Muallif Mavzu: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda  ( 9064 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« : 22 Yanvar 2010, 17:03:32 »
НАМАНГАН ВИЛОЯТИ - ЎзР таркибидаги вилоят. 1941 й. 11 мартда ташкил этилган (1960 й. 25 янв.да Андижон ва Фарғона вилоятлари таркибига қўшиб юборилган. 1967 й. 18 дек.да кайта ташкил этилди). Н.в. республиканинг шарқида, Фарғона водийсининг шим.-ғарбий қисмида, Тяньшан тоғ тизмаси тармоклари — Қурама ва Чатқол тоғларининг ён бағрида жойлашган. Шим. ва шим.-шаркдан Қирғизистон Республикасининг Жалолобод вилояти, жан.-шарқцан Андижон, жан.дан Фарғона, шим. ва шим.-ғарбдан Тошкент вилояти ва Тожикистоннинг Суғд вилояти б-н чегарадош. Майд. 7,44 минг км2. Аҳолиси 1982,7 минг киши (2002). Н.в.да 11 қишлоқ тумани (Косонсой, Мингбулоқ, Наманган, Норин, Поп, Тўрақўрғон, Уйчи, Учқўрғон, Чортоқ, Чует, Янгиқўрғон), 8 шаҳар (Наманган, Косонсой, Поп, Тўрақўрғон, Учқўрғон, Чортоқ, Чует, Ҳаққулобод), 11 шаҳарча (Жомашўй, Тошбулоқ, Навбаҳор, Олтинкон, Уйғурсой, Чоркесар, Халқобод, Уйчи, Ўнҳаят, Янгиқўрғон, Оқтош), 99 қишлоқ фуқаролари йиғини бор. Маркази — Наманган ш.

