Muallif Mavzu: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari  ( 244193 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 3 Mehmonlar ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #60 : 20 Fevral 2008, 11:26:21 »
9.2. Asliy va nisbiy sifatlar
 
Narsalarning belgisini bevosita, to’g’ridan – to’g’ri ifodalay, oladigan va belgini dara ko’rsata oladigan ( ya’ni – roq qo’shimchasini qabul qila oladigan) sifatlar asliy sifatlar deb ataladi: kichik, yomon, aqlli, qora, oriq va b.
  Narsalarning belgisini bevosita emas, balki o’rin yoki paytga nisbatan ifodalaydigan va ko’pincha daraja ko’rsata olmaydigan sifatlar nisbiy sifatlar deb ataladi. Bunday sifatlar yasovchi qo’shimchalar yordamida yasalagan bo’ladi: sharsimon, yozgi, oilaviy, ilmiy, toshkentlik va b.

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #61 : 20 Fevral 2008, 11:35:20 »
9.3. Sifat darajalari.

  Predmetlardagi bir xil belgining ortiq kamligi jihatidan farqlanishi sifat darajasi deyiladi. Sifatning quyidagi darajalari bor: oddiy daraja, orttirma daraja, qiyosiy daraja, ozaytirma daraja.

1.Oddiy darajadagi sifatlarda belgi boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga qiyoslanmaydi. Bu daraja belgining me’yoridagicha ekanligini ko’rsatadi va maxsus ko’rsatkichga (qo’shimchaga) ega emas: keng ko’cha, yashil yaproq, yaxshi odam.

2.Orttirma daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgiga nisbatan eng ko’p ekanligini ifodalaydi. Orttirma daraja quyidagi usullar yordamida hosil qilinadi:
     1) morfologik usul:
a)so’zning birinchi bo’g’ini ajratilib, unga keyingi bo’g’indagi birinchi undosh qo’shiladi-da, yopiq bo’g’in hosil qilinadi va undan keyin to’liq shakli takrorlanadi: dum – dumaloq, pak – pakana;
b)So’zning oldingi ikki tovushi ajratilib, unga p, m, tovushlaridan biri qo’shiladi va undan keyin so’zning o’zi takrorlanadi: yap – yangi, ko’m – ko’k;
c)So’zning birinchi bo’g’inidan keyingi – ppa shakli qo’shiladi: soppa – sog’, to’ppa – to’g’ri.

        2) Leksik usul:
a)Maxsus kuchaytiruvchi so’zlar orqali ifodalanadi: eng kichik, hammadana chiroyli, zap g’alati, beqiyos chiroyli, naqadar ulug’vor, xo’p bemaza;
b)So’zlarni takrorlash vositasida: zo’r – zo’r (polvonlar), uzundan – uzun (kechalar), ne – ne (olimlar);
c)Turli so’z birikmalari, iboralar yordamida: haddan ziyod chiroyli, misli ko’rilmagan (qahramonlik), quling o’rgilsin (jonon);

3) Leksik – semantik usul. Bunda belgi so’zlar qo’llanadi: zahar (garmdori), olov (bola);

4) Fonetik usul:
a)Unlilar cho’zib aytiladi: tooza, chuquur;
b)Undoshlar ikkilanadi: tekkis, yummshoq.

    3. Qiyosiy daraja predmetdagi bir belgining boshqa predmetdagi xuddi shunday belgidan ortiq ekanligini ifodalaydi. Qiyosiy daraja oddiy darajadagi sifatga – roq qo’shimchasini qo’shish yoki sifatdan oldin bir – biridan, undan ham, yanada so’zlarini keltirish bilan yasaladi: Olma daraxti shaftoli daraxtidan balandroq. Bir – biridan go’zal, bundan ham battar, yanada kuchli.

