Muallif Mavzu: МЕҲРИБОНЕ ТОПМАДИМ...  ( 4640 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
МеҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим. . A. Навоий.


Келинг, азиз китобхон, сизга ҳикоя қилиб бермоқчи бўлган воқеамизни ўзгача бир услуб билан тақдим этайлик. Яъниким, хаёл камерамизни ўрнатиб, унга турли даврларга саёҳат уюштиришга буюрайлик. Шунда кўпгина ҳолатларни аниқ, тиниқ равишда тушуниб олиш имконияти туғилади. Ўта оғир хотимага эга бўлган бул ходиса қалби уйғоқ инсонларга яна бир огоҳлик қўнғироғи сифатида янграса ҳам ажаб эмас.
Воқеалар тафсилотини баён қилишда 22 йиллик масофанинг турли даврларига саёҳат қиламиз ва ходисалар риштасини ушлаб турган асосий ипни топишга уриниб кўрамиз. Бу уринишимиз мобайнида ҳар хил инсонларга – фариштасифат ва шайтонсифат кишиларга йўлиқамиз. Уларнинг ички дунёси билан танишамиз. Ўзимизга ибратлар оламиз ва асосийси, Мир Алишер Навоий ҳазратларининг “Меҳрибоне топмадим” демиш сўзларини чин маънода тушуниб оламиз. Асрларни-да бир четга суриб ташлаган буюк калималар ичига яширинган сирдан воқиф бўламиз.

Ушбу қиссамни менинг таълимотимга катта туртки  бўлган инсонлар – катта  бобом Ҳамидхон эшонга ҳамда опододам Комолхон эшоннинг руҳларига бағишлайман.

Xayrullo Hamidov
« So'nggi tahrir: 01 Noyabr 2008, 15:45:42 muallifi Foniy »
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

1989 йил. Мактаб. Ташқариси бизга умуман дахлдор бўлмаган манзаралар билан тўлган. Асосий ходиса 7а- синф болалари тўпланган хонада рўё беради. Юз кўзидан адабиёт Ñžқитувчисилиги яққол сезилиб турган Шохиста шогирдларига Алишер Навоийнинг бир байтини мутолаа қилиб, тушунтиришга уринади:

- МеҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим,
Жон басэ қилдим фидо, ороми жоне топмадим.

Биласизларми, болалар, бу байт аслида бугунги кунда «ÐÐ°Ð²Ð¾Ð¹Ð¸Ð½Ð¸Ð½Ð³ пайтида коммунизм йўқ эди, шунинг учун ҳам инсон меҳÑ€ кўргузиб, меҳрибонлик топмаслиги мумкин эди», деб шарҳланади. Аслида, ҳазрат Навоий бу ерда бошқа нарсани назарда тутганлар. Инсонларга меҳÑ€ кўргузиб, улардан меҳрибонлик топа олмаслик ҳар бир даврга хос. Ҳар доим шу қоида ишга тушади. Одамлар меҳрга хиёнат билан жавоб беришади.

Кўзлари ёниб турган бир бола бирдан Ñžқитувчининг гапини бўлиб савол беради:

- Унақада нима қилишимиз керак? Меҳрибон бўлмайликми?

ÐŽқитувчи бироз ўйланиб жавоб беради:

- Йўғ-э, болажоним. Асло. Навоий бобомиз бизга «ÐœÐµҳрибон бўлмаларинг» демоқчи эмаслар. Балки «ÐžÐ´Ð°Ð¼Ð»Ð°Ñ€Ð´Ð°Ð½ меҳрибонлик қайтмаса ҳам, меҳÑ€ кўргизавер, одамларга яхшилик қилавер, бу ишинг билан сен улардан яхшилик келишини умид қилма», демоқчилар, холос.

Боланинг юзида табассум аломати пайдо бўлади. Унинг бу нигоҳидан жавобдан қониқиш ҳосил қилганини Ñžқиб олиш мушкул эмасди.

***

1997 йил. Тошкентдаги Чилонзор тумани Суд зали. Одамлар гавжум. Ҳаммани ўйлатган масала битта: “Бўлиши мумкин эмас! Нима бўлган экан-а, бунақа бола эмасди-ку?!”
Суд залида айбдор сифатида турган йигит эса бу ҳолатларга деярли бепарво эди. Уни на ўйлар ва на одамлардаги ҳайрат ўйлатарди. Қотиб қолган кўзларини бир-бир юмиб қўйишини ҳисобга олмаганда, унинг юзидан ҳеч қандай маънони Ñžқиб бўлмасди.
Ҳамма суд ҳукмини кутмоқда.

Залга кириб келган инсонлар йигитнинг нима иш учун шу ерга келганини эълон қилишади:

“Ҳакимов Алишер. 1975 йили Тошкент шаҳрининг Чилонзор туманида туғилган. Тарбияли, зиёли ва фаросатли оила вакили. Бироқ, у бугун ўз онаси бўлмиш Ҳакимова Назирани бўғиб ўлдирмоқчи бўлганлигида айбланмоқда. Биздаги маълумотларга кўра, Ҳакимов Алишер онасига ташланган маҳали бир неча қўшнилари дод-фарёдни эшитишган ва онани фарзанд чангалидан қутқариб олишган. Алишер шунингдек, суд залига ташриф буюрган хоним – Лайло Хотамовани зўрлашда айбланади. Тергов давомида айбланувчининг сўнгги пайтларда наркотик моддалар билан шуғулланганлиги ҳам маълум бўлди.
Биз бугун Алишернинг таниш, Ñ‘Ñ€-биродарларини ана шу жуда ҳам чигал ва ҳамма-ҳаммани ажаблантираётган ишнинг асл сабабларини ўрганиш учун таклиф этганмиз”

Китобхонлар билан келишиб олганимиздек, хаёл камерасини ушбу залдаги энг асосий шахс, судланувчининг онаси Назиранинг кўзларига олиб келтирамиз. Нигоҳларини Ñžқишга ҳаракат қиламиз. Юм-юм йиғлаётган онаизорнинг қалбига қулоқ солишга уринамиз ва... бирданига шу кўзлар орқали 22 йиллик масофани ташкил этадиган узоқ ўтмиш томон сайр этамиз. Оқ-қора тасвирдаги воқеаларни ўрганиш асносида суд залидаги ҳолатларга ойдинлик киритамиз.

***

1975 йил. Куз. Тошкент. Пастқам уйлар оралаб, эски маҳаллалардан бирига кириб борар эканмиз, бир хонадондаги суҳбат эътиборимизни тортади. Сўрида оила аъзолари ўтиришибди. Келин бўлганига анча бўлган, бироқ худонинг тақдири билан фарзанд кўролмаётган Назира ва унинг эри Салим оила аъзолари - қайнона ва қайнисингиллар билан суҳбат қуришмоқда. Суҳбатнинг мавзуси бориб-бориб аламли нуқтага бориб тақалади.

- Болажонларим, мен сизларни жуда яхши кўраман, - деди бирданига қайнона. Аммо сал ўйланиб туриб эҳтиёткорлик билан масалага ёндошди. - Келинимни қиз ўрнида кўраман. Буни биласан, Салимжон. Аммо...

- Ойижон, худо хоҳласа, фарзанд беради. Эндигина икки ярим йил бўлди.

- Тўғри-ку-я...

Назира ўрнидан туриб кетишга шайланди. Эри уни тўхтатиб овутган бўлди:

- Тўхта, Назира. Бугун ҳаммасини очиқ ойдин қилиб олайлик. Мени яхши кўрасанми?

- Қўйсангиз-чи, Салимжон ака.

- Йўқ, Назира, ҳамманинг олдида айтасан: Ё йўқ, Ñ‘ ҳа!

- Ҳа.

Бу ҳолатни бошлаб қўйганига ҳижолат бўлган қайнона дарҳол оловни ўчириш учун ўртага тушди:

- Болажонларим, бир-бирингларни яхши кўришларингни жуда яхши биламан. Лекин фарзандсиз яшаб бўлмайди. Мен сизларни ажрашларинг, демоқчи эмасман. Фарзанд олсаларинг бўлмайдими?

Дангалига айтилган сўзлар негадир бу сафар ҳаммага маъқул тушди. Қалбларни тирнаб ётган муаммони барибир бир кун келиб ҳал қилиш керак-ку, ахир!

Уч ойгача бу мавзу суҳбатларда такрорланмади. Аммо ўша кунги таклиф ёш келинни ҳам, Салимни ҳам ўйлатиб келаётган эди. Шу боис бўлса керак, тун чўккан маҳал эр-хотин ўртасидаги суҳбатда бола олиш масаласи яна кўндаланг қўйилди.

- Нази, хўв анов куни ойимла бир масалани айтувдила, эсингдами?

- Нимани?

- Бола олишни. Балки, ўйлаб кўрармиз?!

- Одамлар гапиришади-ку.

- Одамлар бола олмасак ҳам гапиришади. Ўзинг кеча дўхтирдан эшитдинг-ку: «ÐÐ³Ð°Ñ€ фарзанд кўрмоқчи бўлсаларинг, ажралишларинг керак», деди.

- Қайдам...

***

Салим туғруқхонага келавериб тинкаси қуриди. Ниҳоят, яқинда туғилган жажжи чақолоқни олишга кўндирди дўхтирларни. Севгилисини ҳурсанд қилиш ниятида шоша-пиша келар экан, ич-ичидан: “Ишқилиб бугун югуртирмасин-да!” дерди.
Ҳайрият, қоғозбозлик маросими тугаганга ўхшайди, шу бугун бола бериладиган бўлди.
Назира узоқдан катта врач билан суҳбатлашаётган эрини диққат билан кузатмоқда. Унинг қалбини ҳам гўдакни бағрига қучиш орзуси банд этган.
Кўзларида ҳаяжон.

Салим Назирани чақирди. Назира ичкарига кириб кетаётган эрининг ортидан йўл олди. Ичкарига киришгач, эри хотинга ўша чақалоқ узатилди. Фарзанд ҳидини биринчи марта ҳидлаётгандек бахтиёр оила вакиллари чақалоқни роса кузатишди, бир-бирларига бериб кўриб чиқишди.

- Нази, мана шу болани айтгандим. Қара, чиройли-я...

- Кимнинг фарзанди экан, суриштирдингизми?

-Ҳа, албатта. Отаси ўлган экан. Онаси боқа олмаганидан, жуда ҳам камбағаллигидан бизга беришга қарор қилибди.

- Агар унақа бўлса, кейинроқ даъво қилмайдими? Фарзандим маники деб туриб олмайдими?

- Йўқ. Мен унга сўраган пулини бердим. У бирор бир марта боласи билан учрашмасликка ҳам рози бўлди. Биз,  - деди эри чақалоқни кўрсатиб туриб, – унга яхши тарбия берамиз ва ота-онаси ўзимиз эканлигимизни айтамиз. У онаси бошқа эканлигини билмайди, худо хоҳласа.

- Онаси тирик бўлиб туриб, билмай ўтадими?

- Бунинг ёмон томони йўқ. Яхшиликнинг йўлини ёмонлик билан бўлса ҳам кенгайтир, дейишган.

- Гапга устасиз-да, Салимжон ака. Эплай олсак, қандоқ яхши бўларди...

- Эплаймиз, сен билдириб қўймасанг бўлди. Бардам бўл, Назира!

Хаёл камераси билан ушбу манзарани озгина кузатамиз-да, бола билан уйга қайтаётган эри хотинининг орқасига тушиб оламиз. Аммо бизнинг камерамиз хонадан чиқиб кетаётганимизда парда ортида йиғлаётган бир аёлни ҳам суратга туширишга улгуради. Бу ҳолат кейинчалик асқотишини ҳисобга олиб, уни ҳам сақлаб қоламиз. Ўчириб юбормаймиз. Аёл кўзидан чақалоқнинг онаси эканлиги билиниб турарди.

Эр-хотин кўчага чиқиб врачга миннатдорчилик билдиришди ва уйга йўл олишди. 70-йилларнинг кўзга кўринган автомобилида гўдакни қучган ҳолда кетаётган Назира ва Салим ўзларини дунёдаги энг бахтиёр кишилар каби ҳис қилишарди. Шунчалик ҳурсанд эдиларки улар, уйга боргач ҳам болани эркалашда давом этишди.

***

Энди бошқа манзара. Олдинги уйдан яққол фарқи сезилиб турган хонадон. Оила аъзолари яна дастурхон устида ўтиришибди.

- Ойи, бир фарзанд деб Тошкентнинг у четидан бу четига кўчдик. Ўзимизча қўшнилардан қўрқдик. Қариндошлар-чи. Қариндош деганидан бошқа мамлакатга кўчиб ҳам қутилиб бўлмайди-ку.

- Қўявур, Ñžғлим. Бола ақлини танигандан кейин ҳақиқатни билса хафа бўлмайди. Кейин, қариндош душманлик қилмайди, деб ўйлайман.

***

... Суд зали. Боланинг нигоҳи қаҳрга тўлган. У Ñžқилаётган ҳукмдан норози турибди. Музиканинг остида элас-элас: «Ҳакимов Алишер икки кун илгари қўшниси – Халима аяга ҳам ташланиб қолган. Унинг бу хатти ҳаракати ҳаммани ҳайрон қолдирган. Чунки у олдинлари умуман бошқача эди. Ҳаммага меҳрибон, раҳмдил...» деган сўзлар эшитилиб турарди.
Яна онанинг нигоҳи. Онаизор кўзида мунг билан яна ўтмишга сайр этади:

1982 йил.
Назира шоша-пиша етти ёшли боласини мактабга кийинтирмоқда. Кийинтириш жараёнида бола билан кечган суҳбати қалбларни ҳайратга солади.

- Алишер, ҳозир қаёққа кетамиз?

- Мактабга, аяжон!

- Мактабда нима қиламиз?

- Болалани кўрамиз.

- Кейин нима қиламиз?

- Марожний еймиз.

- Вой, дарсни ким қилади?

- Олдин марожний еймиз, кейин дарс қиламиз.

- Хўп, асалим. Санга адэйла роса кўп марожний обералла. Фақат сан яхши бола бўлишинг керак. ÐŽқишинг керак. Сани отингни нимага Алишер қўйганмиз, биласанми?

- Биламан, бувим этганлар: Алишер Навоийга ўхшагин деб!!!

- Алишер Навоийга ўхшаш учун нима қилиш керак?

- Мактабга бориш керак…

- Мактабга бориш керак, кейин яхшилаб Ñžқиш керак. Ҳаммага салом бериш керак.

Бола бирдан онасига савол бериб қолди:

- Ая, ая. Ман Алишер Навоийга ўхшайманми?

- Роса ўхшайсан. Ҳали мактабга борганингдан кейин болалар сани яхши кўриб қолишади: “Вой, манбу болани, Алишер Навоийга ўхшар экан», деб.

- Болалаям билишадими Алишер Навоийни?

- Ҳа, Алишер Навоийни ҳамма билади.

Она-бола мактаб эшигига етиб келишди.

- Бўпти, Алишер, мана хонангга ҳам етиб келдик. Дарсга ўзинг кирасан.

- Кутиб турасиз-а, ая. Ман уйга ўзим боролмайман-ку.

- Қачондир сани ташлаб кетдимми?

Бола югуриб дарсга кириб кетди. Дарсдаги ҳолатлар ҳам бу боланинг етук шахс бўлиб вояга етишига далолат қилади. Ҳарф ўргатаётган Ñžқитувчи болалардан сўрайди:

- Болажонлар, «Ð» ҳарфини биринчи бўлиб ким Ñžқиб беради?

Алишер қўл кўтарди.

- Ие, Алишержон, алифбенинг биринчи харфини ўзинг Ñžқиб берасанми? Исминг ҳам “А”дан бошланишини биласанми?

Бола беҳосдан жавоб берди:

- Мани исмим Алишер Навоийники. Бувим Алишер Навоийга ўхшасин, деб қўйганлар. Ман котта бўлсам Алишер Навоий бўламан.

- Йўғ-э, роса зўр йигит экансан-у. Алишер Навойи, қани доскага чиқинг-чи...

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

Суд зали... Алишер ҳақида гапирилаётган сўзлар бир инсоннинг икки юзи бўлиши ҳам мумкин эканлигини очиб беради:

“Алишер ёшлигида жуда яхши бола эди. Ота-онаси зиёли кишилар бўлгани учун, мактабда ҳам аъло бахоларга Ñžқиди. Унинг йиллар ўтиб онасини ўлдиришга қасд қилишини ҳеч ким хаёлига ҳам келтира олмасди. Ким у ҳақда гувоҳлик берса, фақат яхши гувоҳ берарди”.