Табиати. Вилоят қудудининг асосий қисми Сирдарёнинг ўнг соҳилида, кенг Фарғона водийсида жойлашган. Ер юзаси, асосан, текислик бўлиб, шим.да қатор тепаликлар ва Чатқол ҳамда Қурама тоғлари б-н ўралган. Баландлиги 350—800 м. Тоғ ва адирлар, тор водийлар, воҳалар тўртламчи геологик даврнинг катта-кичик дарёлари ва ирмоқларнинг фаолиятидан ҳосил бўлган. Вилоят ҳудуди геологик фаол зонада жойлашган ва 8 баллгача-зилзилалар бўлиб туради. Кенг майдонни эгаллаб ётган ва деҳқончилик объекти бўлган Қорақалпоқ чўли неоген даврида пайдо бўлган. Фойдали қазилмалардан Чодак олтин кони, тоғ кварци, сур-ма, мис, нефть, гипс, оҳактош ва б. қурилиш материаллари, шифобахш минерал сувлар (Чортоқда) топилган. Чуст-Поп ер ости сувининг иссиқлиги 50° (1300 м дан чиқади). Сув таркибида йод ва бром бор. Чодаксойдан (450 м чуқурликдан) 23° иссикликдаги во-дород-сульфидли сув чиқади. Чортоқ, Шаҳанд, Косонсой, Учқўрғон сувлари ўзининг минералланиш даражаси ва характери бўйича машҳур Мацеста, Чакрак, Тал сувларидан қолишмайди. Ер ости сувлари тоғ, адир, тоғ олди ботиқларида ва ёйилмаларда йирик тошли, шағалли ва қумли қатламларда жойлашган. Сирдарёга яқин зоналарда ер ости (сизот) сувлари мавжуд. Икли-ми кескин континентал. Ёзи узок,, иссиқ, қиши қисқа, нисбатан совуқ. Йиллик ўртача Ñ‚-ра 13°. Янв.да Ñ‚-ра —25° гача пасаяди, июнда 35—45° га етади. Вегетация даври 229 кун. Вилоятнинг турли қисмларида Ñ‘ғин миқдори турлича. Наманганда ўртача йиллик Ñ‘ғин миқ-дори 230 мм, ғарбида 90—190 мм, шар-кий туманларида 300—400 мм, тоғ этакларида 600 мм. Ёғиннинг энг кўп кисми баҳор ва кузда Ñ‘ғади. Дарёлари Ñ‘ғиндан, тоғлардаги қор ва музликлардан сув олади. Н.в.да 16 даре ва сой, кўплаб мавсумий сойлар мавжуд. Энг катта да-рёси — Сирдарё. У Норин ва Қорадарёнинг қўшилишидан ҳосил бўлади. Норин ва Сирдарёга Чатқол тоғларидан оқиб тушадиган Поччаотасой, Чортоксой, Чустсой, Олмоссой, Чодаксой, Ғовасой, Косонсой, Намангансой каби серсув тоғ дарёлари куйилади. Косонсой, Чортоқ, Эскиер сув омборлари, Охунбобоев, Шим. Фарғона, Катта Наманган каналлари қурилган. Баҳор ва ёз бошларида содир бўладиган сел ҳоди-саларидан сақланиш учун сел омборлари барпо қилинган. Тупроклари про-лювиал, ўтлоқ, ўтлоқи-ботқоқ, оч тусли бўз, айрим жойларда шўрхок, оч тусли қўнғир, жигарранг. Адирлар қум-тош, мергель, лёсс ва чағиртошлар б-н қопланган. Баҳорда эфемер ўсимликлар ўсади, чорва моллари боқилади. Текислик қисмларида бўз, кўнғир тупроқлар, қадимдан деҳқончилик қилиб келинг-нидан табиий ҳолати ўзгарган ва унумдорлиги оширилган. Косонсойда типик ва қорамтир бўз тупроқ, Наманган, Уч-қўрғон, Чуст туманларида оч бўз тупроқ тарқалган. Текислик қисмининг экин экилмайдиган ерларида шўра, шувоқ, лола, отқулоқ, Сирдарё бўйларида бетага, астрагал ва б. ўсади. Тоғларда арчазорлар, ёввойи олча, олма ва ёнғоқзорлар учрайди. Тоғларнинг баланд қисми субальп ўтлоклари — ёзги яйловлардан иборат. Н.в.да деярли ўрмон йўқ. Наманган мевали ўрмон кўчатзори ва Наманган ўрмон кўчатзори мавжуд. Чўл ва адирлар ўзлаштирилиб юборилгандан бўри, тулки, қобон, юмронқозиқ кам учрайди. Тоғларда тоғ такаси, суғур бор. Адирларда каламуш, дала сичқо-ни, эчкемар, типратикан, чўл тошба-қаси, турли хил илон ва калтакесак кўп. Қушлардан бургут, каклик ва б. бор. Қо-рабовур, ёввойи ўрдак ва б. овланади. Даре, сой ва б. сув ҳавзаларида ҳар хил балиқ яшайди, ондатра кенг тарқалган. Поччаотасой, Ғовасойда қундуз ҳам учрайди. Н.в. худудининг интенсив ўзлаштирилиши оқибатида судралиб юрувчилар, қушлар, сут эмизувчилар, баликларнинг кўп турлари кама-йиб бормоқда.
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Re: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #1 : 22 Yanvar 2010, 17:04:03 »
Аҳолининг асосий қисмини узбеклар (87,8%) ташкил этади, шунингдек, тожик (9,0%), киргиз (1,0%), рус (0,8%), татар, украин, озарбайжон, яҳудий, белорус, арман, қозоқ ва б. миллат вакиллари ҳам (жами 89 миллат) яшайди. Аҳоли зичлиги ўртача 1 км2 га 266 киши. Қишлоқ аҳолиси 1238,9 минг киши, шаҳарликлар 743,8 минг киши (2002).