      4. Ozaytirma daraja belgi darajasining normal darajaga yetmaganligi, normaldan pastligi ifodalanadi.
      1) Qo’shimchalar yordamida: oqish, qizg’ish, qoramtir. – roq qo’shimchasi ham ozaytirma darajani ifodalashda qatnashadi (bunda bir narsadagi belgi boshqa narsadagi shunday belgiga qiyoslanmaydi): eskiroq (kiyim);
       2) Sifatdan oldin yarim, nim, och, xiyol, chizi, sal, aytarli, uncha, u qadar so’zlarini keltirish bilan: yarim ochiq (eshik), uncha katta emas.
« So'nggi tahrir: 20 Fevral 2008, 11:37:41 muallifi Robiya »
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #62 : 20 Fevral 2008, 11:38:58 »
9.4 Ozaytirma va kuchaytirma sifatlar.
   Ozaytirma sifatlar o’zakdan anglashilgan rangning ,belgining ozligini,kamligini bildiradi va quyidagicha yasaladi:
   1.-ish,-imtir (-mtir).  Bulardan –ish,-imtir undosh tovush bilan bitgan oq,ko’k kabi so’zlarga,-mtir esa faqat qora sifatiga qo’shiladi:oqish,ko’kish qoramtir.
   2.Rangni bildiruvchi sifatdan oldin och, nim so’zlarini keltirish bilan.Nim bilan hosil qilingan sifatlar qo’shib yoziladi:och sariq,nimpushti.
   3.-kina (-gina,-qina). Bu qo’shimchalar o’zakdan anglashilgan belgining kuchsizligini, ozligini bildiradi. k,g bilan bitgan so’zlarga –kina,q,f bilan bitgan so’zlarga –qina ,boshqa hollarda –gina qo’shimchasi qo’shiladi: kichkinagina, yumshoqqina,tuzukkina.
   Kuchaytirma sifatlar o’zakning anglashilgan rangning , belgining ko’pligini,ortiqligini bildiradi va quyidagicha hosil qilinadi:

1.sifatlarning bosh qismi p va m tovushlaridan biri bilan takrorlanadi: qizil – qip-qizil, ko’k ko’m-ko’k. Bunday sifatlar chiziqcha bilan yoziladi. (oppoq sifati qo’shib yoziladi).

2.Sifatlarning birinchi bo’g’ini keyingi bo’g’ining birinchi undosh tovushi bilan birga takrorlanadi. Bu sifatlar ham chiziqcha bilan yoziladi: butun – but-butun, dumaloq – dum-dumaloq.

3.Sifatdan oldin to’q,jiqqa,tim,g’irt kabi so’zlarni keltirish bilan:Bunday sifatlar ajtatilib yoziladi: jiqqa ho’l,tim qora.
Ko’pgina darsliklarda ozaytirma sifatlar qiyosiy darajadagi sifatlar, kuchaytirma sifatlar esa orttirma darajadagi sifatlar guruhiga kiritiladi.     

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #63 : 27 Fevral 2008, 09:50:52 »
9.5 Sifatlarning yasalishi.

  Sifatlar quyidagicha yasaladi: 1. Sifat yasovchi qo’shimchalar bilan. 2. So’zlarni qo’shish bilan. 3. So’zlarni takrorlash bilan.

1.Sifat yasovchi qo’shimchalar quyidagilar:

1)otdan sifat yasovchi qo’shimchalar:

