Muallif Mavzu: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari  ( 252309 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #15 : 28 Mart 2008, 15:27:20 »
POMPEY Trog (milodgacha I – milodning I asrlari o“rtasi) – “Filipp tarixi” asari bilan mashhur bo“lgan Rim tarixchisi. 44 kitobdan iborat bu asar afsonaviy Ossuriya podsholari zamonidan to Rim imperatori Avgust (mi. avv. 63-milodiy 14-yil) davrigacha dunyoda bo“lib o“tgan voqealarni bayon qiladi, lekin asosiy e“tibor Yunonistonning makedoniyalik Filipp II (mil. avv. 359-336-yillar) va Iskandar Zulqarnayn davridagi ijtimoiy-siyosiy tarixini bayon etishga qaratilgan. Mazkur asarning qimmati shundaki, u bir talay noma“lum kitoblarga suyanib yozilgan; Rim, Yunoniston kabi yirik davlatlarning paydo bo“lishi va tarixini keng yoritib bergan. Shuni ta“kidlash kerakki, muallif bunday davlatlarning oxir-oqibatda inqirozga uchrashini aytadi. Lekin, Pompey Trogning tarixiy jarayon va uning taraqqiyotiga qarashlari idealistikdir, chunki u tarixni harakatga keltiruvchi kuch urf-odat va taqdir deb hisoblagan. “Filipp tarixi”da skiflar, Baqtriya, Iskandar Zulqarnayn davrida Baqtriya va Sug“dda qurilgan shahar va katta imoratlar, Iskandar Zulqarnayn vafotidan keyin yuz bergan voqealar, parfiyaliklarning kelib chiqishi, Parfiya podsholigining tashkil topishi, parfiyaliklarning urf-odatlari; Baqtriya, Parfiya va Midiyaning o“zaro munosabatlariga oid muhim ma“lumotlar mavjud. Pompey Trogning mazkur asari Yustin (II-III asr) tarafidan qisqartirilib qayta ishlangan shaklda bizgacha yetib kelgan va Ruxl tomonidan 1935-yili chop qilingan. Asarning ruscha tarjimasi (tarjimonlar A.A Dekonskiy va M. I. Rijskiy) “Вестник древней истории” jurnalining 1954-yil 2-4 va 1955-yil 1-sonlarida bosilgan.
PTOLEMEY Klavdiy (taxm. 90-160-yillar) – Aleksandriyada yashab ijod etgan mashhur qomusiy olim. Ptolemey astronomiya, geometriya, fizika (optika, mexanika) hamda geografiyaga oid yirik asarlar yozib qoldirgan. Ptolemeyga shon-shuhrat keltirgan asarlari “Al`magest” (“Al-majastiy”) va “Geografiya”dir. Ptolemeyning “Geografiya”sida Girkaniya, Marg`iyona, Baqtriya, Sug`diyona hamda skiflar mamlakatining geografik holati, Baqtriya va Sug`diyonaning mashhur shaharlari, shuningdek, o`sha mamlakatlar va ular bilan tutash o`lkalar va ularning aholisi haqida asl va qimmatli ma`lumotlar keltirilgan.         
SIMA SZYANG (Simо Chyan) (Bоlаlik dаvridаgi ismi - Zichjаng, Shyayang) (mil. avv. 145-yil, hоzirgi Ð¥itoy Xalq Respublikasi (XXR)ning Shensi o“lkаsi, Хаnchen shahri – mil. avv. tахm. 86-yil) – Qаdimgi Xitоy tаriÑ…shunoslarining “otasi”; Ð¥itоyning birinchi umumlаshgаn tаriÑ…i - «Shi szi» («TаriÑ…iy хоtirаlаr») asarining muаllifi. Хоn sаrоyining bоsh vоqeаnаvisi - Simа Txаnning o“g“li. Yoshligidаn mаmlаkаt bo“ylаb sаfаr qilib tаriÑ…, urf-оdаtlаr vа хаlq hаyotigа оid mа“lumоtlаr, rivоyatlаr vа hikоyalаr yig“ish bilan shug“ullаngаn. Mil. avv. 108-yildа Хаn imperiyasi sаrоyidа kоtiblаr mаhkаmаsi bоshlig“i (tаyshilin) lаvоzimidа ishlаgаn. Mil. avv. 100-97-yillаr оrаlig“idа hunlаr аsiri bo“lgаn Li Lin ismli аmаldоrni jаzоdаn qutqаrish mаsаlаsidа o“rtаgа tushgаnligi tufаyli qаmаlgаn. Mil. avv. 96-yildа qаmоqdаn оzоd etilgаn. Shundаn so“ng u хоqоn uchun tаyyorlаnаdigаn hujjаtlаrni yozish bilan shug“ullаnuvchi sаrоy kоtibiyati mаhkаmаsi bоshlig“i (chjungshulin) lаvоzimigа tаyinlаngаn. Sаrоydа ishlаb yurgаn chоg“idа оtаsi bilan tаriÑ…iy аsаrlаr yozish bilan shug“ullаngаn. Mil. avv. I-аsrning 90-yillаridа - «Shi szi» («TаriÑ…iy хоtirаlаr») аsаrini yozib tugаtgаn. Аsаr 130 bоbdаn ibоrаt bo“lib, Ð¥itоyning qаdimdаn mil. avv. II-аsrning охirigаchа bo“lgаn tаriÑ…ini o“z ichigа оlаdi. Sima Szyang Ð¥itоydа 1-bo“lib vоqeаlаrni Ñ…rоnоlоgik bаyon etish («Ðnnаllаr»), jаmiyat hаyotining turli tоmоnlаrini temаtik yoritish («Trаktаtlаr») vа biоgrаfik jаnrlаrni uyg“un hоldа kоmpleks o“rgаnish tаmоyilini qo“llаgаn. Sima Szyangning  «Shi szi» asarining to“la matni olti jild qilib 1959-yili Pekinda chop etilgan. Rus tiliga tarjima etilib,   (I. Y. Bichurin,     L. S. Basilyev, L. S. Perelomov, Y. L. Krol va boshqalar) chop etilgan. Uning bir qismi rus tilida  (N. Y. Bichurin, B. Uotson, F. Kirman va boshqalar) to“liq ravishda E. Shavann (1865-1918) tomonidan fransuz tiliga tarjima qilinib, 1895-1905-yillarda (5 jildda) chop etilgan.  «Shi szi» ning ruscha tarjimasi ham tamomlandi (R.V. Vyatkin, V. S. Taskin); uning bir qismi to“rt kitob bo“lib 1972, 1975, 1984, 1986-yillari bosmadan chiqqan.
STRABON (mil. avv. 64/63 – milodiy 23/24) - atoqli yunоn geоgrаfi vа tаriÑ…chisi. Asli amosiyalik (Pont podsholarining qarorgohlaridan); mo“tabar va badavlat oiladan chiqqan; mashhur yunon faylasufi Aristotelning shogirdi; qariyb 80 yil umr ko“rgan. Ko“p sаyohаtlаr (Yunоnistоn, Kichik Оsiyo, Itаliya vа Misr) qilgаn. Аntik dаvr geоgrаfik bilimlаri yakuni bo“lgаn «Geоgrаfiya» (mil. аv. 7-yil, 17 kitоbdаn ibоrаt) vа «TаriÑ…iy хоtirаlаr» degаn (bizgаchа yetib kelmаgаn) аsаrlаrining muаllifi. Аsаrdа G“аrbiy vа Mаrkаziy Yevrоpа, Kichik Оsiyo, Shimoliy vа Shаrqiy Qоrа dengiz sоhillаri hаqidа geоgrаfik mа“lumоtlаr to“plаngаn. Shu bilan birgа аsаrdа ko“plаb tаriÑ…iy, etnografik mаishiy tаfsilоtlаr keltirilgаn, Ñ…ususаn, Qrim yarim оroli vа Dnepr bo“yigа kelib jоylаshgаn qаbilаlаr, skiflаr, rоksоlаnlаrning Ñ…o“jаligi vа mаishiy turmushi hаqidа, Shimoliy vа Shаrqiy Qоrа dengiz sоhillаridа jоylаshgаn аntik shаhаrlаrning qurilishi, turmushi, Ñ…o“jаligi, tаriÑ…i, Bоspоr dаvlаtining tаriÑ…i vа Ñ…o“jаligi hаqidа qimmаtli mа“lumоtlаr  bor. «Geоgrаfiya»dа, shuningdek, qаdimgi O“rtа Оsiyo geоgrafiyasi, undа yashаgаn qаbilаlаr (sаklаr, pаrfyanlаr, bаqtriyaliklаr, dаhlаr vа b.) vа ulаrning urf-оdаti, tili, Buyuk ipаk yo“li o“tgаn jоylаr hаqidа mа“lumоtlаr hаm juda qimmаtlidir. Strabonning mazkur asari 1844 va 1848-yillari Kramer va Myuller tarafidan nashr qilingan. Uning nemischa (Grosskurd; Berlin, 1831-1834-yillar) hamda ruscha (F. G. Mishchenko; Moskva, 1879-yil, G. A. Stratanovich; Moskva, 1964-yil) tarjimalari ham mavjud.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #16 : 28 Mart 2008, 15:31:38 »
ATAMA VA TUSHUNCHLARLAR

ANIMIZM - (lotincha anima - jon, ruh) - jon va ruhlar borligiga ishonish. Ibtidoiy davrda paydo bo“lgan. Ibtidoiy odamlar tabiat kuchlariga qarshi kurashda ojizlik qilgan, o“z hayoti va tanasidagi turli hodisalar (tush ko“rish, gallyutsinatsiya, o“lim va hokazo)ni tushunmagan. Ular jon tana bilan bog“langan u tanadan chiqib keta oladi, deb hisoblaganlar. Insonda asta-sekin abstrakt tafakkur rivojlanishi bilan moddiy narsalarga bog“liq ruh to“g“risidagi tasavvurlar paydo bo“lgan. Ruhlar yaxshi, saxiy hamda yomon, yovuz ruhlarga bo“lingan. Ruhlar odamlar hayotiga, turmushiga ta“sir ko“rsata oladi deb tasavvur qilingan. Shu sababli zarur paytlarda ularga qurbonliklar qilganlar.   
