Timoti Uinter. XXI asrda Islom (postmodern dunyoda qiblani topish)  ( 179893 marta o'qilgan) Chop etish

1 ... 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 ... 44 B


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:34:01

Gomoseksualizmga qarshi kampaniya - mujodala  oilani muhofaza etish uchun kurash kontekstida hamma qilishi kerak bo‘lgan ishga aylanib bormoqda. Baqir-chaqir qilib yurgan, yepiskoplarni ko‘chaga haydab solayotgan va besoqolbozlikka izn beradigan yoshni pasaytirishni talab qilayotgan  mutaassiblar fitratning ashaddiy dushmanidir. Ibtidoiy me'yor bo‘lmish fitrat bani basharning rang-barangligi  yo‘lida yangi avlodni tarbiyalash vositasi o‘laroq, o‘zini nikoh orqali izchil namoyon qila bordi. Islom inson tanasining tabiiy ehtiyojlarini hisobga olar ekan, nimaiki fitratga qarshi bo‘lsa, insoniyat va Allohga ham qarshidir, degan aniq-ravshan tushunchada sobit turadi. Bu tushuncha qonunlarda o‘z aksini topishi kerak, u uzoq vaqt mobaynida oilani zavqli «turmush tarzini tanlash» diapazonlaridan biri sifatida nisbiylashtirish  yo‘llarini izladi.

Ma'lumki, inversiya - qadriyatlarning  oyog‘i osmondan bo‘lishi ham individual, ham ijtimoiy nuqtai nazardan zararlidir. 1997 yili uch nafar amerikalik akademik besoqolbozlik amaliyoti VICh infektsiyasi tarqalishiga sabab bo‘ladi, deb gomoseksualizmni mazax qilgani uchun ishdan bo‘shatilgan edi. Ular milliondan oshiq amerikaliklarning hayotini zimiston qilayotgan ushbu vaboning tabiati to‘g‘ri hayot kechirayotgan insonlarga nisbatan zamonaviy haqoratdan boshqa narsa emasligini ko‘rsatib bergan edi.  Bevosita aksiljismlar100, bizni mikroblar dunyosidan himoya qiladigan inson immunitet tizimi yadrosi o‘zimiz o‘z tanamizni buzishimiz miqyosiga qarshi tura olmaydi. Bu, ayniqsa, islom uchun tushunarlidir. Imom Malik hikoya qilgan hadis insonning bu tanlovi nimalarga olib kelishi mumkinligini bizga sabr-toqat bilan eslatib turadi: «Axloqsizlik hech qachon uni odamlarning o‘zi tarqatmaguncha paydo bo‘lmaydi, u ota-bobolarga yot bo‘lgan jazava va vabo bilan birga tarqaladi».  SPID ilohiy jazo emas, bu juda qo‘pol qarashdir. Bu bizga ilohiy nomos - qonunlarni  buzganimizda nimalarga duchor bo‘lishimiz mumkinligi eslatmasidir. Biz bu qonunlarga rioya etib, insoniylik me'yorlariga uyg‘un holda yashaymiz, bu me'yorlarning asosiy maqsadi bizni eson-omon saqlashdir.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:34:32

Ba'zan musulmonlar G'arbdagi oila qadriyatlari  inqirozi  insoniyatning aksariyat qismi manfaatlariga mos keladi, deb hisoblaydi. Ular tushkunlik G'arb tanlagan yo‘l va u shunga munosibdir;  G'arb jamiyatining muqarrar portlashi axloqan mustahkam bo‘lgan islomga dunyoning kuchli tamadduni sifatida o‘z o‘rnini qayta egallashiga maydon hozirlab beradi, deyishadi. Bu nazariyaning ko‘ngilni xijil qiladigan jihati shundaki, portlash yalpi inqiroz alomatlarini zohir qilayotganicha yo‘q. Texnologiya va boylik o‘sib borayotgan baxtsiz hodisalarga barham bera oladigan kuzatuv va ijtimoiy ta'minot tizimini vujudga keltirishga imkon yaratmoqda. Taqdir hazilini qarangki, Yangi Dunyo Tartibiga posbonlik qilayotgan davlat qorong‘i tushganda o‘zining Markaziy xiyobonida tartib o‘rnata bilmaydi. Biroq biz ahmoqlarcha nekbin bo‘lsak ham, yoki mutlaq totalitarizmdan umid qilsak ham, G'arbdagi ijtimoiy tamoyillardan xavotirga tushmasligimiz mumkin emas. G'arb oilasining omon qolishi musulmonlarni ham xavotirga soladigan masaladir, biz do‘stlarimiz va  qo‘shnilarimiz, ularning aqidalari haqiqiy hayot sandoniga urilib singan va eshitishga yaramaydigan darajada yerga urilgan vaqt kelgunga  qadar o‘z nuqtai nazarimizni  taklif etishimiz kerak.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:38:34