***

1988 йил. 4-5та бола мактабдан қайтишмоқда. Уларнинг суҳбатига яқинроқ бориб қулоқ соламиз:

- Алиш...

- Ман санга неча марта айтганман, мани отим Алиш эмас, Алише-е-е-р! Тушундингми?

- Бўпти, бўпти. Алишер. Сан мунча адабиётга қизиқасан? Манга расм дарси Ñ‘қади.

- Адабиёт дарсига бувимла қизиқалла. Нуқул манга шеърлар, ғазаллар Ñžқиб берадила. Ёшлигимдан «Ð¡Ð°Ð½ Алишер Навоий бўлишинг керак» деб уқтириб келадила. Лекин Навоийнинг шеърларини кўп ҳам Ñžқиб бермайдилар. Ўзларининг айтишларича, Алишер Навоийни тушуниш жуда қийин экан. Ман котта бўлсам, одамларга тушунтириб беришим керак экан. Шунақа!

- Вой-бў. Сан Навоий бўласанми? Навоий подшони саройида яшаган. Сан бўлса, битта ховлида турасан.

- Жиннимисан? Навоий подшонинг саройида яшагани учун зўр шоир бўлмаган. У мактабда яхши Ñžқиган, дарсларни яхши қилган, шунинг учун зўр шеърлар ёзган.

Болалардан бири гапга қўшилди:

- У мактабда Ñžқимаган, мадрасада Ñžқиган.

- Нима фарқи бор? Иккаласи ҳам «Ð¼Ð°» деб бошланади.

Ҳамманинг кулгуси янграйди.

***

Кичкина Алишер уйида бувиси билан гаплашиб ўтирибди.

- Бувижон, бугун Ñžқитувчимиз Алишер Навойини «ÐœÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим» деган шеърини Ñžқиб бердилар. Биза тушунмовдик, тушунтириб бердилар.

-- Хўп, хўп, болам. Нима деб тушунтириб берди?

-- Ман қўлимни кўтариб, сўрадим: “Яхшилик қилган одам меҳрибонлик топмайдими?” деб. ÐŽқитувчимиз зўр тушунтирдилар.

- Хўш, нима деб тушунтирди?

- Яхшиликни одамлардан яхшилик қайтсин, деб қилиш керак эмас экан. Одамлардан яхшилик қайтса-қайтмаса, яхшилик қилавериш керак экан. Алишер Навоий шуни тушунтирмоқчи бўлиб, «Ð¼ÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибонлик топмадим» деган эканлар. Ман одамлар меҳрибон бўлмасалар ҳам яхшилик қилавераман, дегани экан.

- ÐŽқитувчинг ажойиб инсон экан. Шу пайтгача манн ҳам тушунмас эканман бу шеърни. Эртага бориб, мани номимдан ҳам раҳмат деб қўй. Хўпми?

- Қўйинг, буви. Ман бориб, «Ð±ÑƒÐ²Ð¸Ð¼ сизга раҳмат дедилар» десам, Ñžқитувчимиз «Ð½ÐµÐ³Ð°» дейдилар. Кейин ман «Ð±ÑƒÐ²Ð¸Ð¼ ман шеърни билмас эканлар, сиз манга айтганингизни айтувдим, улар ўша шеърни тушуниб қолибдилар» десам, кулмайдиларми: «Ð±ÑƒÐ²Ð¸Ð½Ð³Ð½Ð¸ ҳам буёққа олиб кел, дарс олсин» деб.

- Бориб дарс ҳам олаверамиз. Нима бўпти. Алишер Навоийнинг ғазалларини тушуниш учун 7-синф болалари билан бирга ўтириб дарс олишга ҳам тайёрман.

Бола хаёл суришни бошлади. Хаёлида: мактаб, адабиёт дарси. Болалар ва орқа партада бувиси мактаб кийимида ўтирибди. Шунда бирдан ўзига келиб:

- Буви, буви, ман Ñžқитувчимга айта олмайман. Сиз болалар билан ўтиришга уялмасангиз, ман уяламан.

Бувиси кулиб қўйди. Неварасининг бошини силади. Пешонасидан ўпиб қўйди.

***

Суд зали... Яна ўша овоз эшитилади:

“Алишер ёшлигида жуда одобли бўлганидан, унга кейинчалик Навоий деган лақаб ҳам қўйиб олишган. Гувоҳларнинг айтишича, агар Алишер онасини буғишгача борган бўлса, инсониятни бирор бир адабиёт, шеър ёки ғазал қутқариб қола олмас экан”.

Алишер курсида узоқ ўйга чўмиб ўтирар, энди-энди унинг кўзидан нимадир Ñžқиш мумкин эди. Унинг отаси Салимжон ҳам мушкул бир ҳолатга тушиб қолганди. Унинг кўзлари ғамгин, нафрат билан боласига қараб турарди. Оқ қора тасвир унинг кўзига кириб кетади:

“1990 йил... Алишернинг бувиси қазо қилди. Жаноза. Одам тумонат. Яхши одамнинг жанозасига ҳам кўп одам келади. Асосийси, кўпроқ яхши одамлар келади. Шу пайт кимнингдир хаёлига кичкина Алишерни кампирнинг тепасига олиб кириш кераклиги келиб қолади.

- Кўриб қол бувингни охирги марта, - деди аммаси болага.

Кичкина Алишер секин уйга кирди. Қўрқа-писа ўликнинг юзини очди:

- Бувижон... Ман сизни яхши кўраман. Рози бўлинг.

Ташқарида эса икки киши гаплашиб турарди:

- Алишерга қара. Жуда ҳам босиғ-а. Баъзида катта ёшлилар бунақа пайти ўзларини ушлай олишмайди. Бувисининг таълимини олган-да, барибир.

Бола ҳамон бувисининг олдида индамай йиғларди:

- Бувижон, сиз мани қанақа яхши кўрган бўлсангиз, манам сизни шунақа яхши кўраман. Яхши кўрганимни исботлаш учун Алишер Навоий бўламан. Сиз ҳар доим мани шунақа бўлишимни орзу қилгансиз. «ÐœÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим». Сиз манга роса кўп яхшилик қилдингиз, кўп нарсаларни ўргатдингиз, шунга яраша яхшилик кўрасиз. Ваъда бераман, бувижон. Ўзингиз айтганингиздек, қабрингиз тепасида уввос солиб йиғламайман. Яхши йигит бўламан.

Шу сўзларни чин дилдан айтар экан, Алишер бундан бир неча куни бувижони билан охирги марта суҳбатлашганини эслади. Ўшанда у бувисидан қуйидаги сўзларни эшитган эди:

- Болам, бир кун ман дунё билан хайрлашаман. Бу дунё билан ҳамма хайрлашади. Искандар шоҳ дегани ўтган. Бутун дунёни босиб олган бўлса ҳам, бир кун ўлган. Унинг қўлини тобутдан ташқарига чиқариб қўйишган.

- Нимага?

- Қўлим очиқ кетаётганини кўриб қўй, ҳалойиқ, демоқчи бўлган.

- Қўли очиқ кетса, нима қипти?

- Э, болам-э, чалғитиб юборасан-да одамни. У роса бой бўлган. Бой бўлсам ҳам, у дунёга ҳеч нарса олиб кетмаяпман, дейиш учун шунақа қилган.

- Ростан ҳам у дунё борми, буви?

- Бор, Ñžғлим.

- Бизага бошқача дарс ўтишади.

- Алишер, Ñžғлим. Куз келса, дарахтларнинг барги сарғаяди, кейин тўкилади. Аммо баҳор келиши биланоқ улар яна кўкара бошлайди. Бизнинг ҳам баҳоримиз бор. У дунёни йўқ дегувчилар бу дунёни остин-устун қилишдан нарига ўтишмайди. Чунки улар «ÑžÐ»ÑÐ°Ðº, ҳаммаси тугайди» деб ўлимларигача нима қилгилари келса, қилиб олишади. У дунё бор, деган одам сал бўлса ҳам кўзи Ñ‚Ñžқ бўлади, ўзига қўшиб одамларни ҳам ўйлайди.

- Бувижон. Олдин сизга бир шеър айтгандим, эсингизда борми: «ÐœÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибонлик топмадим»?! Демак, Алишер Навоий ҳам у дунёни назарда тутган экан-да?

- Балли, болам. Айтаман-у, сандан «Ð³ÐµÐ½Ð¸Ð¹» чиқади, деб...

Мана шу ҳолатларни хаёлидан ўтказган Алишер бувисига охирги сўзларини айтади:

- Бувижон, сиз жаннатга тушасиз, худо хоҳласа!

***

Суд зали. Алишер ҳақида яна овозлар янграйди:

“Ҳакимов Алишер ёшлигида асосан тарбияни бувисидан олган. Шунинг учун бўлса керак, кўпчилик уни анча вазмин инсонга нисбат қилишарди. Уйдагиларнинг маълумот беришларича, Алишер деярли ҳамма масалада эътиқодли бўлиб ўсган, аммо йиллар ўтиб, 22 ёшга етганида тубдан ўзгариши барчани ҳайрон қолдирмоқда”.

Энди Назиранинг кўзларига назар ташлаймиз. Ўта-ўта ғамгин кўзлар. Унинг кўзлари орқали етти йил олдинги бир ходисани Ñžқиб оламиз.

“1990 йил.
Хонада жимжитлик. Салим ва Назира ўз ишларига машғул бўлишган. Телевизорда футбол кетяпти. Жаҳон чемпионатининг ҳаяжонли онлари. Бироқ, Салимжоннинг юраги мана шундай ўйинларни ҳам кўтара олмаяпти.

- Нази, биласанми, хаёлимга нима келиб қолди. Алишернинг тарбияси энди бизга жуда оғирлик қилади. Онамлар ҳаддан ташқари уни яхши тарбия қилдилар. Озгина нотўғри гап ишлатадиган бўлсак ҳам, у бизга ҳайрон қолиши турган гап.

- Хўп, нима қилиш керак, дейсиз? Ҳақиқий онасига бериб юбориш керак, дейсизми?

- Йўқ, мен айтмоқчиманки, Алишер бизга бирор бир марта жиддий гап қайтармаган. Боланинг ота-онага гап қайтармаслиги яхшику-я, аммо у ўта тарбияли бўлса ҳам, била олмайсан-да ичидагини...

- Нима демоқчисиз, сал тушунтириброқ гапиринг.

- Онам унга Сожида ҳақида айтганмиканлар.

- Ҳақиқий онасини айтяпсизми?

- Ҳа, бўлмаса, учинчи онасини айтармидим?

- Ҳа, йўғ-а, озгина ишора қилиб ўтган бўлсалар ҳам билардик. Бирон марта Алишер менга ёвқараш бўлиб қараганини эсламайман.

- Тўғри. Лекин онам қандай тарбия беришларини биласан-ку. Олдин ҳаммасини ётиғи билан тушунтириб берадилар. Гапни узоқ-узоқдан, инсонийлик ва қадриятлардан бошлайдилар. Кейин аста секин : «ÐÐ»Ð¸ÑˆÐµÑ€, болам, сенга бир омонатни етказаман, буни ота-онангга сездирмагин» деб бор гапни айтиб берадилар. Вассалом. Мани ишончим комилки, Алишер бу омонатни ўлгунича ҳеч кимга айтмайдиган бўлиб, индамай юраверади.

- Бўлмаган гап. Биринчидан, бувимлар агар унга бирор нарса айтган бўлсалар, ўлимларидан олдин бизга айтиб кетардилар. Иккинчидан, Алишер унчалик довдир бола бўлмаса керак, битта она уни туққанини эшитса-ÑŽ, қизиқмаса у ким экан, деб...

- Балки…

Шунда хонага Алишер кириб келди. Боланинг нигоҳидан қизишиб кирганлиги сезилиб турарди.

- Ада, сиздан битта нарса сўрайман. Ростини айтасизми?

Эр-хотин бир-бирига қаради.

-Нимани сўрамоқчисан, Ñžғлим?

- Фақат ростини айтасиз?

- Майли, майли.- деди ҳижолатдан юзи қизараёзган ота.

Она ҳам бошини эгиб қолди. Чунки улар ҳозир гаплашиб ўтирилган масала ҳақида савол берилади, деб ўйлашарди.

- Тўғрисини айтинг, ада. Мактабда унча яхши бахоларга Ñžқимаганмисиз-а?

- Нима?

- Ҳозир кўчадан келаётган эдим, қўшнимиз Ҳалима аяни кўриб қолдим. Қўлларида ул-бул нарса бор экан, кўтаришиб юбордим. Кейин гапнинг ичида мени мақтадилар, мактабда қанақа бахоларга Ñžқийсан, деганларида, фақат бешга десам, қойил-э, отангдан ҳам ўтибсан, дедилар.

- Хўп, шунақа деган билан отанг ёмон бахоларга Ñžқибди, деган хулоса чиқмайди-ку.. –деди ота.

- Давомини эшитинг. Ҳалима ая: «Ð±Ð¾Ð»Ð°Ð¼, барибир сени бувинг тарбия қилгани билиниб туради-да», дедилар. Мен кейин сизни қандай бола бўлганингизни, қанақа Ñžқиганингизни сўрадим. Хуллас, зўр Ñžқимаган экансиз. Ўв, эсингиздами, сиз билан дарс тайёрлаганимда манга зўр Ñžқиганман, Ñžқитувчилар агар иложи бўлса, сан учун 6 деган бахони ҳам жорий қилиш керак, дегандингиз.

Салижон хотинига қаради. Назира хотиржам ҳолда суҳбатга аралашди.

- Алишер, Ñ‚Ñžғри, отанг санга ўшанда озгина ёлғон гапирганлар. Чунки сан ўша гап билан яхши Ñžқишинг, адамладан ҳам зўр бола бўламан, деб тиришишинг мумкин эди.

Алишернинг саволи тўхтамасди:

- Манга бувим умуман унақа демаган эдилар. Бошингга қилич келса ҳам, ёлғон гапирма, дегандилар.

-Алишер, бувилани гапи ҳам Ñ‚Ñžғри. Сан ёлғон гапирма, сира ҳам ёлғонга ўрганма. Лекин баъзида оталар фарзандларига шундай тарбия бериб туришади, сан ҳафа бўлма!

- Ие, қизиқ экан-у, ўзила ёлғон гапириб, манга ёлғончи бўлма, дейсизларми? Ада...

- Нима дейсан? – деди ҳижолатдан бўладигани бўлиб қолган ота.

- Сиз Ҳалима аядан ҳафамисиз, манга ростини айтиб берганларидан, Ñ‚Ñžғрисини айтинг.

- Ҳафамасман.

- Нега?

- Чунки Ҳалима ая рост гапирганлар.

- Мана кўрдизми, рост гапирганлари учун сиз улардан хафа бўлмаяпсиз. Манам сизлар фақат рост гапирсанглар, хурсанд бўламан.

Алишер уйдан чиқиб кетди. Эр-хотин бир-бирига қараб қолишди. Жимжитликни Салимжоннинг кутилмаган саволи бузиб юборди.

- Нази, «ÐŽÑ‚кан кунлар» деган романни Ñžқиганмидинг?

- Ҳа, нимайди?

- ÐŽғлинг, бизани ҳудди Отабекка ўхшаб мот қилиб ташлади-я.

- Қачон мот қилади Отабек ота-онасини?

- Зайнабни олиб беришоқчи бўлганида: «Ð¯Ñ…ши фарзандларнинг оталари ҳам яхши иш қиладилар, деб ўйлайман» деганида, Юсуфбек ҳожи хотинига «Ð¡ÐµÐ½ гапир-э» деб юборади. ÐŽқиганмисан, ўзи?

- ÐŽқиганман, аммо эсимда йўқ.

- Шунақа жойини ҳам эсдан чиқариш мумкинми?

- Сизга нимаси Ñ‘қди бу жойни?

- Иккинчи хотин олиб беришгани учун – деб қўрсроқ жавоб берди Салимжон.

- Ҳа-я, сиз менимча, Зайнабхонни олиб, ҳақиқатан ҳам фарзанд кўрармидик, демоқчисиз, Ñ‚Ñžғрими?

- Бўлди, сал ҳазиллашса, жиддий бўп қоласан-а?

- Йўқ, мен ҳақиқатни айтяпман. Ростан ҳам ўшанда сизга иккинчи хотин олиб беришни таклиф қилишганда рози бўлармидингиз?

- Йўқ!

- Нега, адаси?