ANTROPOGENEZ – odamning kelib chiqishi va rivojlanishi jarayoni.
ANTROPOLOG – qadimgi odamlarning qoldiqlarini sinchiklab tekshirib ko“rib, ularning tashqi ko“rinishini qaytadan yaratishga, ming yillar davomida kishilarning tashqi qiyofasida ro“y bergan o“zgarishlarni nazardan o“tkazadigan olim.
ANTROPOLOGIYA -  qadimgi odamlar qiyofasini o“rganuvchi fan.
ARXANTROPLAR (yunoncha archaios qadimgi va anthropos - odam) - evolyutsion taraqqiyoti darajasi va madaniyati xarakteriga ko“ra o“zaro yaqin bo“lgan qadimgi qazilma odamlar (Pitekantrop va sinantrop va b.). Bu odamlar bundan 800-1mln yil ilgari yashashgan.
ARXEOLOG – moddiy manbalar asosida tarixni o“rganadigan olim.
ARXEOLOGIK MADANIYAT - bir tarixiy davrga oid, ammo turli hududlarda joylashgan arxeologik yodgorliklarning umumiy belgilarini ifodalovchi tushuncha.
ARXEOLOGIYA (yunoncha arxeos - qadimiy, logos - fan ya“ni “qadimiylikni o“rganadigan fan”) - tarixni ashyoviy manbalar asosida o“rganuvchi va ular bo“yicha tarixiy o“tmishni qayta tiklovchi qadimiyat to“g“risidagi fan. Arxeologiya so“zini mil. avv. IV asrda Platon (Aflotun) qadimgi voqealar ma“nosida ishlatgan. Ilmiy maqsadlardagi dastlabki arxeologik qazishlar XVIII asr boshidan boshlangan. XIX asr yirik arxeologik kashfiyotlar davri bo“lib, arxeologiya fan sifatida shakllanib bordi.
ASHEL MADANIYATI - quyi paleolit davri madaniyati. Shu davrga oid tosh cho“qmor, bir yoki ikki tomoni uchirilib, o“tkir qilingan turli shakldagi chaqmoq toshlardan iborat qurollar dastlab Fransiyaning Am“en shahri yaqinidagi Sent-Ashelda topilgan va bu madaniyat shu joy nomi bilan atalgan. Ashel madaniyati davri odamlari ibtidoiy jamiyat tuzumining quyi bosqichida g“orlarda, daryo bo“ylaridagi pana yerlarda to“dalashib yashab, ovchilik bilan hayot kechirgan. Olovdan foydalangan. Ashel madaniyati G“arbiy va Sharqiy Yevropada, Kavkaz, Old Osiyo, Afrikada tarqalgan. O“rta Osiyoda Ashel madaniyatiga oid qarorgohlar Janubiy Qozog“istonda (Qoratov), Toshkent vodiysida (Selung“ur) va boshqa joylarda uchraydi.       
ASHYOVIY MANBALAR – ko“hna manzil-makon, qabr, rasm va boshqa buyumlar (yodgorliklar), turli mehnat qurollar, ro“zg“or buyumlar, taqinchoqlar, ziynat buyumlar, sopol idishlar va ularning parchalari, shuningdek uy-joy qoldiqlari kiradi.
AVSTROLIPITEK (janub maymuni) – maymunsimon odam vakili; 3-4 million yil ilgari yashagan. Odamzotning hayvonlar olami (maymun)dan odamlar dunyosiga o“tishdagi qo“yilgan birinchi qadami edi. 1924-yil Janubiy Afrikadan topib o“rganilgan.
BIBLIYA (yunoncha Biblia - kitoblar) – yahudiylik va xristianlikda muqaddas hisoblangan diniy kitoblar va risolalar majmuasi. Bibliya ikki asosiy qismga – Qadimgi ahd va Yangi ahdga bo“linadi. “Ahd” so“zi xudoning insonlar bilan maxsus aloqasini ifodalaydi. Qadimgi ahd yahudiylikda ham, xristianlikda ham muqaddas sanaladigan va eng qadimgi davrlarda yaratilgan diniy adabiyotlardan, Yangi ahd esa faqat xristianlar muqaddas deb biladigan, ular dinni shakllanishiga aloqador diniy asarlardan iborat. Bibliya mil. avv. VIII asr va milodiy II asr oralig“ida oromiy hamda yunon tillarida yozilgan. Bibliya eng qadimgi adabiy yodgorliklardan biri bo“lib, diniy pand-nasihatlar, aqidalar, bashoratlar, duolar, solnomalar, masallar, ishqiy va falsafiy dostonlar, hikoyat, rivoyat va maktublardan iborat. Bibliya tarkibiga kirgan Tavrot – Muso alayhisalomga, Zabur – Dovud alayhisalomga, Injil – Iso alayhisalomga nozil qilingan. Milodiy 364-yili Laodika sobori xristianlikda muqaddas va ilohiy deb topilgan asarlardan iborat Bibliyani rasman tasdiqladi. Unga kiritilmagan yoki undan farqlanadigan barcha diniy kitoblarni soxta deb e“lon qildi va ularni o“qishni taqiqladi. Jami 70 kitob (bo“lim)ni o“z ichiga olgan bibliyaning hozirgi matni XIII asrda kardinal Stefan Lengton uning matnlarini boblarga ajratganidan keyin yuzaga kelgan. XVI asrda matbaachi Rober Stefan bu boblarni bandlarga ajratib, unga so“nggi tartib raqamlarini qo“ygan. Bibliyaning asosiy ko“rsatmalaridan biri kishilarni yakkaxudolikka targ“ib qilishdir. Bibliya jahon bo“yicha keng tarqalgan, asrlar mobaynida ko“pgina xalqlarning ahloqi, ma“naviyati, madaniyati, adabiyoti, musiqa va rangtasvir san“atiga barakali ta“sir ko“rsatgan. U XIX asrgacha 400 dan ziyod, XX asr mobaynida esa yana 1400 (jami 1978) tilga to“liq yoki qisman o“girilgan. O“zbek tilida ayrim qismlari 1891, 1913-yillarda Leypsig shahrida arab imlosida, 1981, 1983, 1986, 1990-yillarda Bibliyani tarjima qilish instituti Stoggolm tomonidan kiril yozuvida chop ettirilgan. 1992-yilda mazkur institut Injil va Zaburni to“liq holda va Tavrotdan “Ibtido” qismini bir kitobga jamlab so“z boshi, lug“at, jadvallar, xaritalar hamda rangli fotosuratlar bilan chop etgan.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #17 : 28 Mart 2008, 15:37:23 »
BRONZA DAVRI – ibtidoiy jamoa davrida jezdan mehnat qurollari ishlangan tarixiy bosqich. Ibtidoiy odamlar bir necha yuz va ming yillar davomida mehnat qurollarini faqat toshdan yasab keldilar. Mil. avv. IV mingyillikning boshlariga kelib, ayrim joylarda (O“zbekiston yerlarida mil. avv. III mingyillik oxiri – II mingyillikda) turli zeb-ziynat bezaklarini, ba“zi mehnat qurollarini misdan yasay boshlaydilar. Bu davrda misdan yasalgan mehnat qurollari mo“rt va yumshoq bo“lganligidan mustahkamroq qotishma olish uchun izlanish davom etgan va ma“lum davrdan so“ng qalayni misga qorishtirib bronza (jez) kashf etildi. Natijada mehnat qurollarining turi ko“paydi, bronzadan keskirroq tig“li qurol-yarog“lar yasala boshladi. Ovchilik va terimchilik ijtimoiy va iqtisodiy hayotda o“zining dastlabki ahamiyatini yo“qotdi. Ot, eshak, tuya va ho“kizdan transport vositasi sifatida foydalanildi. Hayvonlarga qo“shiladigan aravalar vujudga keldi. Bu davrda xo“jalikning, asosan, yaylov chorvachiligi va dehqonchilikka asoslangan ishlab chiqarish shakli qaror topdi. Amudaryo va Zarafshonning quyi qismi, Farg“ona vodiysining shimoli-sharqiy qismi va janubiy Surxon vohasi tabiiy geografik jihatdan qadimgi dehqonchilikning kelib chiqishi va rivojlanishi uchun qulay bo“lgan. Bu davrda O“zbekiston janubi va Afg“oniston shimolida rivojlangan Baqtriya dehqonchilik madaniyati vujudga keldi. O“zbekistonda 3 ta asosiy dehqonchilik vohasi – Sherobod, Sho“rchi va Bandixon shakllangan. Bu joylarda qadimgi ilk shahar madaniyati shakllana boshlagan. Bronza davriga mansub Sopollitepa, Mirshodi, Mo“lali, Jarqo“ton kabi urug“ jamoasining turar joylari – qishloq qo“rg“onlari, ilk shaharlari va qabrlar topilgan. Xorazmda mil. avv. II mingyillikning 2-yarmida bronza davrining Tozabog“yob madaniyati mavjud bo“lgan. Bu madaniyat Burgut qal“a vohasidagi Tozabog“yob kanali yaqinidan topilgan. Bu madaniyat dehqonchilik va irrigatsiya tarmoqlari ancha rivojlanganligi bilan farq qiladi (Ongqa-2, Qavat-3 makonlari, Ko“kcha-3 va boshqa mozorqo“rg“onlar). Bu davrda metall quyish texnikasi yuksak bo“lgan. Yassi tubli chizma boshoqsimon naqshlangan idishlar topilgan. Bronza metallurgiyasi rivojlangan. Xorazmda so“nggi bronza – ilk temir davriga Suvyorgan (mil. avv. II mingyillik) va Amirobod (mil. avv. I mingyillik boshi) madaniyatlariga mansub. Suvyorgan madaniyati 3 bosqichni (Qamishli, Bozorqal“a, Qovinchi) o“tgan. Urug“ jamoalari ovchilik, podachilik va dehqonchilik bilan shug“ullangan. Ijtimoiy hayotda dastlab ona urug“i an“analari kuchli bo“lgan, lekin keyingi ikki bosqichda erkaklarning jamoadagi mavqei ortgan. Ayollar erlarga iqtisodiy jihatdan qaram bo“la bordi. Katta oila jamoalarida ota huquqi qaror topib mustahkamlandi. Endi qarindoshlik otaga qarab belgilandi, urug“lar ichidagi munosabatlar otaning iqtisodiy va huquqiy hukumronligi asosida qurilib, bolalar ota mulkiga merosxo“r bo“la boshladi. Farg“ona vodiysida so“nggi bronza davriga mansub Chust madaniyati aholisining asosiy mashg“uloti dehqonchilik, chorvchilikdan iborat bo“lgan. Quyi Zarafshonning Zamonbobo madaniyati so“nggi bronza davrining Andronovo madaniyatiga juda yaqindir. Andronovo madaniyatining yuqori bosqichiga mansub yodgorliklar Xorazmda, Toshkentdagi Ko“kcha mozorida, Buxoro viloyatining Qorako“l tumabnida, Urgut tumanining Mo“minobod qishlog“ida, Chirchiq daryosi bo“yida – Achichiqko“l va Sergeli tepalarida topilgan. Toshkent vohasida so“nggi bronza davri Burganli madaniyatida aksini topgan. Bu vaqtda ibtidoiy jamoa shiddat bilan yemirilib, qabilalar o“rtasida dastlabki sinfiy munosabatlar vujudga keldi. Tadqiqotlar natijasida shu narsa aniqlandiki, mil. avv. II mingyillikning oxiri va I mingyillikning birinchi choragida O“rta Osiyo hududida dastlabki qadimgi davlat tuzilmalarining paydo bo“lishi kuzatiladi.                     