Хўжалиги. Н.в. республика и.ч. ва маданий тараққиётида етакчи ўринлардан бирини эгаллайди. Вилоят саноатининг асосий тармоқлари: машинасозлик, электротехника, кимё, пахта тозалаш, озиқ-овқат саноатлари. Н.в.да 170 дан зиёд саноат корхоналари мавжуд. Энг йирик саноат корхоналаридан — машинасозлик, автомобилларни тузатиш, ғишт, Ñ‘ғ-экстракция, пахта тозалаш, озиқ-овқат (вино з-ди, пиво к-ти, «ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½ салқин ичимликлари», «Ð Ð¾ҳат», «ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½ÐºÐ¾Ð½ÑÐµÑ€Ð²Ð°», «Ð¨Ð¸Ñ€Ð¸Ð½Ð»Ð¸Ðº», «ÐšÐ¾ÑÐ¾Ð½ÑÐ¾Ð¹ÐºÐ¾Ð½ÑÐµÑ€Ð²Ð°» корхоналари), кимё, «Ð­Ð»ÐµÐºÑ‚ротерм» и.ч. бирлашмасининг етакчи корхонаси, ипак газламалар к-ти, бадиий буюмлар Ñ„-каси ва ҳ.к. 3402 кичик, 249 ширкат, 76 қўшма корхона фаолият кўрсатмоқда. Шулар орасида: «ÐÐ°Ð²Ñ€ÑžÐ·» Ўзбекистон—Канада, «Ð¨Ð¾ҳи Сўзана», «ÐÐµÑÑ‚ле-Ўзбекистон», «Ð¨Ð°Ð¼Ñ ЛТД», «Hyp», «Ðžҳангар», «Ð§ÑƒÑÑ‚ пичоғи», «ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½ÑˆÐ¸Ð½Ð°», «ÐšÐ¾ÑÐ¾Ð½ÑÐ¾Ð¹-Текмен», «ÐŸÐ¾Ð¿Ñ„ен», «Ð¡Ð¸Ð»Ðº-Роад», «ÐšÐ°ÑÐ¼Ð¸Ñ€ Дери», «ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½қоғоз», «Ð¯Ð½Ð¸Ñ IV», Узбекистан— Россия «ÐšÐµÐ¼-тош», «Ð¨Ð¸Ñ„о» корхоналари, Ўзбекистон—Хитой «Ð§Ð°Ð½Ð½Ð°-Текстиль» қўшма корхонаси, Узбекистан—Туркия «ÐšÐ¾-сонсойтекстиль» ва б. бор.

Қишлоқ хўжалиги. Вилоят қ.Ñ….нинг асосий тармоғи — пахтачилик. Н.в. мамлакатда етиштирилаётган пах-танинг 8—9% ини беради. Ғаллакорлик, полизчилик, токчилик, сабзавотчилик, ипакчилик ва чорвачилик ривожланган. Текисликдаги суғориладиган ту-манларда чорвачилик, асосан, кора-мол, тоғ олдиларидаги табиий ўтлоқларда қўй ва эчки (жумладан, майин жунли) боқилади. Қ.Ñ….да фойдаланиладиган ерлар майдони 548,1 минг га, шундан ҳайдаладиган ерлар 219,8 минг га, яйловлар 287,9 минг га, боғ ва кўп йиллик дарахтзорлар 31,2 минг га, токзорлар 8,7 минг га ни ташкил қилади. Дон экинлари 80,4 минг га, пахта 109,5 минг га, картошка 1,3 минг га, сабзавот 3,5 минг га, полиз экинлари 1 минг га, озука экинлари 14,4 минг га майдонни эгаллайди, 7760 га ўрмонзор, 3 минг га тутзор бор (2001). Ернинг ме-лиоратив ҳолатини яхшилаш мақсадида 4 минг км коллектор дренаж тар-моклари қурилган. Вилоятнинг хамма туманларида суғориладиган майдоннинг асосий қисмида пахта ва дон экинлари экилади. Н.в.да 134 ширкат хўжалиги, 94,8 минг дехдон хўжалиги, 3,5 минг фермер хўжалиги бор. Жамоа ва хусусий хўжаликларда 667,1 минг қорамол (шундан 261,4 минги сигир), 899,3 минг куй ва эчки, 5,8 минг от мавжуд, пар-рандачилик б-н қам шуғулланилади.
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Re: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #2 : 22 Yanvar 2010, 17:04:50 »
Транспорти. Т.й.ларнинг уз. 138 км. Автомобиль йўллари уз. 1,7 минг км (шу жумладан, қаттиққопламалиси 1,6 минг км). Троллейбус линияси уз. 80 км. Наманган б-н Тўрақўрғон ш.лари оралиғида ҳам троллейбус қатнови йўлга қўйилган. Андижон—Кўқон, Наманган—Учқўрғон ўртасида поездлар қатнайди. Наманган—Тошкент, Наманган— Марғилон—Фарғона, Наманган— Андижон, Наманган—ҚÑžқон—Самарқанд йўналишида автобуслар қатнови йўлга қўйилган. Фарғона водийсини республика пойтахти б-н боғловчи Тошкент — Ўш автомобиль йўлининг Камчиқ довонида уз. 358 ва 891 м дан иборат бўлган иккита тоннель қурилиб фойдаланишга топширилди. Н.в. ҳаво транспортининг ривожланиши 1941 й.да аэродром қуриш б-н бошланди. 1984 й.да замонавий ҳаво лайнерларига хизмат қилувчи учиш ва қўниш майдони ишга туширилди. Ўрта Осиё давлатларидаги шаҳарлар, шунингдек, РФнинг Москва, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Уфа, Симферополь, Новосибирск, Магадан, Норильск, Якутск, Красноярск, Мирний каби шаҳарлари ва Украина пойтахти Киев ш. б-н мунтазам алоқа йўлга қўйилди.