- li:         rasmli kitob, kuchli shamol;
- lik:       toshkentlik bola;
- siz:       tuzsiz ovqat;
- iy, - viy:          tarbiyaviy soat;
- gi, - ki, - qi:         bahorgi gul, qishki kiyim;
- aki, - oqi:        jizzaki, jirttaki, pistoqi;
- yi:        havoyi;
- chan:         ishchan bola;
ser - :            serunum yer;
ba- :            badavlat, baquvvat;
be- :            bexavotir, bexabar;
- simon:           odamsimon maymun;
- dor:          aybdor odam;
- kor, - gar:         isyonkor, javobgar;
- i:             qishloqi;
- cha:          farg’onacha, erkakcha;
- namo:          avliyonamo, darveshnamo;
- parvar:         xalqparvar, adolatparvar;
- aki:       dahanaki, og’zaki;
bad- :         badbaxt;
- shumul:           olamshumul, jahonshumul;
- mand:        kasalmand;
- don:             gapdon, bilimdon;
- kash:           dilkash, hazilkash;
-  bop:            palovbop, ommabop;
xush- :         xushfe’l;
- in:           erkin, otashin;
- vor:            devonavor, afsonavor;
- parast:             mansabparast, maishatparast;
bar- :           barhayot, barvaqt;
- chil:       xalqchil, izchil;
- lik (-liq):          ko’ylaklik, bolalik;
- i :         jannati;
- loq:            baqaloq, qo’shaloq;
- kor:        devkor, fusunkor;
- kash:         zahmatkash, noskash;
- chi:         gapchi, vahimachi;
- von:          zo’ravon;
- qa:        loyqa;
- omuz:        hazilomuz, zaharomuz;
- xo’r:          g’amxo’r, go’shtxo’r;
- soz:            soatsoz;
- dek (- day):        muzdek.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #64 : 27 Fevral 2008, 09:52:37 »
2)Fe’ldan sifat yasovchi qo’shimchalar:

- choq, - chak, - chiq:           maqtanchoq, kuyunchak, qizg’anchiq;
-gir, -g’ir, -kir,-qir,-qur:       sezgir, topqir, o’tkir, olg’ir, uchqur;
-ma:                                      qaynatma, burma ko’ylak;
-k (-uk, -ik, -ak)                   chirik, teshik, tuzuk, g’alvirak
-q (-uq, -iq, -aq):                  iliq, siniq, buzuq, qoloq;
- oq:          qochoq, qo’rqoq, baqiroq;
- qoq, - g’oq:            tirishqoq, uyushqoq, toyg’oq;
- ag’on:               bilag’on, chopag’on;
- mon:               bilarmon, qirarmon;
- kun, -qin, -g’in:               tushkun, ozg’in, jo’shqin;
- g’un, - qun:              turg’un, tutqun;
- (a)rli:                yetarli, zerikarli;
-ch:            tinch, jirkanch;
-g’ich: yulg’ich;
-ong’ich:         tepong’ich, suzong’ich;
-ovuch:              hurkovuch, iskovuch;
-mas:              o’tmas, indamas;
- (i)ndi:              asrandi;
-a:                       ko’tara (savdo).

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #65 : 27 Fevral 2008, 09:53:27 »
3)Boshqa turkumlardan sifat yasovchi qo’shimchalar:

Ravishdan:       -gi:              kechagi, dastlabki,
Sifatdan:          no-:        noma’lum, noto’g’ri,
                        -lom:           sog’lom,
                        -msiq:              qarimsiq, achimsiq,
Taqlid so’zdan:                -ildoq:              bijildoq, likildoq.

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #66 : 27 Fevral 2008, 09:55:03 »
2.So’zlarni qo’shish bilan quyidagi turdagi sifatlar yasaladi:

1)Qo’shma sifatlar: mehnatsevar bola.

2)Juft sifatlar: baland-past tepaliklar.

Qo’shma sifatlar quyidagicha yasaladi va yoziladi:

1)Ot va otdan. Bular ajratib yoziladi: havo rang bo’yoq.
2)Sifat va otdan. Bular qo’shib yoziladi: qimmatbaho sovg’a.
3)Ot yoki ravishga –ar qo’shimchali fe’lni qo’shish bilan yasaladi. Bular qo’shib yoziladi:  tezoqar daryo.

4)Otga aro so’zini qo’shish bilan. Bular qo’shib yoziladi: xalqaro.