CHOPPERLAR – uchi bir tomonga qarab o“tkirlangan qo“pol tosh qurol.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #18 : 03 Aprel 2008, 16:20:09 »
DAH“YA – “Avesto”da bir qancha qabilalar ittifoqi shunday nomlangan.
DAVRLASHTIRISH – insoniyat  tarixining bir-biridan tubdan farq qiluvchi davrlarga bo“linish.
ENEOLIT (lotincha «eneus» - «mis» va yunoncha «paleos» - «tosh») - mis-tosh asri. IV-III mingyilliklarda tosh bilan birga misning ishlatilgan davri. Eneolit davrida metall ishlab chiqarish odamlarning moddiy va ma`naviy madaniyatiga katta ta`sir qildi. Mil. avv. IV mingyillikda Qadimgi Sharqda shahar va davlatlar, O`rta Osiyo janubida esa sug`orma dehqonchilik vujudga keldi. Xom g`ishtdan ko`p xonali uylar qurila boshladi; sopol idishlar hayvon, qush, o`simlik shaklidagi naqshlar bilan bezatildi. Eneolit davrining ko`plab manzilgohlari Turkmaniston janubi (Anov, Namozgoh, Oltintepa)da va Zarafshonning yuqori oqimlarida topib o`rganilgan. 
ENG QADIMGI URUG“CHILIK TUZUMI – insoniyat tarixining barcha mehnat qurollari umumiy bo“lgan, hamma odamlar hamkorlikda mehnat qilgan davr.
EPIGRAFIKA (yunoncha epigrahe - bitik) – qadimgi bitiklarni o“rganish bilan shug“ullanuvchi yordamchi tarix fani.
ETNOGRAF – hozir ham barhayot qabilalar va xalqlarni, qadimgi odamlarning saqlab qolgan ko“pgina udumlari, xo“jalik va madaniy an“analarini o“rganuvchi olim.
ETNOGRAFIYA - elshunoslik, ya“ni o“tmishda va hozirda yashayotgan odamlarning urf-odatlari, xo“jaligi, moddiy va ma“naviy madaniyatni o“rganuvchi fan.
FARG“ONATROP – olimlar Farg“onaning Seleng“ur g“oridan topilgan odam suyagi qoldiqlariga shunday nom berishgan. Ilk tariximizning tamal toshlari ilk bor ajdodlarimiz tomonidan Selung“ur g“orida qo“yilgan bo“lib, uning yoshi 1 mln 200 ming yil bilan belgilanadi. Bizning tariximiz Selung“ur g“orida paydo bo“lgan arxantroplardan boshlanadi. O“rta Osiyo xalqlarining ajdodlari ilk bor Farg“ona vodiysida paydo bo“lgan va azaldan ularning avlodlari uzluksiz yashab kelmoqda.
FITESHIZM (portugalcha fetico, fransuzcha fetiche - sehrli narsa, tumor) - g“ayritabiiy xususiyatlarga ega deb hisoblanadigan jonsiz narsalar - fetishlarga sig“inish. Sig“inish obyektlari, ya“ni fetishlar - tosh, tayoq, ko“zmunchoq, tumor va har qanday buyum bo“lishi mumkin. Fiteshizm dinining qadimgi unsurlaridan biri. Barcha ibtidoiy xalqlarda bo“lgan.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #19 : 03 Aprel 2008, 16:26:56 »
GENELOGIYA - alohida insonlarni kelib chiqishi, qarindoshlik aloqalari, bir oila ajdodlarini o“rganish bilan shug“ullanadi.
GEYDELBERG ODAMI – 1907-yili Germaniyaning Geydelberg shahri yaqinidagi Mauer qishlog“idan topilgan  pitekantroplarga yaqin bo“lgan qazilma odam. Qadimligi 400 ming yilga yaqin. Unda iyak bo“lmay, tuzilishi xuddi maymunnikiga, ammo tishlarining tuzilishi odamnikiga o“xshaydi. Jag“ suyagi bilan birgalikda sut emizuvchi hayvonlarning suyak qoldiqlari topilgan.   
HARBIY DEMOKRATIYA – ilk davlatchilikka o“tish davrida qabilaga harbiy sardorlar boshchilik qilgan bir boshqaruv shakli.
HOMO HABILIS - “Ishbilarmon odamlar”.  Zinjantroplar eng sodda mehnat qurollarini yasay olgani ya`ni toshni-toshga urib mehnat qilgani uchun unga olimlar ushbu nomni berishgan.
HOMO SAPIENS - “Aql-idrokli, ongli odamlar”. Ushbu nom so`nggi paleolit odami kromanyonga berilgan. Ularning ongi , tili rivojlangan bo`lib , bir-birlari bilan burro-burro so`zlashganlar.
IBTIDOIY TO“DA – turmush va mehnat umumiyligi negizida birlashgan qadimgi odamlar jamoasi.
ISHLAB CHIQARUVCHI XO“JALIK – ancha vaqt urug“ni o“simlik va hayvon yegulik mahsulotlari bilan ta“minlab kelgan ziroatchilikva chorvachilikdir. Zirotchilik termachilikdan boshlangan, chorvachilik esa ov va hayvonlarni qo“lga o“rgatishdan kelib chiqqan.
JARQO“TON OTASHKADASI - Surxondaryo viloyati Jarqo“ton shahri xarobasidagi otashparastlar ibodatxonasi. O“rta Osiyo va O“rta Sharqdagi eng qadimiy otashkada hisoblanadi. Jarqo“ton otshkadasida A.Asqarov rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tadqiqot ishlarini olib borgan (1973-yildan). Jarqo“ton otashkadasining tarhi to“gri to“rtburchak bo“lib, devor (qalinligi 4,5 m) bilan o“ralgan. Unda doira shakldagi 6 sajdagoh, 5 muqaddas quduq, tabarruk ashyolar saqlanadigan maxsus xona boshqa xo“jalik xonalari bo“lgan.
KOHINLAR – qadimda diniy marosimlarni olib borgan, xudolar va odamlar o“rtasida vositachi  hamda qurbonlik bag“ishlaydigan ruhoniylar.
KROMANYON («homo sapiens» - «ongli odam») – so`nggi paleolit davrining hozirgi (neantroplar) ko`rinishida bo`lgan qazilma odamlarning umumlashma nomi. 40-12-ming yil ilgari yashagan. 1868-yilda Fransiyaning g`oridan topilgan (nomi shundan). Dunyoning barcha qismida kromanyonga oid suyak qoldiqlari topilgan. Kromanyonning yuz tuzilishi hozirgi zamon odamiga o`xshaydi. Ular taxm. 140 ming yil muqaddam paydo bo`lishgan.   
LINGVIST – tilshunos olim, u yoki bu hozirgi zamon tili qay yo“sinda shakllanganini tushunish maqsadida qadimgi tillarni tadqiq etuvchi olim.
LINGVISTIKA – qadimgi va hozirgi tillarni o“rganuvchi tilshunoslik fani.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #20 : 03 Aprel 2008, 16:32:29 »
MADANIY QATLAM - arxeologiya yodgorliklarida odam faoliyati izlari bo“lgan barcha qadimgi manzilgohlardagi yer osti qatlamlaridir. 
MADLEN MADANIYATI - Yevrоpаdаgi so“nggi pаlеоlit dаvri (mil. аv. tахm. 15-8 mingyilliklаr) mаdаniyati. Frаnsiyadаgi Lа-Mаdlеn (La Mаdeleine) g“оri nоmi bilan аtаlgаn. Tоsh kеskichlаr, suyak vа shохdаn yasаlgаn mеhnаt qurоllаri, g“оr dеvоrlаrigа sоlingаn surаtlаr, suyak o“ymаkоrligi vа b. Хo“jаligi - оvchilik, bаliqchilik.
MARHUMLAR KITOBI -  qadimgi misrliklar tarixini bayon etuvchi yozma manba.
MATRIARXAT (lotincha mater - ona va yunoncha arche - ibtido, hokimiyat) –  eng qadimgi tuzum rivijidagi bir bosqich bo“lib, qarindoshlik munosabatlari ona tomonga qarab belgilangan, uruqqa va oilaga ayol kishi sardorlik qilgan.