Маданий-маориф, соғлиқни сақлаш ва спорт. 2000/2001 Ñžқув йилида вилоятда 671 умумий таълим мактаби (493,4 минг Ñžқувчи), 19 та лицей, 6 махсус мактаб-интернат, 2 та академик лицей (1350 Ñžқувчи), 43 касб-ҳунар коллежи (31 мингга яқин Ñžқувчи) фаолият кўрсатди.
Вилоятдаги 3 та олий Ñžқув юрти (Наманган ун-ти, Наманган мухандислик-педагогика ва Наманган муҳандислик-иктисодиёт ин-тлари)да 11 мингдан зиёд талаба таълим олди (2001). 1999—2001 й.лар мобайнида барча қулайликларга эга бўлган жами 28 касб-ҳунар коллежи (18 минг 875 Ñžқувчига мўлжалланган), ҳамда 2 академик лицей (1500 ўрин) бунёд этилди. Улар замонавий Ñžқув қуроллари ва техника б-н жиҳозланди. Вилоят Ñžқувчилари Республика миқёсида ўтказиладиган фан олимпиадаларида мунтазам қатнашмоқдалар. Халқаро АКСЕЛС танловида ғолиб чиқиб хорижий давлатларда таҳсил олиб қайтаётган Ñžқувчилар сони ҳам ортиб бормоқда. АҚШнинг Ñžқувчилар ўртасида ўтказилган АКСЕЛС танловида Н.в.дан 40 Ñžқувчи иштирок этди. Вилоятда 2 та (Наманган ўлкашу-нослик ва Поп археологик) музей, 1 марказий, 409 жамоат кутубхонаси (1 млн. нусхадан ортиқ асар), 162 мадани-ят уйи, 8 маданият ва истироҳат боғи, 5 театр (шу жумладан, Алишер Навоий номидаги вилоят мусиқали драма теат-ри) бор. Вилоят театр саҳналарида Ўзбе-кистон халқ артистлари Р. Ҳамроев, Ðœ. Азизова, С Раҳмонов, Ðœ. Мансуров, Ðœ. Убайдуллаев, X. Охунова, ÐŽ. Нуралиев, К. Раҳимовлар; Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар: Ðœ. Дадабоев, А. Рахимов, А. Тожибоева, Ðœ. Исомиддинов, Т. Сайдуллаевлар самарали ижод қилдилар (2001 й. да театр биноси реконструкция қилинди).

