Мусулмон боланинг одоб-ахлоқи  ( 4839 marta o'qilgan) Chop etish

1 B


Shirinqiz  23 Yanvar 2008, 14:54:11

                                                        Озодалик
 
А­й фарзанд, агар жисминг ссиб улғайишини, баданинг соғлом бслишини, ақлинг сткир ва қалбинг хушнуд бслишини истасанг, қуйидаги насиҳатларга қулоқ сол:

1. Қишда ҳар ҳафтада камида икки марта иссиқ сув билан, ёзда сса ҳар куни бир марта совуқ сув билан ҳаммом қил.

2.  Ухлашдан аввал ва уйқудан турганингдан кейин юзинг, қслларинг ва оёқларингни юв. Доим беш вақт намозни сз вақтида сқи. Чунки намоздан олдин таҳорат қилиш бир кунда бир неча маротаба шу аъзоларнинг тоза бслишига сабаб бслади.

3. Одамлар олдида ксзинг, қулоғинг ёки бурнингни сйнаб кавламагин. Чунки бу амал шу аъзоларга зарар беради ва одамларни сендан нафратлантиради. Агар уларни тозаламоқчи бслсанг, тоза дастрсмол билан артиб тозалагин.

4. Одамлар олдида тишларингни кавлаб тозалама ва тирноқларингни олма. Чунки бу ҳам одамларни сендан нафратлантиради.

5. Ухлашдан олдин ва уйқудан турганингдан кейин мисвок ва тиш чсткалари билан тишларингни тозалаб ювгин. Чунки овқат қолдиқлари милк ва тишларга озор ва зарар бериб, оғизнинг ҳидини бузади.

6.   Бозорларда айланиб юрадиган сотувчилардан бирон нарса сотиб олсанг ювгин. Чунки улар у нарсаларни тайёрлаётганларида тозаликка сътибор бермайдилар ва уларни чанг ва пашшалардан сҳтиёт қилмайдилар.

7.    Юз сочиқ, тиш чстка, ухлайдиган крават, ёстиқ, ёпинчиқ ва тароқ каби нарсалар алоҳида сеники бслишига ҳаракат қил, уларни сендан бошқа одам ишлатмасин.

8.   Сувни тоза ва соф ҳолида ич, ариқ сувини фақат тиндирилганидан кейин ич.

9. Юзингга, таоминга ёки ичадиган ичимлигинга пашша қснишидан сҳтиёт бсл. Чунки у кспинча сзида баъзи касалликларнинг микробларини олиб юради, ана шуларни сенга олиб келиши мумкин.

10.   Одамларниннг ксзида ҳурматли бслишинг учун кийимларингнинг тозалигига ва ксринишингнинг чиройли бслишига сътибор бер.

11.   Зарарли ҳашоратлар бслмаслиги учун сен сшайдиган уйнинг тоза бслишига ҳаракат қил.

12.   Сен ухлайдиган хона ҳавоси тозаланиб туриши учун қуёш нурлари кириб турадиган тарафда бслсин.

13.   Мактаб қуроллари ва сен уйда сйнайдиган сйинчоқларингнинг тозалигига риос қил. Шунда уларнинг ксркамлиги сақланиб, ксриниши чиройли бслади. Қслларинг ёки кийимларингни сиёҳ билан кир қилиб булғама.

14.   Доимо покиза жойларда сйна ва сайр қил.

                                                                   Ҳикос

Бир кичкина бола уйининг олдида турган сди. Унинг ёнидан ҳолва сотувчи стиб қолди. ҳолваси кир-ифлос бслиб, у ҳолвасини пашша ва чанглардан сҳтиёт қилмас сди. Бола ундан бир тангага ҳолва сотиб олиб еди.

Бир неча кундан кейин унда безгак касали аломатлари пайдо бслди ва отаси уйга доктор чақириб келди. Ксп савол-жавоблардан кейин доктор унинг касали ҳолва ейишдан келиб чиққанини билди. Уни даволаш учун безгак касалликлари шифохонасига олиб боришга буюрди. Оиласи қийналиб, отаси уни даволашга ксп пуллар сарфлаганидан кейин у касалхонада бир ой ётиб касалидан тузалиб чиқди.