MEZOLIT («mezos» - «o`rta» va «litos» «tosh») - o`rta tosh asri; Paleolitdan neolitga o`tish davri (mil. avv. 12-7 mingyilliklar). Mezolitda hayvonot dunyosi, landshaftlar muzlik davridan xalos bo`lib hozirgi tabiiy sharoitga moslashgan. Muzlik davriga moslashgan yirik hayvonlar (mamontlar) yo`q bo`lib, yangilari paydo bo`lgan. Inson hayotida katta o`zgarishlar sodir etilgan. Mezolitda o`q-yoyning kashf etilishi bilan yakka oila bo`lib yashash imkoniyati tug`ilgan. Tosh, suyak, yog`ochdan mikrolit qurollar (pichoq, qirg`ich, bolta) kashf qilingan. Bu qurollar yordamida odamlar yakka holda ov qilish imkoniga ega bo`lishgan. Shu tariqa jamoa bo`lib yashashga barham berilgan. Mezolit davri odamlari ovchilik, baliqchilik, termachilik bilan shug`ullanganlar. Mezolit davrida O`rta Osiyo tabiatida muzlik davri tugaganligi sababli iqlim sernam bo`ldi. Bu davr xo`jaligi tarixidagi yangi xususiyatlaridan biri o`q-yoyning kashf etilishi munosabati bilan yakka ovchilari rolining o`sishidir. O`q-yoy insonni kundalik hayotida bir necha yuz mingyilliklar davomida hukmronlik qilib kelayotgan yirik hayvonlar tik jarlarga haydash, ularni  o`rab olib tutish ovchiligiga barham berdi. Ov jaryonida ko`pchilik tamonidan yirik hayvonlarni tutishga qaratilmay, mayda hayvonlarni tutishga moslashtirilgan. Ovdan keladigan daromad ham ko`paydi, u bilan bog`liq holda mehnat qurollari takomillashib bordi. Oqibatda xo`jaliknipg yangi turi paydo bo`ldi. Masalan: hayvon bolalarini qo`lga o`rgata boshladilar. Bu jamoaning zahiradagi ov o`ljasi edi. Birinchi uy hayvoni it edi. Ayrim olimlar it bilan deyarli bir vaqtda shimol bo`g`usi ham qo`lga o`rgatilganligini ta`kidlaydilar. Itlarning qadimgi suyak qoldiqlari mil. avv. 10 mingyillikka oid bo`lib, Old Osiyoda topib o`rganilgan. Mezolit davrida odamlar daraxtlarning egiluvchi novdalaridan turli xil  savatchalar to`qishib, ulardan baliq tutishda foydalana boshladilar. Bu davrda iqlimning iliqlashib, sernam bo`lishi  odamlarning hayotidagi doimiy o`troqlik turmush tarzi o`rnini daydi hayot egalashiga olib keldi. Bu davrda murakkab mehnat qurollari vujudga keldi.  O`zbekistonda o`rganilgan mezolit davri yodgorliklarini yoshi bir xil emas. Olimlar yodgorliklarda topilgan tosh qurollariga qarab, ularni uch guruhga bo`lishgan: 1) Qo`shilish yodgorligi (Toshkent)-mil. avv. 10-9 mingyillik; 2) Obishir yodgorligi (Farg`ona vodiysi)-mil. avv. 9-8 mingyilliklar; 3) Machay madaniyati (Surxondaryo)-milloddan avvalgi 7-6 mingyillik. 1912-yilda I. Fyodorov tomonidan Surxondaryoning Zarautsoy degan joyda dunyoga mashhur qoyatosh suratlari topilgan. U yerdagi rasmlar tosh davriga mansubdir. Unda yovvoyi ho`kiz va ov manzarasi tasvirlangan. Odamlar chizilgan suratlar bo`lajak ovga yordam berishiga ishoganliklari sababli qoyatosh suratlarda ko`pincha hayvonlar va ov manzarasini tasvirlaganlar. Ibtidoiy tasviriy san`at rivojiga insonning atrof muhitni bilish yoki dunyoni anglashga intilishi asos bo`ldi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #21 : 03 Aprel 2008, 16:35:27 »
MIKROLITLAR – mezolit va neolit davrida odam tomonidan yasalgan kichik tosh plastinkalar. Mezolit davrida mikrolitlar paykon, suyak yoki shoxdan yasalgan qurollarning tig“i sifatida ishlatilgan. 
MONGOLOID IRQI  (Оsiyo-Аmеrikа irqi) - insоniyatning eng kаttа irqlаridаn biri. Bug“dоy rаngligi, qаlin qоrа sоchi, yuz vа bаdаnidа tukning kаmligi, kichik burni, yonоq suyaklаrining bo“rtib chiqqаnligi, yuzi yumаlоqdаn kеlgаnligi, qisiq ko“zligi bilan хаrаktеrli. Shаrqiy Оsiyo, Indоnеziya, Mаrkаziy Оsiyo, Sibir, Аmеrikаdа tаrqаlgаn.
MUSTYE  MADANIYATI - ilk pаlеоlit dаvrining eng so“nggi mаdаniyati (mil. аv. 150-40 mingyillik). XIX аsrning 60-yillaridа frаnsuz аrхеоlоgi G. Mоrtilyе Frаnsiyaning jаnubi-g“аrbidаgi Lе-Mustyе (Le Mоustier) g“оridаn suyak vа tоsh qurоllаr tоpgаnligi uchun shu nоm bilan yuritilаdi. Bu dаvrdа yashаgаn оdаmlаr nеаndеrtаllаr nоmi bilan fаngа kirgаn. Mustye madaniyati uchun gаrdishsimоn nuklеus vа 3 burchаkli tоsh pаrrаkchаlаr хоs  bo“lib, ulаr yog“оch yo“nish, ishlаsh, kiyim vа qurоl tаyyorlаshdа ishlаtilgаn. Mustyе dаvridа nаyzаsimоn tоsh qurоl, o“rоq, rаndа, qumtоsh yoki оhаktоshdаn yasаlgаn shаrlаr, Mustye madaniyatining охiridа esа kеskich аsbоblаr - qirg“ich, pichоq hаmdа suyak qurоllаr pаydо bo“lgаn. Mustyе dаvridа оdаmning jismоniy qiyofаsi tаkоmillаshа bоrgаn. Qаdimgi оdаm (pitеkаntrоp vа sinаntrоp) o“zgаrib, hоzirgi tipdаgi оdаmgа yaqinrоq bo“lgаn nеаndеrtаl  shаkligа kirаdi. Bu оdаm miyasidа nutq mаrkаzi yuzаgа kеlаdi hаmdа uning jismоniy qiyofаsi o“zgаrа bоrаdi, bu uning ish vаqtidа erkin hаrаkаt qilishini tа“minlаydi. Оlоvni sаqlаb qo“yishdаn  uni ishqаlаsh yo“li bilan hоsil qilishgа o“tilishi Must“е dаvrining muhim yutug“idir. Tоshni ishlаshdа lеvаlluа tехnikаsidаn fоydаlаnilgаn. Mustye madaniyatidа g“оr vа оchiq mаnzilgоhlаrdа nеаndеrtаl  оdаmlаr yashаb, mаmоnt, аyiq, shimol bug“usi kаbi hаyvоnlаrni оvlаb, istе“mоl qilishgаn hаmdа tеrimchilik bilan shug“ullаngаn. Mustyе dаvri qаrоrgоhlаridа o“chоq, kuygаn suyak vа qаbrlаr uchrаydi. Qаbrlаr vа ulаrdаn tоpilgаn buyumlаr dаfn mаrоsimlаridа diniy e“tiqоdlаr tug“ilа bоshlаgаnini ko“rsаtаdi. Mustye madaniyati yodgоrliklаri Yevrоpа, Аfrikа, Yaqin Shаrqdа, Rоssiyaning Yevrоpа qismidа, Kаvkаz, O“rtа Оsiyo vа Qоzоg“istоndа tоpib tеkshirilgаn. O“zbеkistоndа - Surхоndаryo (Tеshiktоsh g“оri), Sаmаrqаnd (Оmоnqo“tоn g“оri, Qo“tirbulоq mаkоni, Zirаbulоq, Ð¥o“jаmаzgil mаkоni), Tоshkеnt vilоyati (Оbirаhmаt g“оri, Ko“lbulоq mаkоni, Ð¥o“jаkеnt mаkоni, Pаltоv), Fаrg“оnа vоdiysi (Qаl“аchа mаkоnlаri, So“х dаryosidаgi mаkоnlаr), Nаvоiy vilоyati (Uchtut)dа Mustye madaniyati  yodgоrliklаri tоpilgаn vа tеkshirilgаn. Hоzirgi vаqtdа O“rtа Оsiyodа nеаndеrtаl  zаmоndоshlаri yashаgаn mаkоnlаr 90 dаn оrtiq jоydа uchrаtilgаn.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #22 : 03 Aprel 2008, 16:52:06 »
NEANDERTAL – qadimgi qazilma odamlar, paleoantroplarning bir guruhi. O“rta paleolit davrida – mil. avv. 100-40 ming yil ilgari yashagan. Neandertal skelet qoldiqlari (bosh miya qutisi, qovurg“alarning bo“laklari, yelka hamda son suyaklari va boshqalar). 1856-yilda Neandertal vodiysida (Germaniya Federativ respublikasining Dyusseldorf shahri yaqinida; nomi shundan olingan), shuningdek, Osiyo va O“rta Osiyo (Teshiktosh odami) va Afrikada topilgan. Neandertal bo“yi uncha katta bo“lmagan (160 sm ga yaqin), miyasi yirik (1700 sm3), lekin hozirgi odamlarnikiga nisbatan soda tuzulgan, ko“zining ustida qalin bo“rtig“i bo“lgan. Neandertal bundan 200-35 ming yil avval - vyurm muzligi davrida G“arbiy Yevropada yashaganlar. Neandertal yashash uchun g“orlarni o“zlashtiradi, qo“l cho“qmor va nayza uchlarini yasaydilar; o“zlariga hayvon terisidan kiyim qiladilar, olovdan foydalanadilar, mamont va boshqa yirik muzlik davri hayvonlarini ovlaydilar (Muste madaniyati). Olov yoqishni va undan foydalanishni bilishgan, to“da bo“lib yasashgan. Neandertallar hozirgi qiyofadagi odamga o“tish bosqichidir.