Халқ ҳунармандчилиги айниқса, Наманган ва Чует ш.ларида қадимдан ривожланган. Чустда пичоқ, идиш-товоқ, қ.Ñ…. қуроллари ишлаб чиқарилади, дўппидўзлик, каштачилик б-н шуғулланилади, халатлар учун беқасам ва атлас газламалар Ñ‚Ñž-қилади. Чуст бадиий буюмлар Ñ„-каси бор.
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Re: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #3 : 22 Yanvar 2010, 17:05:26 »
Соғлиқни сақлаш. Н.в. да 11 650 ўринли 115 касалхона, 250 дан ортиқ дорихона, Республика шоши-линч тиббий ёрдам марказининг фи-лиали, кунига 30 минг беморни қабул қилиш қувватига эга бўлган 256 амбулатория-поликлиника муассасаси ишлаб турибди. Н.в.да ўтган 10 йил мобайнида 104 қишлоқ шифокорлик пунктлари барпо этилди, 41 қишлоқ шифокорлик амбулаторияси ва фельдшер-акушерлик пунктлари қишлоқ шифокорлик пунктларига айлантирилди. Шу даврда 1505 ўринли касалхона, бир сменада 43,7 минг беморни қабул қилувчи поликлиникалар қуриб бит-казилди, шошилинч тиббий ёрдам мар-кази, вилоят кўп тармоқли касалхонаси, вилоят кардиология маркази, ўсма касалликлар, Наманган шаҳар оналар ва болалар физиотерапевтик, ÑŽқумли касалликлар касалхоналари фойдаланишга топширилди. Улар замонавий тиббиёт аппаратлари, асбоб-ускуналар б-н жиҳозланди. Наманганда Семашко номидаги республика физиотерапевтик илмий тадқиқот ин-ти, республика аку-шерлик ва гинекология илмий тадқи-қот ин-ти ҳамда республика Саломатлик ин-тларининг вилоят филиаллари, неврология, эндокринология ва урология марказлари фаолият кўрсатмоқда.
Вилоятда оналик ва болаликни муҳофаза қилиш бўйича «Ð¡Ð¾Ð¼Ð¾Ð¼ авлод» дастури асосида 2000 й.дан бошлаб «Ð”ельфин», «Ð’иктор» ва б. замонавий аппаратлар б-н жиҳозланган «ÐžÐ½Ð° ва бола» скрининг маркази ишлаб турибди. 6 санаторий (жумладан, «Ð§Ð¾Ñ€Ñ‚оқ», «Ð“улшан», «ÐšÐ¾ÑÐ¾Ð½ÑÐ¾Ð¹»), Кўксарой дам олиш зонаси мавжуд.