Qo’shma sifatlar 1) ikki tub so’zdan tashkil topib, ot+ot, ot+sifat, sifat+ot, ot+ravish ko’rinishlarida bo’ladi: kulcha yuz, ommabop, sovuqqon, xom semiz, kamgap; 2) biri tub, ikkinchisi yasama so’zdan iborat bo’ladi: ishyoqmas, erksevar, tilbilmas.
  Birikmali sifatlar tarkibi ikki va undan ortiq so’zdan iborat bo’ladi va ular orasidagi munosabatlar aniq sezilib turgan bo’ladi, bunday sifatlar aralash, yo’q, ko’p, oliy, och, to’q, to’la, chala, yarim, bir, ikki kabi so’zlar ishtirokida hosil qilinadi: qum aralash (loy), tengi yo’q, ko’p tarmoqli, oliy ma’lumotli, och qizil, qorni to’q, to’q qizil, to’la huquqli, chala mulla, yarim avtomat, bir tomonlama, iki qavatli, yuqori hosilli, uzun tolali, yoshi ulug’, gapga usta, oqishdan kelgan.
  Juft sifatlar quyidagicha yasaladi: 1) qarama-qarshi ma’noli so’zlardan: katta-lichik, uzun-qisqa, maza-bemaza, sezilar-sezilmas, bilinar-bilinmas, kirdi-chiqdi; 2) sinonim ko’rinishidagi so’zlardan: erka-arzanda, boy-badavlat, sog’-salomat, uzuq-yuluq, ola-chipor, soya-salqin, mo’min-qobil, xor-zor; 3) yaqin ma’noli so’zlardan: och-nahor, shaldir-shuldir, o’ydim-chuqur, och-nochor, nozik-nihol, ola-quroq.
  Juft sifatlar chiziqcha bilan yoziladi, -u, -yu yuklamalari bilan bog’lansa, chiziqcha qo’yilmaydi: yakkayu yagona farzand.

3.So’zlarni takrorlash orqali ham sifatlar yasaladi. Bu usul yordamida sanoqli miqdordagi sifatlargina yasaladi: yo’l-yo’l, shiqshiq, liplip, chaqchaq.

«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #67 : 27 Fevral 2008, 09:56:25 »
9.6 Sifatlarning otlashishi.

Otlashgan sifatlar kim? Nima? So’rog’lariga javob bo’ladi. Egalik, kelishik qo’shimchalari bilan qo’llandi, ko’plik qo’shimchasini oladi. Otlashgan sifatlar gap ichida ega, to’ldiruvchi, aniqlovchi bo’lib keladi: To’g’ri o’zadi – egri to’zadi. Mardni maydonda sina, Yaxshining so’zi qaymoq – yomonning so’zi – to’qmoq. Otlashgan sifatlar undalma ham bo’lib keladi: Yaxshilar, uni eslang!

9.7 Boshqa turkumdagi so’zlarning sifat o’rnida qo’llanishi.

1)Otlar sifat o’rnida qo’llanadi: tilla (odam), kumush (qish), oltin (kuz), temir (oyoq); 2) Sifatdoshlar: kelishgan (qiz), aytar (so’z), kelajak (avlod); 3) Ravishlar: oqilona (maslahat), tez (odam), o’zbekcha (odat).
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #68 : 27 Fevral 2008, 09:58:45 »
9.8 Sifatlarning tuzilish turlari.

1.Sodda sifatlar bir o’zakdan iborat bo’ladi: aqlli, yaxshi.

2.Qo’shma sifatlar – rahmdil, ertapishar, havo rang. Bunday sifatlar: 1) Ikki tub so'’dan tashkil topib, ot+ot, ot+sifat, sifat+ot, ravish+ot ko'r’nishlarida bo'l’di: kulcha yuz (bola), ommabop, sovuqqon, xom semiz (yigit), kamgap; 2) Biri tub, ikkinchisi yasama so’zdan iborat bo’ladi: ishyoqmas, erksevar, tilbilmas.

3.Birikmali sifatlar: uzun tolali (paxta), yoshi ulug (inson), gapga usta (odam), oqishdan kelgan (yigit).
4.Juft sifatlar – o’ydim-chuqur, och-nochor, nozik-nihol, ola-quroq.