NEGROID IRQI - katta ekvatоrial (nеgr-avstralоid) irqqa kiradi. Tanasining qоraligi, jingalak sоchligi, burnining kеngligi, lablarining qalinligi, prоgnatizm (jag“ suyaklarining оldinga turtib chiqishi) хоsdir. Afrikada, Sahrоi Kabirning janubida tarqalgan. «negroid irqi» tеrmini ba“zan ekvatоrial irqining sinоnimi sifatida qo“llaniladi.
NEOLIT («neos» - «yangi» va «litos» - «tosh» - yangi tosh) - O`rta Osiyoda neolit davri mil. avv. VI-IV mingyilliklar bilan belgilanadi. Arxeologlar neolit davrining boshlanishi sopol idishlar yasashning kashf etilishi bilan belgilaydilar. Mezolit va neolit davrida odamlar mikrolit - toshdan mayda mehnat qurollari tayyorlashni o`rganadi. Shuningdek toshga ishlov berishning ilgari noma`lum bo`lgan usullari: silliqlash, qirtishlash va burg`ilashni ham o`rganadi. Ular endi mehnat qurollari yasashning yangi usullarini, chaqmoqtoshdan parrakchalar chiqarishni ham kashf etadi. Endi toshning keraksiz tomonlari urib tushirilmasdan, undan pichoqqa o`xshagan parrakchalar, qirg`ich, nayza uchlari charxlab olingan. Neolit davrida qabilalarning o`troq hayot tarziga o`tadi, doimiy yashash uchun manzilgohlar qura boshlaydilar. Guvaladan uylar qurish boshlanadi. Urug` jamoasining qarorgohlari shakllanadi. O`troq hayot tarzi va mehnat qurollarining takomillashuvi jamoalarning ziroat va chorvachilikka o`tishiga olib keladi, hunarmandchilikning rivoj topishiga asos bo`ladi. Neolit davri muhim kashfiyotlaridan biri kulolchilik, tikuvchilikva to`quvchilik bo`ldi. Neolit davrida aholining asosiy mashg`uloti ov, baliqchilik va termachilikdan iborat edi. O`rta Osiyoning janubiy viloyatlarida mil. avv. VI-V mingyilliklarda neolit davri qabilalari ziroatchilikka o`tadi. Markaziy, Shimoliy va Sharqiy viloyatlardagi qabilalar esa ov va baliqchilik bilan shug`ullanishda davom etadilar. Ziroatchilarning dastlabki qarorgohlari jilg`alar bo`ylab joylashgan. Shunday qadimiy makonlardan biri Chaqmoqli deb ataladi. Chaqmoqli O`rta Osiyoning aholisi ishlab chiqarish xo`jaligiga o`tgan dastlabki qishloqlaridan biri hisoblanadi. Neolit davri ilk dehqonlarining ikkinchi qarorgohi Joytun hisoblanadi. Joytun Turkmaniston janubidagi mil. avv. VI-V mingyilliklar makonidir. Bu manzilgohning ziroat usullari sodda bo`lishi qaramay O`rta Osiyo ziroatchiligi taraqqiyotiga asos bo`ldi. Neolit davri ovchi va baliqchilarning qadimgi yodgorligi Kaltaminordir. Kaltaminor mil. avv. V mingyillikning oxiri - IV mingyillikning boshlari oid. Bu yodgorligning ancha yaxshi saqlangan manzilgohlaridan biri - Jonbos-4 dir. Kaltaminor yodgorliklari xos mehnat qurolalari va kulolchilk buyumlari Amudaryo va Sirdaryo oralig`idagi hududlarda: Zarafshon va Amudaryoning quyi oqimlarida hamda Qizilqum sahrosida uchraydi. Neolit davrida matriarxat jamoasi gullab yashnagan. Urug`chilik tuzumidagi ayolning rahbarlik maqomi oilasining oziq-ovqat, turmush va farzandlar tarbiyasini ta`minlashdan iborat edi. Urug` ayollari termachilik va dehqonchilik bilan shug`ullanishgan.                                 
NMANA – “Avesto”da katta patriarxal oila shunday nom bilan atalgan.
NUMIZMATIKA (lotincha numisma - tanga) – tangalarni tadqiq etish bilan shug“ullanuvchi fan; tangalarning tasvirlari, yozuvlari, og“irligi, qanday metalldan yasalganligi, pul muomalasidagi darajasi va tanga zarb qilinish tarixini o“rganadi. Numizmatika tushunchаsigа yanа qоg“оz pullаrni o“rgаnish (bоnistikа) vа mеdаl, jеtоn, оrdеn hаmdа nishоnlаrni o“rgаnish (fаlеristikа) hаm kirаdi. Birinchi mеtаll tаngаlаr mil. аvv. VII аsrdа Kichik Оsiyoning Lidiya dаvlаtidа zаrb qilingаn. O“rtа Оsiyodа birinchi tаngаlаr (kumushdаn) mil. аvv. III asrdа chiqаrilgаn. Uning yuzа qismi (аvеrsi)gа pоdshоning surаti, оrqа tоmоni (rеvеrsi)gа esа hаr Ñ…il Ñ…udоlаr, muqаddаs hаyvоnlаr tаsviri sоlingаn yoki pоdshоlаrning nоmi yozilib, tаmg“аsi tushirilgаn. Numizmatika numizmаtik kоllеksiyadаn fаrq qilаdi. Tаngаlаrni kоllеksiya qilish XIV-XV asrlаrdа Itаliyadа pаydо bo“lgаn. Ilmiy numizmatika fаni XVIII asrning 2-yarmidа vеnаlik Y. Ð¥. Ekkеl  tоmоnidаn аsоslаngаn.
O“ZLASHTIRUVCHI XO“JALIK - eng qadimgi odamlarning mashg“uloti bo“lib, tabiat in“om etgan narsalarni terib-termachilik yoki ovchilik orqali iste“mol qilganlar.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #23 : 09 Aprel 2008, 19:27:03 »
PALEOLIT (yunoncha «paleos» - «qadimgi» va  «litos» - «tosh») – eng qadimgi odamlar yasagan qurollar, asosan, toshdan bo`lgani uchun insoniyat tarixining dastlabki bosqichi shu nom bilan atalgan bo`lib, u quyidagi 3 davrga: ilk paleolit (Olduvoy – mil. avv. 3-2 mln. yillar; Ashel – mil. avv. 1 mln. – 100-mingyillklar), o`rta paleolit ( Muste – mil. avv. 100-40-mingyilliklar),  so`nggi paleolit (Orinyak; Solyutre; Madlen – mil. avv. 40-12-mingyilliklar) bo`linadi. 
PATRIARXAL OILA – erkak boshchilik qiladigan oila. Matriarxatdan patriarxatga o“tish davrida vujudga kelib, birgalikda xo“jalik yurgizuvchi qarindoshlarning bir qancha avlodidan tashkil topgan. Patriarxal oila, asosan, ilk xo“jalik jamoasi bo“lgan, uning iqtisodiy asosini yerga va ishlab chiqarish qurollariga umumiy egalik (ishlab chiqarishga ham, is“temolga ham) tashkil etgan.   
PATRIARXAT – eng qadimgi jamoa tuzumining bir davri bo“lib, unda erkak kishi jamiyat hayotida yetakchi mavqega ega bo“lgan, qarindoshlik munosabatlari ham ota tomonga qarab belgilangan. Patriarxatning xo“jalik faoliyati: omoch bilan yer haydash, chorvachilik, metallga ishlov berish. Bu davrda ibtidoiy jamiyat yemirilib, uning so“ngi bosqichida mulkiy tabaqalanish va davlat yuzaga kelgan.
PETROGLIF (yunoncha petros – tosh, glife – o“yish) - toshga o“yib tushirilgan rasmlar.
PIRAMIDALAR MATNLARI  -  qadimgi misrliklar tarixini bayon etuvchi yozma manba.
PITEKANTROP (yunoncha pithekos - maymun va anthropos - odam) - eng qadimgi qazilma odamlar (taxm. 900 yil avval). Ilk paleolit davrida - 700-600 ming yil ilgari yashagan. Ilk paleolit madaniyatini yaratganlar.  1890-1891-yillarda golland shifokori E. Dyubua Yava orolidagi Solo daryosi yaqinidan 4-qatlam quyi yotqiziqlarida odamning eng qadimgi ajdodiga mansub bosh miya qopqog“i, son suyagi va uchta tishini topgan. 1973-yilda suyak bo“laklari va yigirmaga yaqin alohida tishlar topilgan. Pitekantrop bosh miya qopqog“i va shakli kattaligi ko“ra odam va odamsimon maymun oralig“ida turadi. Pitekantropning miya hajmi 900 sm3ga yaqin (gorillaniki 500 sm3, hozirgi zamon odamlarida o“rtacha 1400 sm3). Uning peshonasi nishab bo“lib, shimpanzenikiga o“xshaydi. Pitekantropning topilishi antropologiyada muhim voqea bo“ldi. Pitekantrop qo“lda murakkab harakatlar bajarishgan va poda-poda bo“lib yashagan. Qo“lda murakkab harakatlar qilish mehnat harakatiga, poda-poda bo“lib yashash esa, jamiyatning ilk kurtagiga kiradi.   