Qayd etilgan


Shirinqiz  23 Yanvar 2008, 14:58:21

                                             Чиройли муомала

Ислом кучайиб Аллоҳ таоло Ўз пайғамбарига Маккани забт стишга рухсат бергач ва сзига озор берган мушриклар устидан ғалаба қозониб Маккага кирган вақтида уларга:

- А­й қурайш, мени сизларга нима қилмоқчи деб сйлайсизлар?-дедилар набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам.

- Яхшилик қиласиз деб сйлаймиз! Сиз олийжаноб биродаримизсиз ва олийжаноб биродаримизнинг сғлисиз,- дейишди улар.

- Боринглар, сизлар озодсизлар,- дедилар пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам.

Улар Аабий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олийжаноблиги, кечиримлилиги ва гсзал муомалали сканларини ксргач исломга кирдилар.

Мана бу ҳикостдан ксриниб турибдики, А асулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Қурайшга юмшоқлик билан муомала қилдилар. Ҳолбуки улардан сч олишга қодир сдилар. Чунки улар Аабий соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва саҳобаларга қаттиқ озор бериб уларни ватанларидан ҳайдаб чиқарган сдилар. Лайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг уларга қилган гсзал муомалалари одамларнинг гуруҳ-гуруҳ бслиб Аллоҳнинг динига киришларига сабаб бслди.


Гсзал муомала: Бу сен одамларга сабр-тоқат, одоб ва юмшоқлик билан муомала қилишинг, уларнинг ёмонликларини кечириб, схшиликларига раҳмат айтишинг ва уларга ёрдам бериб улардан зарарни даф стишинг учун бор кучингни сарфлашингдир.

 Қуйидаги нарсалар гсзал муомала жумласидандир:

1. Тижоратчи одам одамлар билан муомала қилганда омонатли бслиши. Яъни ёлғон гапирмайди, хиёнат қилмайди, уларга очиқ чеҳрада бслади ва уларни чиройли қарши олади.

2. Ҳунарманд одамлар берган буюртмаларни пухта қилмоғи ва уларга ваъда қилган вақтига риос қилиши керак.

3. Табиб касалларга мулойим бслсин. Уларга ғамхсрлик қилсин, ксп ҳақ ссраб уларни қийнаб қсймасин ва камбағалларнинг касалларига сътибор бериб уларни бепул даволасин.

4. Бажариш вақти келганда ҳар ким сз зиммасидаги бурчни кечиктирмасдан бажарсин, чунки бу нарса одамлар ксз олдида унинг қадрини кстаради.

5. Ўқувчи мактабда сртоқларига нисбатан одобли бслиши, улардан сзини катта тутмаслиги ва улардан биронтасига озор етказмаслиги керак.

6. Ҳар бир инсон қсшнисига нисбатан одобли бслиши, уни ҳурмат қилиши, касал бслса, уни бориб ксриши, ксринмай қолса, унинг ҳолидан ссраши, ундан бирон нарсани қарзга олган бслса, уни сз вақтида қайтариб бериб, бу схшилиги свазига унга раҳмат айтиши керак.

7. Инсон сзига фикрда қарши бслган одам билан юмшоқлик ва мулойимлик билан мунозара қилсин. Чунки бу нарса унинг қалбини юмшатади.

Аллоҳ таъоло Мусо билан Ҳорунга Фиръавн билан гаплашиш хусусида васист қилиб шундан дейди: 

"œУнга юмшоқ ссз гапиринглар. Шосд панд насиҳат олса ёки қсрқса.."

8. Сен ёмонликни схшилик билан даф қил. Чунки бу нарса душманингни дсстга айлантиради. Аллоҳ таъоло айтади:

Яхшилик билан ёмонлик баробар смас. Сиз ёмонликка схшилик билан жавоб қайтаринг. Шунда сиз билан унинг сртасида адоват бслган инсон гсёйинки сқин дсстдек бслиб қолади".

А асулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

-Сизларнинг менга снг суюклироғингиз снг ахлоқи гсзалроғингиздир.

Qayd etilgan


Shirinqiz  23 Yanvar 2008, 15:02:47

                                             Зиёрат қилиш одоби

Муҳаббатни оширадиган ва дсстликни мустаҳкамлайдиган сабаблардан бири байрамларда, дам олиш кунларида табриклаш баҳонаси билан, сафарга бормоқчи бслганда ёки сафардан келганда, касал бслганда сзаро бир-бирини зиёрат қилиб туришдир.

Зиёрат қилишнинг риос қилиниши керак бслган одоблари бор.


Улар жумласидан:

1. Зиёрат қилиш учун муносиб вақт танлагин. Бу ухлаш, овқатланиш ёки бошқа нарса билан машғул бслинадиган вақт бслмасин.

2. Агар зиёрат учун маълум вақт таъйин қилинган бслса, унга риос қил. Ундан срта ҳам, кеч ҳам борма.

3. Агар бирон уйга кирмоқчи бслсанг, уй сгасидан рухсат ссра. Гарчи уй сгаси сенга снг сқин киши бслса ҳам. Чунки ривостларда келганки:

Бир киши А асулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан:

- Онамнинг олдига кириш учун ҳам изн ссрайманми?- деб ссради. Аабий соллаллоҳу алайҳи ва саллам:

- Ҳа!- деб жавоб бердилар.

- Мен онамга хизмат қиламан. Аима, мен ҳар сафар онамнинг олдига киришимга рухсат ссрайманми?- деди.

- Онангни сланғоч ҳолатда ксришни истайсанми?- дедилар набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам.

- Йсқ!- деди у.

- Ундай бслса, руҳсат ссраб кир!- дедилар.

Агар уйда ҳеч ким бслмаса ёки уйдагилар киришга рухсат беришмаса Лайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу ссзларига амал қилган ҳолингда қайтиб кет:

"Агар сизлардан биронтангиз уй сгасидан уч марта киришга руҳсат ссраса ва унга руҳсат бермаса, қайтиб кетсин".

4. Уйга кираётганингдан сени қарши олаётган кишига салом бер.

Аллоҳ таъоло деди:

А­й мсминлар, сз уйларингиздан бошқа уйларга то руҳсат ссрамагунингизгача ва сгаларига салом бермагунингизгача кирмангиз. Мана шу сизлар учун схшироқдир. Шосд сслатма-ибрат олсангизлар. А­нди агар у (уйларда) ҳеч кимни топмасангизлар, у ҳолда то сизларга рухсат берилмагунгача у (уйларга) кирмангиз! Агар сизларга "œқайтинглар!" дейилса, (съни киришга рухсат беришмаса), қайтиб кетинглар! Шу сизлар учун снг тоза (йслдир). Аллоҳ қилаётган амалларингизни билувчидир." (Аур сураси: 27,28)

5. Уйга кираётганингда йслингда сенга дуч келган нарсалардан ксзингни ерга қаратиб стгин. Ўтирган пайтингда уй жиҳозлари ёки деразаларига ксп қарама. Шунингдек сзингга лойиқ жойда стир.

6. Гапираётганингда срта овоз билан гапир. Фойдали ссзлар билан чеклан.

7. Узоқ стирма. Чунки уй сгасининг бошқалар билан ҳам ваъдаси ёки унинг қиладиган ишлари бордир.

8. Касал ксришга борганингда ҳам узоқ стирма ёки ксп гапириб уни қийнаб қсйма. Унинг олдида фақат уни хурсанд қиладиган ва хотиржам қиладиган ссзларни гапир.

9. Ўзингдан зериктириб, малоллантирадиган даражада ксп зиёрат қилма. Аки бутунлай алоқани узиб қссдиган даражада зиёратни камайтириб юборма.

10. Сени зиёрат қилишга келган кишининг юзига очиқ табассумли бсл. Унинг олдига меҳмонларга қсйиладиган нарсалардан қсй ва кетаётганида уни сшиккача кузатиб қсй.