5.Takroriy sifatlar – baland-baland, uzun-uzun, yo’l-yo’l (pijama).

Keyingi mavzu: Olmosh.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #69 : 05 Mart 2008, 10:47:12 »
10.1 Olmoshning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari.

Gap ichida ot, sifat, son, ravish o’rnida qo’llanadigan so’z turkumi olmosh deyiladi. Olmoshlar turlanadi, gapda ko’pincha ega, to’ldiruvchi va aniqlovchi bo’lib keladi: Hamma keldi. Bizni tabriklang. Shu kitobni bering.
  Olmoshlar quyidagi grammatik xususiyatlarga ega:

1)So’z yasalishi xususiyati yoq’ (leksik olmoshlar asosida fe’l, ravish, sifat yasalishi mumkin: sensirama, o’zicha, menbop);

2)Juftlanib, boshqa so’z turkumi vazifasida keladi: O’sha-o’sha, shu-shu (ravish);

3)Olmoshlar otlarga xos so’z o’zgartiruvchi qo’shimchalarni olishi mumkin: unga, shunisi;

4)Olmosh hech vaqt o’zidan oldin aniqlovchi olmaydi. Olmoshlarni gapda bajargan vazifasiga ko’ra quyidagi turlarga bo’lsa bo’ladi:

1.Ot toifasidagi olmoshlar. Bular otlarning so’roqlariga javob bo’ladi, otlarga o’xshab so’z o’zgartiruvchi qo’shimchalarni qabul qiladi va gapda ot bajargan vazifalarni bajaradi.

2.Sifat toifasidagi olmoshlar. Bular sifatlarga o’xshab sifatlovchi-aniqlovchi, kesim va hol vazifalarini bajaradi, otlashish xususiyatiga ega.

3.Son toifasidagi olmoshlar. Bular miqdorni ifodalash uchun qo’llanadi bva gapda sifatlovchi-aniqlovchi, kesim, ba’zan hol vazifalarini bajaradi
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #70 : 05 Mart 2008, 10:50:11 »
10.2 Olmoshlarning ma’no turlari.

1.Kishilik olmoshlari uchta shaxsni bildiradigan quyidagi olmoshlardir: men, sen, u, biz, siz, ular. Kishilik olmoshlari otlar kabi turlanadi. Men, sen olmoshlariga qaratqich, tushum kelishigi hamda – niki qo’shimchasi qo’shilganda, bir n tushib qoladi: mening singlim, seniki kabi. U kishilik olmoshiga jo’nalish, o’rin-payt, chiqish kelishigi qo’shimchalari qo’shilganda, bir n orttiriladi: unga, unda, undan. Bu olmoshlarga egalik qo’shimchalari deyarli qo’shilmaydi. Kishilik olmoshlari gapda ega, to’ldiruvchi, qaratqich aniqlovchi, kesim, izohlovchi vazifalarini bajaradi.

2.O’zlik olmoshi narsa-buyumni aniqlab yoki ta’kidlab ko’rsatish uchun ishlatiladigan o’z so’zidir. Bu olmoshj narsa-buyumning shaxsga xosligini, tegishliligini yoki shaxsning tanholigini bildiradi: o’z uyi, o’z ukasi. O’zlik olmoshi egalik qo’shimchasini olib, unda shaxs o’rnida ham ishlatiladi va kishilik olmoshlariga sinonim bo’ladi: o’zim – men, o’zing – sen, o’zi – u.

O’zlik olmoshi turlanganda kelishik qo’shimchalaridan oldin egalik qo’shimchalari bo’lishi shart: o’ziga, o’zidan va boshqalar. O’z olmoshi belgisiz kelishik ko’rinishida qo’llanishi mumkin: O’z uying – o’zingning uying.

3.Ko’rsatish olmoshlari narsa-buyumni, kimsani ko’rsatish uchun ishlatiladigan olmoshlar: u, bu, shu, o’sha, ana, mana, ana shu, mana bu.

