Muallif Mavzu: O'zbek udumlari  ( 56564 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
O'zbek udumlari
« : 07 Oktyabr 2007, 11:16:46 »
Ushbu mavzuda shu shu nomli kitob asosida insonning dunyoga kelib,yashab,to umri poyoniga yetib tuproqqa qo’yilgungacha unga hamroh bo’ladigan eng asosiy urf-odatlar,taomillar,udumlar haqida fikrlashamiz.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #1 : 07 Oktyabr 2007, 11:21:25 »
Tavallud.Beshik.Alla.
  Tavallud topgan bolaning qulog’iga ota-bobolarimiz birinchi navbatda bir mulla chaqirib,azon ayttirganlar.Azon aytilganda bolaning qulog’i ochilgan.Odamlarni eshitish,tinglash qobiliyati shakllana boshlagan.Ismi ilk bor chaqaloqning o’z qulog’iga singdirilgan.So’ng uning chillasi – kichik chilla va katta chilla o’tkaziladi.Kichik chilla yigirma kungacha,bolaning onasi,enagasidan bo’lak yoniga,chillalik bo’lgani uchun hech kim kiritilmaydi.Katta chillasi,qirq kun o’tganidan keyin bolani beshikka belash marosimi bilan o’tadi.
  Chillaning ma’nosi shuki, belgilangan muayyan muddat davomida (kichigi 20 kun,kattasi 40 kun) xonadonga begona odam kiritilmaydi.Namozshomdan keyin hech kim ko’chaga chiqmaydi,bemahalda ko’chadan hovliga birov kirmaydi.Chillali joy desangiz,zarurmand,shoshilinch mehmon ham musulmon bo’lsa, tushunadi.Ertasi,kun yorug’ida xonadonga mehmon tashrif buyuradi.yangi dunyoga kelgan bolani yomon ko’zdan,ins-jinsdan asrash uchun shunday qilinadi.
  Tavallud topgan bola bosh farzand bo’lsa,bozordan borib beshik sotib olinadi.Ikkinchi yo navbatdagi farzand bo’ladigan bo’lsa,opa-akasining beshigiga belanadi.Beshik – bola oyoqqa turguncha yotadigan,yashaydigan joyi,boshpana uyidir.
   Mustahkam,qulay,yaxshi,xosiyatli bitta beshik bir oiladagi o’n farzandnigina emas,uch-to’rt avlodni tarbiyalab,voyaga yetkazishi mumkin.O’zbeklar,tojiklarda bobosi,otasi yotgan beshikda tarbiya topgan bola-nabiralar bor.Yosh onalar ixlos qo’yib,mana shunday xosiyatli,qadimiy beshiklarda o’z bolalarini boqishni afzal ko’radilar.O’zbek shuning uchun beshikni muqaddas bilib,hech qachon yosh chaqalog’i bo’lmasa ham tashlab yubormaydi.
  Beshik bor joyda bola bo’ladi.Bola bor joyda alla aytilishi tabiiy.Onalar qadimdan o’z bolalari beshigi tepasida kechasi bo’lsin,kunduzi bo’lsin,alla aytib kelishgan.Allalarda xalq turmushining juda ko’p qirralari o’z in’ikosini topgan.Alla o’z ohangi bilan bolaga ona nafasini yetkazib turadi.Go’dakni xotirjam qilati,elitadi,orom olib uxlashiga imkon beradi.
   Allalarga onalar o’z his-tuyg’ulari,orzu-armonlari,istak-niyatlarini,dard-hasratlarini ham qo’shib aytganlar.Alla axloqiy,tarbiyaviy,an’anaviy ijod namunalaridan iborat bo’lgan.Alla tinglagan bola onaga mehrni sut bilan o’z taniga,shuuriga singdiradi.Alla insonda,ong qatlamlarida bir umr mungli,xazin,nurli qo’shiq bo’lib saqlanib qoladi.Alla eshitmagan bolada bu xususiyatlar bo’lmaydi.Manqurtlik mana shundan kelib chiqadi.Bola o’z onasini o’zga ayollardan farqlay olmaydi.Unda o’ziga onalik xislatini topolmaydi.Alla nafaqat onaning bolaga mehri,balki bolaning onaga mehr-oqibatini ham ma’nan ta’minlaydi.
  O’zbek onasi alla aytarkan,bu allalar bir-biriga sira o’xshamaydi.Hatto bir onaning bugun aytgan allasi kechagisiga o’xshamasligi mumkin.Ayni paytda,allalarda hamma ona va bolaga xos bo’lgan umumiylik ham bor.Bu mehr-muhabbat!Mana fikrimiz debochasida bir emas,ikki emas,naq uch udumimiz haqida bilib oldik.Endi,sizlarga savol bilan murojaat qilmoqchiman: yuqoridagi urf-odatlarimiz taomilga xos tashkillashtirilyaptimi?Ya'ni,ularga jamiyatimizda nechog'lik amal qilinyapti?
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

AbdulAziz

  • Forum Administratori
  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 6942
  • -oldi: 12023
  • Xabarlar: 20359
  • Jins: Erkak
  • Sevelim, sevilelim. Yunus Emre
    • Ziyo Uz
Re: O'zbek udumlari
« Javob #2 : 08 Oktyabr 2007, 06:57:03 »
Assalomu alaykum!
Go'zal mavzu uchun tashakkur!