QADIMGI DUNYO TARIXI – yer yuzida odam paydo bo“lganidan to milodiy 476-yilda G“arbiy Rim imperiyasi qulaguniga qadar kechgan voqealarni  o“z qamroviga olgan davr tarixi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #24 : 09 Aprel 2008, 19:31:16 »
RIGVEDA - Qadimgi Hindiston yozma adabiyotining qadimgi yodgorligi – Vedalarning bir qismi. Vedalar 4 ta qismdan: “Rigveda” (qasida, madhiya, duolar to`plami), “Samaveda” (qo`shiqlar to`plami), “Ayurveda” yoki “Yajurveda” (qurbonlik qilish yo`llari), “Atharvaveda” (sehrli duolar to`plami) yetib kelgan. Vedalar ichida eng qadimgisi bo`lmish Rigveda 10 kitob (mandala)dan iborat. Bunda tabiatdagi narsa va hodisalar ilohiy kuchlar sifatida gavdalantirilib, ular sharafiga qo`shiqlar, madhiyalar, to`qilgan, ularga qurbonliklar keltirilgan. Insoniyat hayoti, uning baxt-saodati ana shu kuchlarga bog`liq holda tasavvur qilingan., Rigvedaga ko`ra, Indra – momaqaldiroq ilohi, Mitra – Quyosh tangrisi, Varuna – Osmon ma`budi, Agni – Olov ma`budi, Yama – ajal, o`lim keltiruvchi, Sama – Oy ma`budasi, Rita – Koinot tartibini anglatadi. “Rigveda” qo`shiqlarini to`plovchilar rishi (ilohiy qo`shiqlarni to`quvchi donishmand)lar deb atalgan. Regveda kitobida qadimgi dunyo falsafiy tafakkurining o`ziga xos badiiy ifodasi ko`rinadi. Unda qadimgi hindlar olam sirlari haqida fikr yuritadi. Masalan, hech narsaga tayanmagan va yopishtirilmagan Quyosh nega qulab tushmaydi? Kechasi Quyosh qayoqqa ketadi, u qayerda? Shamol qayerda tug`ilib, qayerga boradi? Olamning asosini nima (yoki nimalar) tashkil etadi? Rigvedada bu va boshqa ko`plab bunday muammolar ko`tarilgan.         
SINANTROP (lotincha Sina - Xitoy va yunon antropos - odam) - eng qadimgi odamlar (arxantroplar)ga mansub qazilma odamlar. Ilk paleolit davrida - mil. avv. 600-500 ming yil oldin yashagan. Juda ko“p suyaklari (kalla qutisi, pastki jag“lar parchalari, oyoq va qo“l suyaklari) o“rta pleystotsen qoldiqlaridan ilk bor 1927-1937-yillarda Xitoydan topilgan (nomi shundan olingan).  Sinantrop  morfologik jihatdan pitekantroplarga yaqin, lekin ulardan miya hajmining kattaligi (1000 sm3 ga yaqin), peshonasining birmuncha kengligi bilan farq qiladi. Sinantropning suyak qoldiqlari bilan birga ular foydalangan, ilk paleolit davriga mansub sodda tosh qurollar, ularning olovdan foydalanilganiga guvohlik beruvchi kul va hayvonlarning kuygan suyak qoldiqlari topilgan. 
SIVILIZATSIYA - eng qadimgi shaharlar va davlatlarning tashkil topish davri; odamlar belgilangan qonunlarga rioya qilib yashagan shaharlar va davlatlar rivojlangan davrda moddiy va ma“naviy madaniyating ancha yuksak darajasidir.
SOLYUTRE MADANIYATI – Fransiya va Shimoliy Ispaniya hududidan topilgan so“nggi paleolit (taxm. mil. avv. 18-15-mingyilliklar)ga oid madaniy yodgorlik. Uning nomlanishi dastlab topilgan joy Fransiyaning Solyutre (Sona va Luara departamenti) manzili nomidan olingan. Bu davrning asosiy xususiyati chaqmoqtoshdan nayzaning uchini yasalishi edi. Xo“jaligi ovchilik bo“lgan.
SUG“ORMA DEHQONCHILIK – O“rta Osiyo janubida (irrigasiya asosida) vujudga kelgan dehqonchilikning turi. Eneolit davrining kashfiyoti.
TARIX – “Istoriya” degan yunoncha so`zning arabcha aytilishi bo`lib, uzoq-yaqin o`tmishda sodir bo`lgan “tadqiqot”, “voqealar bayoni” degan ma`noni bildiradi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #25 : 09 Aprel 2008, 19:34:58 »
TEMIR ASRI – insoniyatning ibtidoiy jamoa va ilk ishlab chiqarish xo“jaligi shakllanayotgan tarixidagi davr. Fanda tosh va jez deb yuritilgan davrlardan so“ng insoniyat hayotida sodir bo“lgan tarixiy bosqich. Bu davr xo“jalikda temir metallurgiyasi yuzaga kelishi, tarqalishi va temir qurollar ishlatilishi bilan belgilanadi. «Temir davri» atamasi, garchi antik dunyoda tos, jez asri tushunchalari qatorida yuzaga kelgan bo“lsa-da, fanda XIX asrning o“rtalarida daniyalik arxeolog K. Y. Tomsen tomonidan kiritilgan. Rudadan temirni ajratib olish usuli dastlab Misr va Mesopotamiyada (mil. avv. III mingyillikning 1-yarmida) kashf etilgan. Keyinroq (mil. avv. II mingyillikning oxirida) bu usulni yunonlar bilib olishgan. Mil. avv. XI asrdan boshlab Palastin, Suriya, Kichik Osiyo, Zakavkaze, Hindiston va Xitoyda xo“jalik va harbiy qurol-aslahalar yasashda temirdan keng foydalanganlar. Mil. avv. IX-VII  asrlarga kelib metallga termik usul bilan ishlov berish kash etilib, uni po“latga aylantirilishi yangi material – temirning keng tarqalishiga sabab bo“ladi. O“zbekistonda temir davriga oid yodgorliklarni sanalashtirish va dastlabki turkumlarga ajratilishiga doir tadqiqotlar S. P. Tolstov, A. I. Terenojkin va Y. G“ulomovlar tomonidan amalga oshirilgan. O“zbekiston hududida temir davri yodgorliklari mil. avv. VIII-VI asrlarga mansub. Ular Xorazm, Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand, Buxoro, Toshkent  viloyatlari va Farg“ona vodiysida o“rganilgan; Ko“zaliqir, Qal“aliqir va Dilgilja singari qadimgi qal“a va qishloq, shahar xorabalari, Tagisken va Uygarak qabriston-qo“rg“onlari, Bo“kantov qoyatosh sur“atlari tekshirilgan. Temir davrida qadimgi Xorazm hududlarida dastlabki yirik sug“orish inshootlari vujudga kelgan. 1960-1970-yillаrdа Surхоndаryodа Kuchuktеpа, Jоndаvlаt vа Qiziltеpаning quyi qаtlаmlаri, Pаchmоqtеpа, Qizilchаtеpа  yodgоrliklаri o“rgаnildi. L. I. Аlbаum Kuchuktеpаdаn mil. avv. VI-IV аsrlаrgа оid uy-jоy qоldiqlаri, kulоlchilik, tеmirdаn yasаlgаn uy-ro“zg“оr vа dеhqоnchilik buyumlаrini tоpgаn. 1960-yillаrdа Buхоrо vilоyatidа Хаzоrа yodgоrligi vа Sаrmichsоy pеtrоgliflаri tеkshirildi. Qаshqаdаryodа temir davrigа оid Chimqo“rg“оn yodgоrligi (1972-yilda) o“rgаnildi. 1973-yildа Chоrdаrа istеhkоmi (Kоnimех tumаni) vа Rоmushtеpа (Jоndоr tumаni) tеkshirildi. Temir davrigа mаnsub аrхеоlоgik yodgоrliklаr Tоshkеnt vilоyatidа Burgаnliktеpа, Qоvunchitеpа, Tuyabo“g“iztеpа vа Burchmullа хаzinаsi, Fаrg“оnа vоdiysidа esа, Eylаtоn yodgоrligi vа Оqtоsh qаbristоni аsоsidа o“rgаnilgаn. 1980-1990-yillаrdаn Ko“ktеpа (Sаmаrqаnd vilоyati), Yerqo“rg“оn vа Uzunqir (Qаshqаdаryo vilоyati) kаbi mil. avv. VII-VI аsrlаrgа оid nоdir оbidаlаrdа аrхеоlоgik qаzishlаr o“tkаzildi.
TESHIKTOSH ODAMI - Teshiktosh g“oridan topilgan neandertallar vakilining suyak qoldig“i. A.P.Okladnikov o“rgangan (1938-1939-yillar). Ko“pgina tadqiqotchilar fikricha, Teshiktosh odami suyak qoldiqlari 8-9 yoshdagi bolaniki bo“lgan. Bola dafn qilingan joy atrofida tog“ echkisining bir necha juft shoxi yotgan. Marhumni qabrga turli buyumlar bilan ko“mish, dastlabki diniy tasavvuralarning paydo bo“la boshlaganligidan dalolat beradi. Teshiktosh odami kalla suyagining hajmi katta (1490 sm kub), uning qopqog“i pitekantrop yoki sinantropnikiga nisbatan balandroq. Biroq hozirgi bolalarnikidan pastroq. M. M. Gerasimov kalla suyagi asosida Teshiktosh odamining yuz tuzulishini tiklagan (1949-yillar). 1973-yilda antropolog V. P. Alekseyev Teshiktosh odamini to“la o“rganib, skelet qiz bolaga tegishli bo“lib, u inson evolyutsiyasining neandertal fazasiga mansub ekanligi va Yevropa yoki Old Osiyo guruhiga kirishini bildirgan.     