Kishilik olmoshi u bilan ko’rsatish olmoshi u ni gapdagi ma’nosiga qarab farqlash mumkin. Bunda u kishilik olmoshi kim? So’rog’iga, ko’rsatish olmoshi u esa qaysi? So’rog’iga javob bo’ladi. U, bu, shu, o’sha olmoshlari jo’nalish, o’rin-payt, chiqish kelishiklarida turlanganda yoki ularga –day, -cha qo’shimchalari qo’shilganda, qo’shimcha oldidan bir i tovushi orttiriladi: Unga, bungam shunday, o’shanday, uncha.
  U, bu olmoshlari juftlanib har xil narsa va shaxs, unaqa-bunaqa tarzida belgining ortiqligi, uncha-muncha tarzida oz miqdor ma’nolarini ifodalaydi. Ko’rsatish olmoshlari ega, aniqlovchi, hol va kesim vazifalarini bajaradi.
4.So’roq olmoshlari biror narsa-buyum, belgi yoki son haqidagi so’roqni bildirgan olmoshlardir.

Kim, nima, so’roq olmoshlari shaxs va narsaga nisbatan ishlatiladi va birlik hamda ko’plikda qo’lanadi, egalik va kelishik qo’shimchalarini oladi: Kim so’zladi? Nimalarni ko’rding? Nimang bor? Nima olmoshi belgisiz kelishik shaklida kelishi mumkin: Nima (ni) olding?
  Qanday, qanaqa, qaysi olmoshlari belgini aniqlash uchun ishlatiladi: qanaqa odam, qaysi kitob. Qayerda, qani, qayoqqa, qachon, nega olmoshlari o’rin, payt, mavjudlik, sabab, maqsad kabilarni aniqlash uchun ishlatiladi: Qachon kelding? Qayerda yuribdi? Ukang qani? Qayoqqa ketdi? Nega keldi?

5.Belgilash olmoshlari predmet va shaxslarning yig’indisini bildiradi yoki ularni ayirib ko’rsatadi, shuning uchun ularni ikkiga bo’lish mumkin:

1)Jamlash olmoshlariga hamma, barcha, bari, jami, butun, yalpi so’zlari kiradi.
2)Belgilash olmoshlariga har so’zining o’zi va har kim, har nima, har bir, har qaysi kabi so’zlar kiradi. Har so’zi ayirib yoziladi.

Hamma, barcha, bari olmoshlari ko’plikni anglatadi. Belgilash olmoshlari egalik, kelishik, ko’plik qo’shimchalari bilan qo’llanadi: Hammalari jim. Har kimga aytaverma.

6.Bo’lishsizlik olmoshlari inkor ma’nosini bildirgan olmoshlardir. Bular hech so’zining o’zi va shu so’zning ba’zi so’roq olmoshlari bilan birikishidan hosil qilinadi, hech so’zi ayrim yoziladi. Bu olmoshlar egalik va kelishik qo’shimchalari bilan qo’llanadi: hech kimni ko’madim, hech nimam yo’q.

Hech so’zi yakka holda qo’llanganda, ko’pincha fe’llar oldida kelib, ravish vazifasini bajaradi: U hech qiynalmadi.
Kimsa so’zi ham bo’lishsizlik olmoshlari o’nida qo’llanishi mumkin: Buni kimsa (hech kim) bilmasligi kerak.

7.Gumon olmoshlari narsa, belgi yoki voqea haqidagi noaniq tasavvfruni bildirib keladigan olmosh turidir. Ular alla yordamida yoki – dir qo’shimchasi bilan hosil qilinadi: allakim, allanechanchi, allaqaysi, allaqayer, allaqayoq, allanechuk, allaqancha, kimdir, nimadir, qachondir, qandaydir, qayerdadir, qayergadir, negadir. Gumon olmoshlari so’roq olmoshlariga bir, ham so’zlarini qo’shish orqali yasalishi ham mumkin: Uni kim ham chaqirayotgan edi-ya. Akasi unga bir nima deganday bo'’di. (Ba’zan bir nima birikmasi bo’lishsiz olmosh o’rnida kelishi mumkin: Buni ko’rib bir nima demadi.) Bu olmoshlar birlik va ko’plikda keladi, kelishiklarda turlanadi: allakimlar, kimnidir kabi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #71 : 05 Mart 2008, 10:52:39 »
10.3 Boshqa turkumlarga oid so’zlarning olmoshlarga ko’chishi.