11.
Зиммангдаги вазифани бажарган ҳолда ва орадаги дсстликни сақлаб қолиш учун сени зиёрат қилган кишини сен ҳам зиёрат қил.

Qayd etilgan


Shirinqiz  23 Yanvar 2008, 15:04:36

                                      А остгсйлик, содиқлик

А­й сғлим, агар сен дсстингдан снги олган кийимининг нархини ссрасанг ва у сенга сотиб олган нархини тсғри айтса, у тсғри ссздир. Агар унинг нарҳига озгина бслса ҳам қсшиб айтса, у ёлғончидир. Агар сенга бир дсстинг ваъда қилиб ваъдасида қатъий турса, у ваъдасига содиқдир. Агар ваъдасида қатъий турмаса, у ёлғончидир. Агар устоз бир сқувчига уйда масала ечиб келишни топширса, у дангасалик қилиб бошқа сқувчининг дафтаридан масала ечимини ксчириб олса ва устозига масалани сзим ечдим, деса у ёлғончидир.

Агар мактаб директори бир сқувчини гувоҳлик бериш учун чақирса ва у сзининг снг қадрдон дсстининг зиёнига бслса ҳам ҳақни айтса, у тсғри ссздир. Агар гувоҳлик беришда бирон нарсани қсшса ёки камайтирса у ёлғончидир.

Мана шу мисоллардан ксраспсанки сй сғлим, тсғрилик - ссз ёки амалнинг ҳақиқатга тсғри келишидир. Сен мактабга бормаслик учун ёлғондан сзингни касал қилиб ксрсатишинг ёки билмайдиган нарсанг ҳақида хабар беришинг ёки ёлғон гапираётганини била туриб бировни ёлғон гапиришига индамай қараб туришинг буларнинг барчаси ёлғончиликдир.

Тсғри ссзлаш фойдаларидан: инсон одамларнинг муҳаббатини ва ишончини қозониши. Шунинг учун ростгсй сқувчини ота-онаси ҳам, устозлари ҳам схши ксрадилар. Одамлар ростгсй тижоратчи билан олди-сотди қилишни афзал ксрадилар. Тсғриссз хунарманднинг олдига борадилар ва унинг номи машҳур бслиб кетади. Агар ростгсйлик бслмаганда халқларнинг аҳволи бузилиб кетиб, тарих, жсғрофис ва шунга схшаш китобларда етиб келган хабарларга одамларнинг ишончи йсқолган бслар сди. А остгсйлик инсонни омонат, очиқлик ва ваъдага вафо қилиш каби ксп фазилатлар билан сифатланишга чақиради.

Аллоҳ таоло айтади:

А­й иймон келтирган кишилар, Аллоҳдан тақво қилинглар ва солиҳлардан-тсғри ссзловчилардан бслинглар."

А асулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

"Мунофиқнинг аломати учта: агар гапирса ёлғон, гапиради, ваъда қилса, ваъдасида турмайди ва унга омонат қсйилса, хиёнат қилади".

                                       Ҳикос

Искандарис шаҳрида болалар чсмилиш учун денгизга тушдилар. Ва сзлари билан олиб келган коптокни сувда сйнай бошладилар. Улар коптокни сувга отиб, орқасидан сузиб мусобақа сйнардилар. Тссатдан улардан бири чарчаб қолиб "œқутқаринг, чскаспман!" деди. Улар уни қутқариш учун бир-бирлари билан мусобақалашиб келганларида у кулиб:

- Мен сизларни масхара қилаётган сдим. Мен моҳир сузувчиман. Сизларнинг ичингизда сузишда менга бас келадигани йсқ,- деди.

Иккинчи куни ҳам одатларига ксра сувда копток сйнадилар. Улар сйнаётганларида кечаги дсстларининг "œқутқаринглар, чскаспман!" деб бақираётганини сшитдилар. Болалар у стган куни қилганидек, бугун ҳам бизни масхара қилспти деб сйлаб, унинг ссзига парво қилмадилар. Аатижада у сувга чскиб, сз ёлғонининг қурбони бслган ҳолида слди.