- Чунки мен «ÐŽÑ‚кан кунлар»Ð½Ð¸ жуда яхши Ñžқиганман ва сен ҳам бемалол Зайнабнинг ролини ўйнаб беришингни биламан.

- Нега энди, заҳарни Зайнаб берган, у иккинчи хотин бўлади. Мен эса биринчиман.

- Хой, биринчихон. Замонлар ўзгарган. Энди индамай турадиган Кумушлар ўрнига иккинчисини тинчитадиган Кумушлар туғилган. Зайнаблар эса довдир, заҳар бериш ўрнига заҳар ичиб, ўлиб қўя қолади...

- Бўлди қилинг, энди. Индамаса. Мисолларингиз умуман мос тушмаяпти. Алишерни Отабек дедингиз, кейин ўзлари Отабек бўлиб қолдилар. Мени Кумуш дедингиз, мен заҳар бердим. Айтганча, Зайнабхон Ким ўзи?

- Қирққа кирган чолга тегаман деб узун очерт бўлиб кутиб турибди Зайнаблар. Санам бўлди қил, манам. Ундан кўра, Алишерга умуман ёлғон гапирмаслик ҳақида келишиб олайлик. Кўряпсан-ку, онамлани тарбиясидан кейин жуда оғир иш қолиб кетганга ўхшайди бизга.

Кейин Салимжон бошини ушлаб олган кўйи нидо қилди:

- Онажон, бизга жуда оғир ишни ташлаб кетганга ўхшайсиз. Алишерни ростан ҳам Навоий қилмоқчи бўлгансиз, шекилли...

***

Суд зали. Алишер ҳақидаги маълумотлар давом этади:

“Алишер Ҳакимов ёшлигида дўстлари билан ҳам иноқ бўлган. Пулдор йигит бўлишига қарамай, дўстларини ёмон йўллардан ҳам тўсиб турарди”.

Хаёл камерамиз орқали залда ўтирган навбатдаги қаҳрамон – Равшаннинг нигоҳига ҳам бир кириб кўрамиз. Унинг кўзи орқали ўтмишга сафар қилинади.

“1991 йил. Мактабнинг орқасида болалар наша ўрашмоқда. Алишер уларнинг даврасига Равшанни ахтариб келди.

- Алиш, ке, қалайсан?

- Яхшиман. Равшан, ÑŽÑ€, санда ишим бор. – деди Алишер дўстига қараб.

Бошқа болалар яна Алишерга мурожаат қилишди.

- Ў, санга айтвомман. Одамни менсимайсан-а.

- Нимангни менсишим керак, қилаётган ишингни қара.

- Санга ҳалақит бервомманми, Ñž, туршак! Қачондан бери манга маслаҳат берадиган бўлиб қолдинг. – ўрнидан турди ҳалиги йигит.

Жанжал кўтарилиши мумкин бўлган ҳолатда ўртага Равшан аралашди.

- Бўлди қилларинг. Юр, Алишер.

- Алишер Навоий – деди болалардан биттаси. -  Ð‘уюк ёзувчи!

Равшан унга қарата:

- Мактабни ҳам қотириб Ñžқигансан-да! Навоий шоир бўлган, - деди.

- Равшан, сан манга Ñžқитма-де, яхшиси, қадрдон дўстингдан бир шеър Ñžқиб беришини сўра. Бир маза қилайлик биз ҳам.

Алишер орқага бурилди:

- Юр, Равшан, санда ишим бор.

Равшан билан сал нарига ўтишди. Алишер дўстига пичирлаб шундай деди:

- Ман санга жавоб бермайман. Уч-тўрт марта айтдим, буларга қўшилма, деб. Наша ўрашни ўрганиб олдингми? Қалай экан?

- Пичинг қилма, ошна. Санжар яхши бола-де, бўлмаса қўшилмасдим.

- Санжар ҳам, унинг ҳамтовоқлари ҳам одам бўлмайди. Агар сан уларга қўшилсанг, санам ўлиб кетишинг аниқ.

- Мунча, қўрқитмасанг. Ман чакмаяпман.

- Кимни жинни қиляпсан. Шунча ўтирасан-а, қизиқиб бўлса ҳам чакиб кўрмайсанми?

- Йўқ, ўлай агар, чакмадим.

- Хўп, майли, чакмадинг ҳам дейлик. Лекин яна икки кундан кейин чакасан. Бошқа йўлинг қолмайди. Бўпти, ошна, ман сани кинога олиб бориш учун келгандим.

- Қанақа кинога?

- «Ð§Ð°Ð¹ÐºÐ°»Ð³Ð° «ÐšÐ¸Ð½Ð³ конг» деган кино кепти, американский. Битта маймун ҳақида.

- Ҳа, эшитдим, билет олиш қийин дейишяпти-ку.

- Ман олиб бўлдим. Буёғини манга қўйиб бер.

- Бўпти, розиман, ҳозир, анавилар билан хайрлашиб келай.

Равшан ўртоқларининг олдига югуриб кетди:

- Болала, бўпти, ман кетдим. Алишер мани кинога таклиф қиляпти. Кейинроқ учрашармиз.

-Нима, кинога? У Ñžғилболами ўзи? Нимага қизларни эмас, сани таклиф қилади.

- Ўзи сал адабиётчироқ. У билан кинога тушсанг, маза қиласан. Нималарнидир тушунтириб берадими-э.

Даврадаги болаларнинг энг каттаси Равшанга шундай деди:

- Равшан, бўпти, у билан кинога бориб кел. Лекин сал авраб кўр-чи, бизани даврага қўшиладикан?

- Қўшилмайди? У бошқача тарбия олган.

- Ундан зўрларини кўрганмиз. Ҳозир бизага наша олиб келишади ўшала...

- Йўқ, ўзим келсам ҳам Алишерни буёққа олиб келмайман.

- Олиб келсанг яхши бўларди – деди каттаси. Кейин ўйланиб туриб қўшиб қўйди,  - Зўр бўларди-де, отасини ҳам бой дейишади. Нашадан проблема бўлмасди бизага…

Равшан қўл силтаб кетди:

- Йўқ, Алишнинг ўзи хоҳлаб қолса ҳам, мен бунақа даврадан уни тортиб оламан.

Равшан кўздан ғойиб бўлгач, ўша «ÐºÐ°Ñ‚та» ғўлдирашда давом этди:

- Вой-бў, фидойиликни қара. Олдин ўзингни тортиб ол, кейин бировни чиқариб оласан. Икки марта тортиб, бизага хира пашшадек ёпишиб олдик-у...

***

Дўстлар бир амаллаб кинотеатрга кириб олишди. Ичкарида фильм авжига чиққанида Алишер мақсадга ўтди:

- Равшан, Ñ‚Ñžғрисин айтайми, ўзи бу кинони кеча кўрдим. Бугун фақат сан учун олдим. Ҳозир бир нарса айтсам, хафа бўлмайсанми?

- Йўқ, ошна!

- Анови куни сани наша чакканингни кўрдим.

- Қачон?

- Қўйвур, қачонлигини билиб нима қиласан. Лекин ўз кўзим билан кўрдим. Сани айбламайман. Аммо… кечир-у, оғайни, опайларга бўлган воқеани айтиб қўймоқчиман. Чақимчилик яхшимас-ку, лекин айтмасам, эртага кеч бўлиши мумкин.

- Жинни-пиннимисан? Опам ўлдириб қўядилар-ку.

- Нима фарқи бор, наша чакиб ҳам барибир ўлиб кетасан. Ундан кўра онангнинг қўлида ўлиб қўя қол.

- Йўқ, сан тушунмадинг. Бу болаларни олдига фақат Санжар учун бораман. Яхши бола, биласан-ку. Кўп бормайман.

- Қанча боришинг мани қизиқтирмайди. Санга бир нарсани айтиб қўймоқчиман. Ё яна ўша оғайниларингни олдига борасан, Ñ‘ шу охирги учрашувимиз бўлади. Иккаласидан биттасини танла!

- Бормайман, бўлди. Сан бир нарсага ёпишиб олсанг, қўймайсан-да.

Бироз ўтиб, Алишер гап бошлайди.

- Бувимла қазо қилганларидан кейин жуда ўзгардим, сезяпсанми?

- Йўқ, олдин ҳам шунақа эдинг.

- Бувимла борларида ўзимни суянадиган тоғим бордек ҳис қилардим. Ҳозир эса… ҳамма менга бегонадек кўринади. Яхшиям китоблар бор, менга улар ёрдам беради.

- Назира келинойимла билан Салим акамла сан билан кўп гаплашишмаяптими?

- Йўқ, нимага, гаплашишади, аммо улар барибир бувимнинг ўрнини боса олишмайди. Бувим манга кўп нарса ўргатдилар. Лекин қўрққаним, бувимга берган ваъдаларимни бузиб қўймасмиканман?

- Қанақа ваъдани?

- Катта бўлганимда одамларга Навоийнинг шеърларини тушунтириб бериш вазифасини олганман.

- Узр, оғайни, бунақа катта ишларга аралаша олмайман. Уй-пуйда хизмат бўлиб қолса, айтарсан, бориб ёрдамлашиб юбораман. Аммо Навоий… Биласанми, ошна. Адабиёт манга умуман Ñ‘қмайди. Хафа бўлма. Ҳамида опа хонага кириб келишлари биланоқ, қийнала бошлайман. Худди ҳозир мани айтадилар-у, доскага чиқарадилар, деб ўйлайман.

- Бўпти, Равшан. Ҳамма бизага қараб қолди. Кинони кўра қол.

***

Суд зали. Алишер Ҳакимов ҳаммага бир-бир назар ташлайди. У гўё ўзини эмас, балки ҳаммани айбдордек деб билади. Суд залида янграётган овоз бизга жазога тортилиши кутилаётган йигитнинг иккинчи ҳаётини таништиришда давом этади:

“Алишер Ҳакимов 1993 йили Тошкент шаҳри мактаблари ўртасида ўтадиган олимпиада мусобақаларида адабиёт фанидан биринчи ўринни қўлга киритган. У ана шу адабиёт мусобақасида ўз тенгқурлари ичида ҳаддан ташқари истеъдодлиги ва зийраклиги билан алоҳида ажралиб турган. Алишернинг ёшлик даврларига гувоҳ шахсларнинг айтишларича, Алишерни жиноят остонасигача олиб борган бўлса, ул адабиёт ва санъатни Ñ‘қиб юбориш лозимдир”.

Хаёл камерамиз энди суд залида ҳаммадан-да ҳайрон ўтирган адабиёт Ñžқитувчиси – Ҳамида опанинг нигоҳларига қаратилади. У Алишерга ачиниш ҳисси билан қарайди, бу қарашида адабиёт Ñžқитувчиси ҳайрон бўлади: «ÑˆÑƒÐ½Ð´Ð°Ð¹ йигит ҳам жиноятга қўл уриши мумкинми, ҳечам ишонгим келмайди!»

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

1992 йил. Мактаб ховлиси. Алишер болалар билан гаплашиб ўтирибди. Уни узоқдан кимдир чақириб келди.

- Алиш, сани Ҳамида опа чақиряптилар.

- Негалигини сўрамадингми?

- Олимпиадага борар экансан, район ғолиби бўлганингдан кейин шаҳар мусобақасида ҳам қатнашишинг керак-ку...

Алишер болалар даврасидан секин мактаб томон йўл олди. Сўнгра адабиёт Ñžқитувчисининг олдига кирди.

- Чақиртирган экансиз...

- Ҳа, Алишер. Анов куни район мусобақасида Ғофур Ғулом ҳақида шеър Ñžқиган қиз сенга имкониятни бой бергани ҳақида хабар келди. Энди сени шаҳар мусобақасига чақиришди.

- Сиз ҳам борасизми?

- Албатта, сени ғолиб қилиб қайтишим керак-ку...

- У ерда ғолиб бўлиш жуда ҳам мушкул, шундоқ бориб келаман, денг, ишонаман.

- Нега энди. Ман сани ғолиб бўлишингга чиндан ҳам ишоняпман.

- Майли, ишонаверинг. Лекин мен шаҳримизда мендан кўра истеъдодлироқ йигитлар топилишига ишонаман.

Ҳамида опа билан Алишер секин мактаб ховлиси томон чиқишади ва гаплашиб кетишади.

- Алишер, ман санга жуда ҳам қойил қоламан. Нега биласанми?

- Биламан. Бой оилада тарбия топиб, адабиёт ва шеъриятга қизиқиб қолганимга.

- Ҳа, ростан ҳам нимага шунақа бўлган?

- Бувимла сабаб. Мен ёшлигимда жуда тез ҳарф танидим. Кейин деярли бувимла билан дарс қилардим. Ота-онам жуда яхши одамла, буни сиз биласиз. Лекин бувимла ҳар доим мани огоҳлантирардилар: «Ð‘олам, ота-онангнинг бойлигига ишониб қолма. Ҳамма нарса ўткинчи», дердилар.

- Тўғри, бувинг жуда ҳам оқила аёл бўлганлар. Алишер, агар сир бўлмаса, ҳозир бувисиз қийналмаяпсанми?

- Қийналяпман. Чунки улар менга ҳамма нарсада далда эдилар. Лекин биласиз-ку, инсон фақат ўлгандан кейин қадри билинади. Эхтимол, бувимларнинг ортиқча яшашлари керак бўлмагандир...

Икковлон мактабдан ташқарига чиқиб қолишди. Шунда ажраладиган жойга етганларида хайрлашишди.

- Алишер икки кундан кейин Максим Горкий метросининг ичида эрталаб саккизда учрашамиз. Кеч қолмагин.

- Хўп. Лекин сиз бирор бир шеъримни ҳам кўриб чиқмадингиз, нима ҳақда ёзишимни ҳам айтмадингиз.

- Алишер, бу ҳақда кўп ўйладим. Охири, сенга ҳақиқий ижодкор сифатида қараб, ҳалақит бермасликка, сени бошқармасликка қарор қилдим. Қайси шеърингни қайси мавзуда бўлишидан қатъий назар Ñžқишинг мумкин. Фақат... биринчи ўринни олсанг бўлди.

- Хўп, ҳаракат қиламан.

Алишер узоқ ўйга чўмиб қолди. У узоқлашиб бораётган Ҳамида опасини кўздан ғойиб бўлгунига қадар кузатди. Кейин уйга кетди.

Уйга келгач, ҳовлида ҳеч ким йўқлигини кўрди. Бувисини эслади. Озгина йиғлаб ўтирди. Шунда ҳовлига онаси чиқиб келди.

- Алишер, нега йиғлаяпсан?

- Ўзим шундоқ... Бувимларни эсладим.

- Алишер... эртага икки йил бўлар экан-а...

- Манга фарқи йўқ. Сизлар учун икки йил бўлиши мумкин. Ман учун бу сана ўзгармайди. Ўн йилдан кейин ҳам шундай эсласам керак.

Она секин Ñžғлининг олдига ўтирди ва анчадан бери айтолмаётган таклифини билдирди:

- ÐŽғлим, 17 ёшга кирибсан. Яқинда мактабни ҳам битирасан. Юридик институт ҳақида ўйлаб кўрдингми?

- Ойи, олдин айтгандим-ку. Мен «ÑŽÑ€Ñ„ак»Ð´Ð° эмас, балки «Ð¶ÑƒÑ€Ñ„ак»Ð´Ð° Ñžқийман, деб. Яхши кўрмаган соҳамга тиқиб нима қиласизлар...

- Тўғри-ку, лекин, адайларни ҳамма танишлари «Ð®Ñ€Ñ„ак»Ð´Ð°-да.

- Мен танишсиз кираман.

Онаизор уйига кириб кетаётган Ñžғлининг ортида қараб қолди. Алишер секин ўрнидан турди-да, уйига йўл олди. Эшикка етганида тўхтади ва онасига қаради:

- Ойи, эсимдан чиқиб қолибди. Мен адабиёт мусобақасида районда биринчи ўринни қўлга киритибман, шанба куни шаҳар мусобақасига борар эканман. У ерда ҳам биринчи ўринни қўлга киритишим керак. Ҳамида опамларнинг закази шу. Энди тасаввур қиляпсизми, шунақа одам Юрфакка йўл олса... Роса кулгили бўлмайдими?

***

Суд зали. Яна адабиёт Ñžқитувчисининг ғамгин кўзлари. У энди йиғлашга тушади. Нима учун йиғлаётганлигини ўтмишнинг нурли саҳифаларидан ўрин олган воқеаларни айтиб бериш билангина тушунтиришимиз мумкин:

“1992 йил. Ҳамида опа билан Алишер “Горький метроси”дан чиқиб «ÐŸÐ¸Ð¾Ð½ÐµÑ€Ð»Ð°Ñ€ уйи» томон кетишмоқда. Атроф гавжум.