VI bob
Islom, Irigaray101 va jins masalasi

Rasuli akrom aytdi: ayolning aqli erkaknikidan ustun,
ular erkaklar yuragining sohibidir.
Biroq johil kishilar ayollardan ustun,
ular hayvonlarga xos vahshiylik domiga tushib qolgandir.
Ularda na ezgulik, na shafqat, na sevgi bor,
chunki ular tabiatida hayvoniylik ustunlik qiladi.
Muhabbat va ezgulik insoniy fazilatlardir;
jahl va shahvatparastlik hayvonlarga xosdir.
Ayol sizning mahbubangiz emas, Allohning tajallisidir.
U yaratuvchidir - siz uni yaratilmagan deb aytishingiz mumkin.
(Hazrat Mavlono)[98]

 
1969 yilgi feministlar harakatining bachadonigina bor edi.
1997 yilgi feminist harakatining bachadoni ham yo‘q.
 (Jermeyn Grir)[99]

Ushbu bob ehtimol tutilgan haqiqat va an'anani qayta tasavvur qilishga da'vat etadi. Menimcha, bu o‘rinsiz zo‘ravonlikka sabab bo‘lmaydi, biroq u ayni kundagi tenghuquqlilik, hurmat va ushbu bobdagi dinning evrilishlariga oid hikoyaning bir qismi bo‘lishga oid tashvishlarga sabab bo‘lishi turgan gap. Kimdir ushbu loyihaning muhimligini qayd etib o‘tirishga hojat yo‘q, deb o‘ylashi mumkin. Qur'onning adolatli xudo xususidagi uqtirishi va ko‘pgina uyg‘onish vakillarining erkinlik xususidagi ritorik gaplariga qaramasdan, islom qiroati bugungi kunda, Afg‘onistondami yoki Zanzibar[100]dami, bundan  qat'i nazar, kamsitish amaliyotiga ochiqdan-ochiq rahnamolik qiladi. Bunday amaliyot dinning insoniyatga xizmat qilishday olijanob maqsadini shubha ostiga qo‘yadi.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:38:50

Muhtaram o‘quvchim, kaminaga musulmon dunyosida din va jinsning keskin dialektikasidagi o‘yin holati  deb hisoblayotgan mavjud holatni qisqacha bayon etishga ijozat bergaysiz. Biz bugungi  madaniy dalillarni mustamlakadan so‘nggi eng yangi dunyoda yashash belgilari deb tavsiflashimiz mumkin. 20-asrning boshlarida mustamlakachining tenglik uslubi,  simbiotik nuqtai nazardan,  jins emansipatsiyasi uslubi bilan hamohang edi. Jins emansipatsiyasining ko‘zga ko‘rinarli jihatlari Misrning bosh  muftiysi Muhammad Abduh (vaf. 1905 y.)ning va Qosim Aminning 1899 yili chop etilgan «Tahrir ul-Mar'a» maqolasida so‘z yuritilgan ko‘pxotinlilik va ilohiy qonunlarning keskin taftishi edi. Keng ommaning qo‘llab-quvvatlashi xususidagi da'volarga qaramasdan, o‘sha vaqtdagi tub islohotlarni - xoh  1926 yili shariatga asoslangan tuzumdan voz kechgan kamolchilar Turkiyasida, xoh Rizo Shoh Eronida bo‘lsin, yangi milliy kiborlar  tayyorlagan, ulardan kam qudratga ega bo‘lmagan  erkak kiborlar esa shahar ayollariga ozodlik berish bo‘yicha ijtimoiy dastur ishlab chiqishni tezlashtirgan edi.