Qayd etilgan


Shirinqiz  23 Yanvar 2008, 15:08:18

                                     Ожиз одамларга меҳрибонлик қилиш

А­й фарзанд, Аллоҳ уларга куч-қувват ва тан-соғлик ато стган ёки мол-дунё ва шон-шуҳрат берган кишиларга мана шу неъматлар свазига Аллоҳга шукр бажо қилишлари учун ожиз ва заиф кишиларга ёрдам беришлик ва қашшоқ-муҳтожларга ҳамдард бслишлари вожиб бслади.

1.  Агар ота-онанг ёшлари улғайиб сенга муҳтож бслиб қолсалар, уларга меҳрибонлик ксрсат ва уларга сҳтиёжларини қондирадиган даражада пул бериб тур. Чунки улар ҳам сенинг бахтли бслишинг учун сзларини ксп ҳаёт лаззатларидан маҳрум стганлар.

2.  Агар автобусда бслсанг ва одам ксп бслса,  бирон кекса, касал, заиф кимса ёки бир аёл келиб стиришга жой топа олмаса, сен срнингдан туриб уларга жой бер.

3.  Агар сенинг хизматкоринг бслса, унга тоқатидан ортиқ иш юклама, ҳақоратлаб ва хорлаб унга озор берма, уни етарли овқат ейишидан маҳрум стма ва уни қамаб уриб азоблама.

4.  Агар уйда уй ҳайвонлари бслса, уларни аъзоларини кесиб сйнама ва уларга етарли таом ва сув бер.

 Ожизларга меҳрибонлик — олийжанобликдир

1.  Агар сен болалари ва топган пули оиласи ва болаларининг озуқасига, уларнинг кийимига ва турар жойларига етмайдиган бир камбағал одамни ксрсанг, сен унга ёрдам қслини чсзишинг ва болаларнинг тарбиссида унга ксмаклашишинг керак. Чунки агар болалари схши тарбис олмаса, улар одамларнинг молларини сғирлайдиган ва уларни слдирадиган сғри ва жиностчи бслиб кетадилар.

2.   Агар сен бир оиланинг бошлиғи (отаси) слиб, боқувчиси йсқлигини ва аввалда азиз бслиб, кейин хорланиб қолганини билсанг, қслингдан келганини уларга ҳаёт сҳтиёжларини қондирадиган нарса билан ёрдам беришинг керак.

3.  Агар сен бир одамнинг чскаётганини ёки ёнаётганини ёки унга бир ваҳший ҳайвон ҳужум қилаётганини сшитсанг ва сен унга ёрдам беришга қодир бслсанг, сен свазига ҳеч қандай мукофот ва раҳмат кутиб стирмай унга ёрдамга шошилишинг керак.

                                             Ҳикос

Бир бойнинг сттиз йилдан кспроқ унинг хизматида бслган бир хизматчиси бор сди. Аиҳост бу хизматчи ёши улғайиб ҳсжайинининг хизматига срамай қолди. Шунда бойнинг болаларидан бири унга деди:

- А­й ота, нима учун биз мана бу фойдаси тегмайдиган кучсиз хизматчини ҳайдаб юбориб срнига ишлашга қодир кучли хизматчини олиб келмаймиз?

- А­й сғлим, бу одам ёш ва қувватли бслган вақтидан бери бизга садоқат ва омонат билан хизмат қилиб келди. У ёшлигингизда сизларни кстариб юрар сди. Сизлар улғайгунча сизларга келган озорларни даф қилар сди. Мана снди қуввати кетиб ҳолсизланиб қолганда уни ҳайдаб юборишимиз одамгарчиликдан смас. Мен сқинда сизларга унинг ишини бажарадиган қувватли ишчи олиб келаман. У сса боғдаги ҳужрасида сшайверади. А­нди мен уни бизга омонат ва ихлос билан хизмат қилгани свазига тақдирлаш учун бирон иш қилишга мажбур қилмайман- деди отаси сғлига.


Islom Nuridan olindi

Qayd etilgan