Haqiqatda ham yosh o'zbek oilalalari, yoshlar uchun bu ma'lumotlar juda ham foydalidir. Umri va hayoti islom bilan o'tgan ota-bobolarimiz farzandning har tomonlama: jismoniy, ruhiy, islomiy tarbiyasi uchun doimo mas'ul bo'lishgan va bir qancha tadbirlarni ishlab chiqishgan.

Yangi tug'ilgan chaqaloqning qulog'iga azon aytilishi ham bejizga emas. Chunki chaqaloqning birinchi eshitadigan kalomi Alloh bo'ladi. Alloh kalimasini eshitgan chaqaloq agar ota-onasi islomiy tarbiya bersa, inshaalloh umr bo'yi yo'ldan adashmaydi. Odatda aynan azon ayttirilgan kuni chaqaloq uchun aqiqa ham o'tkaziladi. Bu amal haqida siz olgan manbada yozilmagan bo'lsa kerak. Bu amal ham farzand kamolotiga katta hissa qo'shadi. Chilla ham ahamiyatli narsa bo'lib, odatda chaqaloqlar ma'sum bo'ladilar. Ma'sum, gunohsiz insonlarga shayton va kofir jinlar doim hujumda bo'ladilar. Shuning uchun chilla saqlash, chaqaloq bor uyga begonlaraning kiritilmasligi, shomdan keyin chaqaloq va ota-onaning ko'chaga imkon qadar chiqmasligi ehtiyot choralaridandir.

Beshik bizning xalqlarimizning milliy udumi bo'lib, undan to'g'ri va tartibli foydalanib, gigienik qoidalarga amal qilinsa, chaqaloq uchun katta foydalari bor ekan. yana xalqimizda beshik to'yi degan udum (bunda chaqaloqni kattaroq yoshdagi ayol beshikka belaydi. Marosimda asosan mahallaning yosh bolalalri chaqirilib, ularga turli shirinliklar ulashiladi) mavjud bo'lib, agar bu shukrona tarzida, hatmi qur'on qilinib, yosh bolalarni shirinliklar bilan xursand qilinadigan bo'lsa, yaxshi amaldir. lekin bu udum tarkibida ba'zida birqancha bid'at amallar bajariladi. Ba'zi joylarda chaqaloqni o'tdan aylantirish kabi amallar mavjud ekan. Bu Islomga umuman ziddir.

Alla. Manimcha butun dunyo onalari alla aytishsa kerak. Ko'pchilik allani bir qo'shiq sifatida e'tirof etadi. Aslida allaning ma'nosi Alloh so'zidandir. Qadimda onalarimiz yangi chaqaloqning shuuriga Allohning kalomini singdirish uchun uni uxlatishda ham Alloh, Alloh deb yaxshi niyatlar qilib, Allohdan so'rab, farzandga xush yoqadigan qiroatda alla aytishgan. Allohning yodi, so'zi chaqaloq shuuriga singib, uni orom oldirgan. Keyinchalik esa bu so'z alla ko'rinishiga kelib qolgan.

Endi savollaringizga kelsak,
Yuqoridagi urf-odatlarimiz taomilga xos tashkillashtirilyaptimi?
Ya'ni, ularga jamiyatimizda nechog'lik amal qilinyapti?

Musulmonchilikdan xabari bor o'zbek xonadonlarida ushbu amallar imkoniyat darajasida amalga oshirilyapti.
Ba'zi zamonaviy o'zbek oilalalrida esa bu holatlar bilan bog'kiq yangi "udumnlar" paydo bo'lgan. Bular na shariatga to'g'ri keladi va na udumlarimizga. Mana shunday yangi udumardan biri chaqaloq tug'ilganda tantanalar bilan, karnay-surnaylarda chaqaloq va uning onasini limuzinda (boshqa moshinada kelish go'yo uyat) lib kelish. Bundan tashqari yaqinlarini kafega taklif qilib, bu yangilikni "yuvib berish".

Bu haqda yana boshqa userlarimizning fikr-mulohazalarini kutamiz.
Ilm o'rganish - Allohdan qo'rqish, uni talab qilish - ibodat, izlash - jihod, bilmaganga o'rgatish - sadaqa, uni o'z ahliga o'rgatish - Allohga qurbatdir. Ilm - tanholikda hamroh, hilvatda - do'st, to'g'ri yo'l ko'rsatuvchi - dalil, begonlar oldida - eng sodiq do'st, Jannat yo'lining minorasidir.
Hazrati Umar ibn Hattob r.a.

mansur_bek

  • Newbie
  • *
  • Rahmat
  • -aytdi: 0
  • -oldi: 3
  • Xabarlar: 35
Re: O'zbek udumlari
« Javob #3 : 09 Oktyabr 2007, 01:11:39 »
Assalamu-alekum yuqoridagi fikrla juda o'rinli lekin

Iqtibos
Chilla ham ahamiyatli narsa bo'lib, odatda chaqaloqlar ma'sum bo'ladilar. Ma'sum, gunohsiz insonlarga shayton va kofir jinlar doim hujumda bo'ladilar. Shuning uchun chilla saqlash, chaqaloq bor uyga begonlaraning kiritilmasligi, shomdan keyin chaqaloq va ota-onaning ko'chaga imkon qadar chiqmasligi ehtiyot choralaridandir.

