalar ichida masjid, o‘qish zallari, talabalarning yotoqxonalari, kutubxona, oshxona va hammomlar bo‘lgandi. Ba’zi madrasalar bulardan tashqari badantarbiya mashqlari uchun ochiq havoda o‘yingohlarga ham ega edi.

   Islom olami to‘lib-toshgan bunday madrasalarning namunalari hozir ham mavjud. Damashqda buyuk qahramon Nuriddin ash-Shahid asos solgan «Nuriya» madrasasi hali ham bor. Madrasa hozir «Hayyotiyn» bozorida bo‘lib, hanuzgacha islomiy hazora zamonidagi madrasalar me’morchiligiga tirik namuna vazifasini bajarmoqda. Sayyoh ibn Jubayr hijriy yettinchi asr boshlarida uni ziyorat qilgan va hayratlanib quyidagilarni yozgan: «Nuriddin rahimahullohning madrasasi dunyo madrasalarining eng go‘zallaridandir. Ajib qasrlardan bir qasrdir. Unda suv ulkan daryo qa’ridan oqib kelib, hovli o‘rtasidagi katta hovuzga kelguncha uzun ariqcha uzra marvariddek tovlanadi. Bu go‘zallikdan ko‘zlar hayron qoladi». Zamonlar o‘tishi bilan ushbu madrasadan hozir faqat ayvon qolgan. Unda muhozaralar xonasi, masjid, mudarrislar uchun, yana ularning dam olishlari uchun xona bo‘lib, hozirdagi jomea kulliyalaridagi ustozlar xonasi vazifasini o‘tagan. Bunda yana bosh mudarris oilasi bilan yashaydigan uy, talabalar va madrasa xizmatchilari uchun yotoqxonalar bo‘lgan.

   Bunga o‘xshash holni Halabdagi «Sha’boniyya», «Usmoniyya» va «Xusraviyya» madrasalarida ham ko‘rish mumkin. Ularda ham talabalar uchun yotoqlar, dars o‘tish zallari bo‘lgan. Oldiniga talabalar madrasada ovqatlanardilar. Keyinroq madrasaga mansub talabalar uchun har oy oxirida ma’lum miqdorda haq (stipendiya) beriladigan bo‘ldi.
Never say "never"

 

Ahmad Muhammad. Haq hamisha g'olib (Umar ul-Foruq)

Muallif Munira xonimBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 124
Ko'rilgan: 43295
So'nggi javob 12 Iyul 2008, 09:09:21
muallifi AbdulAziz
Ahmad Muhammad. Ota-ona rizosi

Muallif DoniyorBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 54
Ko'rilgan: 32211
So'nggi javob 02 Dekabr 2007, 01:07:13
muallifi AbdulAziz
Ahmad Muhammad. Rasululloh (s.a.v.) qaytarganlar

Muallif MuslimaxonBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 72
Ko'rilgan: 31795
So'nggi javob 02 Dekabr 2007, 02:30:54
muallifi AbdulAziz
Muhammad Sharif Juman, Ahmad Muhammad. Dinda savolim bor

Muallif AbdulAzizBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 6
Ko'rilgan: 7218
So'nggi javob 14 Iyul 2008, 01:52:07
muallifi AbdulAziz
Ahmad Muhammad Tursun. Qaynona va kelin

Muallif MuslimаBo'lim Axloq-odobga oid kitoblar

Javoblar: 38
Ko'rilgan: 45979
So'nggi javob 16 Yanvar 2012, 15:46:23
muallifi AbdulAziz