Qur'oniy suhbatlar.  ( 46034 marta o'qilgan) Chop etish

1 ... 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 B


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:11:28

Аллоҳ таоло бу остларнинг биринчисида Ўзи схши ксрган бандаларининг ҳаётлик чоғларида қиладиган сҳсон ва харжлари срта ҳолда бслишини баён стади.

Аллома Абдурраҳмон Саъдий остни мана бундай шарҳлайдилар: "А аҳмоннинг бандалари" вожиб ва мустаҳаб садақаларни адо стиб, "œсҳсон қилганларида" чегарадан чиқиб, "œисроф ҳам қилмайдиган", зиммаларидаги вожиб ҳақларни бепарволик билан ташлаб қсймайдиган, бахиллик ва "œхасислик ҳам қилмайдиган", сҳсонлари исроф ва хасислик орасида бсладиган инсонлардир. ...Улар бу бобда бировга ҳам зарар етказмасдан, сзлари ҳам зарар ксрмасдан иш тутадилар. Бу уларнинг адолат ва иқтисодларига далолат қилади".

Маълумки, "œнафақа", "œинфоқ" деганда Аллоҳ йслида қилинадиган фарзу мустаҳаб сҳсон-садақалар ҳам, инсоннинг сзига ва оиласига қиладиган кундалик сарф-харажатлари ҳам назарда тутилиши мумкин. Одамлар мана шу ишларда ё исроф қиладилар ёки хасислик қиладилар. Тсғри йслда кетаётганлар сса шу иккисининг сртасида бсладилар.

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:12:20

Имом Табарий ост тафсирида бир қанча фикрларни келтириб, сснггидан айтадилар: "œБу борадаги тсғри ссз шуки, бу сринда Аллоҳ айтаётган нафақа қилишдаги исроф Аллоҳ бандаларига рухсат бериб қсйган чегарадан чиқиб, ундан бошқа ёққа стиб кетишни англатади. Хасислик сса Аллоҳ буюрган нарсада нуқсонга йсл қсйишдир. Тсғриси шу иккисининг орасидадир... Бу (исроф, хасислик ва меъёр) ҳар бир ишда: емоқ, ичмоқ, киймоқ, садақа қилмоқда ва бошқа хайрли ишларни бажаришда ксринади... Овқат еётган одам тсйгани устига ҳам есвериб баданига зиён етказиши, аъзоларини издан чиқариши, сзини А аббининг тоатидан, фарзларини адо стишдан чалғитиб юбориши, буларнинг бари исрофдан саналади. Имкони бсла туриб емоқни тарк стиши, бу билан сзини сзи заифлаштириши, қувватларини кесиб, А аббининг буйруқларини адо стишдан ожиз бслиб қолиши хасисликдир. Ўрта йсл сса бу иккисинигш орасида бслади".

Қуртубий ёзадилар: "œАуҳос айтадилар: Бу маънода айтилган ссзларнинг снг схшиларидан бири шуки, кимки Аллоҳнинг тоатидан бошқа сринга сарф қилса, у исрофдир, кимки Аллоҳнинг тоатига сарф қилишдан тортилиб турса, у бахилликдир. Кимки Аллоҳнинг тоатида сарф қилса, ана сша сртаси ва тсғрисидир".