TOTEMIZM (Shimoliy Аmеrikа indеyslаrining оjibvе qаbilаsi tilidаgi «Ð¾tоtеm» - «uning urug`i» so`zidаn) - ibtidоiy diniy e`tiqоdlаrning ilk shаkllаridаn biri. U kishilаrning mа`lum guruhi bilan hаyvоn vа o`simliklаrning muаyyan turlаri (bа`zаn tаbiаt hоdisаlаri, jоnsiz nаrsаlаr) o`rtаsidа g`аyritаbiiy аlоqа, qоn-qаrindоshlik bоr dеgаn e`tiqоdgа аsоslаnаdi. Hаyvоnlаr, o`simliklаr, jоnsiz prеdmеtlаr tоtеm hisоblаngаn. Tоtеmlаr (ko`pinchа hаyvоnlаr) оv qilinmаgаn, o`ldirilmаgаn, go`shti yеyilmаgаn, ulаr go`yo kishilаrning qudrаtli himоyachisi hisоblаngаn. Qаbilа, urug` hаr bir а`zоsining hаyoti vа fаrоvоnligi tоtеmgа bоg`liq dеb qаrаlgаn. Ulаr o`z tоtеmini qаrindоshi, аkаsi, оtаsi, do`sti dеb hisоblаgаn. Hаr bir qаbilа, urug` o`z tоtеmining nоmi bilan аtаlgаn. Tоtеmistik e`tiqоd vа mаrоsimlаr muаyyan ko`rinishdа ko`p xаlqlаrdа, аyniqsа, Аvstrаliyadаgi qаbilаlаrdа sаqlаnib qоlgаn.   
URUG“ - birgalikda yashagan va hamkorlikda mehnat qilgan, umumiy mehnat qurollari va qurol-yaroqqa ega bo“lgan qarindoshlar uyushmasi.
URUG“ JAMOALARI – so“ngi paleolitning kashfiyotlaridan biri bo“lib, unda odamlar qarindoshlardan tarkib topgan ixcham guruhlarga bo“lingan. Bu urug“ga oqsoqol sardorlik qilgan, urug“ a“zolari bitta manzilgohda yashagan.
URUG“CHILIK JAMIYATI – Matriarxat (ona urug“i) va patriarxat (ota urug“) davrlari. Bunda asosiy ishlab chiqarish vositalari bo“lgan yer, yaylov, ov qilinadigan joy va shu kabilarga qon-qardoshlik jamoasiegalik qilgan.   
VARZANA – “Avesto”da hududiy qo`shnichilik jamoasi shunday nomlangan.
VIS – “Avesto”da urug` jamoasi shunday deb atalgan. Avestoda yozilishicha, katta patriarxal oila – “nmana”lar  visni tashkil etgan.
XRONOLOGIYA - zamon o“lchovi haqidagi fan; turli-tuman voqealar sanasi xronologiya yordamida aniqlanadi va aniqlashtiriladi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #26 : 09 Aprel 2008, 19:39:02 »
YEVROPOID IRQI (Yevrosiyo irqi) – insoniyatning asosiy katta irqlaridan biri. Terisining tiniqligi, baland bo“yi, uzunchoq boshi, ko“k ko“zi, mayin va jingalak sochlari, serjunligi (erkaklarda), oldinga turtib chiqqan ingichka burni, yupqa labi, ortognatizim (yuz va jag“ suyaklarining oldinga turtib chiqmaganligi) va boshqa belgilari bilan ajralib turadi. Yevropa, Shimoliy Afrika, Old Osiyo, Shimoliy Hindistonda tarqalgan; yevropaliklarning ko“chib borishi natijasida Amerika, Avstraliya va Janubiy Afrikaga ham tarqalgan.       
YOZUV – muayyan bir tilda qabul etilgan va kishilar o“rtasidagi muloqatga xizmat qiladigan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi. Yozuv tildan ancha keyin paydo bo“lgan (tovush tili 400-500 ming yillar ilgari yuzaga kelgan, yozuvning paydo bo“lganiga esa 4-5 ming yillar bo“lgan). Yozuv og“zaki tilga nisbatan ikkilamchi, qo“shimcha aloqa vasitasi bo“lsa-da, unga qaraganda ko“p afzalliklarga ega. Tilning kommunikativ vazifasi yozuvsiz amalga oshishi mumkin emas. Ayniqsa, tilning insoniyat qo“lga kiritgan tajriba-bilimlarni saqlash va avlodlarga yetkazishdan iborat vazifasi bevosita yozuv orqali bajariladi. Kishilik jamiyati yaratgan bilim va tajribalar, kashfiyotlar, so“z san“ati durdonalari va boshqa qimmatli axborotlarning barcha-barchasi avlodlardan avlodlarga yozuv orqali yetib boradi. Rasm yozuv ya“ni piktografiya yozuv yaratish yo“lidagi birinchi qadam bo“lgan. Piktografik yozuvni ibtidoiy tasviriy san“at ichida yuzaga kelgan deyish mumkin. Toshlarga, suyaklarga, g“or devorlariga o“yib ishlangan xilma-xil hayvonlarning rasmlari, umumiy mazmunga birlashuvchi tasviriy lavhalar – bularning bari piktografik yozuvning asoslaridir. Rasmlar yordamida muayyan fikr-axborotni ifodalash, yuborish mumkin ekanligini odamlar juda qadimgi davrlarda anglab yetganlar. Shuning uchun ham rasmli yozuv (piktografiya) dunyodagi mavjud barcha yozuvlarning kelib chiqishi uchun asos bo“lgan deyish mumkin. Rasmlarning soddalashuvi, ularning o“zlari ifoda etgan buyumlarning nomiga, ramziga aylanishi va asta-sekin bu ramzlarning og“zaki til bilan doimiy bog“lanishi yozuvning takomillashib borishini belgilab beradi. Yozuv belgilari ideografik, ierogifik belgilar sifatida muayyan so“zlarning ifodachilariga aylanadi, bu yozuv “so“z yozuvi” yoki “logografik yozuv” nomi bilan umumlashtiriladi. Eng qadimgi logografik yozuv tizimlari (misr ieroglifikasi, shumer mixxatlari, xitoy ieroglifikasi va b.) mil. avv. IV mingyillikning oxiridan II mingyilliklarning boshlarigacha bo“lgan davrda shakllangan. Yozuv tizimlari dastlab Qadimgi Sharqda vujudga kelgan. Yozuvning keyingi taraqqiyot bosqichi bo“g“in yozuvi bo“lib, u mil. avv. II mingyilliklarning o“rtalarida paydo bo“lgan. Tildagi so“zlar soniga qaraganda bo“g“inlar soni ancha kam, shuning uchun ham bo“g“in yozuvi logografik yozuvga nisbatan sezilarli darajada oz belgilar tizimi bilan ish ko“radi. Harf-tovush yozuvining shakllanishi butun yozuv taraqqiyoti tarixida inqilob bo“lgan. Bu yo“nalishdagi ilk yozuv finikiy yozuvidir. Finikiy alifbosining paydo bo“lishi insoniyat uchun yozuvni takomillashtirish borasida olg“a qo“yilgan qadam bo“lgan. Birinchi marta sof tovush yozuvi, sanoqli harflardan iborat mukammal alifboning yuzaga kelishi jamiyatdagi yozuvni biladigan kishilar doirasini kengaytirib yuborgan. Shuning uchun ham finikiy yozuvi juda tezlik bilan boshqa xalqlar orasida ham tarqalgan. Bu jarayon mil. avv. IX asrdan boshlangan. Finikiyaliklar bilan iqtisodiy va madaniy aloqada bo“lgan qo“shni xalqlar mazkur yozuv bilan tanishib, tez orada uni o“z tillariga moslashtirib olganlar. Hozirgi kunda bizga ma“lum bo“lgan harf-tovush tizimidagi yozuvlarning 4/5 qismidan ko“prog“i finikiy yozuvidan kelib chiqqan.
ZANTU – “Avesto”da qabila shunday nom bilan yuritilgan.
ZARAUTSOY RASMLARI – O“zbekiston hududidagi eng qadimgi qoyatosh rasmlari. Hisor tizmasining janubi-g“arbida. Ko“hitang tog“ining sharqiy yon bag“ridagi Zarautsoy darasidagi ungir va kamar toshlariga ishlangan ibtidoiy san“atning nodir namunalari. Surxondaryo viloyatida, Termizdan 100-110 km shimoli-g“arbda. 1912-yilda I. Fyodorov tomonidan topilgan. Arxeolog G. Parfyonov (1940-45), keyinchalik A. Roginskaya (rassom), A. Formozov, A. Kabirovlar tomonidan o“rganilgan. 200 dan ortiq rasmlar mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub. Rasmlar chizma tarida kontur va soyauslubida qizil angob (oxra) bilan chizilgan.  Zarautsoy rasmlarida odamlarning itlar yordamida yovvoyi buqalarniov qilish manzarasi tasvirlangan.  Hayvonlar (yovvoyi buqa, it, tulki, yovvoyi cho“chqa, burama shoxli echki, hasharot va b.), turli buyumlar (o“q-yoy, nayza, o“roqsimon qurollar), niqoblangan odamlar va boshqa o“ziga xos tarzda hayotiy qilib ishlangan Zarautsoy rasmlari ibtidoiy san“atning noyob yodgorligi sifatida yodgorliklarni muhofaza qilish “qizil kitob”iga kiritilgan.
ZINJANTROP (ishbilarmon odam) - ilk paleolit davrida - 1,5 - 2 million yil avval yashagan avstrolipiteklar oilasining eng qadimgi vakili. Zinjantropning bosh skeletini ilk bor arxeolog Luis Liki 1959-yilda Olduvoy darasi (Tanzaniya)dan topgan. Liki uning ensa qismi va kesmasi tuzilishiga ko“ra dastlab Homo urug“iga kiritgan va ekspeditsiya uchun mablag“ ajratgan Boysi sharafiga Boysi zinjantrop deb atagan. Lekin zinjantropning morfologik tuzilishi uning hatto tosh qurol ham yasashi mumkin emasligini ko“rsatdi, shuning uchun uni Boysi janub odami (Zinjanthropus boisei) deb nomlagan. Zinjantropning bosh skeleti bo“ylab pushtacha o“tgan, kichik oziq tishlari yirik oziq tishlariga nisbatan mayda bo“lgan. Dag“al o“simlik bilan oziqlangan. Olimlar zinjantropga «Homo habilis» -  «Ishbilarmon odam» deb nom berganlar. Chunki u eng sodda mehnat qurollarini yasay olgan, ya“ni toshni-toshga urib mehnat qila boshlagan.