- Ҳамида опа, мен бугун иккита шеър Ñžқийман.

- Қанақа мавзудаги шеърлар?

- Бири дунё ҳақида, бири 37-йил ҳақида.

-  Ман олдин ҳам айтганман, ҳозир ҳам айтаман. Менга қандай шеър Ñžқишинг қизиқтирмайди. Биринчи ўринни олиб берсанг бўлди.

- Мунча биринчи ўринга ёпишиб олдингиз. Зўр шоир бўлиш учун шаҳарда биринчи ўринни қўлга киритиш шартми?

- Ҳа, иккинчидан, сан ғолиб бўлсанг, мактабимизнинг обрўси ҳам ошади. Учинчидан, ўзингга ҳам яхши. Ёзда Самарқандда ҳар бир вилоят ва шаҳарларнинг ғолиблари ўртасида Ўзбекистон ғолиблиги учун кураш кечади. У ерда иккинчи ўринлар иштирок этишмайди.

Иккаласи мусобақа ўтказиладиган жойга етиб келишди. Бу ерда ажойиб манзара. Руслар қўлларида гуллар билан ўтиришибди. Ўзбек шоиралари ҳам тўпланишган. Ҳамма адабиёт Ñžқитувчилари билан келишгани боис, маслаҳатбозлик авжида.
Биргина Алишер вазмин, ҳаммани кузатиб ўтирибди. Шеър дафтарини қўлига олиб шеърларни бир-бир кузатмоқда. Бўяб қўйган икки шеърни яна Ñžқийди. Бу пайтда эса атрофида зўр кийинган, кўйлакларига капалак Ñ‘қалар тақиб олганлар тўплана бошлади. Уларни зимдан кузата туриб кулиб қўйди Алишер. Сўнг Ñžқитувчисининг қулоғига пичирлади:

- Ҳамида опа, мандан бошқа ўзбек йигити йўқ экан. Бу ерда ҳам қизлар билан курашаманми?

- Ҳафа бўлма. Осонроқ бўлади.

Ҳамма хонага кирди. Бу хонада 20га яқин мактабни битираётган шоир ва шоиралар, шунингдек, ҳайъат аъзолари тўпланишган. Дастлаб бир ўзбек қиз чиқиб, табиат ҳақидаги шеърини Ñžқий бошлади.

- Баҳорим, кумуш қор остидан чиқиб,
Ёзнинг этагида порлади қаҳринг.
Бир сафар қаҳратон новдангни йиқиб,
Бир сафар саратон қиздирди бағринг.

Бирин-кетин икки-уч шоирнинг чиқиши намойиш этилди.
Русча шеър Ñžқиётган йигит... У худди Пушкиндек бир қизнинг қўлини ўпиб, тиззада ўтирган ҳолда шеър Ñžқиди. Яна бир ўзбек қиз Мустақиллик ҳақида ёниқ сатрларини мутолаа қилишга тушди:

Мустақиллик, бизга бўлдинг энг саодатли неъмат,
Бу йўлларда азиз ёшлар, тинмай айлангиз меҳнат.
Мустақиллик, шараф ва шон келтирган йилларимиз,
Сени тинмай куйламоқдан чарчамас тилларимиз.

Алишер бу шеърга ҳам мийиғида кулиб қўйди. Ўзига навбат етганида эса, хотиржамлик билан минбарга чиқди ва дафтарини очди. Шунда ҳайъат аъзоларидан бири дашном беришга тушди:

- Укам, бошқа тенгдошларингиз ўз шеърларини алоҳида қоғозларга печат қилинган ҳолда олиб келишган. Сиз эса қўлёзмани Ñžқишга шайланяпсиз. Бу шеъриятга нисбатан ҳурматсизлик эмасми?

- Билмагандим, узр... – деб, Алишер дарҳол Ñžқитувчисига қаради ва давом эттирди – шеърнинг баҳоси у қандай қоғозда эканлиги билан эмас, балки савияси билан ўлчаниши керак.

- Хўп, майли, ана шу “савияли” шеърингизни марҳамат қилиб Ñžқинг-чи...

Алишер шеър Ñžқий бошлади:

- Биринчи шеърим «Ð”унё» деб номланади.

Дунё сени васф қилмоқчиман,
Ёмон ботса, оғир олмагин,
Мунчалар ҳам бевафодирсан,
Золимларга золим бўлмадинг!

Пойингни хор қилганлар нега
Мағрур юрар неча асрлар?!.
Дунё, сени хор қилганларга
Қуриб бердинг минг-минг қасрлар.

Сенинг аслинг тушунганларни
Хорладинг-у, хорладинг яна,
Хорлик тугаб, қад кўтарганда
Тепкиладинг, қилдинг тантана.

Машрабларинг қадрига етмай,
Ўлгач унга ҳайкал қурмишсан,
Машрабни хор қилиб ўлдирган
Малъунни дўст, ошна кўрмишсан?!

Сенинг ишинг мунчалар ғалат,
Луғатингда наҳот йўқ «Ð°Ð´Ð»»?
Нуқул сенга ҳақ сўз айтганни
Халқ олдида қиласан қатл?

Нега, нега, айтақол нега:
Ҳақ йўлини тутганлар ғариб?!
Қанчаси зор ўтди-ку, билмай
Сенинг аслинг, мағзинг ахтариб?!

Шеърни Ñžқиб бўлгач, Алишер ҳаммани кузатди. Ҳайъат аъзолари бир-бирларига қарашар, ҳақиқатан-да савияли шеърга ҳайрон эдилар. Иккинчи шеърга ҳам навбат берилди.

- Иккинчи шеъримнинг номи «Қатағонлик йиллари» деб номланади. Ҳозир Ñžқийман...

Мозийнинг саҳнасида кўксим оғрир эсласам,
Ўнта шодлик топилса, жавобига мингта ғам.
Олов бўлиб кўринар ўттиз еттинчи рақам,
Чўлпон бўлиб Сибирда ватансиз кўмилганлар,
Қодирий номи ила кафансиз кўмилганлар.

Ватан, букун озодсан, ҳар ёнда тўй, тантана,
Аммо бу гўзал кунлар бўлдими беқурбона.
Ўттиз баҳор кўрмаган Усмонинг айтсин ана
Ҳасанидан айрилган Ҳусансиз кўмилганлар
Фитрати тоза Фитрат кўлансиз кўмилганлар

Бу юрт асли билсангиз, боболаримникидир
Сталинни қарғаган момоларимникидир,
Рус ўрмонидан чиққан нидоларимникидир,
Узоқ-узоқ юртларда кўзлари юмилганлар,
Ўзларидан отилган қонига чўмилганлар.

Мен сизларни эслабон бугун хўнграб йиғлагум,
Мард бўлолмаган кўксим, бағрим ўйиб тиғлагум,
Сизнинг қабрингиз билмай, мен қандайин ухлагум,
Чўлпон бўлиб Сибирда ватансиз кўмилганлар,
Юнусободда отилиб, кафансиз кўмилганлар.

Алишер шеърни Ñžқиб бўлганида ҳамма жим бўлиб қолган эди. Сукунат. У минбардан секин тушиб борар ва ич-ичидан бугунги кечада бошқа бирон кимса биринчи ўринни қўлга кирита олмаслигини ҳис қиларди.
Охир оқибат ўша соврин ҳам берилди. Алишер туман биринчилигида қай тарзда устунликни қўлга киритган бўлса, шаҳар беллашувида ҳам осонлик билан ғолиб бўлди. Ҳаммани ҳайрат кўчасига таклиф этган 17 ёшли бўлажак шоир устози билан уйга қайтишаётганда қизиқарли суҳбат қуришди. Ушбу суҳбат ҳам асаримиздан ўрин олишга арзийди, деб ҳисобладик.

- Алишер, мен сенга ишонгандим, демаганмидим. Сен бугун ҳаммани йиғлатдинг. Қачон ёздинг бу шеърларни?

- Кеча.

- Йўғ-е.

- Ҳа, биринчи ўринни ўйладим.

Ҳамида опа кулди ва шундай деди:

- Агар сен биринчи ўринни ўйлаб шеър ёзганингда бу шеърларни ёза олмасдинг. Сен ҳақиқий истеъдод соҳибисан.

- Ҳамида опа, биринчи ўринни олганимни мактабда эълон қилишадими?

- Албатта. Ахир, сен мактабимизни, районимизни, шаҳримизни фахрисан. Айтганча, Самарқандда ютиб чиқсанг, мамлакатимизнинг фахрига айланасан.

- Ошириб юбордингиз. Ҳозир шуларни бувимла кўрганларидами...

Алишер ўйга чўмди. Кўзига ёш келди ва «ÐœÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим» деб қўйди. Ҳамида опа бу ҳолатга бироз ҳайрон бўлганида эса, шоир тушунтириб берди:

- Навоий билиб ёзиб кетганми? Ҳаётнинг ҳамма воқелигига шу байт тушаверади. Бувимлар шу кунларни кўрмадилар-да!

Алишернинг сўнгги хўрсиниқлари устозига ҳам қаттиқ ботди, аммо шогирдини хафа қилмаслик учун индамай қўя қолди.

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

Суд зали. Алишер ҳақидаги маълумотлар янграши давом этади:

“Алишер Ҳакимов мактабни аъло баҳоларда битириб чиқиб,  журналистика факультетига кирди. Ўзбекистон миллий университети талабаси бўлди. Адабиёт фанида эришган ютуқлари ушбу даргоҳда унинг буюк инсон бўлишига далолат этарди. Аммо у олий Ñžқув юртини тугатиши арафасида қабиҳ ишга қўл уришини ўша пайти ҳеч ким билмасди”.

***

1993 йил. Кўп талабалар битта жойга тўпланишган. Ҳамма бир-бири билан танишмоқда.

- Мен Сурхондарёданман. Ўтган йили Самарқандда ўтказилган шеърият мусобақасида ғолиб бўлганман.

- Мен Намангандан. Мен ҳам ўша мусобақада қатнашиб учталика кирдим.

- Мен Хоразмданман. Мен ҳам ўз шаҳримда ғолиб бўлиб, Самарқандга бордим. Иккинчи ўринни эгаллаганимни бу ердагиларнинг кўпчилиги билади.

Шунда бир йигит Алишерга юзланиб сўради:

- Сиз адашмасам, шу ердансиз-а, яъни тошкентликсиз-а?

- Ҳа. Тошкентданман. Мен ҳам сизлар қатори Самарқандга боришим керак эди, лекин тишим шишиб кетгани учун бора олмадим. Лекин мен ҳам пойтахтда биринчи ўринни эгаллаганман.

Бир қизнинг саволи Алишерни жиддий тортди:

- Пойтахтликлар адабиётга унчалик қизиқишмайди, дейишади. Шу ростми?

-Ҳа, шаҳар мусобақасида ҳам Ñžғил болалардан битта мен эдим. Қолганлари қизлар эди.

- Мен ҳам бор эдим ўшанда, эсингиздами?

- Йўқ.

- Шунақа-да...

Қиз бошқачароқ қаради. Алишер дарҳол кўзини узди. Яхшиямки унинг  ёнига бир йигит келиб қолди. Қашқадарёлик талаба билан суҳбатлашган бўлиб, ҳамшаҳар шоирадан узоқлашганига ҳурсанд бўлди Алишер.

- Алишер, мен сизнинг шеърларингизни газеталарда Ñžқиганман. Яхши шеърлар ёзгансиз.

- Раҳмат. Оз-моз ижод қилиб тураман.

- Мен ҳам шеъриятга қизиқаман, аммо шеър ёзмайман. Насрий асарлар ёзишни хуш кўраман. Бугун кўпчилик билан танишиб чиқиб ҳайрон қолдим, буларнинг ҳаммаси ғирт шоирлар-ку. Журналистика факультети шоирларнинг эмас, балки журналистларнинг манзили бўлиши керак. Филология факультетига боришса, мақсадга мувофиқ бўларди.

- Нега ундай дейсиз. Филология дегани ҳам шеърият дегани эмас-ку. У ерда тилшунослар тарбия топишади. Журналистикада эса шоирларнинг Ñžқиши Ñ‚Ñžғрироқдир. Газета нашрларида фаолият юритгандан сўнг, шеърларини чоп этиши осонроқ кечади.

- Бир томондан Ñ‚Ñžғри айтасиз. Айтганча, бу йили биринчи тест имтихонлари бўлгани учунми, курсимизга жуда иқтидорли йигитлар тўпланиб қолибди, сездингизми?

- Ҳа, ҳамма ўз вилоятида қандайдир ғолибликни қўлга киритган. Сиз ҳам қандайдир мусобақада иштирок этганмисиз?

- Йўқ, лекин мусобақада ғолиб бўлмасдан ҳам тузукроқ ёзувчи бўлиш мумкинлигини биламан.

- Мен ҳам шу фикрдаман, - деди Алишер кулиб қўйиб.

Алишер ўрнидан турди-да, факультет томон юрди. Дарсга кириш арафасида бояги қиз келди ва Алишерга савол берди:

- Алишер, тўхтанг. Сиз ўшанда биринчи ўринни қўлга киритганингизда, мен қойил қолгандим. Шеърларингиз мени ҳаяжонга келтираёзганди. Айниқса, 37- йил ҳақида ёзган шеърингиз бор-ку... Ўша шеърнинг қўлёзмаси борми?

- Ҳа, бор, эртага олиб келарман.

- Раҳмат. Лекин мен бошқа гапни айтмоқчи эдим.

Қиз бироз уялиброқ туриб, ёнидан бир қоғоз олди ва Алишерга тутди. Алишер қоғозни очиб кўрди. Очиб кўраётганда, қиз шундай деди:

- Алишер, мен ўшандан кейин сизни топа олмадим. Ният қилгандим, журфакка кирсам, албатта, сизни учратаман, деб. Тўғри қабул қиласиз, бу сизнинг ижодингизни ҳурмат қилиб ёзилган шеър.

Алишер қоғозни Ñžқий бошлади:

Қатағон йиллари ўтмишда қолди,
Аммо давомийдир жадидлар йўли.
Бугун шоҳиддирман, дунё ингради:
Яна баланд келди шоирнинг қўли.

Алишер шеър Ñžқир, ҳасрат ва нидо
Унинг поёнида йиғларди зор-зор.
Қодирий ва Ғофур Ғуломдан кейин
Яна бир даҳони туғди Чилонзор.

Ниятим пок эрур - Алишерларга
Фақат бахт етказса ўзбек ватани...
Янги даҳолар ҳам жавоб ўлароқ
Яшаса мос бўлиб исмига, қани!

Бу шеърни Ñžқиб Алишер индамай, қоғозни ёпди. Қизга қайтариб берар экан, озгина йиғи аралаш: «Ð Ð°ҳмат!» деб қўйди.

Қиз эса: “Мен буни сизга ёзганман. Фақат чин дилдан ёзилган, деб қабул айланг”, деган жавобни берди.

- Жуда чиройли ёзибсиз. Мен ҳозир бу шеърни Ñžқиб, ўша куни менга биринчи ўринни нотўғри бериб юборишди, деб ўйлаб қолдим.

Қиз кулиб қўйди. Хонага кириб кетишгунга қадар уларнинг ўртасида сукунат ҳукмронлик қилди. Сукунатни бузиш ниятида Алишер бир савол берди:

-  Кечирасиз, шунча гаплашибман-у, исмингизни сўрамабман.

-  Лайло.

***

Суд зали. Хаёл камерамиз орқали суд залида ўтирган гўзал қиз – Лайло томонга ҳам йўл оламиз. У ҳам бошқалар сингари Алишернинг юзига нафрат билан қараб турибди. Бу пайтда эса Алишер ҳақидаги маълумотлар давом этади:

“Тошкент шаҳри Чилонзор туманида туғилган Алишер Ҳакимов ўша пайтда буюк инсон бўлади, деган фикрлар мавжуд эди. Бунга ҳамма ишонарди. Айниқса, уйида юксак тарбия олгани боис, Алишердан ҳар томонлама етукликни кутиш мумкин эди. Аммо у нафақат буюк инсон номига доғ туширди, балки, инсониятнинг ҳамма вакили қоралайдиган қабиҳ ишларга қўл урди: Онасини ўлдирмоқчи бўлди, бир муштипар қизнинг номусига тегди ва гиёҳвандлик моддаларига ружу қўйди. У сўнгги уч ой ичида тинмасдан ароқ ичди, қиморбозлар даврасига қўшилиб қолди. Қавму қариндошлари билан ҳам алоқаларни узди”.