Ayollarni ozod etish tili[101] va siyosatida erkaklar ustunlik qilgan paytlar ular tez-tez ikki tomonlama begonalik hissini tuyar edi. Ayollarni ozod etish harakati alal-oqibat nosirizm va baasizm singari vakolatli sotsialistik millatchilik jarayonlariga qo‘shilib ketdi. Nosirizm islomga xos edi, chunki erkak qonun chiqaruvchilar bu ozodlikni majburan joriy etdilar, sababi, uning mahalliy yoki ilohiy kitoblarda qayd etilgan asosi o‘z ahamiyatini yo‘qotib borayotgan yoki (kommunistik boshqaruv domidagi musulmonlar muhitida) jangarilik holatida emas edi. Baasizmni esa davlat yuritayotgan bo‘lib, so‘zamollik va qonunchilikka qaramasdan, u ayollarning ijtimoiy hayotdagi ishtirokini yetarli emas deb topdi. Demokratik hisob berish yoki an’anaviy zodagonlarga xos  sharaf kodeksining yo‘qligi tufayli yuqori mansablardagi kishilar o‘rtasida korruptsiya va kalondimog‘lik  urchib ketdi. Bu aksariyat hollarda  mehnat taqsimotining an’anaviy shakllarini qayta tasdiqlash  ustidan o‘z nazoratini o‘rnatdi. Ko‘pincha bu ko‘hna aslzodalarning barham topishi  va ular o‘rniga ayollarga xos tana tuzilishi dehqonlarga borib taqaladigan harbiy kishilarning paydo bo‘lishida yaqqol ko‘rindi. 

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:39:31

Mustamlakachilikdan so‘nggi inqilobchi avlod birin-ketin dunyodan o‘tib ketayotgan eng yangi davrda bu ikki barobar begonalashuv musulmon ayollarning murakkab javob harakatlariga sabab bo‘ldi. Bu harakatlar ularning an'anadan g‘arb feminizmi nazariyotchilaridan o‘rganilgan  sxemalar foydasiga ateistlarcha voz kechib yuborishidan  to o‘rta asrlar shariatining keskin  maslak tafovutiga oid hukmlarini ishonch bilan  qayta tasdiqlashgacha bo‘lgan sipehri - spektrida zuhur bo‘ldi. Misrda Zaynab al-G'azaliy va Safinaz Kozim singari ayol yozuvchilar feminizmni madaniyat mustamlakachiligi sifatida mazax qiladi, ular G'arbning yolg‘iz otalik yoki onalik va ajrashish singari ijtimoiy muammolarini bir-bir sanab o‘tar ekan, ularga ayollar harakatiga esh bo‘lgan holat deb qaraydi hamda ko‘pincha hanballashtirishni, musulmonlarning muqaddas kitoblarini o‘qishni  muammo yechimi sifatida tavsiya etadi.

Ushbu qutblashuv yirik madaniy qutblashuvning kichik bir bo‘lagidir, u zamonaviy musulmon madaniyatlarida g‘arblashgan milliy aslzodalarni o‘sib borayotgan quyi-o‘rta islomchi sinflardan ajratib turadi. Ammo bu qutblashuv kerak bo‘lganda nisbatan murakkab strategiyalar bilan birga yashashga majbur. Keyingi o‘n yil ichida g‘arb tamadduniga bo‘ysunish va muqaddas kitoblar aqidalarini tushuntirishda bo‘shanglik qilayotganlikda ayblanishi mumkin bo‘lgan yangi musulmon mutafakkirlari avlodi paydo bo‘ldi. Ular anaxronistik tarzda risoladagi o‘tmishdan ham, boshqalarning bugungi kunidan ham, islom feminizmidan ham  nusxa ko‘chirishni istamaydi. Turli-tuman mahalliy xususiyatlarga moyil bunday mualliflarni ta'riflash qiyin. Biroq ba'zan ular sobiq marksistlar bo‘lib chiqadi. Buning yorqin misoli Aziza al-Hibriydir. Boshqalari esa Turkiyada. U yerda 90-yillarning boshida kommunizm obro‘siga putur yetishi ziyolilar, yozuvchi va siyosat faollarining islom tomon yuz burishini tezlashtirdi. Ikki turk juvoni: Zakiya Demir va Zakiya O'g‘uzxon ushbu tamoyilning vakilalaridir. Zakiya O'g‘uzxon «Bir ro‘molning kundaligi» asarida kamolchilarning ayollarni yangilik uchun an'anadan ozod bo‘lishga majbur etishi hanuz ularning ozodlikdan mahrum bo‘lib qolayotganiga sabab bo‘lgani kinoya bilan bayon qilinadi. Turkiya sharoitida ayollar dindorligiga universitetlar va hukumat idoralarida jinoyat deb qaralishi  bunga misoldir.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:39:51