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:13:20

Бироқ киши агар ақлини ишлатмаса, "œмен молимни Аллоҳнинг тоатида ва схши ишларда сарф қиласпман" деб туриб ҳам исрофга стиб кетиши мумкин. Бундан ташқари исроф, бахиллик ва срта меъёр ҳамма учун бир хил қолипда бслмаслигини ҳам сътиборга олиш лозим. Қуртубийнинг мана бу ссзлари шунга далил: "œЎртачаликнинг меъёри ҳар бир инсон учун унинг ҳолатига қараб белгиланади. Оиласининг катта-кичиклиги, моддий аҳволи, сзининг сабр-бардоши, касб-кор қилишдаги чидам ва саботига қараб бу слчов ҳар хил бслади. Ишларнинг схшиси сртача бслганидир. Шунинг учун А асулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Бакрни бор мол-мулкларини садақа қилиб юборганларида ҳам бу ишдан қайтармадилар. Чунки у кишининг диндаги матонатлари ва сабрларига қараладиган бслса, бундай қилишлари сртача иш сди. Аммо Лайғамбар у кишидан бошқани бундай иш қилишдан қайтарганлар". Демак, бундай сринда киши иймонининг даражаси, унинг моддий ва маънавий ҳолати ҳам аҳамист касб стади. Кимнингдир мол-мулки ксп, даромади етарли. Унинг харажати ёки сҳсони ҳам шунга сраша бслиши мумкин. Бундай ҳолатга етмаган одам сса сз ҳолига қараб иш тутиши лозим. Бой одам учун оддий ксринган сарф-харажат камабағал одам учун исроф бслиши мумкин. Камабғал одам учун саховат бслиб туюладиган иш бойга нисбатан олинса хасислик бслиши мумкин.

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:14:08

Шуни таъкидлаш лозимки, исроф кспинча бой-бадавлат одамларда кузатилади. Бой кишининг: "œсзим топганман, нима қилсам сзим биламан" қабилида иш тутиши ва сарф-харажат бобида меъёрни бузиши исрофдир. Ҳар бир ишда иқтисод ва сртача йслни топа билиш зарур. А асулуллоҳнинг мана бу ҳадислари шуни англатади:

ثلاث مهلكات: شح مطاع، وهوى متبع، وإعجاب المرء بنفسه. وثلاث منجيات: خشية الله في السر والعلانية، والقصد في الفقر والغنى، والعدل في الغضب والرضا.

"œУч нарса инсонни ҳалокатга олиб боради: сзига қул қилиб оладиган хасислик, сзига сргаштириб кетадиган ҳаво, инсоннинг сзига сзи маҳлиё бслиб қолиши. Уч нарса инсонни нажотга бошлайди: сширину ошкора Аллоҳдан қсрқиш, фақирлик ва бойликда сртача бслиш, ғазаб ва розилик пайтида адолат қилиш". (Албоний, ҳасан).

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:15:01

Кейинги остда Аллоҳ Ўзининг суйган бандалари тавҳидлари холис инсонлар бслишларини, гуноҳи кабиралар — одам слдириш ва зино қилишдан сақланган кишилар сканликларини айтиб мадҳ стади:

"œУлар Аллоҳга қсшиб, бошқа худога сиғинмайдиган", аксинча динни Унга холис қилган ҳолларида, доимо ҳаққа интилган, Аллоҳ томонга юзланган, Ундан бошқасидан юз сгирган ҳолларида ёлғиз Унинг Ўзига ибодат қиладиган кишилардир.

Улар "œАллоҳ ҳаром қилган жонни", съни мусулмон ёки сулҳ остида сшаётган кофир инсонни "œноҳақ слдирмайдиган" кишилардир. Аммо бировни слдирган кишини, оилали бсла туриб зино қилган мусулмонни ёки қатл қилиниши ҳалол бслган кофирни слдириш бундан мустасно. Улар "œзино қилмайдиган", авратларини ҳаромдан сақлайдиган "œзотлардир". "œАёллари ва чсрилари бундан мустасно". Кимки, бундай ишларни қилса", съни Аллоҳга ширк келтирса ёки Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ слдирса ё зино қилса, тезда "œжазога дучор бслади". Шундан кейин Аллоҳнинг Ўзи бу жумлани тафсир қилди: "œУнга Қиёмат куни азоб кспайтириб берилади ва у хор бслиб, азоб ичра абадий қолиб кетади"

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  31 Mart 2008, 11:15:43

Азоб ичида аадий қолиб кетишини айтиб таҳдид қилиниши мазкур гуноҳларнинг ҳаммасини қилган кимса учундир. Ушбу ҳукм қатъий бслиб, унда ҳеч қандай шубҳа йсқлиги аниқ. Шунингдек, қаттиқ азоб берилиши ҳақидаги таҳдид бу учта гуноҳнинг ҳар биттаси учун алоҳидадир. Чунки у гуноҳлар ё ширк ёки гуноҳи кабиралардир.