Quyidagi turkum so’zlarga tegishli ayrim so’zlar olmoshga ko’chadi:
1)Ot: odam, kishi, inson, nafas, ish;

2)Sifat: ba’zi, boshqa, ayrim, tubandagi, quyidagi;

3)Son: bir. Umuman olganda, bir, har, hech so’zlari bilan keladigan ko’pgina so’zlar olmoshga ko’chishi mumkin: hech narsa, bir narsa, har yerda.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #72 : 05 Mart 2008, 10:54:35 »
10.4 Olmoshlarning tuzilish turlari.

1.Sodda olmoshlar: men, sen, kim, shu, qachon.
2.Qo’shma olmoshlar: ana shu, har kim, hech nima.
3.Juft olmoshlar: u –bu, unga – bunga, siz-biz.
4.Takroriy olmoshlar: shu-shu, o’sha-o’sha, kim-kim.

Keyingi mavzu: “Fe’l so’z turkumi”
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #73 : 12 Mart 2008, 10:35:48 »
11.1 Fe’lning ta’rifi va leksik-grammatik xususiyatlari.

Predmetning harakatini bildirib, nima qildi?, nima qilyapti/, nima qilmoqchi? So’roqlariga javob bo’lgan so’zlar fe’l deyiladi.
  Fe’llar bo’lishli va bo’lishsiz shakllarga ega, zamon va shaxs-son ifodalay oladi, o’zining vazifadosh (xoslangan) shakllariga ega, mayl ko’rsata oladi, o’timli-o’timsizlik xususiyatiga ega. Fe’llar gapda ko’pincha kesim vazifasini bajaradi: Kuz keldi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7635
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari
« Javob #74 : 12 Mart 2008, 10:38:49 »
11.2. Bo’lishli va bo’lishsiz fe’llar.
 
Bo’lishli fe’llar bajarilgan, bajarilayotgan va bajariladigan harakatni ifodalaydi: yozdi, yozyapti, yozmoqchi.
Bo’lishsiz fe’llar bajarilmagan, bajarilmayotgan, bajarilmaydigan harakatni bildiradi: yozmadi, yozmayapti, yozmoqchi emas. Bo’lishsiz fe’llar fe’l negiziga – ma qo’shimchasini qo’shish, fe’llardan keyin emas, yo’q so’zlari keltirish, fe’llardan oldin na so’zini keltirish yoki ohang yordamida hosil qilinadi: Yozgani yo’q. Na yozdi, na o’qidi. Boradi, boradi-ya! (bormaydi)
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

 

Abituriyentlarga yordam:chet ( English ) tilidan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Chet tillari

Javoblar: 119
Ko'rilgan: 87578
So'nggi javob 12 Mart 2010, 04:39:42
muallifi uzboy
Abituriyentlarga yordam: adabiyotdan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 191
Ko'rilgan: 164766
So'nggi javob 01 Avgust 2009, 11:45:00
muallifi MSJON
Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 370
Ko'rilgan: 248322
So'nggi javob 30 Iyul 2008, 17:09:04
muallifi Robiya
Yordamingiz kerak! Yordam beramiz!

Muallif Muslima_subhBo'lim Umumiy

Javoblar: 814
Ko'rilgan: 315523
So'nggi javob 03 May 2016, 10:51:47
muallifi Solihatun
Jonivorlar va insonlar tilidan qiziqarli mulohazalar

Muallif MohinurBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 14
Ko'rilgan: 9783
So'nggi javob 28 Iyun 2012, 01:09:50
muallifi azizbek_mx