Demirning 1998 yili «Modern va postmodern feminizm» nomi bilan chop etilgan kitobida feminizm mintaqaviy bo‘laklarga bo‘linib ketganini ham, turkiy-islomiy feminizmning vahhobiylik ko‘rinishidagi tarixiy ildizi bo‘lmagan harfxo‘r germenevtikasini ham, usmonlilar imperiyasining  sentimental sadoqatini  ham tan olmaydigan tarzda rivojlanishi xususida fikr yuritiladi. Bu  Demir xonim Qur'onning asosiy ozod etish etosi - xususiyati deb biluvchi holatni izlab topish uchun kerak. Uning ishonishicha, musulmon ayollar dastlab patriarxat mualliflik qilmagan, ammo og‘zaki, xalq og‘zaki ijodida yashab kelgan hikoyalarni erkaklar hukmronlik qilmaydigan va ular tadqiq eta olmaydigan saltanatda  gapirib berishi va avaylab-asrab yurishi mumkin. Ushbu hikoya qayta tiklanishi kerak: biz Bahriya O'chakning "Hukmdor turk ayollari" kitobidagiday, faqatgina aslzodalarnigina emas, boshqa oddiy taqvodor ayollarning hayotini ham aks ettirishimiz lozim. Uning ta'kidlashicha, bu biz ham mansub bo‘lgan hikoyadir va biz uni hech qachon sotmasligimiz kerak. Buning o‘rniga unga manzarasi va iqlimi hozirgi dunyo bo‘lgan yangi bob yozishimiz zarur.

Islomning yetakchi tamoyilidan og‘ib ketishiga qaramasdan uning aslini saqlab qolishga intilayotgan ko‘plab islomchilarning o‘zi va muslima mutafakkir ayollar germenevtikaga yuz burdi. Germenevtika muqaddas qo‘lyozmalarni androtsentrizm[102]ga yo‘l qo‘ymaslik orqali qayta o‘qish imkonini beradi. Binobarin, Stenford universitetining huquqshunos olimasi Syuzan Okinning yaqinda «Boston revyu»da «Ayollar uchun ko‘pmadaniyatlilik yomonmi?» nomi bilan chop etilgan maqolasiga javoban Aziza Al-Hibriy qarshi savol beradi: «G'arbning patriarxal feminizmi uchinchi dunyo va kamsonli (millatlar) ayollar(i) uchun yaxshimi?" (Ushbu munozarani Prinston universiteti bundan ikki yil muqaddam chop etgan edi.) Al-Hibriy ayni paytda musulmon mutafakkiri va Virjiniyada huquqshunos olima bo‘lib xizmat qiladi. U G'arbdan tashqarida bo‘lgan feminizm istiqbolini kechirib bo‘lmas imperialistik yoki hatto missionerlik va «boshqalarni qutqarish»ga qaratilgan kalondimog‘lik loyihasi deb hisoblaydi. Postmodern kontekstda boshqa bir tizimga o‘z cheklashlarini joriy qilishga bunday urinishlar Liotar «terrorizm» deb atagan narsaga to‘g‘ri kelishi hali isbotlanmagan. 

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:40:26

Al-Hibriyning tahlilida Okin  diniy reduktsionizm[103]da nisbatan aybdor deb qaraladi. U «Yerga tushish» rivoyatidan iqtibos keltiradi va xristianlik, iudaizm va islomdagi qarashlardan  qat'i nazar, Havoni gunohkor deb hisoblaydi. Muallif Qur'onda gunoh Havo bilan birgalikda Odam Atoga ham bab-barobar yuklanishi aytilganini ta'kidlab o‘tishni o‘ziga ep ko‘rmaydi. Al-Hibriyning nazdida, Okin «unchalik ahamiyatga ega bo‘lmagan (g‘arblik bo‘lmagan) Boshqa haqida baralla gapirishi bilan» G'arb feministlarining tipik vakilasidir. O'sha Boshqa[104], hatto bahsga kirishgan taqdirda ham shunchalik ahamiyatsizki, u boshqalardan ajralib turmaydi va ovozi ham o‘zgacha jaranglamaydi. Munozara chog‘ida faqat ustun tarafninggina ovozi va qarashlari bayon qilinishiga izn beriladi.[105]

Hozircha Al-Hibriyning tahlili baquvvat ko‘rinadi, Okinning kechroq bergan javobi esa ishonarli emas. Biroq Al-Hibriyning javobi musulmon feministlaridan birining odatiy javobidir. Unda masalaga fiqh darajasida yondashiladi. Men uning qarashlari e'tiborga molik bo‘lgani uchun kattaroq iqtibos keltirmoqchiman:

Musulmon feministlari, joriy etilgan huquqiy printsiplar va musulmonlarning maslahati nuqtai nazaridan mavjud islom yurisprudentsiyasini tanqidiy ko‘z bilan qayta ko‘rib chiqishi kerak. Natija uch tomonlama strategiyadan iborat  bo‘ladi. Birinchidan, diniy amaliyotdan oddiy amaliyotni ajratish. Bu hol musulmonlarning ba'zi bir o‘zgarishlarga, xususan, sof madaniy o‘zgarishlarga bo‘lgan qarshiligini kamaytirgan bo‘lur edi. Ikkinchidan,  mavjud yurisprudentsiyani undan nomaqbul madaniy unsurlarni topish uchun taftish qilib ko‘rish. Uchinchidan, islom yurisprudentsiyasiga vaqtni, joyni va musulmonlar maslahatini hisobga olgan holda hissa qo‘shish [...] Bunday murakkab va ko‘p vaqt talab etuvchi loyihani kesib tashlash yoki dunyoviy feministlarning sabrsizligi tufayli bekor qilish mumkin emas[106].

Afsuski, hamma balo tafsilotlarda: islomiy huquq nazariyasi bilan qilinadigan germenevtik yamoqchilikdan qaysi biri  ushbu kamchiliklarni to‘ldirishi mumkinligini hech kim aytib bera olmaydi. Qur'onni oldingi matn o‘rniga to‘rt nafar ulkan va boshqa ko‘plab kichik faqihlar tomonidan qayta yozilgan deb talqin qilish islohot uchun zarur strategiyani taqozo qiladi, biroq buni tarixiy sharoit taqozosi va dekonstruktsiya[107] jarayonlarini qo‘shgan holda murosasiz   yo‘l bilan amalga oshirish yurispridentsiyaga keskin o‘zgarishlar kiritadi, bunga o‘xshash har qanday matn kenozisi[108]ni dunyoviylashtiruvchi va bo‘lginchi tushunchalar biror samara berishi dargumon.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:40:41

*          *          *

Bu mening musulmonlarning  jins xususida fikr yuritadigan yozuvchilari o‘zini qaerda deb bilishlari xususidagi muqaddimamga yakun yasaydi. Ko‘pincha zamonaviy islomda murosaning paydo bo‘layotgani ham ko‘zga tashlanmaydi. Biroq odam har qanday islohot siyosati, u munosabatlarga, tarixga nazarga yoki shariatning o‘ziga nisbatan bo‘ladimi, bundan qat'i nazar, ilohiyotshunoslik aniq-tiniq ko‘rsatma bermagan bo‘lsa, diniy o‘tmishga daxldorlik emas, aksincha, unga butunlay begonalik hissini tuyish yo‘li bilan  chin ma'nodagi islohotchi bo‘la olmasligini tushunmaslikdan faqatgina o‘zi zarar ko‘rishi mumkin. Bu hol, men gumon qilishimcha, islom islohotchiligidagi umumiy bir xatodir: masalan, Shohrur yoki Vail Xalloq taklif etayotgan yurisprudentsiyadagi islomiy tushunchalarni qayta ko‘rib chiqishni, ular fiqhning diniy talablarini e'tiborga olmayapti, meros - turasni muammoli narsa deb hisoblayapti, degan qarash bilan tan olish oson emas. Biroq shariat hukmlarini tanlab-tanlab istifoda etarak, pala-partish g‘arblashtirishni bartaraf etishga urinib ham ko‘rmaslik dindor ommani ishontirmaydi, ilohiyotshunoslikni mohiyatan har bir shar'iy tahlil uchun zarur deb hisoblovchi jiddiy tahlilga ham dosh bera olmaydi: bunday holatda postfundamental usul xususida gap bo‘lishi mumkin emas. Menimcha, Al-Hibriy, Xalloq va boshqa islohot tarafdorlarining odatiy ovozi islom yurisprudentsiyasini usulsiz joriy etishni taklif etishmoqda: buning ma'nosi chin ma'noda dunyoviylashtiruvchi qonunni ildiz-pildizi bilan qo‘porib tashlashni nazarda tutadi.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:41:00

*          *          *

Mening ushbu ilohiyotshunoslik inqiroziga qarshi qilmoqchi bo‘lgan ishim  aksariyat hollarda islomiy tadqiqotlarda e'tiborga olinmagan nazariy feministik tushunchalarni batafsilroq sharhlashdan  iborat. Bu hol har qanday tan olingan islomning jins xususidagi diskursining ma'naviy yashovchanligi xususidagi keskin munozaralarga bir oz oydinlik kiritishi mumkin. Afsuski, bu o‘rinda men vaqtimni sarflay olmaydigan foydali sohalar ham  bor: masalan, islomga asos solinish tarixini o‘qishning ilojsizligi yoki yangi molekulyar biologiya zarurati.