ОRIN“YAK MADANIYATI - G“аrbiy Yevrоpаdаgi so“nggi pаlеоlit dаvri mаdаniyati. Frаnsiyadаgi (Yuqоri Gаrоnnа dеpаrtаmеnti) Оrin“yak (Аurignak) g“оri nоmidаn оlingаn. Оrin“yak madaniyatidа tаsviriy sаn“аtning eng qаdimiy turi hаykаltаrоshlik pаydо bo“lgаn. Оrin“yak madaniyatining ilk dаvridа yormа tехnikа tаkоmillаshgаn. Ushbu dаvr оdаmlаri hоzirgi zаmоn оdаmi tipigа (Hоmo Sapiens) tеgishli bo“lgаn.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #27 : 13 Aprel 2008, 14:48:28 »
Geografik nomlar

ALTAMIR G“ORI - Ispaniyadagi g“or bo“lib, bu yerdan so“nggi paleolitga oid bir necha qoya suratlari topilgan.
IYERIXON – O“lik dengizning shimoli-g“arbida, Iordan daryosi vodiysida joylashgan shahar. Mil. avv. VII-II mingyillikda Palastindagi eng qadimiy dehqonchilik manzilgohi. Neolit va bronza davriga oid manzilgoh qoldiqlari, mustahkam qo“sh devori bo“lgan shahar xarobasi (mil. avv. XVIII-XVI asrlar), maqbaralar ochilgan. Mil. avv. II mingyillikning oxirlarida yahudiy qabilalar tomonidan vayron qilingan. Bibliya rivoyatiga ko“ra, Iyerixonning devorlari dushman karnaylari sadosidan (“iyerixon karnaylari”) qulab tushgan.   
JARQO“TON – qadimgi shahar xarobasi (mil. avv. II mingyillikning ikkinchi yarmi). Sherobod tumani (Sherobod daryo irmog“i Bo“stonsoy o“zanining chap sohili)da joylashgan. Sopolli madaniyatiga mansub qabilalarning jez davri yodgorligi. Jarqo“ton aholisi sug“oma dehqonchilik va chorvachilik bilan shug“ullangan. O“zbekiston Fanlar Akedimiyasi Arxeologiya inistitutining A. Asqarov rahbarligida ekspeditsiyasi qazish ishlari olib borgan (1973-yildan). Jarqo“ton (maydoni 100 ga) mudofaa devori bilan o“ralgan markaziy qo“rg“on, otashparastlar ibodatxonasi, qabriston (maydoni 20 ga), bir necha dahalardan iborat bo“lgan.  Jarqo“tonda turar joy qoldiqlari, ibodatxona, kulolchilik mahallasi, metall eritiladigan ustaxonalar, 100 dan ortiq qabrlar ochib o“rganilgan. Jarqo“ton ashyolariga o“xshash yodgorliklar Surxondaryo viloyatidan tashqari Janubiy Tojikiston, Turkmaniston va Shimoliy Afg“oniston, Eron hududlarida uchraydi.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #28 : 13 Aprel 2008, 14:50:45 »
JOYTUN MADANIYATI - O“rta Osiyoning neolit davriga oid eng qadimgi o“troq dehqonchilik madaniyati markazlaridan biri (mil. avv. 6-5 mingyillik). Ashxoboddan 30 km shimolda joylashgan qadimgi o“troq dehqonlar qishlog“i xarobasi nomidan olingan. 1952-yildan Janubiy Turkmaniston arxeologiya kompleks ekspeditsiyasi qazish ishlari olib borgan. 10 dan ortiq yodgorliklar (Chag“illitepa, Pessejiktepa, Chopontepa, Nayzatepa, Joytun va b.)ni tekshirgan. Bu urug“doshlik manzilgohlarining har biri 0,5-2 ga maydonni egallagan. 3 madaniy qatlamdan iborat iborat Joytun manzilgohi (Joytun madaniyati shu nomdan olingan) to“la o“rganilgan. Uning maydoni 0,5 ga, yuqori qatlami 35-40 xonadan, o“rta qatlami 29 xonadan iborat. Joytun madaniyati Kaspiy bo“yidagi mezolit davri madaniyati asosida vujudga kelgan. U ibtidoiy dehqonchilik madaniyatining jahondagi noyob obidalaridan biri.             
KAPOVAYA MAG“ORASI – Boshqiristondagi eng qadimgi davrga oid qoya rasmlar saqlanadigan manzilgoh.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

Robiya

  • Moderator
  • Mega Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 770
  • -oldi: 2058
  • Xabarlar: 7634
  • Jins: Ayol
  • Tilim ila dilimni bir qil, Ilohim
    • Haqiqiy o'zbekona forum
Re: Abituriyentlar uchun yordam: tarixdan tayyorlov kurslari
« Javob #29 : 13 Aprel 2008, 14:56:46 »
KO“LBULOQ MAKONI - qаdimgi tоsh (pаlеоlit) dаvrigа tеgishli ko“p mаdаniy qаtlаmli yodgоrlik. Ko“lbuloq makoni Qizilоlmаsоyning Jаrsоy o“zаni sоhiligа jоylаshgаn Ko“lbulоq yaqinidаn (1962-yilda) tоpilgаn. Ko“lbuloq makonini аrхеоlоgik jihаtdаn o“rgаnish ishlаri 1963-1983 yillаrdа аrхеоlоg M. R. Qоsimоv tоmоnidаn dаvоmli, kеng ko“lаmdа оlib bоrilgаn. Uning mаdаniy qаtlаmlаri 19 m gаchа chuqurlikdа o“rgаnib chiqilsа-dа, qаzishmаlаr zаrаng qаtlаm (mаtеrik) gаchа yеtkаzilmаgаn. Shungа qаrаmаy, Ko“lbuloq makoni аjdоdlаrimizning qаdimgi tоsh dаvridа bir nеchа yuz ming yillаr dаvоmidа uzluksiz yashаgаn turаr jоy mаkоni bo“lib, u fаqаt O“rtа Оsiyodа emаs, bаlki O“rtа Shаrq mintаqаlаri yodgоrliklаrining yoshini аniqlаshdа nоyob tаyanch yodgоrlik hisоblаnаdi. Ko“lbuloq makonining yuqоri qаtlаmlаri 1,5-2 m qаlinlikdа so“nggi pаlеоlit dаvrigа оid bo“lib, u 600 m2 mаydоndа o“rgаnilgаn. Qаzishmа chuqurlаshgаn sаri uning mаydоni qisqаrib bоrgаn. Ko“lbuloq makonining yaqin 11 m qаlinlikdаgi o“rtа qаtlаmlаri must“е dаvrigа оid bo“lib, uning оstidаn 0,7-0,8 m qаlinlikdаgi tоzа qumli lоy qаtlаmi tоpilgаn. Uning оstidаn esа 5 m qаlinlikdаgi аshеl dаvrigа tеgishli quyi qаtlаm оchilgаn. Tаdqiqоtchilаr fikrigа qаrаgаndа, Ko“lbuloq makonidа, аjdоdlаr hаyoti quyi paleolitning so“nggi bоsqichidаn tо yuqоri paleolitning охirigаchа dаvоm etgаn, ya“ni Ko“lbulоqdа hаyot bundаn rоsа 600-700 ming yil аvvаl bоshlаnib, tо mil. аvv. 40-mingyillikkаchа dаvоm etgаn. Ko“lbuloq makonining hаr bir dаvr qаtlаmlаridаn judа bоy tоsh qurоllаr vа tеgishli hаyvоn suyaklаri tоpilgаn. Must“е vа yuqоri pаlеоlit qаtlаmlаridаn esа o“chоq qоldiqlаri, kuygаn hаyvоn suyaklаrining pаrchаlаri tоpilgаn. Tоsh qurоllаrgа bеrilgаn ishlоv tехnikаsigа ko“rа, Ko“lbulоq tоsh «industriyasi» o“zigа хоs sifаtlаrgа egа bo“lib, pаlеоlitshunоs mutахаssislаr ungа Ko“lbulоq mаkоn-ustахоnаsi mаqоmini bеrgаnlаr.
LANTYAN – 1963-1964-yillarda xitoylik arxeologlar Pekin shahri yaqinidan 900 km janubi-g“arbda, Xuanxe  sohilida joylashgan shu nomli mavzedan  sinantropga mansub makon topganlar.
LASKO – so“nggi paleolit davriga oid qoya tosh suratlar (pеtrоgliflаr) topib o“rganilgan Fransiyadagi g“or.
«...Shoyadki, yoqtirmagan narsangiz siz uchun yaxshi bo'lsa. Va shoyadki, yoqtirgan narsangiz siz uchun yomon bo'lsa. Alloh biladir, siz bilmassiz» («Baqara», 216)

 

Abituriyentlarga yordam: adabiyotdan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 191
Ko'rilgan: 167908
So'nggi javob 01 Avgust 2009, 11:45:00
muallifi MSJON
Abituriyentlarga yordam: ona tilidan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 187
Ko'rilgan: 253530
So'nggi javob 21 Iyul 2008, 12:19:15
muallifi Robiya
Abituriyentlarga yordam:chet ( English ) tilidan tayyorlov kurslari

Muallif RobiyaBo'lim Chet tillari

Javoblar: 119
Ko'rilgan: 89274
So'nggi javob 12 Mart 2010, 04:39:42
muallifi uzboy
Abituriyentlar uchun yordam: O'zbekiston tarixidan saboqlar

Muallif muxbirBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 1393
Ko'rilgan: 505711
So'nggi javob 08 Oktyabr 2008, 19:19:41
muallifi asilbek
O'qishga kiruvchilar uchun yordam

Muallif AbdusalomBo'lim Ma'rifat

Javoblar: 40
Ko'rilgan: 33668
So'nggi javob 12 Fevral 2009, 18:02:29
muallifi Abdullоh