Спорт. Вилоятдан спортнинг футбол, баскетбол, волейбол, сув полоси, чим устида хоккей, мини футбол, қўл тўпи, шахмат турлари бўйича спортчилар мамлакат мусобақаларида муваффақиятли иштирок этиб келмоқ-далар. Н.в.да «ÐÐ°Ð²Ð±Ð°Ñ…рр» марказий ста-диони, шунингдек, 28 стадион, «ÐŸÐ°ҳлавон», «Ð”инамо», «ÐÐ»Ð¿Ð¾Ð¼Ð¸Ñˆ», «Ð¡Ð¾ғлом авлод» спорт мажмуалари, 22 су-зиш ҳавзаси, 54 теннис корти, 1 велотрек, 2 отчопар, 473 спорт зали, 305 отиш тири, 571 баскетбол, 1754 волейбол, 375 қўл тўпи, 422 кичик ва 563 катта футбол майдон ва майдончалари бор. 590 мингдан зиёд киши жисмоний тарбия ва спорт б-н шуғулланади. Уларнинг 260 минг нафаридан ортиги ўсмирлар. Наманган довругини оширган ва анъанага айланган «Ð£Ð½Ð¸Ð²ÐµÑ€ÑÐ¸Ð°-да-2000» тадбири катта умумхалқ байрами сифатида кенг нишонланди. Шахмат, чарм тўп буйича Осиё, жаҳон чемпионатлари, саралаш мусобақалари, теннисчиларнинг «Ð‘уюк ипак йўли», «Ð¡Ð°Ñ‚еллит», «Ð¤ÑŒÑŽÑ‡ÐµÑ€Ñ» каби турларининг ўтказилиши Наманганни дунёга яна ҳам кенгроқ танитди. Наманган ш.нинг Давлатобод туманидаги «ÐÐ°Ð²Ð±Ð°ҳор» стадиони, «Ð”ўстлик» теннис мажмуаси, «ÐÑˆÐ»Ð¸Ðº» сузиш ҳав-заси, Наманган ш.даги «ÐŸÐ°Ñ…лавон», «ÐÐ»Ð¿Ð¾Ð¼Ð¸Ñˆ», «Ð”инамо» спорт мажмуалари, Тўрақўрғон туманидаги «ÐšÑƒÑ€Ð°Ñˆ» мажмуаси каби спорт иншоотларида халқаро мавқедаги спорт мусобақалари ўтказиб турилади. Н.в.да 15 халқаро тоифадаги спорт устаси, 900 дан ор-тиқ спорт устаси, 2400 спорт усталигига номзод, 5000 дан зиёд 1-тоифадаги спортчи тайёрланди. Вилоятнинг 200 дан ортиқ спортчиси Ўзбекистон миллий терма жамоалари аъзоларидир. Н.в.дан 2000 й.да бокс бўйича республика чемпиони, стол тенниси, шахмат ва б. спорт турлари бўйича халқаро мусобақа совриндорлари етишиб чиқди. Наманганда ўтказилган 18 ёшгача бўлган ёшлар ўртасида белбоғли курашчиларнинг 5-Халқаро биринчилигида Қирғизистон, Қозоғистон, Туркманис-тон. Арманистон, Грузия, Украина, Белоруссия, Россия, Ҳиндистон ва Туркия спортчилари иштирок этди. «Ð£Ð¼Ð¸Ð´ ниҳоллари», «Ð‘аркамол авлод», «Ð£Ð½Ð¸Ð²ÐµÑ€ÑÐ¸Ð°Ð´Ð°» мусобақаларида Ñžқувчиталабалар фаоллиги тобора ошиб бормоқда. 2000 й.ги Универсиадада Н.в. спортчилари биринчи ўринни олишди. 2001 й. «Ð‘аркамол авлод» мусобақаларида Фарғонада 2-ўринни, 2002 й. Фар-ғонада ўтказилган «Ð£Ð¼Ð¸Ð´ ниҳоллари» мусобақаларида фахрий учинчи уринни эгаллади. «ÐÐ»Ð¿Ð¾Ð¼Ð¸Ñˆ», «Ð‘арчиной» тестларига 500 мингга яқин Ñžқувчи, 30 мингга яқин талаба, ишчихизматчи жалб қилинди. Катталикда республикада 2-ўринда турган (36 минг ўринлик) «ÐÐ°Ð²Ð±Ð°ҳор» стадиони негизида махсус футбол мактаби, «ÐžÐ»Ð¸Ð¼Ð¿Ð¸Ñ захиралари» спорт мактабида баскетбол, волейбол, қўл тўпи бўйича спортчилар тайёрланмоқда. Наманганда «Ð“улбаҳор» аёллар футбол жамоаси фаолияти равнақ топаяпти. Тошбулокдик ёш каратэчиўқувчи Достон Турғунов АҚШда «ÐÑ‚ланта кубоги» соврини мусобақаларида иштирок этиб, биринчиликни қўлга киритиб, олтин медаль б-н қайтди. Стол тенниси бўйича Севара Крдирова 1999 й.да Швецияда ўтган жаҳон ёшлар чем-пионатида жаҳон чемпиони бўдди. Шахмат бўйича Осиё чемпионатида Ольга Сон 16 ёшгача бўлган ўсмирлар ўртасида Осиё чемпиони, ёзги биатлондан Му-ҳаббат Кандакова Европа очиқ чемпионати ғолиби, эркин кураш бўйича Рустам Мамажонов Осиё кубогини, шахмат бўйича халқаро гроссмейстер Саидали Йўлдошев Хитойда ўтган Осиё чемпионати ғолиблигини, бокс бўйича Тўлашбой Дониёров халқаро мусобакалар ғолиблигини, ака-ука Бахтиёр ва Шуҳрат Бозоровлар кураш бўйича Ўзбе-кистоннинг бир неча бор мутлақ ғолиб-лигини ва халқаро турнирлар ғолиблари унвонини, ака-ука Жўра ва Муталли Мамажоновлар каратэ бўйича АҚШ ва Венгрияда ўтган халқаро турнирлар ғолиблигини қўлга киритдилар.
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Re: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #4 : 22 Yanvar 2010, 17:06:08 »
Адабиёти. Наманган қадимдан халқ оғзаки ижодининг деярли барча жанрларига бой ўлкадир. Шу диёрда яратилган ва кенг тарқалган оғзаки ижод намуналарини халқ қўшиқчилари, эртакчилари ҳоз. кунгача сакдаб келганлар. Улардан ёзиб олинган қўшиқлар, термалар, асотирлар, ривоятлар ва эртаклар бир қанча тўпламларга киритилган. Янгиқўрғон, Чортоқ, Учқўрғон, Норин, Наманган ва б. туманларда халқ достончилик мактаблари давом этган. Учқўр-ғонлик достончилардан 20-а.нинг 20-й.ларидаёқ «ÐÐ·Ð¸ б-н Зебо» достони ёзиб олиниб, кейинчалик нашр қилинган.
Ёзма адабиёт Наманганда кўҳна асрлардан бошлаб ривожланиб келди. Бу ўлка ўз ижодий услуби, овози ва созига эга бўлган бир қанча истеъдод эгаларининг ватанидир. Қад. Ахсикент ш.да 11 — 12-а.ларда сўз санъатининг бир қанча йирик намояндалари камол топ-дилар. Маркази Ахсикент бўлган Наманган адабий муҳити шаклланиб тараққий эта боради. Абу Рашид-Аҳмад Ахсикатий, Абул Вафо Ахсикатийлар ўз даврининг етук адиб ва олимлари эди. Йирик истеъдод эгаси Асириддин Ахсикатий малик уш-шуаро ва амири шуаро унвонларига сазовор бўлди. Ўзбек мумтоз адабиётининг намояндаси Бобораҳим Машраб шу ўлкада вояга етди. 18-а. охири — 19-а. 1-ярмидаги адабиётнинг кўзга кўринган вакиллари малик уш-шуаро Фазлий ҳамда Нодир, Ғозий, Мажзуб, Мунший, Мухлис, Махзун ва б. ўзбек адабиёти хазинасига салмоқли ҳисса қўшдилар. 19-а.нинг 2-ярмида Нодим, Шавқий, Ибрат, Ҳайрат, Хилватий ва б. шоирлардан иборат ижодкорлар гуруҳи Наманганда эътиборли бир адабий муҳитни вужудга келтирди. Бу муҳитда ижодий камолотга эришган Мухаммадшариф Сўфизода Ўзбекистон сўз санъаткорлари орасида биринчи бўлиб халқ шоири фахрий унвонини олди. Исҳоқхон Ибрат ва Муҳаммадшариф Суфизода 20-а. бошларида жадидчилик, миллий уйғониш ҳаракатининг етук ва-киллари сифатида фаолият курсатдилар. Улар уз шеърларида халқни ғафлат ва қолокликдан чиқариш, миллат онгини уйготиш учун илм-маърифат зарурлигини ташвиқ қилдилар. Шоир Рафиқ Мўмин 20-а. 20-й.лар шеъриятида эрк ва ҳақиқат куйчиси бўлиб та-нилди. Беназир истеъдод эгаси Усмон Носир ўзбек адабиётининг йирик на-мояндаларидан эди. Зафар Диёр болаларнинг севимли шоири булиб қолди. Йулдош Шамшаров, Парда Турсун ўзбек насри тараққиётида уз уринларига эга бўлдилар. Чустий, Шўхий ўз шеърлари б-н эл орасида танилди.
20-а.нинг 2-ярмидаги Наманган адабий муҳити ижодкорларга бой бўлди. Жонрид Абдуллахонов, Турғун Пўлат, Нуриддин Бобохўжаев, Ҳусниддин Шарипов, Ҳабиб Саъдулла, Дадахон Нурий, Эрмуҳаммад Нурматов, Абдуғани Абдувалиев, Аҳмад Турсун, Зиёвуддин Мансуров ва б. турли жанрдаги асарлари б-н танилдилар. Шоир Ҳабиб Саъдуллага Ўзбекистон халқ шоири фахрий унвони берилди. Наманган адабий муҳити умумўзбек адабиётининг ажралмас, таркибий қисми сифатида ривож топмоқда.
Н.в.да Ўзбекистон ижодий уюшмалари (ёзувчилар, рассомлар, меъморлар, журналистлар ва б.)нинг вилоят ташкилотлари фаолият кўрсатмоқда.