Men faqat o‘zimni tashvishlantirayotgan ikkita soha bilangina cheklanaman: birinchidan, ilohiyotning jinslardan tarkib topishi; ikkinchidan, jinsga oid ijtimoiy tafovutning qonunlarda emas, balki insoniy munosabatlarning ko‘plab nozik qutblashuvida yaqqol namoyon bo‘lishi. Ma'rifat davri tushunchasiga ko‘ra, musulmonlar shu orqali Vujudni his etishga harakat qilgan. Tajriba sifatida o‘tkazilayotgan ushbu munozarada mening sheriklarim zamonaviy frantsuz feminist faylasufi Lyusi Irigaray va 13-asrda yashab o‘tgan  ispan so‘fiysi Ibn Arabiy bo‘ladi. Men ularni mavhum bilishning jinsga oid dialektikasiga yechim topib beruvchi bir pulga qimmat himoyachilar sifatida tanlaganim yo‘q. Musulmon tafakkurida kimdir Boshqaning qat'iy va egamen o‘ziga xosligini tasdiqlash orqali Ma'rifat davri excendence[109]ini afzal bilishi mumkin.

Qayd etilgan


AbdulAziz  16 Noyabr 2007, 08:41:17

Muhtaram o‘quvchim, menga avvalo Irigaray qarshi chiqayotgan ushbu holatni qanday tushunishimni bayon etish orqali ishga kirishishga ijozat bergaysiz. Madaniy o‘ziga xoslikning g‘arbcha konstruktsiyalari Martin Haydeggerning ontologiyasiga mos keladi va ularga aynan o‘sha ontologiya muayyan shakl bergan. Aksariyat hollarda qayd etilayotganiday, Haydegger o‘zining "insonga oldindan hech qanday mohiyat berilmaydi" degan qat'iyati bilan (Yevropa) qit'a(si) falsafasidagi postmodern harakatga asos soldi. G'arbning falsafiy va ilohiyotshunoslik tafakkuri ob'ektlarga xos bo‘lgan «mavjudlik mulk yoki mohiyatdir" degan g‘oyadan xalos etilishi lozim. O'zimiz farqlaydigan va tasnif etadigan hodisalarni tushunish orqali ma'lum bir mulk deb hisoblaydigan mavjudlik biz unga yuklaydigan ma'nodan bo‘lak tarzda yashay olmaydi. Aslida bizning mavjudlik haqidagi insoniy tushunchamiz - amalda tushunchalar uni yaratadi - ularning  madaniy jihatdan tuzilishiga mos emas; moslik bizni shakllantirgan narsa va tajribamiz hamda faoliyatimiz uchun javobgarligimizni aniqlagan va ular bilan murosaga kelgan taqdirimizdagina qaror topishi mumkin.

Bu holning feminizm uchun hozirlab berayotgan makoni haqida ko‘p gapirildi; ayni holatda moslik mavjudlik haqida madaniyat shakllantirgan tushunchalarni inkor etishdan emas, aksincha, ularni tan olishdan paydo bo‘ladi. O'z feminizmi uchun falsafiy asos yaratgan oz sonli musulmonlardan biri bo‘lgan  Muhammad Arkun ushbu istiqbolli tushunchani Derrida orqali olar ekan, platonik va somiy ontologiya va jinsning mohiyati bor, deb hisoblovchi suhbatlarni haqiqiy deb bilishni inkor etish bilan  bir qatorda merosni tan oladigan old-ontologiya avra-astarini chiqarib tashlagan moslik xaritasini chizadi. Arkun islom tafakkurining yunonlarga xos komponentlari - juzlariga,  ya'nikim faqat uning gumanistik jihatlariga qiziqadi. Uni Miskavayh singari mutafakkirlar asarlarida zuhur bo‘lgan deb hisoblaydi. Boshqacha aytganda, Arkun Haydeggerning, teizmlar[110] o‘zining yunon va somiy modalligi[111] bilan «ishonchsizlik uyqusi"ga sabab bo‘ldi, undan faqat madaniy determinizm[112]ni tan olishgina uyg‘otishi mumkin, degan fikriga qo‘shiladi.

Qayd etilgan