bu fikrga e'tirozim bor.CHilla bu bid'at narsa ,chilla saqlash esa irimdir.Malumki islomda irim yoqdir.Lekin yangi chaqaloqni dunyo hayotiga ko'nikishi uchun ma'lum vaqt ehtiyot qilinadi.Koz tegishi dinda bor ya'ni nabiy s.a.v ning bu sozlari" Nazar tuyani qozonga.insonni qabrga yetaklaydi" haqiqatdir.SHu sabab chaqaloq ehtiyot qilinadi lekin irim va gumonlar bilan emas.Allahga tavakkul va duo ,umid va qadarga ishonch bilan.


Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #4 : 15 Oktyabr 2007, 13:27:05 »
Assalomu alaykum!
 Mana,yangi mavzumizni Bismilloh deb boshlab oldik.Bir qancha fikrlar ham bildirildi.Ibtido qanchalik go'zal bo'lsa,uning davomi ham shunday davom etar ekan.Demak,navbatdagi udumimiz haqida gaplashsak...

                                                Ismu sharif
  Dunyodagi barcha jonli-jonsiz narsalarning,hatto oniy voqea-hodisalarning ham o’z nomi,ismi,atamasi bor.Ismlarda har bir narsaning ,voqea-hodisalarning ahamiyatli tomonlari aks etadi.Xalq orasida odam bolasi o’z xulq-atvori,fe’li va shu jumladan,ismi bilan tug’iladi,degan gap bor.Ota-onalarning ximati o’z farzandlariga munosib nomni topib qo’yishdan iboratdir.
 Qadimgi ota-bobolarimiz boshqa odatlar qatori ism qo’yish odatini ham tark etmaganlar.Ism tug’ilgan bolaning qaysi urug’dan,qanday sulolaning nechanchi avlodi ekanligi,uning tavallud topgan vaqti,joyi,salomatligining ahvoli,bola tanasidagi alohida belgilar va boshqa omillarga qarab,kitob ko’rib qo’yilgan.Albatta o’g’il bolalarga atalgan ismlar qizaloqlarnikidan farq qilgan.Ism qo’yish odatda qishloq,mahalla-guzarning keksa,o’qimishli,donishmand kishilari imtiyozida bo’lgan.Ba’zan muayyan oilaning eng keksa yoshli oqsoqoli,buvisi zimmasida qolgan.Ayrim hollarda chaqaloqlarning quloqlariga azon aytib,ular qulog’ini ochadigan so’fi,mullalar ixtiyorida bo’lgan.Bolaga ism qo’yish g’opyatda jiddiy,ma’suliyatli udum sanalib,bu ism bo’lajak fuqaroning kelajak taqdiri-a’moli,hayot yo’liga ta’sir qiladi,deb tushunilgan.
  Ayonki hozirgi vaqtda ko’pchilik o’tmishda o’tgan buyuklarning,shohlarning ismlarini qo’ishni yoqtirishadi.Biroq,aqidalarga ko’ra bunday ismlarni bolaning ko’tara olishi yoki olmasligiga ham qarab qo’yish kerak.Xalqda bular yuki og’ir ismlar deyiladi.
  Baribir,ism qo’yishda muvofiqlik,mutanosiblik bo’lgani tuzuk.Aytaylik,Temur yoxud Ulug’bek,Jahongir,Muhammad deb ism qo’yilsa-yu, bola ulg’ayganda bu ismlarga munosib bo’lmay,harom-harish,yomon ishlarni qilib yursa, albatta,bunday nomlarning obro’yini tokadi.
  Avvalo ismlar mavridi bilan Xudoyi payg’ambarlarning nomlari asosida Rasul,Akbar,G’ani,Muhammad singari atalgan.Bu bilan farzand olloh Taoloning marhamatidan dunyoga keldi,umri uzun bo’lsin,Xudo yorlaqasin degan niyat qilingan.Xudoyberdi,Olloberdi,Tangriberdi singari ismlar aksariyat paytlarda qizlar orasida tug’ilgan yagona o’g’il bolaga, tilab olingan farzandlarga qo’yilgan.Bola tug’ilgan fasli,vaqt va marosim davriga qarab: Bahor,Navro’z,To’ychi,Bayram singari nomlar bilan atalgan.
  Ism qo’yish odatida o’g’il-qizga ota-onaning,aka-opalarining ismi ham muayyan o’rin tutadi.Keyingi nomlar shu ismlarga uyqash tarzda qo’yiladi.Masalan, Naim,Karim,Salim,Mahmud,Mas’ud,Maqsud singari
  Bola tug’ruqxonada tavallud toparkan,otadan yetti kun orasida farzandi uchun guvohnoma keltirish talab qilinadi.Guvohnoma yozilayotganda “Ismingizni ma’nosi nima?” kitobida jo bo’lgan turkiy xalqlar va o’zbek millatiga mansub ismlar ro’yxatidan foydalanish maqsadga muvofiqdir.Ko’pgina  shahar va qishloqlarimizda esa bu yangi rasmga ko’p ham rioya qilinavermaydi.Hozir shaharda bo’lsin,qishloqda bo’lsin, o’z davriga qarab,ba’zi bir ismlar nihoyatda ko’payib ba’zilari esa mutlaqo tanqislashib,yo’qolib ketayotir.
  Hozirgi kunda bolaga ism qo’yish muayyan an’analar,tarixning murakkab sinovlaridan o’tgan udum-odatlarga rioya qilmay,shunchaki urf ketidan quvish tufayli yosh ota-onalar biror kitob qahramoni,kino yulduzi,atoqli shaxs,tarixiy zotlar ismlarini o’z farzandlariga o’rni bo’lsa-bo’lmasa qo’yib oqibatda ularni noqulay ahvolga solib qo’ymoqdalar.Eskiyu yangi bo’lishidan qat’iy nazar,o’ziga munosib nom qo’yilmagan bola kelajakda ota-onasi,bobo-buvisidan domongir bo’ladi.Bunga haqqi bor ham albatta.Ba’zan bu norozilik o’z nomini o’zgartirish bilan tugaydi.
  Kishilar o’rtasidagi muomalada ismlarning to’g’ri talaffuz etilishi muhim ahamiyatga ega.Bir-birlarini ko’nglidan yaqin olib,ardoqlivchi odamlar ismlarining yoniga “jon” qo’shimchasini aytib chaqirishadiki,bu ikki o’rtadagi munosabatlarda iliqlik tug’diradi.
  E’tibor bo’lsangiz, qariyalar, “hoy”, “hey” deya bir-birini chaqirishayotgan bolalarga,albatta tanbeh berishadi.Shuningdek,ismlarning yarmini aytib,yarmini qoldirib aytish,ruschaga aylantirib chaqirish katta madaniyatsizlik hisoblanadi.Gulchehra,Gulnora,Gulandom singari xilma-xil chiroyli ismlarning faqat “Gulya” nomi ostida jamlanishi kechirilmas holdir.
  Er-xotinlar bir-birining nomini aytib chaqirishmaydi.Juda zaruriyat tug’ilganda,ular bir-birlarini katta farzandlarining nomi bilan atashadi.Bu hol sharqona nafis munosabatning bir belgisidir.Ammo, fozirda bu nafosatga darz ketyapti.
  O’zbekchilikda tarbiya o’g’il-qizga nom berish,ism qo’yishdan boshlanadi.Ota-onaning burchi bolasiga munosib ism qo’yib,qo’lini halollab,boshini ikkita qilishdan iboratdir.Shuning uchun xalqimizda “ota bolish oson – otalik qilish qiyin” degan naql bor.Murakkab hayot yo’lida to’g’ri ism olgan o’g’il-qiz ota-onaning,avlodning munosib davomchilari bo’lib,bu yo’lda kattalarga yordam berishlari talab qilinadi.
  Yuqorida,diqqat qilib o'qisangiz,hozirda dolzarb bo'lgan uch muammo haqida fikr ketdi:
 1. Ism qo'yish
 2. Oilada ota-ona,farzand bilan muloqot
 3. Ko'cha-ko'y,mahallada do'st,birodarlarni ismi bilan chaqirish muammolari.
 Ular haqida fikrlaringizni kutamiz.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Laylo

