Jaloliddin Rumiy. Masnaviydan ibratli hikoyatlar  ( 55964 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 5 6 B


mutaallimah  16 Avgust 2008, 10:27:38

Tuyakash va faylasuf


Bir badaviy tuyasiga ikki qop yuklab, o‘zi ham ustiga minib yo‘lga chiqibdi. Yo‘lda parishon bir faylasufni uchratibdi. Faylasuf hazil orasida badaviydan so‘rabdi:
— Tuyaning ustidagi qoplarda nima bor? Badaviy:
— Birisida to‘la bug‘doy, birisida qum.
— Nega qum to‘ldirding? Badaviy javob berdi:
— U qop bo‘shqolmasin. Tuyaning ustida muvozanatni saqlasin deb.
Faylasuf badaviyga:
— Aqlingni ishlatib bu bug‘doyning yarmini bu qopga, boshqa yarmini esa u tarafdagi qopga qo‘ysang, ham tuyaning yuki yengillashardi, ham qoplarning, debdi. Badaviyga bu fikr ma’qul tushibdi.
— To‘g‘ri o‘ylamagan ekanman..., - deb shunday qilibdi. Turib turib bu darajadagi aqlli odamga qiziqib qolibdi. Qanday qilib bu aqlli odam shunday parishon holda yuribdi ekan, deb o‘ylabdi. Qiziqishini yashirmay so‘rabdi:
— Ey aqlli odam, senda shuncha aql, shuncha fikr bor ekan, nega yayov yurib o‘zingni charchatyapsan? Bu aqling bilan sen yo sultonsan, yo vazirsan. To‘g‘risini ayt, kimsan?
Faylasuf javob berdi:
— Ikkisi ham emasman, oddiy bir odamman. Badaviy yana so‘radi:
— Qancha tuya, qancha ho‘kizing bor?
— Hech qancha.
— Yaxshi, do‘koningdagi mollarchi? undan gapir?
— Mening na do‘konim, na yerim, na yurtim bor. Men faylasufman.
— U holda qancha puling bor?
Pul u yoqda tursin, hatto non olishga bir chaqam ham yo‘q. Yalang oyoq, boshpanasizman. Bu qadar hikmat va ilmdan fakat xayol va bosh og‘rig‘ini topdim.
Badaviy bu gapdan jahdi chiqibdi:
— Yo‘qol, ket bu yerdan. Sening ilming, nasihating menga ham zarar keltiradi, boshimni og‘ritadi. Sen shu yo‘ldan ket, men bu yo‘ldan. Bir qopimda bug‘doy boshqasida qum bo‘lishi sening hikmatingdan, foydasiz va keraksiz falsafangdan yaxshiroqdir.