Лайлонинг ғамгин кўзлари оқ-тавсирли ўтмишга айланади:

“1994 йил. Автобус. Талабалар шовқин-сурон қилиб тоққа кетишмоқда. Охуннинг «Ð¡ÐµÐ½Ð¸ бугун кўрмасам бўлмас» қўшиғи паст қилиб қўйиб қўйилган. Талабалардан бири ҳайдовчига мурожаат қилди:

- Илтимос, озгина баланд қилиб юборинг.

Овоз баландлайди. Қўшиқ остида нигоҳлар Ñ‚Ñžқнашуви. Алишер индамайгина, бошини қуйи қилиб эгиб борар, Лайлога секин қараб қўярди. Лайло эса деразага термулган.
Ашула охирлаб қолганда, қашқадарёлик талаба Алишерга сўз қотди:

- Алишер, эшитдингизми, «Ð¡ÐµÐ½Ð¸ бугун кўрмасам бўлмас» деган шеър “Адабиёт ва санъат” газетасида танқид қилинибди.

- Нега?

- Чунки у саёз ёзилган экан.

- Ким танқид қилибди?

- Қаердан биламан.

- Қизиқ, танқид қилган одамни мақолани Ñžқиган одам ҳам эслаб қола олмаса-да, танқидга учраган Иқбол Мирзони ҳамма таниса...

- Мевали дарахтга тош отилади, деб шунга айтишса керак-да?

- Балки.

Алишер яна ўйга чўмди. Охунжон Мадалиевнинг овози яна баландлади. Тоққа кетишаётганини билдирувчи манзара - тоғлар, автобуснинг кетаётганлиги қўшиққа ҳамоҳанг бўлиб кетади.
Автобус тоққа етиб боргач, талабалар аста секин жойлашдилар.

Бирдан қизларнинг овози кела бошлади:

- Лайло, Лайло, буёққа келинг.

Лайло булоқ олдида тўпланиб олган қизлар олдига йўл олди. Алишер эндигина жойлашилган ховли эшигига етган эдики, қаршисидан Лайло чиқиб қолди.

- Кечирасиз... - қиз уялган ҳолда ўтиб кетди.

Алишер жим бўлиб қолди.

Кечга бориб тоғли ҳудудларда тун тез чўкади. Гўзал туннинг безаги шак-шубҳасиз “талабалар гулхани” бўлса, ажаб эмас. Ана шундай гўзал манзара сабабчиси бўлган бўлажак журналистлар бир-бирлари билан илиқ суҳбатлашишмоқда.

- Тошкентда қийналиб кетгандим. Яхшиям тоққа чиқдик – дейди қизлардан бири. Кейин Алишерга сў қотган бўлди:

- Алишер, сиз Тошкентдан ташқарига ҳам чиққанмисиз?

- Ҳа, кўп жойга борганман.

- Йўғ-е, унчалик кўп жойга борган йигитга ўхшамайсиз.

- Нега?

- Чунки кўп жойга борган киши саёҳати ҳақида сўзлаб беради. Сиз эса деярли гапирмайсиз.

- Кўп гапиргим келмайди.

- Кўп гапиргиси келмаган одам журналист бўлиши мумкинми?

- Ҳа, бўлиши мумкин. Кўп гапирган, бироқ гапида маъноси бўлмаган одам журналист бўла олмайди.

- Нима демоқчисиз бу гапингиз билан?

- Йўқ, бу ерда ҳеч кимга шаъма қилмоқчи эмасман. Фақат керакли гапни гапириш керак, демоқчиман, холос.

Шу ерда ўртага талаба йигитлардан бири аралашади.

- Келинглар, ҳамма ўз ижодидан Ñžқиб берсин. Агар ўзининг шеърини Ñžқигиси келмаса, машҳур шеърлардан мутолаа қилсин. Розимисизлар?

Ҳамма маъқуллаган бўлди.

Сурхондарёлик шоир: “Мен Муҳаммад Юсуфнинг шеърини Ñžқийман, - деб шоирнинг «Ð–ийда тагида» деган шеърини Ñžқиди. Фарғоналик бир қиз Абдулла Ориповнинг шеърини мутолаа қилган бўлди. Алишерга навбат етганда, қашқадарёлик ошнаси унга шундай деди:

- Алишер, сиз ўзингизнинг шеърингизни Ñžқинг.

- Йўқ, мен ҳам бошқа одамнинг шеърини Ñžқийман. Кўп вақÑ‚ олмайдиган, аммо жуда ҳам катта маънони ўз ичига олган бир шеърни Ñžқийман. Бор-йўғи икки қатор:
«Ð¡Ð¸Ð· менга жуда ҳам кераксиз,
Мен сизга жуда ҳам кераксиз...»

Ҳамма қотиб қолди. Сукунат чўкди. Бир йигит сўради:

- Кимнинг шеъри бу?

- Рауф Парфиники...

- Дурдона асар: Сиз менга жуда ҳам кераксиз, мен сизга жуда ҳам кераксиз... Рауф Парфи шу икки қаторни ўйлаганида, бақириб юборган бўлса керак, а?

Алишер жавоб берди:

- Бўлса бордир. Шоирлик кишини баъзан телбага айлантиради, дейишади. Бу телбаликдан фақат инсоний тарбия кўрганларгина саломат қоладилар.

- Нимага ундай деяпсиз, Алишер? – деб сўради йигитлардан бири.

- Чунки...- ўйланиб қолди Алишер. – Мен ёшлигимда бувимлардан ҳаёт ҳақида сўраганимда, жуда яхши таърифни айтгандилар: Болам, ҳаёт – бу ингичка кўприк. Унинг у учидан бу учига эсон-омон ўтмоқлик учун инсон ўта эхтиёткор бўлиши керак, бу кўприкдан маст-аласт ва телба инсонлар ўта олмайдилар, деган эдилар.

- Мен бу гапингизга қаршиман, Алишер – деди қашқадарёлик талаба. – Чунки шоирлар айни телбаларнинг ўзгинаси. Улар телба бўлиб яшасаларгина яхши шеърлар ёза оладилар.

- Бўлмаган гап. Қадимда ҳамма мутафаккир шоирлар ақлли, фаросатли ва босиқ кишилар бўлишган. Улар ҳақиқий шоирликни телбалик, деб тушунишмаган. Мисол учун Навоий...

Талабалар жим бўлиб қолишди. Ҳеч нарсага аралашмаётган Лайло Алишерга зимдан қараб қўйди. Алишер эса сўзини давом эттирди:

- Телбаликни буюклик билан аралаштириш Ñ‚Ñžғри эмас. Баъзи буюк шахслар охир оқибат телба бўлиб қолишгандир, аммо бирор бир телбани буюк деб бўлмайди.

Қашқадарёлик талаба: “Алишер, сиз эшитганмисиз Пушкин ажойиб шеър ёзса, ўша кеча «ÐœÐµÐ½ буюкман» деб бақириб чиқар экан”, - деди.

- Хўш, бу билан нима демоқчисиз? Пушкин қилган бўлса, у биз учун эталон бўлади, демоқчимисиз?

- Йўқ, факт ўрнида ишлатдим-да.

- Факт ўрнида ишлатиш мумкин бўлса, Микеланжило Мусо пайғамбарнинг ҳайкалини ўзича ясаб, уч кун давомида ҳайкалга: «Ð“апир, сен гапиришинг керак» деб чиққан экан. Бу ҳам биз учун тарбия бўладими? Йўқ, биз ўлчовни озгина нотўғри қўйганмиз. Сўнгги йиллардаги шоирлар ва буюк кишиларнинг ҳаёти билан чекланмаслигимиз лозим. Бизга ҳақиқий ўрнак бўладиган сиймолар узоқ ўтмишнинг вакиллари. Навоий, Фузулий, Бедил...

- Алишер, жуда ҳам ғазалларга қизиқасиз-да, - деди иложсиз қолган қашқадарёлик талаба.

Олов аста секин ўча бошлади. Ҳамма ўрнидан туриб кетди. Кул бўлган гулхан олдида фақат Алишер ва Лайло қолишди. Лайло қўлидаги чўпи билан кулга айланган оловни яна алангалатиш учун ҳаракат қилди. Шунда Алишер гап қотди:

- Ўчиб бўлган гулханни Ñ‘қишга нега уриняпсиз?

- Атрофни бироз иситсин, деб.

- Фойдаси йўқ, бир марта ўчган оловга умид боғланмайди.

- Тўғри айтасиз, Алишер – деди Лайло Алишернинг юзларига тик боқиб, - шунинг учун ҳам олов Ñ‘қишдан олдин ўтинни кўп ғамлаш керак, бир умр ўчмайдиган қилиб...

Алишер бу сўзларни тушунса-да индамай қўя қолди. Аста ўрнидан туриб уйи томон кетади. Шунда Лайло:

- Оловни ўчиришга ҳаракат қилган одамни унчалик ҳам хуш кўрмайман, - деди.

Алишер орқага қаради. Яна индамади, аммо қараб туриб, охири гапирди:

- Лайло, сиз жуда ҳам чиройли ўхшатишларни ишлатяпсиз-у, аммо ҳаёт ўхшатишлардан эмас, балки соддаликлардан иборатдир.

- Ўша соддалик қанақа бўлар экан?

- Соддалик шуки, йигит қиз бир жойда қолса, учинчиси шайтон бўлади!

- Буни ҳам бувингиздан эшитганмисиз?

- Ҳа, шунинг учун ҳам бу гапларга ишонаман.

***

Суд зали. Алишернинг ғамгин нигоҳи. Соқоллари ўсиб кетган йигит атрофга қарамаган ҳолда хаёл сурмоқда. Бирдан унинг кўзлари залда ўтирган Лайлога тушиб қолади. Лайло Алишерга тик қараб тургани боис, Алишер яна юзини беркитиб олади. Уялаётгандек бўлади.
Бу нигоҳларнинг ҳаммаси маълумотлар остида йўқ бўлиб кетади:

“Алишер Ҳакимов журналистика факультетининг олд йигитларидан эди. Тўртинчи курсга қадар у бир неча газеталарда фаолият юритди, шеърлари чоп этилди, оз бўлса ҳам ўз мухлисларига эга бўлди. У университетни битириши арафасида Амалий жиҳатдан ҳам етук журналист бўлиб улгурган эди. «Ð¢ÑƒÑ€ÐºÐ¸ÑÑ‚он» деб аталмиш газета ижодкорлари томонидан берилган маълумотларга кўра, Алишер иқтисодий мақолаларни маромига етказиб ёзишга энди-энди киришган эди. Бироқ, сўнгги уч ой ичида у бирон марта газетага бормаган ҳам, газета нашрларида мақоласини чоп эттирмаган ҳам”.

***

1997 йил. Баҳор. Алишер «Ð¢ÑƒÑ€ÐºÐ¸ÑÑ‚он» нашриёти олдида турибди. Уни қутлагани Ñ‘Ñ€-биродарлари, курсдошлари ташриф буюришган.
Гул кўтарган қашқадарёлик талаба унинг олдига келди.

- Алишер, табриклаймиз. Бугун ҳақиқатан ҳам сизнинг кунингиз. Бундай шарафга эришиш жуда ҳам мушкул эди. Аммо сиз ҳали талабалик давридаёқ «Ð¹Ð¸Ð»Ð½Ð¸Ð½Ð³ энг яхши журналисти» деган номни қўлга кирита олдингиз. Табриклаймиз.

Хонани қарсакнинг овози тутиб кетди. Ичкарига кираётган чеҳралар ичида Лайлонинг нигоҳи, Алишернинг ота-онаси бўлмиш Назира ва Салимларнинг нигоҳлари бошқача эди. Улар ўзларини қўярга жой топа олмаётган эдилар.

Ичкарида тусалган стол... Биринчи бўлиб сўзга «Ð¢ÑƒÑ€ÐºÐ¸ÑÑ‚он» газетаси бош муҳаррири чиқди:

- Дўстлар, ҳаммангиз хуш келибсиз. Мен мана шу газетанинг бош муҳаррири Ҳолид Умаров бўламан. Мен бугунги ажойиб кечанинг сабабчиси Алишержонни авваламбор таҳририятимиз номидан табриклайман. У бизнинг жамоага қўшилиб, ҳақиқий қаҳрамонга айлана олди. Ўнлаб тажрибалар журналистлар амалга ошира олмаган ишни бир ўзи эплади. Ҳали келганига икки йил бўлмай, Алишер халқ оғзига тушди, мақолалари кўзларни йиғлатди, шеърлари қалбларни йиғлатди. Ҳам журналист, ҳам шоир укамизни чин дилдан қутлаймиз.

Гулдурос қарсаклардан сўнг навбат отаси бўлмиш Салимжонга берилди.

- Биласизларми, мен ҳозир жуда ҳам ноқулай ҳолатда турибман. Чунки Ñžғлим Алишер бундан бир неча йил муқаддам журналистика факультетига киришга қарор қилганида, мен қарши чиққандим. Уни юрист қилмоқчи бўлгандим. Ҳатто гап аччиғида: «ÐÐ»Ð¸ÑˆÐµÑ€, сен бой оилада ўсгансан, сенга журналист бўлиш ярашмайди» деб ҳам юборганман. Аммо у бунинг ҳеч қандай аҳамияти йўқлигини тушунтирди. Мана бугун  ўша пайтда мен хатога йўл қўйганимни ҳар томонлама англаб етдим. ÐŽғлим, бугун сен мени енгганингни расман исботладинг. Табриклайман.

Ота Ñžғлининг қўлларини сиқиб қўйди. Иккаласининг ҳам кўзлари ёшга тўла.

Даврадагиларнинг бири қаердандир «Ð¢ÑƒÑ€ÐºÐ¸ÑÑ‚он» газетасини олиб келди.

- Дўстлар, қўлимда шу бу кун чоп этилган газета. Унда Алишерни қутлаб курсдошлари табриклашган. Шунингдек, Алишержоннинг энг сара шеърлари ҳам берилган. Келинглар, мен ана шу шеърлардан баъзиларини сизларга Ñžқиб берайин.

Шеърий мутолаалар тугагандан сўнг, сўз навбати Лайлога берилди. Бу нутқ орқали ҳаётининг энг асосий масаласини белгилаб олишини ҳис қилган Лайло жўшқин ҳолда сўзлай бошлади:

- Мен Алишерни бу ердагиларнинг аксаридан олдин таниганман. Бундан тўрт йил олдин, ҳали университетга кирмасидан бурун у мактаб Ñžқувчилари ўртасида шеърият бўйича Тошкент шаҳри ғолиби бўлган эди. Мен ҳам ана шу мусобақада қатнашганман. Ўшанда Алишернинг ажойиб шеърлари шайдосига айланиб қолгандим. Тўрт йил Ñžқиб, мен унинг ўзига шайдо бўлиб қолдим.

Бу сўзлар ҳаммага Ñžқ отилгандек янгради. Барчанинг нигоҳи Лайлога қаратилди. У эса индамай ҳотиржамгина жойига келиб ўтирди. Ғалати сукунат чўкди. Кейин кимдир мавзуни бошқа томонга бурган бўлди:

- Алишернинг қутлаш маросимига ташриф буюрган кишилар диққатига: Қаҳрамонимиз «Ð¹Ð¸Ð»Ð½Ð¸Ð½Ð³ энг яхши ижодкори» деган номни қўлга киритишига туркум мақолалари сабаб бўлди. Бу мақолалар мамлакатимизнинг бугунги иқтисодий ҳолати хусусидадир...

Аммо бу нутқ барибир Лайлонинг ҳақиқатга йўғрилган нутқини ёпа олмади. Маросим бироз ҳижолатли ҳолда тугади.

***

Чиройли автомашина. Алишер машинанинг ичида Лайло билан суҳбатлашиб ўтирибди.

- Лайло, яхши иш қилмадинг.

- Нима бўпти. Ҳамма севгимизни билиб қўйиши керак.

- Менинг оилам анча фаросатли оила. Адамлар мани уришмайдилар-у, лекин қизболадан бу қадар очиқча изҳорни кутмаган эдилар. Жуда хунук иш бўлди.

- Нимаси хунук иш, Алишер. Сиз ҳаддан ташқари ўз хаёлларингизга бандсиз. Кўряпсиз-ку, университетда ҳамма нарса очиқча. Мени ҳам яхши биласиз. Мен маросимда чин дилдан сизга шайдо эканимни айтдим, холос. Бунинг қандай уят ери бор?

- Уят ери бор! Тушундингми? – деди Алишер жиддий оҳангда.