  • Mehmon
Re: O'zbek udumlari
« Javob #5 : 17 Oktyabr 2007, 06:39:39 »
AQIQA
(sunnat to‘yi)


Farzandga ism qo‘yish va uning sochini oldirish uchun tavalludining yettinchi kunida qo‘y so‘yib, xalqqa ehson va ziyofat berish aqiqa marosimi deyiladi.

Imomi A’zam mazhablariga ko‘ra, aqiqa qilish mustahabdir.

O‘g‘il bolaga ikkita, qiz bo‘lsa, bitta qo‘y so‘yiladi. Aqiqaga so‘yiladigan qo‘y qurbonlik molining sifatiga teng bo‘lishi kerak. Agar bunday sifatli qo‘y topilmasa, imkoniyatiga qarab, topganini so‘yaveradi. Qo‘y so‘yishga imkoni bo‘lmasa, echki ham kifoya qiladi. Ammo aqiqa uchun parranda so‘yish joiz emas.

Hozirgi zamonda ko‘p joylarda faqat o‘g‘il bolalarga aqiqa qilinib, qizlarning aqiqasi odatdan chiqarilgan. Holbuki, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam “Al g‘ulomu murtahinun biaqiqatihi”, ya’ni bolaning ofat va kasalliklardan salomat bo‘lishi aqiqaga bog‘liqdir, - deb marhamat qilganlar.

Laylo

  • Mehmon
Re: O'zbek udumlari
« Javob #6 : 17 Oktyabr 2007, 06:39:50 »
Hazrati Rasululloh sallallohu alayhi vasallam payg‘ambar bo‘lganlaridan so‘ng o‘zlariga aqiqa qildilar. Hazratning bu amallari aqiqa o‘z muayyan vaqtidan o‘tsa ham, soqit bo‘lmasligiga dalildir. Aqiqani tavalludning yettinchi kunidan tashqari, o‘n to‘rtinchi yoki yigirma birinchi kunlarida qilish kitoblarda tavsiya qilingan.