Аммо азобда абадий қолиб кетиш таҳдиди одам слдирган ва зино қилган кимсага тегишли смас. Чунки Қуръон ва Суннати набавийс ҳужжатлари шунга далолат қиладики, барча мсминлар дсзахдан чиқадилар. Аима гуноҳ қилган бслса ҳам дсзахда биронта мсмин қолмайди. Аллоҳнинг юқоридаги учта гуноҳга алоҳида азоб ваъда қилишининг сабаби шуки, ширк бу динларни бузади, қатл халқни қиради, зино номусларни топтайди". (Саъдий).

Аллоҳнинг каломидан ҳосил қилинадиган хулосалар:

1. Исрофгарчилик ҳам, бахиллик ҳам гуноҳ. Инсон сзига, оиласига ва сқинларига қиладиган сарф-харажатларини, бошқаларга берадиган ёрдамларини сртамиёна қилиб бориши матлуб. Фарзандларни молу мулкни тежаб ишлатишга сргатиб бориш керак.

2. Ҳамма вақт скка Аллоҳнинг сзига сусниш, сътиқодни мустаҳкам қилиш, гуноҳлардан сақланиш Аллоҳнинг муҳаббатига сабаб бслади.

3. Ширк келтирганлар ва гуноҳи кабира қилганлар учун жаҳаннамда қаттиқ азоб бор. Ширкдан бошқа гуноҳи кабира қилган инсон дсзахда абадий қолмайди.

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  03 Aprel 2008, 08:40:42



إِلاَّ مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صَالِحاً فَأُوْلَـئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَّحِيماً * وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحاً فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً*

"œБироқ тавба қилган, иймон келтирган ва солиҳ амаллар қилган инсон бундан мустаснодир. Ана ундай зотларнинг ёмонликларини Аллоҳ схшиликларга алмаштириб қссди. Аллоҳ Ғафурдир, А аҳиймдир. Кимки тавба қилса ва солиҳ амал қилса, бас у чиндан Аллоҳ томонга қайтган бслади". (Фурқон сураси, 70-71-остлар).

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  03 Aprel 2008, 08:41:46

Аллоҳ таоло бундан аввалги остда учта катта гуноҳ: ширк келтириш, ноҳақ одам слдириш ва зино қилишни қоралаган ҳамда бундай иш қилган кимсаларга Қиёмат куни қаттиқ азоблар борлигини айтиб таҳдид қилган сди. Мушрикларнинг сса жаҳаннамда абадий қолишларини баён қилган.

Бугун срганаётган остларимизда гуноҳдан тавба қилган инсонларнинг ҳолатлари ҳақида ссз боради. Аегаки, Аллоҳ инсон боласини азалий ҳикмати билан хато ва гуноҳ қиладиган қилиб сратган ҳамда унга тавба йслларини ҳам ксрсатган.

Аллоҳ стган остда гуноҳкорларни қаттиқ азоблашини айтиб, унинг сснггидан дарҳол истисно қилади. "œБироқ тавба қилган, иймон келтирган ва солиҳ амаллар қилган инсон бундан мустаснодир". "œ...Бу ва бошқа гуноҳлардан "œтавба қилган", съни улардан дарҳол тсхтаган, сша ишларни қилиб қсйгани учун афсус чеккан ва қайтиб уни қилмасликка қарор қилган ва гуноҳларни тарк стишни, тоатларни бажо қилишни тақозо стадиган даражада "œиймон келтирган" ва шоре буюрганидек "œсолиҳ амаллар қилган инсон" агар шу ишлари билан Аллоҳнинг юзини ирода стган бслса, азобдан омон бслади. "œАна ундай зотларнинг ёмонликларини Аллоҳ схшиликларга алмаштириб қссди". Яъни уларнинг ёмонлик қилишга қаратилган ҳаракатлари сзгаради ва схшиликка айланади. Шундай қилиб уларнинг ширклари иймонга, гуноҳлари тоатга алмашади. Ҳар битта гуноҳга тавба қилганлари, унинг сснггидан тоат-ибодат қилганлари туфайли — остнинг зоҳирига қараганда — аввал қилган ёмонликларининг сзи ҳам схшиликка айланади. Бу борада айрим гуноҳларини Аллоҳ ҳисоб—китоб қилган одамнинг ҳадиси ворид бслган. Аллоҳ у одамга гуноҳларини санаб ксрсатган, кейин ҳар битта гуноҳнинг срнига биттадан схшилик ато қилиб қсйган сди. Шунда ҳалиги одам: "œМенинг баъзи гуноҳларим бор сди, бу ерда уларни ксрмаспман-ку", дейди. Аллоҳ билгувчироқ