Шундан сўнг у машинани ҳайдаб кетди. Машинада улар жим кетишди.
Алишер анча сукутдан сўнг гапиришга тушди:

- Жонимга тегди одамлар. Ҳамма менга ғалати қарайди. Бой бўлсанг-у, журналист бўлиб нима қиласан, дейишади. Нима ишларинг бор?! Бой бўлган одам албатта юрист ёки прокурор бўлишга ҳаракат қилиши лозимми? Сира тушунмайман.

Лайло индамади. Алишер ҳам жим бўлиб қолди. Лайло кейин савол берди:

- Алишер, одамлар сизнинг бой бўла туриб, нима учун журналист бўлаётганингизни тушунишмаса, мен бошқа нарсага ажабланаман.

- Нимага?

- Мени ҳақиқатан ҳам яхши кўриб, бирор марта индамаганингизга?

- Бўлди қил, Лайло! Мен сенга икки мингинчи марта айтаман: Қиз бола деган озгина иффатли бўлади.

- Вой бў! Мен сизга нима қиляпман иффатсиз бўлиб?

- Ҳеч нарса! Аммо гапларинг ҳаддан ташқари пардасиз.

Алишер бирдан машинани тўхтатиб Лайлодан сўради:

- Лайло, худо кўрсатмасин-у, мен ўлиб қолсам, ўзингни ўлдирармидинг?

- Қаердан олдингиз бу саволни?

- Йўқ, йўқ, сен саволга жавоб бер!

- Билмадим!

- Билмасанг, билиб қўй. Ўлдирмасдинг, ўлдира олмасдинг. Хўп, бир одамни яхши кўриб у кетганидан сўнг ўзингни ўлдира олмас экансан, маросимнинг ўртасида, катта ёшлиларнинг ичида ўзингни  фидоий қилиб кўрсатмаслик керак эди. Тушундингми!

Лайло жим бўлиб қолди. Машина эса аллақачон Лайлонинг уйи олдига келиб тўхтатаган эди. Иккаласи индамай туришди ва Лайло йиғлаган кўйи машинадан тушиб кетди.
Алишер индамай машинани орқага олди ва ўзига-ўзи ғўдраб қўйди: «Қизларни шундай тарбияламасанг, ҳаддиларидан ошиб кетишади! Яхшиям «Ð›Ð¾Ð»Ð°Ð·Ð¾Ñ€» романини Ñžқигансан, акс ҳолда бундай пайтда нима қилишинг мумкин эди!»

Машина кўздан ғойиб бўлди. Лайло эса машинанинг ортидан қараб қолди.

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

Суд зали. Алишер Ҳакимовнинг нигоҳи. Лайло унга ҳамон тикилиб турибди. Ғазаб билан. Хаёл камерамизни Алишернинг ҳақиқий онаси – Сожида томонга ҳам қаратамиз. Бу нигоҳлардан тузукроқ маънолар Ñžқишимизга Алишер ҳақида Ñžқиладиган маълумотлар ҳалақит беради:

“Алишер Ҳакимовнинг синфдошлари берган маълумотга кўра, тўрт ой муқаддам синфдошлар Алишернинг уйида йиғилишган. Бу даврадаги йигитларнинг аксари кўчабезори йигитлар бўлишига қарамай, Алишерни ҳурмат қилиб келишганди. Синфдошлар ана шу йиғилишда Алишер ўзини ғайритабиий тутганини ҳикоя қилиб беришди”

Ушбу сўзларни ўзгача бир ҳис билан тинглаётган Равшан дўстининг ўзгариб кетганини тушунтириб берувчи яқин ўтмишни эслай бошлайди:

***

Алишернинг уйи. Бадавлат хонадон анча катта эканлиги билан алоҳида ажралиб туради. Уй ичидан шовқин овози келмоқда. Бу сафар Алишер дўстларини таклиф қилган. Ҳамма бир-бири билан гаплашиб, чақчақлашиб ўтиришибди.

- Алиш, ўзинг йиғмасанг болалар йиғилайлик ҳам, дейишмайди. ÐŽқишлар яхши бўляптими?

- Ҳа, худога шукр.

- Анча таниқли бўлиб қолибсан. Ман ўзим, яхши билмайман-у, биттаси айтиб қолди. Шеърларингни Ñžқиб турар экан. Ман эшитиб роса хурсанд бўлдим. Биздан ҳам чиққан-да, деб қўйдим.

Алишер гап қотди:

- Айтмадингми, сал бўлмаса биз уни бошқа йўлга буриб юборардик, деб...

Ҳалиги йигит шундай деди:

- Алиш, нима деганинг? Ёшликда ҳамма нарса бўлади-де. Ҳамма бўлган воқеаларни бошқаларга бирма-бир айтиб бериш шартми?

- Ҳазил, ўртоқ! Давом этавер!

- Ишхонамизда сал шоирроқ бола бор. Ғалати бола. Ўша айтиб қолди сани. Мана бу шеър зўр ёзилган экан, Ñžқиб берайми, деганди, ман қўйе, дедим. У қўймасдан Ñžқиб, охирида «ÐÐ»Ð¸ÑˆÐµÑ€ Ҳакимов» деса борми, сакраб кетдим. Нима, нима, Алишер Ҳакимов, у мани синфдошим деб юбордим. Очиғи, оғайни ўша пайтгача шеър-пер Ñžқимасдим. Шу шеър деганни ўйлаб топган одамни бўғиб қўймоқчи бўлардим. Биласан-у... ÐŽқидим, маза қилиб Ñžқидим. Ичимда икки марта Ñžқидим.

- Раҳмат, оғайни. Унда ёдлаб ҳам олибсан-да!

- Йўғ-е, бизага ёдлашга йўл бўлсин. Мани исмим Алишер эмас, буни устига, бувимлар туғилмасимдан олдин қазо қилиб кетганлар. Билиб қўй, оғайни, сани нимаики ютуғинг бўлса, ҳаммаси бувингники. Худо раҳмат қилсин, ажойиб аёл эдилар.

Ҳамма жим бўлиб қолди. Алишер зўр-базўр гапирди:

- Тўғри айтасан. Бувим бўлмаганларида мен ҳеч ким бўлмасдим. Ўшанда сизларга наша ўрашга ёрдам бериб юборармидим?

- Ўв, уйимга тўплаб олдим, деб намунча эслатмасанг ўтмишни...

- Ёмон маънода гапирмаяпман. Хафа бўлма!.

Даврадаги йигитлардан бири Алишердан сўради:

- Алиш, хафа бўлма-ÑŽ, учрашмаганимизга анча бўлиб қолди. Ҳалиям ичмаяпсанми?
 
Алишер кулди.

- Йўқ, ичмаяпман. Бошқаларга қуймаяпман ҳам. Шунинг учун бугун ичкиликсиз ўтирамиз, хўпми, болалар!

Болалар бир-бирларига қарашди. На илож! Алишер чиқиб кетди. Болалардан бири ғўдраниб қолди:

- Шунча пули бўлса-ÑŽ, битта яримта қўймаса. Қурумсоқлик ҳам эви билан-да!

Бошқаси Алишерни ҳимоя қилган бўлди:

- Ўзининг иши. Неча марта пул сўраганингда берган. У қизғанганидан қилмаяпти-ку бу ишни. Ёмон кўради. Алишернинг туйғуларини ҳам ҳурмат қилишимиз керак, унинг уйида ўтирибмиз ҳар ҳолда...

- Нима, нима! «Ð¢ÑƒÐ¹ғуларини» дедингми? Алишерга ўхшаб кетдинг шу ерда. Сан энди адабийча гапирма, илтимос, бозорчи бўлиб туриб, «Ñ‚уйғулари» деган сўзни айтса, ғалати чиқар экан!

- Хўп, оғайни, бошқа гапирмайман, - деди дўстини тинчитиб... – ўзингга келдингми?

Ҳамма жим бўлди. Алишер ташқарига чойга чиқар экан, кимдирнинг эшик таққилатаётганини эшитди. Эшикни очса Лайлонинг укаси – Алишерни кўрди.

- Алишер ака, ассалом алайкум.

- Кел, ука, тинчликми?

- Лайло опамларни машина уриб юборибди?

- Нима-а?

- Йўқ, унчалик оғир эмаслар. Озгина лат еганлар. Ҳозир касалхонадалар. Қўрқиб кетганларидан хушларидан кетиб қолибдилар. Ўзларига келгач, сизни сўрабдилар. Мен кеч бўлса ҳам, шунинг учун келдим. Узр, вақтингизни олган бўлсам.

- Йўқ, йўқ, вақтимни олмадинг. Ҳозир, кутиб тур. Машинада ғизиллаб бориб келамиз. Уйингга ҳам ташлаб қўяман.

- Майли.

Алишер уйга кириб, воқеани ипидан игнасигача тушунтирмасдан, дангал гапириб қўя қолди:

- Мани жуда ҳам зарур ишим чиқиб қолди. Битта курсдошимни машина уриб юборибди. Укаси келибди. Озгина ўтириб турасизлар. Ман вақтли қайтишга ҳаракат қиламан. Майлими?

Йигитлар сергак тортишди.

- Бемалол, оғайни. Агар ёрдам керак бўлса, айт, машинаси борлардан боришсин...

- Йўқ, шарт эмас. Фақат ўтириб турсанглар бўлди.

- Ҳеч қиси йўқ, ишингни битириб келавер. Агар кеч қолсанг, секин тарқалаверамиз. Ҳижолатли жойи йўқ.

Алишер машинасини ғизиллатиб кўчага чиқди.

- Адаш, опангни аҳволи яхшими ўзи?

- Ҳа, яхшилар. Фақат, озгина бошлари ёрилган.

- Мияси лат ебдими?

- Унчалик яхши билмайман. Кириб келишим биланоқ сизга етказиб қўйишни сўрадилар. Чопиб келавердим.

- Яхши қилибсан. Қанақа машина урибди?

- «Ð–игули». Ноль бир. Машина эгаси ҳам келди, уйдагилардан кечирим сўради.

- Кўрмай қолибдими?

- Билмадим, айтдим-ку, киришим биланоқ...

- Хўп, майли, тушундим.

Алишер машинани бир четга қўйиб, касалхонага югуриб кирди. Лайло боши ўралган ҳолатда ётарди. Лекин хуши ўзида эди.

- Ассалому алайкум. Алишер, узр, сизни ҳам безовта қилдимми?

- Йўқ, аҳволларингиз қалай?

- Яхши. Озгина туртворди. Орқага юрмоқчи бўлган экан. Мен уни, у мени кўрмабди. Натижада юрган заҳотим туртворди. Бошим билан йиқилдим.

- Уйдагиларинг ортиқча тўполон қилиб юборишмадими?

- Ҳа йўғ-а! Даъвоимиз йўқ, деган тилхатни ҳам ёзиб беришди.

- Яхши қилишибди. Атайлаб урмаган-ку, барибир.

Алишер жим бўлиб қолди. Лайло ҳам жим. Лайло биринчи бўлиб гап бошлади:

- Ўртоқларингиз билан яхши ўтиргандингизми?

- Қаердан билақолдинг ўртоқларим билан ўтирганимни?

- Билардим.

- Ҳа.

Алишер жим бўлди. Ортиқча гапирмади. Лайлонинг укаси секин хонадан чиқишга шайланди. Шунда Алишер унга:

- Алишер, тўхта, уйга ташлаб қўяман. Мен ҳам кетдим. Опанг яхши экан, кўрдим. Ҳаммаси яхши бўлади.- деди.

Лайло Алишерга бошқачароқ қаради. Алишер ўрнидан турди-да, бўпти, деб, чиқиб кетди.


***

Суд зали... Алишер ҳақидаги маълумотларнинг янграши давом этади:

“Алишер Ҳакимовни ўша куни оғайнилари роса кутишади. Лекин у келмайди. Уйдагилар ҳам Лайлонинг олдига кетганини билганликлари боис, эрталаб кириб келган Алишерни унчалик қаттиқ қарши олишмайди. Фақатгина унинг отаси – Салимжон койиб қўйиш ниятида панд беради.
«ÐŽғлим, намунча қолиб кетмасанг, оғайниларинг уч соат кутишди. Кейин мажбур бўлиб тарқалишди. Айтиб қўймайсан ҳам-а!»
Алишер ўша куни деярли гапирмаган ҳолатда юрди. Кейин музқаймоқ еганини рўкач қилиб, касалхонага ётажаклигини маълум қилди. Касалхонага мурожаат қилинганда, Алишер ҳақиқатан ҳам ҳаддан ташқари кўп музқаймоқ еганлиги маълум бўлди. Бу ҳолат ҳам ўша пайти ҳаммани ажаблантирган эди. Касалхонадан қайтиб келган Алишер умуман бошқача бўлиб қолганди. Тўрт ой рўй берган бу воқелик ҳали ҳануз унинг ота-онасини ҳам, дўстларини ҳам, Лайлони ҳам ҳайрон қолдирмоқда. Чунки Лайло ўша куни Алишер унинг олдида унчалик кўп бўлмаганини маълум қилди. Ҳаммаси ўшандан сўнг бошланди...”

Келинг, азиз китобхон, биринчи марта бўлса ҳам хаёл камерамиз орқали  Алишернинг нигоҳига ҳам сафар қилайлик. Бу кўзлар бизга муаммони очиб беришда катта ёрдам беради.

1997 йил. Март ойи. Алишер уйга эрталаб кириб келди. Кўзлари киртайган, бир-икки жойи йиртилган ва бўйнини ушлаган ҳолда кириб келган Ñžғилни биринчи бўлиб онаси қарши олди.

 - Вой болам, тинчликми?

- Тинчлик – деди Алишер бўғиқ овозда.

- ÐŽғлим, Алишер, намунча кеч қолдинг, овозинг нимага бунақа хириллаб чиқяпти?

- Ўзи шундоқ. Касалхонага ётмасам бўлмайди.

- Нима бўлди, тушунтир одамга ўхшаб – деб бақириб юборди она.

Алишер онасининг кўзи ёмон қаради. Лекин индамай, уйга кириб кетди.
Онаизор уйга кириб кетаётган Ñžғлининг орқасидан гапириб қолди.

- Алишер, ўртоқларинг кутиб-кутиб кетишди, нега қўнқироқ қилиб ҳам қўймадинг?

Алишер, орқага қайтди ва онасига шундай деди:

- Биласизми, ойи...

Алишернинг хавотир аралаш қарагани шу ерда сезилди.

- Болам, овозингга нима қилди, ғалати чиқяптими?

- Ҳа, ойи. Ғалати чиқяпти. Кўп музқаймоқ егандим, ўшанинг натижаси шекилли...

- Қанақа музқаймоқ?

- Оддий, оппоқ музқаймоқ, - деб ўшқириб берди Алишер.

Онаизор ҳайрон.

- Алишер, сенга нима бўлди, ўзи кечқурун чиқиб кетган бўлсанг, қаердан ея қолдинг музқаймоқни?

- Кўчада едим, кейин қанақадир болалар билан уришиб қолдим. Калтак едим, бошим оғрияпти.

Алишер шу гапларни айтиб, ерга ўтириб олди. Онаси дарҳол тез ёрдам чақирди. Шовқинни эшитган Салимжон уйдан отилиб чиқди.

- Ҳа, Алишер, Ñžғлим, нима бўлди?

- Мазаси йўқ, - деди онаси, - мен тез ёрдам чақирдим.

- «Ð¢ÐµÐ· ёрдам»? Қанақа Тез ёрдам? Тайёр машина турганида, тез ёрдамга бало борми? Юр, кетдик, Алишер, тез ÑŽÑ€!

Ота машинани хайдай бошлади. Алишер машинага кайфиятсиз аҳволда ўтирди. Машина ғизиллаб ташқарига чиқиб кетди. Йўлда ота-бола жим кетишди. Узоқ сукунатни ота бузди:

- ÐŽғлим, кеча ўртоқларинг кутиб-кутиб кетишди.

Алишер индамади. Лекин орқа ўриндиқда ўтиргани боис отасининг кўзига кўзгу орқали қараб қўйди. Ота кўзини узмади. Алишер эса дарҳол яширди.

- Сендан сўраяпман, Алиш – деб қаттиқроқ оҳангда гапирди ота.

Алишер бўғилиб шундай деди:

- Кўчада болалар билан уришиб қолдим. Кимлигини танимайман, қаердандир ёпирилиб келишди, зўрға машинани олиб кетишга улгурдим.

Ота индамади. Касалхона эшиги олдига келишганда Алишер ҳолдан тойганлиги яққол сезилди. Қайт қилишга жой излай бошлади. Боши айланди. Ёрдамга келган йигитлар уни касалхонага тезроқ олиб киришди.