Aqiqa qo‘yini so‘yish vaqtida quyidagi duo o‘qiladi. “Alohumma hozihi aqiqatu fulonin (bolaning ismi aytiladi) damuho bidamihi va azmuho biazmihi va jilduho bijildihi va sha’ruho bisha’rihi, Allohummaj’alho fidoan liibni fulonin (otasining ismi aytiladi) fidoan minan nor”. Ya’ni “Parvardigoro! Bu falon(bolaning ismi aytiladi)ning aqiqasidir, qoni uning qoniga, go‘shti uning go‘shtiga, suyaklari suyaklariga, terisi uning terisiga va juni juniga badaldir. Xudovondo, ushbu aqiqa molini falonchining (otasining ismi aytiladi) farzandi uchun do‘zax o‘tidan fido qil!”

Aqiqa uchun so‘yiladigan hayvonning suyaklari sindirilmaydi, bo‘g‘inlaridan ajratilib, bir qismini doyaga, qolganini xom holda yoki pishirib xalqqa beriladi.

Laylo

  • Mehmon
Re: O'zbek udumlari
« Javob #7 : 17 Oktyabr 2007, 06:40:10 »
Aqiqa qilingan kuni bolaning sochini oldirib, sochining vazni barobarida elga tilla, nuqra (kumush) yoki pul sadaqa qilinadi. Garchi qizlarning bolaligida sochini oldirish joiz bo‘lsa-da, ba’zi kitoblarda qiz bolaning sochini oldirmaslik aytilgan. Ulug‘larimiz va o‘tgan ajdodlarimiz qiz bolalarni hatto yoshligida ham sochini kesishdan ehtiyot qilganlar.

Holbuki, bizning zamonamizda boshqa dinlardan o‘tgan vayron va botil odat, ya’ni ayol-qizlarning soch kesishi an’anaga aylanib bormoqda. Mo‘’tabar kitoblarda ayollarning beuzr soch kesishlari mutlaqo harom deyilgan.

Payg‘ambar alayhissalom: “Man tashabbaha biqavmin fahuva minhum”, ya’ni o‘zini bir qavmga o‘xshatgan kishi ham o‘sha qavmdandir, - deb marhamat qilganlar. Boshqa hadislarida Rasululloh sallalohu alayhi vasallam ayollar kiyimini kiygan erkakka va erkaklar kiyimini kiygan ayolga hamda o‘zini ayolga o‘xshatgan erkaklarga va o‘zini erkaklarga o‘xshatgan ayollarga la’nat aytganlar.

Agar farzand kindigi kesilgan yoki xatna qilingan holda tug‘ilsa, uni fazilatli va barakotli deb bilish kerak. Zero, barcha payg‘ambarlar shunday sifatda tavallud topganlar. Faqat Ibrohim xalillulloh sakson yoshlarida o‘zlari o‘zlarini sunnat qilganlar. Shundan xatna qilish sunnat bo‘lib qolgan.  ("Nikoh va oila" risolasidan)

Laylo

  • Mehmon
Re: O'zbek udumlari
« Javob #8 : 17 Oktyabr 2007, 06:40:52 »
ISM QO‘YISH

Otaning zimmasidagi farzand haqlaridan biri, tug‘ilganidan yetti kun o‘tgach, unga chiroyli va ma’nosi ham go‘zal bir ism qo‘ymoqdir. Zero, ism egasining xulq atvoriga, hatto taqdiriga ham ta’sir qiladi. Qiyomat kunida ham insonlar ismi bilan chaqiriladi.

O‘g‘il bolalarga payg‘ambarlarning (alayhimus salom) muborak ismlarini qo‘yish maqsadga muvofiqdir. Ismlarning yaxshirog‘i Abdulloh, Abdurrahmon, Muhammad, Ahmad va shu kabilardir.

Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam ma’nosi yomon ismlarni o‘zgartirar edilar. Masalan, hazrati Umar roziyallohu anhuning qizlari Osiya (gunohkor) ismini Jamila (chiroyli, go‘zal) deb o‘zgartirganlar.

Ba’zi ulug‘lar kiborlarga xos ismlardan or qilib, o‘z ismlarining faqir, ya’ni kamtarin bo‘lishini istashgan. Hazrati Alisher Navoiy ham bu borada “Nasoyim ul-muhabbat” asarlarida quyidagi hikoyani keltirganlar:

 “Hazrat Xusrav Dehlaviy rahmatullohi alayh debdurki, bir kun mening xotirimg‘a keldiki, Xusrav ulug‘lar otidur, ne bo‘lg‘ay edi, agar menda faqr oti bo‘lsa erdiki, Hashr kuni meni ul ot birla atasalar erdi va bu xotirni hazrat shayx Nizomuddin Avliyoga arz qildim. Dediki, solih vaqtda sening uchun ot tilalgay va men bu intizorda bo‘ldum. Bir kun shayx dediki, bizga mundoq makshuf bo‘ldiki, qiyomat kuni seni Muhammad Kosales degaylar”6.

Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning muborak ismlarini farzandlarga qo‘yish mumkin, hatto fazilat hisoblanadi. Ammo Abulqosim deya kunyalari bilan atash joiz emas.