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  03 Aprel 2008, 08:42:24

"œАллоҳ" тавба қилган киши учун улкан гуноҳларни кечирувчи "œҒафурдир", бандаларига меҳрибон "œА аҳиймдир". Чунки У Ўзининг муқобилига улкан гуноҳлар билан қарама-қарши келаётган бслсалар ҳам, бандаларни тавба қилишга чақирди, тавбага муваффақ қилди, кейин улардан тавбаларини қабул стди.

"œКимки тавба қилса ва солиҳ амал қилса, бас у чиндан Аллоҳ томонга қайтган бслади". Яъни банда схши билсинки, унинг тавбаси ниҳостда мукаммал тавба бслган бслади. Чунки тавба Аллоҳга олиб борадиган йслга қайтишдир. У шундай йслки, банданинг айни саодати ва нажотидир. Бас, у тавбасида холис бслсин, уни турли фосид ғаразларнинг арашмаларидан озод қилсин.

Бу ссзлардан мақсад тавбани мукаммал қилишга тарғиб қилиш ва унга снг афзал суратда ва ниҳостда юксак даражада риос қилишга даъват стишдир. Токи, банда сзи тавба қилган Зотга интилсин ва Аллоҳ ҳам унинг ажрини тавбасининг камолига сраша тслиқ ато стсин". (Саъдий).

Qayd etilgan


Salmoni Forsiy  03 Aprel 2008, 08:43:14

Ибн Касир раҳимаҳуллоҳ "œАна ундай зотларнинг ёмонликларини Аллоҳ схшиликларга алмаштириб қссди", деган ост тафсирида бундай ёзадилар: "œБу ҳақда икки хил қавл бор. Биринчиси. Бу бандалар ёмон ишларнинг срнини схши амаллар қилиш билан сзгартирадилар. Али Ибн Аби Талҳа Ибн Аббосдан бу ост тафсирида ривост қилади. У киши айтганлар: "œБу бандалар мсминлардир. Улар иймон келтирмасларидан аввал ёмон ишлар қилар сдилар. Аллоҳ уларни сша ишлардан кснгилларини совутди ва схши ишларга буриб қсйди. Шундай қилиб, ёмонликлар срнини схшиликлар билан алмаштирди. ...Яъни аввалги ҳолатлари бошқа ҳолатга сзгарди". Саид ибн Жубайр айтадилар: "œАллоҳ уларни бутларга ибодат қилишдан А аҳмонга ибодат қиладиган қилиб сзгартирди. Мусулмонларга қарши урушадиган кишилардан мушрикларга қарши урушадиган инсонларга айлантирди Мушрикларга уйланадиган инсонлардан мсминотларга уйланадиган қилиб сзгартирди". Ҳасан Басрий айтадилар: "œАллоҳ улардаги ёмон амалларни солиҳ амалларга айлантирди. Ширкларини ихлосга, фужурларини сҳсонга, куфрларини Исломга алмаштирди". Иккинчи қавл. Ўтган гуноҳлар насуҳ тавбанинг сзи билан ҳасанотларга айланади. Чунки инсон ҳар гал стган гуноҳларини сслаган вақтда надомат чекади, афсусланади, истиғфор айтади. Шу жиҳатдан гуноҳ тоатга айланади. Қиёмат куни гарчи сша гуноҳларни ёзилган ҳолда ксрса ҳам, унга зарари бслмайди ва саҳифасида турган ерида ҳасанотларга айланади. Бу ҳақда Суннатда айтилган ва солиҳ салафлардан ривостлар келган".

Qayd etilgan