Qayd etilgan


mutaallimah  16 Avgust 2008, 10:29:39

Hazrati Mavlononing hayoti


Mavlono Jaloliddin Rumiy 1207 yil 30 sentyabrda bugungi Afg‘oniston hududiga qarashli bo‘lgan Xuroson o‘lkasining Balx shahrida tug‘ilgan. Mavlononing otasi Balx shahrining peshvolaridan bo‘lib, Yulimlar sultoni* unvonini olgan Husayn Hatibi o‘g‘li BahovuddinValaddir. Onasi esa Balx amirining qizi Mo‘mina xotundir. Bahovuddin Valad ba’zi sayosiy voqealar va mo‘g‘ul istilosi sababli Balxdan ketishga majbur bo‘lgan.
1212 yoki 1213 yilda oila a’zolari va yaqinlari bilan birgalikda Balxdan ketganlar. «Olimlar sultoni»ning ilk o‘rnashgan joyi Nishopur bo‘ldi. Bu shaharda mashhur mutasavvif Farididdin Attor bilan uchrashdi. Mavlono kichik bo‘lishiga qaramay u erda Farididdin Attorning nazariga tushdi. «Olimlar sultoni* Nishopurdan Bog‘dodga va keyinchalik Kufa yo‘li orqali Ka’baga  yo‘l oldi. Haj amalini bajargandan so‘ng, qaytishda Shomga kirib o‘tdi. Shomdan Malazya, Erzinjon, Sivas, Qaysari, Nig‘de yo‘llari orqali Larendega (Karaman) keldi.
Karamanda amir Muso qurdirgan madrasada qo‘nim topdi. 1222 yilda Karamanga kelgan «Olimlar sultoni» va uning oilasi bu yerda yetti yil yashadi.
Mavlono 1225 yilda Sharafiddin Loloning qizi Gavhar xonimga uylandi. Mavlononing bu nikohidan sulton Valad va Alovuddin Chalabiy ismli ikki o‘g‘li bor. Bir necha yillardan so‘ng Gavhar xonimni yo‘qotgan Mavlono bir bolasi bilan beva qolgan Karra xonimga uylandi. Mavlononing ikkinchi nikohidan Muzaffariddin, Amir Alim Chalabiy nomli ikki o‘g‘il va Malika xonim ismli bir qiz dunyoga keldi.
O’sha paytlarda Onado‘lining katta bir qismi Saljuqiylar davlatining hukmronligi ostida edi. Ko‘nyo bu davlatning poytaxti edi. . Ko‘nyo san’at asarlari bilan mashhur, olimlar va san’atkorlari ko‘p shahar edi. Qisqasi, Saljuqiylar davlati eng porloq davrini boshdan kechirayotgan bo‘lib, davlat hukmdori *Olimlar sultoni* Bahovuddin Valadni Karamandan Ko‘nyoga taklif etdi va shu erda joylashishini xohladi.
Bahovuddin Valad Sultonning taklifini qabul etdi va 1228 yil 3 mayda Ko‘nyoga oilasi va do‘stlari bilan keldi. Sulton Alovuddin ularni tantana bilan qarshilab Oltinapa madrasasidan yashashlari uchun joy ajratdi. «Olimlar sultoni* 1231 yil Pyanvarda Ko‘nyoda vafot etdi. Muborak jasadi Saljuqiylar saroyining Gul bog‘chasiga qo‘yildi. «Olimlar sultoni* vafot etgach, shogirdlari va muridlari Mavlononing atrofida to‘plandilar. Mavlononi otasining merosxo‘ri qilib qo‘ydilar. Darhaqiqat, Mavlono buyuk bir shoir va din olimi bo‘lgach, Iplikchi madrasasida va’zlar o‘qirdi. Va’zlari uni tinglashga kelganlar bilan to‘lib toshardi.
Mavlono 1244 yil 12 noyabrda Shamsi Tabriziy bilan uchrashadi. Bu uchrashuv tarixda *Ikki dengizning uchrashuvi» deya ataldi. Biroq, birgaliklari uzoqqa cho‘zilmadi. Shams foniy dunyodan uzildi.
Mavlono Shamsning o‘limidan so‘ng uzoq yillar yakka o‘zi yashadi. Keyingi yillarda Salohiddin Zarkubiy va Husomiddin Chalabiy, Shamsi Tabriziyning o‘rnini to‘ldira boshladilar.
Hayotini «Xom edim, pishdim, yondim» so‘zlarila xulosalagan Mavlono 1273 yil 17 dekabrda yakyshnba kuni Haqning rahmatiga yetishadi. Mavlononing janozasini  uning vasiyatiga ko‘ra Sadriddin Ko‘nyaviy o‘qidi. Lekin Sadriddin Ko‘nyaviy eng yaxshi ko‘rgan insoni Mavlononi yo‘qotganidan o‘zini tutib turolmay janozada hushidan ketadi. Shu sababli Mavlononing janozasini qozi Sirojiddin o‘qiydi.
Mavlono o‘lim kunini yangidan tug‘ilgan kun sifatida qabul qilardi. U o‘lgan zahoti sevganiga,ya’ni, Allohga yetishishini bilardi. Shuning uchun Mavlono o‘lim kunini to‘y kuni yoki kelin kechasi ma’nosida kelgan so‘z «Shabi aruo derdi va do‘stlariga o‘limi orqasidan *E, voh* deya yig‘lamasliklarini vasiyat qilgandi.
«O’lganimizdan so‘ng mozorimizni yerdan axtarmang! Bizning mazorimiz oriflar ko‘ngillaridadir»!


Qayd etilgan


mutaallimah  16 Avgust 2008, 10:30:32

Masnaviy haqida

Masnaviy sharq klassik adabiyotida bir she’r usulining nomidir. Lug‘at ma’nosi «ikkilik», «ikkitadan» demakdir. Adabiyotda bir xil vaznda va har bayti o‘zaro alohida alohida qofiyalanib kelgan nazm shakliga masnaviy deyilgan.
Masnaviy sharq she’riyatining bir she’riy yo‘nalishi bo‘lsada, masnaviy deyilganda odatda Mavlononing «Masnaviy»si ko‘z oldimizga keladi. Mavlono «Masnaviy-»ni Husomiddin Chalabiyning iltimosiga ko‘ra yozgan. Kotib Chalabiy so‘zlariga qaraganda Mavlono «Masnaviy» baytlarini aytib turar, Husomiddii Chaaabiy yozar edi. »Masnaviiy»ning tili forschadir. Hozirda Mavldi» muzeyida saqlanayotgan 1278 yild yozilgan  Masnaviy» nusxasiga ko‘ra, baytlar soni 25618 tadir.
     


Qayd etilgan



AbdulAziz  18 Avgust 2008, 09:18:45

"Masnaviy"dan ibratli hikoyalar



Muallif: Jaloliddin Rumiy
Hajmi: 183 Kb
Fayl tipi: pdf, zip
Saqlab olish
Online o'qish

Qayd etilgan