Laylo

  • Mehmon
Re: O'zbek udumlari
« Javob #9 : 17 Oktyabr 2007, 06:41:40 »
Farzandga payg‘ambar yo farishtalar ismlaridan qo‘yilsa, unga dashnom berish, so‘kish, la’natlash va masxara qilish mumkin emas. Mabodo ota-ona bu farzandni tarbiyalash uchun koyishdan boshqa chora topolmasa, u holda bolaning ismini aytmay, “sen falon” deb aytsin.

Muhammad ismli bolani e’zoz va ikrom qilish lozim. Quyidagi hadisi sharif ham shunga dalolat qiladi: “Qachonki, bolaga Muhammad deb ism qo‘ysangiz, albatta, unga ikrom ko‘rsatinglar, u o‘tirgan joyni keng va ochiq qilinglar. Unga achchiq va qattiq yuz bilan boqmanglar”.

Bolaga ma’nosiz va xalq orasida hijolat qiladigan ism qo‘yish durust emas. Masalan: Qo‘chqor, Bolta, Tesha, O‘roq, Chori, Panji va hokazo.

Farzandga yaxshi ism qo‘yilgandan keyin, uni chala-yarim qilmay, to‘liq va go‘zal talaffuz qilish kerak. Afsuski, xalqimiz orasida ismni qisqartirib aytish odatga aylanib qolgan. Bu yomon odatning boshlanishi oiladan, ota-onadan bo‘ladi. Masalan, Abdullohni (ma’nosi Allohning bandasi degani) Avdilo yo Avdi deb chaqiriladiki, bu ism egasiga hurmatsizlikdir. Qolaversa, chaqirgan kishining ham fasohat va madaniyatdan uzoqligiga dalolat qiladi.

Shuningdek, ota-ona, ustoz va katta yoshdagi kishilarning ismlari bilan o‘zlariga murojaat qilish hamda er-xotin bir-birlarining ismlarini aytib chaqirishlari beadablik sanaladi.