Бироздан сўнг Салимжоннинг олдига бир врач келиб шундай деди:

- ÐŽғлингизнинг аҳволи оғир. У ҳаддан ташқари томоғини шамоллатган. Ҳозир овози ҳам чиқмай қолган. Билмадим, бунчалик кўп музқаймоқни қандай ейиш мумкин...

Врач бироз жим бўлиб қолгач гапини давом эттирди:

- Хафа бўлмангу, бир нарса сўрамоқчи эдим...

- Сўранг – дейди Салимжон.

- ÐŽғлингизнинг шундай одати бормиди? Яъни, музқаймоқни кўп ейдиган одати?

- Ҳечам эслай олмайман.

Алишернинг отаси ўйланиб қолди. ÐŽғлининг антиқа иши отанинг нигоҳини бир бурчакка қадаб қўйди.

***

Касалхона. Алишернинг хонасида онаси ўтирибди. Алишерга индамайгина қараб ўтирган она бирдан гап бошлади:

- Алишер, аста секин томоғинг ҳам ўзига келяпти. Тушунтириб бера оласанми, нимага мунчалик кўп музқаймоқ единг?

Алишер индамади. Она ҳам жавобсиз қолган саволидан кейин бошқа савол бермасликка қарор қилди.

- Бўпти, Алишер, мен кетдим, эртага келаман, - деди она турар экан.

Алишер беҳосдан овози хириллаган ҳолда гапирди:

- Ойи, бошим оғрияпти, ўзимни ғалати ҳис қиляпман. Кўп нарсаларни эслай олмаяпман. Энди нима бўлар экан?

- Ҳеч нарса бўлмайди, болам. Тузалиб кетасан. Оғриқ тарқагач, ўзингга келасан. Дўхтир билан гаплашдик, у миянг ҳеч қанақа лат емаганини айтди. «Ð‘олангиз ўзига келади» деб ваъда берди.

- Қанийди шундай бўлса... – деб онасига ғалати қаради Алишер.
Она эса бундай нигоҳни ҳеч қачон кўрмаганидан кўзини дарҳол узди.

Кўчага чиқса ташқарида эри кутиб турарди.

- Адаси, Ñžғлимиз жуда ҳам ғалати. Кўзлари ҳам ғалати. Мия дўхтири яна бир марта текшириб чиқиши лозим. Бир нарса бўлганга ўхшайди.

Эр хотин жимгина йўлга тушишди. Уларнинг ҳаддан ташқари секин юришаётганидан кўриниб турардики, Алишердан ўта безовта бўлиб қолишган эди.

***

Лайло шоша-пиша касалхона томон келмоқда. У Алишернинг хонасига кириши биланоқ Алишерни қучиб олай деди.
 
- Алишер, мен тузалгунимча чидай олмабсиз-да, муҳаббат дегани ҳам шундай кучли бўладими? – деб Алишерни ўзига қаратди.

Алишер Лайлога ўгирилдию, жуда мазмунсиз қаради.

- Қалай ишлар, яхшимисиз?

- Нима? Яхшимисиз, деб сизлаяпсизми?

- Ҳа-я, яхшимисан, - деди Алишер бироз ёмон аҳволга тушиб қолиб...

Бу вазиятни умуман эътиборга олмаган Лайло ўз оҳангида давом этди:

- Менга жуда Ñ‘қди, касал бўлиб туришингиз керак экан-да?! Сизлаб гапириб қолар экансиз...

Лайло шундан сўнг Алишернинг қўлини секингина ушлаб кўрди. Бир пайтлари бу қўлларни силтаб ташлаган Алишернинг қўллари Лайлонинг қўлларини маҳкам сиқди. Шундан сўнг Алишер Лайлога шаҳвоний кўз билан қаради. Лайло ўзини бироз орқага олди. Бундай ҳолатни кутмаганидан албатта.

- Ҳа, жоним. Қўлингни ушлаганимга сесканиб кетдингми? Ахир ўзинг узатдинг-ку шу қўлни?

Бу ёвуз нигоҳ Лайлони ҳайрон қолдирди. Дарҳол ўзини йиғиштириб олиб, гапни айлантирди:

- Алишер, кечирасиз... Укамни уйга ташлаб қўйганингиздан сўнг нима бўлди? Кимдан калтак едингиз, э, уришиб қолдингиз, туф, нималар деяпман.

Лайло гапни айлантираётгани учун номига гапирган гапларини телба-тескари қилиб ташлади. Алишер қараб турарди.

- Лайло, - деди сўнг, - мен сен деб уришдим, калтак едим, сен бўлмаганингда тинчгина уйда ўтиргандим. Тушундингми? Энди ҳар куни мени кўргани кел. Тушундингми?

Бу қўрс сўзлардан Лайло умуман довдираб қолди.

- Алишер, сизга нима бўлди. Луғатингизда йўқ сўзларни гапиришни бошладнгизми?

- Ҳа, энди менинг лғатим анча бойиган. Мен энди бошқача яшамоқчиман. Жонга тегиб кетди одамларнинг қовоғига қараб яшаш...

Алишер бу гапларни овозини борича айтганидан, дўхтирлар ҳам етиб келишди.

- Ҳа, нима бўлди?

- Ҳеч нарса, шундоқ, - дейди Лайло хонадан чиқиб кетишга шайланар экан.

Алишер ҳам дўхтирларни тинчлантирган бўлди:

- Ҳеч нарса бўлгани йўқ. Мен маҳбубам билан гаплашяпман!

Умрида бундай сўзларни эшитмаган Лайло Алишернинг кўзларига яхшилаб тикилиб қолди ва орқага қайтди.

Иккаласи жим бўлиб қолишди. Бу сукунатни Лайло бузди:

- Алишер, умуман бошқача бўлиб қолганингизни сезяпсизми? Овозингиз ўзингизникимасдек, гапираётган гапларингиз ўзингизникимасдек, ўзингиз ҳам ўзингизникимасдек...

Лайлонинг бу қитмирона саволи Алишерни ерга қараб жавоб беришга мажбур қилди:

- Тўғри айтасан, мен жуда ҳам ёмон аҳволда қолганман. Ўзимни бегонадек ҳис қиляпман. Бошим оғрияпти, кўнглим айнияпти, ҳамма билан уришиб қоляпман.

Алишер Лайлонинг қўлига қўл чўзади. Лайло ачинганидан Алишернинг қўлларини ушлайди. Иккаласи бир-бирига суяниб қолишди. Лайло вазиятдан чиқиб кетиш учун шундай дейди:

- Мен яна келаман. Алишер, ўзингизни қўлга олишга ҳаракат қилинг. Хўпми?
Лайлонинг кулибгина қараган нигоҳига Алишер ноилож кулиб жавоб беради:

- Хўп, жоним.

Лайло чиқиб кетар экан, кўзларини катта-катта қилиб ўзига ўзи ғўдранди: «Ð–оним дедими?»

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

Суд зали. Алишер бошини қуйи қилган ҳолда ўтирибди. У ҳақда овоз янграмоқда:
- Алишер Ҳакимовнинг уч ой олдинги ҳатти ҳаракатлари ҳаммани бирдек ҳайратга солган эди. Унинг танишлари Алишер тамомийла бошқа йигит бўлиб қолганлигини ич-ичларидан ҳис қилсалар-да, ўзига билдирмасликка, ҳар доимги муносабатни давом эттиришга ҳаракат қилардилар. Айнан мана шу нотўғри муносабат охир оқибат юксак истеъдод соҳибининг бир қатор жиноятлар қилишига олиб келди. Танишлар шу ҳолатнинг айбдорига айланишди.


Энди аста секинлик ила яқин ўтмиш сари одимлаймиз. Ўзгариб қолган Алишернинг ҳолатларига чизгилар чизишга уринамиз ва ниманидир топган бўламиз, азизлар!

Алишер Лайлони бир жойга шошиб олиб кетмоқда.
- Алишер, қаёққа олиб кетяпсиз?

- Зўр жойга, маза қиласан!

Лайло индамади. Алишер уни дискобарга олиб кирди. У ердаги ўйин-кулгуга ақли бутун инсон ҳайратланишдан бошқа чораси қолмайди.

- Алишер – деди Лайло ҳайрат нигоҳида, - нега бу ерга келдик?

- Ўйнагани. Қачонгача, ўша торгина кулбангда ўтираверасан, журфакингда юраверасан. Мундоқ ҳаётга ҳам назар сол. Ҳамма маза қиляпти.

Лайло ҳайрон. У умуман карахт аҳволга тушиб қолди. Бу ҳам етмаганидек, Алишер уни рақсга таклиф қила бошлади:

- Юр, Лайло, ўйнаймиз.

Алишернинг нигоҳидаги шаҳвоний қараш Лайлони умуман довдиратиб қўйди. Ноилож ўйинга тушди. Ўйинга тушишаётганда Алишер Лайлога анча жиддий муносабатда бўлди. Бу ҳолатдан анча аччиқланган Лайло рақсни тўхтатди ва бу жойдан чиқиб кетди. Алишер ҳам унинг ортидан югурди.

- Ҳа, Лайло, нега чиқиб кетдинг. Ёқмадими?

- Ёқмади.

- Нега?

- Алишер, қачондан бери бунақа иславотхоналарга келадиган бўлиб қолдингиз? Навоийнинг классик шеърларини инсониятнинг ёруғ келажаги сифатида талқин қиладиган шоирнинг аҳволига қаранглар, ажабо!

Лайло овозини чиқариброқ гапирди. Алишер вазият оғирлашганини кўриб, бошқача йўл тутди. Юмшоқроқ оҳангда гапирди:

- Лайло, узр. Бунақа жойлар менга ҳам Ñ‘қмайди. Сени хурсанд қилай дедим.

- Мени бундай жойлар билан хурсанд қила олмайсиз. Алишер, ўзингизга қайтинг, сизга бир нарса бўляпти!!!

Лайло кета бошлади. Алишер унинг ортидан етиб келиб, шундай деди:

 - Бўпти, Лайло. Мен ўзимга қайтаман. Аммо битта шарт. Менинг нима учун ўзгарганимни билишинг учун бир жойга мен билан борасан. Ҳаммасини ўша ерда тушунтириб бераман.

- Бўпти, - деди Лайло қизиқиб.

Индамай йўлга тушишди. Кўпқаватли уйлардан бирига келиб тўхташди. Ана шу уйлардан бирига кўтарила бошлашди. Алишер учинчи қаватга етгач, чўнтагидан калит олди ва аста эшикни очди. Эшикнинг остонасида Лайло қўрқиброқ сўради:

- Алишер, қаёққа келяпмиз?

- Кирсанг, биласан! Қўрқма, киравер.

Лайло остона хатлаб кириши биланоқ, Алишер эшикни ёпаётганини англади.

Хаёл камерамизни шу ерда хонанинг ичига олиб кира олмаймиз. Оҳ, у ерда бўлган ишлар ҳақида гапирсак...

- Алишер, нима қилмоқчисиз?

- Нима қилмоқчи бўлганимни биласан, хурлиқо.

- Каллангиз борми? Жавоб берасиз!

- Нимага жавоб берар эканман. Сен мени яхши кўрасан-у, яхши кўрган одамингни устидан шикоят ёзасанми?

- Ҳа.

- Нима-а?

- Ҳа, ёзаман. Ўзингизга келинг, Алишер.

- Ўзимга келишимдан олдин битта ечиниб бер, кейин кўрамиз.

- Йўқ, Алишер.

Анча вақÑ‚ ўтгач эшик очилиб, у ердан Лайло деган қиз Лайло деган жувонга айланиб чиқади. Бошлари эгилган, уялганидан деворларга ҳам қарагиси келмасди.

***

Суд зали. Лайло нафрат билан Алишерга қараб ўтирибди. Бу пайтда эса яна ўша овоз янграйди:

“Алишер Ҳакимовнинг Лайлога ишлатган зўрлиги жабрланувчининг аризасидан маълум бўлди. Ундан олдин эса Алишер янада қабиҳ ишларга қўл ургани аниқланди. Алишер наркотик моддаларни истеъмол қилгани учун кўпгина пулга эхтиёж бўлиб қолган ва шунинг оқибатида онасини бўғиб ўлдирмоқчи бўлган ҳам.

Хаёл камерамиз орқали суддаги Алишердан ваннада қалтираб ўтирган Алишерга ўтамиз. Онаси унинг олдига кириб, шприцларни кўриб қотиб қолди:

- Вой болам. Вой!

Онаизор югуриб чиқди ва довдираб яна қайтди. Алишернинг расво аҳволини кўриб, унга қўл теккизишга ботина олмади. Кейин ташқарига чиқиб кетди. Эрини қидира бошлади. Аксига олиб эр ҳам уйда йўқ. Телефон қилди. Эрини чақирди. Алишернинг олдига кириб чиққунча эр ҳам ғизиллаб етиб келди.

- Ҳа, нима бўлди онаси?

- ÐŽғлимиз, - деб ваннани кўрсатди.

Салимжон югуриб кетди ва ваннахонадан ғалати аҳволда чиқиб келди.
Иккаласи зинага ўтириб қолишди.

- Алиш жинни-пинни бўлгани йўқми? – деди отаси бошқа сўз топа олмай.

- Адаси, у ўлиб қолади-ку! – деди она жавобига.

- Қаердан олдийкин?

Она индамай бир нуқтага тикилиб қолган. Ота ҳам ҳайрон.

***

Ҳамма дастурхон олдида. Ҳеч кимдан чурқ деган овоз ҳам эшитилмаяпти. Ота Алишердан сўради:

- Алишер, бугун дўхтирга борамиз. Бирор бир одам билмайди. Менга тушунтириб беришнинг ҳам кераги йўқ. Тушундингми?

Алишер индамади.

***

Узоқдан қараган одамга Салимжон дўхтир билан гаплашиб тургани маълум бўлади. Уларнинг суҳбатидан тахминан ушбуларни англаш мумкин эди:

- ÐŽғлингиз анчадан бери бу иш билан шуғулланади. Шунинг учун даволаш бироз мушкулроқ.

- Дўхтир, адашяпсиз. ÐŽғлим, бу балога гирифтор бўлганига унча кўп бўлмади. У шоир, умуман бошқача йигит.

- Мен фактларга суяниб айтяпман. Оғир олган бўлсангиз узр. Уни Ñ‘Ñ‚қизишингизга Ñ‚Ñžғри келади.

- Даволаниш кўп вақÑ‚ талаб этадими?

- Ҳа, икки ой.

Ота индамади. Рози бўлди. Алишер касалхонага Ñ‘Ñ‚қизилди.

Алишернинг онаси эса… У уйда ғамгин аҳволда уй супирар, супургиси билан Ñ‚Ñžғри муомала қилишни ҳам гўё унутган эди. Бирдан унинг хаёлларини қўшни ховлидан чиққан ая Ҳалимахон тўзғитиб юборди. Назира бироз йиғисини яшириб, қўшнини кутиб олди:

- Келинг, Ҳалима ая.

- Ҳа, қўшнижон. Мундоқ хабар ҳам олмайсизлар. Бувиларинг қазо қилгандан кейин ҳаммаларинг айнидиларинг.

- Биласиз-у, иш кўп. – деди довдираб Назира.

Бу ҳолатни тажрибали ая англади ва савол берди:

- Тинчликми, Назира? ÐŽғлинг кўринмайди, эринг кўринмайди.

Назира ҳафтанинг қандай кун эканини унутган ҳолда
- Улар ишда - дейди.

- Қанақа иш, бугун якшанба-ку!

- Иш билан кетишганди, - деди Назира ўзини йиғиштириб олиб.

- Йўқ, сен ниманидир яширяпсан. Мен сезяпман, қизим. Сенга айтмоқчи бўлмагандим-у, барибир айтаман. Алишер жуда ўзгарган. Мен анов куни ниманидир айтаман, десам, бақириб кетса бўладими? Мен ҳам  унга ўшқириб бергандим, бўғиб қўяй деди.

- Нима-а?

- Ҳа, бўғиб қўяй деди. Қалтираб кирдим уйга. Ҳозир ўзимга келиб, сенга чиқиб айтяпман.

Назира ерга қараб, хаёл оғушида қолди.

- Алишер, Ñžғлим, - деб йиғлаб юборди. Уйга югуриб кириб кетди. Ҳовлида қолиб кетган Ҳалима ая индамайгина уйни тарк этди.
Назира уйга кириб роса йиғлади. Алишернинг ёшликдан бери тушган расмларини қараб чиқди-да, ўрнидан туриб ташқарига чиқишга шайланди. Эшикни очган заҳоти унинг қаршисида Алишер пайдо бўлди. Назира қўрқиб кетди.