Матбуот, радио ва телевидениеси. Н.в.да 2 вилоят газ. («ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½ ҳақиқати», «ÐÐ°Ð¼Ð°Ð½Ð³Ð°Ð½ÑÐºÐ°Ñ правда»), 11 туман газ., шаҳар газ.лари чиқади. Вилоятда, шунингдек, тармоқ газ.лари ва журналлар нашр этилади.
Н.в.да дастлабки радиоэшиттиришлар 1932 й.да бошланган. 1990 й.дан вило-ятда телестудия ташкил этилиб теле-кўрсатувлар берила бошлади. 2000 й. да янги телемарказ қурилиб фойдаланишга топширидди. Телемарказ Германия «Ð¡Ð¸Ð¼ÐµÐ½Ñ» фирмасининг замонавий телевидеоаппаратураси б-н жиҳозланди.
Меъморлик ва археологик ёдгорликлари. Вилоятда 85 археологик, 15 га яқин меъморий ёдгорлик бўлиб, шулардан кдц. шаҳар ва истеҳкомлар қолдиқлари: Ахсикент (мил. ав. 3—2-а.лар.), Мунчоқтепа (жез даври), Ойритом, Муғтепа (антик давр) ва б.; меъморий ёдгорликлардан: Жоме масжиди (18-а.), Чодак мадраса-масжиди (18-а.), Шайх Исҳоқ Эшон (19-а.), Ота Валихон тўра (20-а.), Ҳаққулобод (1903) масжидлари, Юсупхон Эшон (18-а.), Мавлоно Лутфулло Чустий (1913) меъморий мажмуалари, Ғойиб Назар (1892), Мулла Қирғиз (1911 — 12) мадрасалари, Хўжа Амин (17-а.), Бой Хамадоний (19-а.), Мавлоно Намангоний (1907) мақбаралари, Юсуфбой Ҳожи уйи (20-а. бошлари) ва б. машҳур.
Муродулла Ҳайдаров.