Chala yoki o‘lik tug‘ilgan bolaga ham ism qo‘yish kerak. Agar farzand jonsiz tug‘ilsa yoki tug‘ilgandan so‘ng nobud bo‘lsa, bu holdan ota-ona qattiq aziyat chekmasin. Alloh taolodan savob umidida sabr qilsalar, shu farzandlari qiyomat kunida do‘zax o‘tidan parda bo‘lsa, ajab emas. ("Nikoh va oila" risolasidan)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #10 : 05 Dekabr 2007, 15:21:53 »
                 Ko’pkari uloq – o’zbek, qozoq, qirg’iz, turkman,tojik xalqlarining barchasi uchun birday qadrdon. Ko’pkari – bu chavandozlar bahsi.Ota-bobolarimiz go’daklikdan bolalik fasliga kirgan farzandlarining qo’lini halollash, bo’y yetgan qizlarini uzatish, er yetgan o’g’illarini uylantirish to’ylarida xalqqa osh berib, so’nggida ko’pkari bahsi tomoshlalarini ko’rsatishgan.
   Ko’pkari chopish – bu chavandozlik ot ustida ommaviy musobaqa shartlarini bajarib, g’olib chiqish uchun olib boradigan kurashi, janggidir. Ko’pkarining boshqa nomi uloq ham deyiladi. Ko’pkari bahsida soyilgan uloq (echki bolasi) tanasi to’y- musobaqa hakamlari tomonidan o’rtaga tashlanib, ushbu kurash shartlari ana shu uloq bilan bog’liq holda bajariladi.
   Ko’pkari asosan yakka bahs. Musobaqa sharti o’rtaga tashlangan uloq tanasini taqimga (chavandoz soni bilan arg’umoq sag’risi orasi) qisib, maydonni gir aylantirgancha, belgilangan manzilga – uloq kayvoni hakamlari yoniga birinchi bo’lib keltirib tashlash. Biroq ko’pkarida chavandozlar o’rtaga qo’yilganm sovrin – qimmatbaho buyumlarni bo’lib olish uchun jamoa bo’lib harakat qilishlari ham mumkin.
   Ko’pkarida ot egasi poygaga tishishi ham, tushmasligi ham mumkin. Chavandozlar keksayganlarida, uloqqa o’zlari turli sabablarga ko’ra tusholmasliklari tufayli ko’pkari shartlariga tayyorlangan “aqlli”, “tajribali” otlarini yosh chavandozlarga “kira”ga beradilar. Bu o’rinda ham g’olib chiqqan arg’umoq g’ayratli chavandozi bilan ot egasi mukofotni bo’lib oladilar.
   Hozir ham jumhuriyatimizning Qashqadaryo, Surxondaryo, Samarqand, Buxoro viloyatlarining bir qator tumanlarida ko’pkari o’yin – odati ijro etib kelinmoqda. Bugungi kunda dehqon,bog’bon, paxtakorlarning katta qurultoylarida, Navro’z bayramlarida katta ko’pkarilar tashkil etilib, o’tkazish yana qaytadan rasm bo’lmoqda. Bir so’z bilan aytganda to’y to’ydek o’tmoqda.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #11 : 10 Yanvar 2008, 11:41:34 »
Hashar – Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan udumlarimizdan biri bo’lib, qadimdan o’zbek xalqi hayotida muhim o’rin tutib kelgan. Hashar bu ko’pchilikning bir yoqadan bosh chiqarib, bir maqsadda birgalashib harakat qilishidir.
  Qadim zamonlarda ota – bobolar qishloqlarda, yozloqlarda xo’jalik ishlarini ko’p hollarda hashar yo’li bilan bitirib olishgan.
  Hashar odatining eski zamonlarda, ayniqsa, beva – bechoralar, kambag’al oilalarga katta yordami tekkan. Qishloqning o’ziga to’q oilalari birlashib yoki yolg’iz kambag’al, bechora, yetim-yesirga hovli – joy qurib berish, go’dak farzandlarining qo’lini halollash, to’y berib, boshini ikkita qilib qo’yish kabi savob ishlar jamoa – qishloq ahli orasida albatta hashar yo’li bilan bamaslahat bajarilgan.
  Hashar bahorda ko’chalarni tozalash, ko’chatlar ekish, ariqlar ochish, yo’llar qurish, mozorlarni obodonlashtirish, ko’priklar qurish, jamoat joylarini (masjid, madrasa, maktab) tartibga keltirish, shifoxonalar qurish borasida ham ko’pchilikka foyda keltirgan.
  Hasharning o’ziga xos xususiyati shundaki, u beminnat, bepul, beta’ma bajariladi. Hashar ishi ko’pchilik tomonidan tekin ado qilinadi. Eski zamonlarda ona – momolarimiz hashar odatini to’ylar oldidan gilam to’qish, bichish – tikish, qavish ishlarida ham qo’llagan. Qaysi oilada to’y kutilsa, keksa ayollar o’sha yerga ko’chib o’tishgan.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #12 : 10 Yanvar 2008, 11:42:04 »
Jumhuriyatimizning janubiy viloyatlari – Qashqadaryo, Surxondaryoda hasharga o’xshash yana bir odat mavjud. Bu “hayrov” deb ataladi. Bu tadbir – hashar bahordamas, qishda o’tkaziladi. Qishloq – shaharlarga obihayot olib keladigan bosh ariq hashar yo’li bilan loy – gildan tozalanib, yilda bir bor amalda qayta kovlanadi. Bu marosim o’tadigan kuni yoshu qari hasharga – to’g’rirog’i, hayrovga chiqadi. Hatto, yo’ldan, ko’prikdan o’tayotgan yo’lovchi ham otdan tushib, qo’liga belkurak olib, ariq qazigan. Yana bir qiziq joyi ariqdagi hayrovchilardan biri ko’prik ustiga chiqqan yo’lovchiga belkurak uchida non “uzatgan”. Ne’matdan ko’ziga surtib, totingan shaxs bu ramz o’zini kurashga chorlayotganliklarini darhol tushungan.
  Hasharda tezkorlik bilan iashlaydigan kishilar hamisha olqishlarga sazovor bo’lishgan. Masalan, imorat qurishda uyning burchak devorini ko’tarish eng murakkab ish hisoblanadi. To’rt kishi to’rtta burchakdan tushib devor ura boshlaydilar. Kimki birinchi bo’lib, devorni bitkazsa, uning yelkasiga to’n yopiladi va kelgusi hashargacha eng devkor, ya’ni ishchan odam deb hisoblanadi. Xo’sh, shuncha odamga ovqat topish osonmi?
  Hashar qilayotgan kishiga buning ham hech og’irlik tomoni yo’q. Nega deganda, hasharchilarning ahli ayoli, onalari tushlik paytida har xil taomlar pishirib, hashar bo’layotgan yerga olib borishadi. Erkaklar shu yerda chordona qurib o’tirgancha, ayollarning oshpazligiga ham baho berishadi.
  Ko’rdingizmi, bir odat tufayli qanchadan – qancha boshqa urfu – odatlar ham kelib chiqadi. Hashar bo’ayotgan joydan qolmaslikka harakat qilgan o’g’lon hamisha yengil kayfiyatda yurishga haqlidir, chunki, boshiga biror mushkul ish tushgudek bo’lsa, unga ko’maklashmoqqa butun bir xalq hamisha shay turadi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #13 : 31 Yanvar 2008, 10:18:05 »
Juda qadimiy o’yin-odatlarimizdan biri kurashdir.Bu o’yin-odat haqida Siz yaxshi tasavurrga egasiz.Chunki kurash odatimiz ,hayriyatki, yo’qolib,izsiz ketgan udumlarimiz qatoriga kirmay qolgan.Buning sababi,obrazli qilib aytganda,har bir zamon,ayniqsa,bizning zamonamizda kundalik turmush,hayot kechirishning o’zi kurashdan iborat bo’lib qolganligi tufayli shunday bo’lgandir…
   Kurash- qadimiy va erkin kurash turlariga bo’linadi.Bu odatning tarixi xalqimiz tarixi qadar uzundir.Kurash bizning xalqimiz paydo bo’lib,taraqqiyot yo’liga kirganidan buyon tarkib topib, rivojlanib,takomillashib bordi.Milliy kurashni biz hozirgi kunda sport turi sifatida qayd etamiz.Aslida esa bu odat xalq hayotining juda muhim tarmog’i bo’lib,uning taqdiri-a’molini belgilagan.
   Qadimda yalpi qirg’in,o’lim qurollari bo’lmagan paytlarda,pahlavonlar u yoki bu xalq, qo’shin,katta lashkar g’alabasini,bu bilan esa shu podsholikning taqdirini hal qilganlar.Polvonlik bitta-ikkita shaxs misolida emas,umumxalq siymosida ommalashgan.Yaxshi chavandozlik,kamondan behato o’q otish,chapdastlik bilan qilich chopish, epchillik, jasurlik, tantilik va mardlik, hallolik kurashchilarning bosh fazilatlari sanalgan.
  `   O’zingiz to’y – tomoshalarda, oynai jahon va kino filmlarda ikki polvonning davra o’rtasida xalq olqishida kurash tushib turishganining guvohi bo’lgansiz.ayniqsa bu odat qishloqlarimizda hamon ananaviy ravishda davom etib kelayotganligi kishini quvontiradi.Bunday polvonlar kurashi O’zbekistonimizda ikki toifaga bo’linadi.Bular Buxorocha kurash va  Farg’onacha kurash shakllaridir.Bu ikki toifa kurash o’ziga xos jihatlari bilan bir-biridan tubdan farq qiladi.Bu farqlar kurash shartlari, polvonning kiyinishi, xalqimiz hududiy bo’linishi va mazkur aholining tabiati, ruhiyati, urf-odati, udumlari bilan chambarchas bo’glanib ketgandir.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: O'zbek udumlari
« Javob #14 : 31 Yanvar 2008, 10:18:21 »
Farg’onacha kurashda polvonlar to’n kiyib, belbog’ bog’lab, bir-birlarining bellaridan ikkala qo’l bilan ushlagan holda maydonda musoboqalashadilar.Bu kurash usuli qadimiy turga juda yaqin bo’lib, unda raqiblar bir-birlariga nisbatan kuch ishlatib, polvon oyog’ini to’shakdan uzib, so’ng xohlagan tomonga yiqitishlari mumkin.Bu usulda chalish, qayirish, yonboshga olish, yelkadan oshirish, boshdan oshirish usullari taqiqlanadi.Shu bilan birga, raqiblar buun olishuv davomida qo’llarini qo’yib yuborishlari ham mumkin emas.
   Buxorocha kurashda esa polvonlar kalta to’n kiyib, belbog’ bog’lab, kurash maydoniga tushadilar.Bu usul erkin kurash usullariga juda yaqin turadi.Unda chalish, qayirish, yelkadan oshirib otish kabi usullarga ruhsat beriladi.Bu usulda kurash tushganda raqibning kuragini bir zumga yerga tekkizib turgan polvon g’olib sanaladi.
   O’zbeklarda qadimdan ne-ne polvonlarning dong’i ketmagan.Biz o’z zamonamizda ham jahon polvonlari Hushvaqt Ro’ziqulov, Jalol Ro’ziqulov, Norqobil Yo’ldoshev, Sayfiddin Hodiyev, Sobir Ro’ziyev, Mahmadali polvon, Bozorboy polvon singari hamyurt-zamondoshlarimiz bilan faxrlanamiz.Kurash haqida ko’p asarlar yozilgan.
  Kurash odati asosan sayil va bayramlarda, turli tantanalarda, katta – kichik to’ylarda amalga oshiriladi. Buning o’z tartib – qoidalari bo’lgan, albatta. Kurashni o’rtadagi kayvoni – hakam rahbarligida eng oldin kichik bolalar, so’ng o’smirlar, o’spirinlar o’z tengqurlari bilan olishib, boshlab berishgan. Undan keyin esa davraga er yetgan yosh yigitlar tushishgan. Mana shundan keyingina haqiqiy pahlavonlar, el orasida mashhur bo’lgan polvonlar olishgan.
  Aksincha, boshqa hollarda, davra kurashini avval oppoq soqolli chollar, keksa polvonlar boshlab berib, so’ng navbatni keyingi avlodlarga berishgan. Katta odat qobig’idagi bu kichik odat, avvalo tarbiyaviy, ta’limiy ahamiyat kasb etgan.

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

 

Online o'zbek kino va kliplari

Muallif AbdulAzizBo'lim Kino olami

Javoblar: 18
Ko'rilgan: 21625
So'nggi javob 20 Dekabr 2008, 02:04:39
muallifi ORIF
O'zbek adabiyotining eng sara asarlari

Muallif AbdulAzizBo'lim Madaniyat

Javoblar: 19
Ko'rilgan: 24453
So'nggi javob 06 Avgust 2008, 11:06:15
muallifi The_Alchemist
O'zbek qiziqchiligi

Muallif _Otabek_Bo'lim Madaniyat

Javoblar: 49
Ko'rilgan: 30215
So'nggi javob 09 Iyul 2011, 05:51:29
muallifi Lu`lu`
Sobir Mirvaliyev. O'zbek adiblari

Muallif AbdusalomBo'lim Adabiyotshunoslik

Javoblar: 124
Ko'rilgan: 95296
So'nggi javob 24 Avgust 2008, 03:46:37
muallifi AbdulAziz
O'zbek sheriyati va xazinalari

Muallif KumushbibiBo'lim She'riyat

Javoblar: 53
Ko'rilgan: 32199
So'nggi javob 21 Iyun 2010, 07:45:35
muallifi shirin_a