«ÐŽÐ·Ð±ÐµÐºÐ¸ÑÑ‚он Миллий Энциклопедияси»Ð´Ð°Ð½
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

muxbir

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 30
  • -oldi: 43
  • Xabarlar: 2127
  • Jins: Erkak
  • Correspondent
Re: Namangan viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #5 : 22 Yanvar 2010, 17:06:27 »
НАМАНГАН ВИЛОЯТ ЎЛКАШУНОСЛИК МУЗЕЙИ - маданий-маъифий муассаса. Наманган ш.да жойлашган. 1920 й.да ўлкани ўрганиш мақсадида ташкил этилган. Дастлаб (ша-ҳар тарихига оид ашёлар намойиш қилинган) «Ð¥Ð°Ð»қлар музейи» сифатида фаолият кўрсатган. 1941 й.дан хрзирги мақомига эга. Музейнинг табиат, тарих, санъат, маънавият ва ус-лубият, адабиёт ва қўлёзмалар ҳамда хазина бўлимлари бор. Музейда ўлка табиати, моддий маънавий маданияти тарихини ўзида акс эттирган 60 мингдан зиёд экспонатлар (жумладан, археологик топилмалар, амалий санъат намуналари, санъат асарлари ва б.) мавжуд. Музей таркибига «Ð¥Ð¾Ñ‚ира ва қадрлаш уйи», Бобораҳим Машраб уй-музейи, вилоятнинг шаҳар ва туманларидаги бошқа жамоатчилик музейлари кирган. Музейнинг асосий биноси 1986 й.да замонавий лойиҳа асосида қурилган.

«ÐŽÐ·Ð±ÐµÐºÐ¸ÑÑ‚он Миллий Энциклопедияси»Ð´Ð°Ð½
Xabarlar ummonida biz bilan birga...

 

Namangan shahri haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Namangan viloyati

Javoblar: 20
Ko'rilgan: 17893
So'nggi javob 04 Sentyabr 2011, 12:56:59
muallifi Shuhrat_
Andijon viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Andijon viloyati

Javoblar: 20
Ko'rilgan: 18172
So'nggi javob 06 Iyul 2010, 14:40:34
muallifi JaviK
Samarqand viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Samarqand viloyati

Javoblar: 14
Ko'rilgan: 11425
So'nggi javob 20 Yanvar 2010, 13:59:51
muallifi muxbir
Sirdaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Sirdaryo viloyati

Javoblar: 8
Ko'rilgan: 9222
So'nggi javob 20 Yanvar 2010, 14:09:16
muallifi muxbir
Surxondaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Surxondaryo viloyati

Javoblar: 16
Ko'rilgan: 20816
So'nggi javob 17 Iyul 2011, 20:32:34
muallifi Elcom