- Вой болам, кел. Қачон келдинг – деди вазиятни тўла идрок эта олмай.

- Ҳозир келдим, - деди Алишер қўрс овозда.

Алишер онасининг қўлидан қаттиқ қисиб туриб сўради:

- Отамнинг пулларини олиб чиқинг. Мен ўлиб қоламан бўлмаса...

- Қанақа пуллар, Алишер? – деди онаизор бақириб.

- Пуллар, оддий пуллар. Юзталик, иккиюзталик пуллар.

- Хўп, болам, сен аввал анов ерга ўтир, мен сенга пулларни бераман.

Назира уйга кириб кетди. Алишер ташқарида қолди. Назира уйга кира солиб эрига телефон қилишга киришди. Секингина уйдан чиқиши биланоқ Алишер унга ташланди:
- Ҳозир эрингизга телефон қилдингизми?

- Йўқ, Алишер, сенга пул олиб чиқяпман.

- Эрингизга айтиб қўйинг, ҳали кўп пуллар оламан. ÐŽғли учун беради. Ўгай боласи учун беради.

Алишернинг бу сўзлари ҳаддан ташқари  қўпол ва беўхшов чиқди. Онаизор эса бу оҳангни кутмаганидан портлади:

- Хўв, бола. Ўзингни сал қўлга ол. Отанг ҳақида нималар деяпсан. Оғзингга қараб гапир – деб бақириб берди.

Алишер онасини бўғишга шайланди. Бақир-чақир туфайли ён қўшнилар чиқиб келишди. Алишерни онасидан ажратиб олишди. Сал бўлмаса Ñžғил онасини ўлдириб қўяёзганди.

***

Суд зали. Алишернинг нигоҳи жуда ҳам қўрқинчли қиёфага келиб қолган. У  суд залидаги одамларга бир-бир назар ташлаб, синфдоши – Равшанга кўзи тушиб қолди. Равшан эса бу пайтда бошқа томонга қараб ўтирган эди. Бу пайтда ўша овоз жаранглаётган бўлади:

- Алишер Ҳакимовнинг қилмишлари сабаби залда ўтирганларни жиддий ўйга толдирган бўлса керак. Ҳа, ҳақиқатан ҳам буюк истеъдод соҳиби бўлиши кутилган йигитнинг бу қадар қабиҳ ишларга қўл урганини қандай изоҳлаш мумкин? Бунинг сабабини унинг синфдоши – Равшан қидиришга уриниб кўрди ва қайсидир маънода топди ҳам.

Суд залига ташриф буюрган Равшаннинг кўзи орқали кўчада ховлиқиб кетаётган Равшанга кўчамиз. Бу воқеа суддан икки ой муқаддам бўлиб ўтган эди.

Равшаннинг шошиб кетаётганлигидан, у жуда зарур бир юмуш юзасидан иши чиқиб қолди деб ўйлаш мумкин. Аммо у ўзига-ўзи нималарнидир пичирлаб кетарди:
«ÐÐ»Ð¸ÑˆÐµÑ€ ўзгарган. Инсон бу қадар ҳайратланарли тарзда ўзгариши мумкин эмас. Нимадир рўй бермоқда. Катта бир воқеа содир бўлган. Акс ҳолда, Алишер бу қадар ўзгариши мумкин эмас. Лекин нима, қандай воқеа Алишерни ўзгартира олади. Ҳайронман».

Равшан шундай деб шошиб борарди. Бир жойга борганида, тўхтади ва бир қиз билан гаплашиб турган Алишерни кўриб қолди. Ҳайрон бўлди, бу қизни энди кўриши эди. Қиз кийимидан ва туришидан фоҳишаларни ёдга соларди. Равшан ўзига-ўзи яна бир нималарнидир гапира кетди:
«ÐÐ»Ð¸ÑˆÐµÑ€ мени бир пайтлари бузуқ йўллардан қайтаришга уринган. Нашадан тортиб олган. Қизларнинг чангалидан катта пул сарфлаб қутқариб қолган. Энди унинг ўзи шу аҳволда. Йўқ, бу ерда бир гап бор.»

Равшан шу гапларни ўйлаб туриб, Алишернинг олдига борди ва
- Қалай, ошна? – деди.

Алишер эса хотиржам бир қараб қўйди-да, ҳалиги қиз билан гаплашишда давом этади:

- Танишиб қўй, бу қиз Нодира. Нодирабегим.

Ҳалиги қиз кулибгина Равшанга қўл узатди. Равшан ноилож қўлни чўзди. Қиз Равшанга бошқачароқ муносабатда бўлди. Равшан эса бу ҳолатни кутмаганидан, унга кулиб қўйди.
Бир четга ўтишгач, Алишер сўз бошлади:

- Равшан, қалай? Сенга Ñ‚Ñžғрилаб берайми? Зўр қиз. Қўлини ушлаган бўлсанг, сезгандирсан.

Бу сўзлар Равшанга зилдек ботди ва Алишерга қарата шундай деди:

- Алишер, сен айтаётган бу сўзлар бошқа бир одамнинг оғзидан чиққанида парво қилмасдим ҳам. Лекин айнан сенинг лабларинг шу сўзларни чиқараётгани мени қаттиқ ранжитмоқда.

- Сенга бирор бир ёмон сўз айтдимми? Ҳамма мендан ширин сўз кутадиган бўлиб қолган. Оддий таклифни айтсам, ўлдириб қўя қолай дейсан-а...

- Айтаяпман-ку, Алишер, сен жуда ўзгаргансан.

- Бўлди қил, жонга тегиб кетди. Ўзгарганимни ўзим ҳам биламан. Шу менга Ñ‘қяпти. Шоирлик, журналистлик ва шунга ўхшаш бошқа нарсалар менга энди Ñ‘Ñ‚! Тушундингми?

- Тушундим, - деди Равшан ноилож бўлиб.

Бироз ўтиб Равшан сўради:

- Алишер, мени нега чақиргандинг?

- Кўргим келди-да, ошна. Анча бўлди кўришмаганимизга.

- Қанча бўлди. Гапинг куни ўтирдик-ку, биргаликда. Ўша воқеа ҳам эсингдан чиқиб қолгандир?

- Йўқ эсимда – дейди Алишер жим бўлиб...

 - Хўп нега чақиргандинг? – дейди Равшан жиддий оҳангда.

- Сени соғинганимдан ва… - Алишер атрофга аланглаб сўзини давом эттирди, - Менга… оғайни... жуда катта пул керак. Топиб бера оласанми?

- Ҳа-я, Алишер, сендан олган 30 минг сўм қарзим бор эди. Буни унутганим йўқ. Агар шуни назарда тутаётган бўлсанг, эртага узишга ҳаракат қиламан.

- Зўр бўларди ошна. Манга срочна керак ўша пул...

- Бўпти, эртага бераман. Лекин сандан бир илтимос бор, сал ўзингга келиб ол.

- Нима, яна бошладингми дийдиёингни?

- Йўқ, ўзим... Майли, мен кетдим, эртага учрашармиз.

- Эрталаб, уйга ташлаб кетарсан, Майли оғайни, раҳмат. Роса керак эди-да...

Алишер билан Равшан хайрлашишди. Равшан бироз юрди-ÑŽ, Алишернинг ортидан тушишга қарор қилди. Бир деворнинг олдига бориб ортига қайтди. Алишерни кузата бошлади. Алишер бояги қизнинг олдига борди. У билан кулишиб бир нималарнидир сўради ва машинасига ўтирди. Равшан такси тўхтатиб, Алишернинг орқасидан йўлга тушди. Алишер эски кўчаларнинг ичига кириб кетди. Равшан ҳам унинг ортидан кириб борди. Алишер ғарибгина бир кулбага кириб кетди. Равшан эса таксидан тушиб қолди. Атрофни озгина кузатди. Алишернинг машинаси олдига келиб ичига бир-бир разм солиб чиқди. Уйнинг остонасига келиб қия очиқ қолган эшикдан мўралади. Мўралаётган пайтда ўзига ўзи пичирлади:

- Ўртоқ, ман истамагандим, лекин ўзинг мажбур қиляпсан.

Қаради, лекин эски ҳовлида ҳеч ким кўринмайди. Секин киришга жазм этди. Кириб борар экан, ҳовлининг охирида бир эшик очиқ турганини кўради. Секин, оёқ учида ана шу жойга борди. Эшикнинг орқасидан овоз эшитила бошлади.

- Онажон, мен ўгай оилада яшаб қийналиб кетдим, нима қилай?-

- ÐŽғлим, чида, улар сенинг ота-оналаринг, нима дейишса қилишинг керак.

- Қанақа ота-онам. Мен ахир ўзимнинг кимлигимни биламан-ку!

- Ота-онанг бўлади улар! Сен уларга яхши муносабатда бўл. Бу ерга камроқ кел. Билиб қолишмасин. Мен уларга йигирма икки йил олдин умуман кўришмасликка ваъда берганман.

- Йўқ, мен бу ердан кетгим келмаяпти.

- Кетишинг керак, болам, кетишинг!

Равшан қўрқа-писа эшикдан ичкари томон мўралади. Мўралаб қараса, Алишер бир хотиннинг тиззасига бош қўйиб ётарди. Бу хотин Алишернинг ҳақиқий онаси – Сожида эди. Сожида эшик олдида шарпа ўтганини сезди-ÑŽ, «ÐŽғлим, қара» деди.

Шу пайт Равшан вазият жиддийлашганини сезиб, тезлик билан уйдан югуриб чиқиб кетди. Алишер нимадир рўй берганини хис қилиб, унинг ортидан югурди, аммо Равшан кўздан ғойиб бўлишга улгурди. Машинасининг олдига борганида ортидан онаси келди.

- Ҳа, Ñžғлим. Ким экан?

- Билмадим. Машинамга келгандир-да.

Сожида машинани ушлаб кўриб шундай дейди:

- ÐŽғлим, машинанг зўр-ку.

- Ҳа, ойижон. Зўр, яхши кўрган қизимни кўрсатайми, исми Лайло. У бу машинадан ҳам зўр.

- Яшшамагур, уялмайсан ҳам-а.

- Нимадан уяламан, ойи, бўладигани бўлган-ку!

- Нима бўлган?

- Ҳеч нарса бўлмаган!

- Ҳей, тағин бир балони бошлаб юрма. Етади, шунча «ÐºÐ°Ñ€Ð¾Ð¼Ð°Ñ‚ларинг»!

- Бўпти, ойи, сиз хафа бўлмасангиз бўлди. Мен кетдим, бу ерларда камроқ кўринай. Айтганча, бу ҳовли яхши жой эканми, ҳеч ким таниш чиқиб қолмадими?

- Йўқ, яхши жой. Қўшнилар ҳам бинойидек.

- Бўпти, ман кетдим.

- Бир балони орттириб келма, тағин, хўпми Ñžғлим?

- Хўп, хўп.

Алишер машинасига ўтириб йўлга тушди.

***

Суд зали. Алишер ҳақиқий онаси бўлмиш – Сожидага қарайди. Сожида эса рўмол ўраб олган, залдаги одамларнинг ҳаммасидан ҳижолат ҳолда ўтирибди. Бу пайтда эса ўша овоз янграйди:

- Алишер Ҳакимовнинг дўсти Равшан томонидан топилган бу ноёб уйни Сожида Маҳмудова бундан уч ой муқаддам сотиб олганлиги маълум бўлди. Инсониятнинг ҳамма вакили қоралайдиган бир қатор жиноятларни амалга оширган Алишернинг ақл бовар қилмас даражада ўзгаришига айнан мана шу аёл сабабдир. Афсуски, тарихда билган, Ñžқиганларимиз бу сафар бизга ёрдам бермади. Чунки биз ҳамиша она ўз фарзандига яхшилик тилайди, деб билар эдик. Бугунги ишдан кўриниб турибдики, ҳақиқий она ўз фарзандини залолат ботқоғига йўллаши ҳам мумкин экан. Бир пайтлари келажак сирларини Навоийнинг шеърларидан излаган Алишер ҳақиқий онасини топгач, телбага айланди, йиртқичга айланди ва қутурди. Зино қилди, қимор ўйнади, наркотик моддаларни истеъмол қилди ва 22 йил авайлаб тарбиялаган волидасини бўғишгача борди. Ҳақиқий жиноятчи ким: Алишерми, ёки унинг ҳақиқий онасими? Бу саволга биз жавоб бермоқчи эмасмиз. Биз фақатгина ҳукмни Ñžқиймиз. Алишер ўз жиноятлари учун йиллар давомида жавоб олса, ҳақиқий она руҳий изтироблар исканжасида қолди. Демак, онанинг айби кўп экан. Унга руҳий азоб насиб этди. Бу иш шу билан тугади. Бизнинг хотимамиз шу бўлди. Ҳамма охирини кутган воқелик жуда жўн ва кутилмаган ҳолда якунланди. Афсус...

Бу пайтда хаёл камерамизни ҳам бир четга улоқтириб, энди суд залига таклиф этилган қаҳрамонларга бир-бир разм солиб чиқамиз. Лайло, Назира, Салимжон, Сожида ва Алишер. Бутун асар давомида қалбларни ларзага келтираёзган воқеаларни улар бизга тақдим этишди. Аммо...

Алишер ичкарига олиб кирилаётганида ҳамма танишларига қаттиқ нигоҳ ташлайди. Эшикнинг олдига борганида ортига қараб, Назиранинг кўзларига термулади. Назира ҳам унга қарайди. Лайлонинг юзларига қарайди, Лайло ҳам қарайди. Равшаннинг юзига қарайди. Равшан ҳам қарайди. Салимжоннинг юзига ҳам қарайди, отаси ҳам унга қарайди. Бу қарашлар хулосаси оддий эди: Улар Алишернинг ўзгариб қолганидан ҳайратланишар, афсусланишар ва ... нафратланишарди. Алишер эса парвосига ҳам олмай, уларга тошнигоҳини қадарди. Бироқ, негадир бу тош қарашлар ҳам бир инсон қаршисида эриб, мум бўлди. Ҳақиқий она қаршисида лол бўлди. Бундан бир неча йиллар муқаддам ўз Ñžғлини бегоналарга бериб юборган  Сожида Ñžғлининг кўзларига яхшилаб қараган эди, бирданига бир четга улоқтириб юборилган хаёл камерамиз ишга тушди. Чунки биз бу камерамиз орқали энг асосий масалани ҳал қилиб олишимиз зарур эди. Воқеотларнинг аввалига – 1975 йилга сафар қилмасак бўлмайдиган бўлиб қолди. Бу ҳолатларни бизга Алишер ва унинг онаси томонидан бир-бирига қадалган нигоҳлар мажбур айлади.

***
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)

Foniy

  • Hero Member
  • *****
  • Rahmat
  • -aytdi: 603
  • -oldi: 501
  • Xabarlar: 622
  • Jins: Erkak
  • Har bir ezgu amal sadaqadir.(Hadisdan)
***

... 1975 йил. Ёдингизда бўлса, гўдакни қабул қилиб, хурсандчиликдан шодликлари териларига сиғмаган Салим ва Назира туғруқхонадан тезлик ила чиқиб кетишди. Биз ўшанда хаёл камерамизни ушбу бахтли инсонлар ортидан олиб кетган эдик. Бу сафар эса туғруқхонанинг ўзида қолдирамиз. Ўша 1975 йилнинг охирларида рўё берган воқеаларнинг энг асосий жиҳатларини ўрганишга уринамиз.

Гўдакни бериб юборган врач секингина, бошини қуйи қилган ҳолда чақалоқлар жойлашган хонага кирди. Парда ортида турган аёл – Сожида чиқиб келди. У йиғлайверганидан кўзлари шишиб кетганди. Врач унинг олдига келиб шундай деди:

- Бўлди, кетишди.

- Кетишди? Энди мен қандай яшайман?

Сожида йиғлашга тушди. Врач уни тинчлантира бошлади:

- Йиғламанг, одамлар якаю ёлғиз фарзандини бериб юбориб ҳам йиғлашмайди-ку, сиз эгизагингиз бўлиб туриб шунча дод фарёд чекасизми???

Сожида йиғлашдан тўхтади ва қўлига... бизга умуман маълум бўлмаган бошқа гўдагини олди. Врач эса давом этди:

- Дарвоқе, ўзингиз айтганингиздек, иккинчи болангиз борлигини уларга айтмадим.

- Яхши қилибсиз. Раҳмат сизга!

***

Воқеаларнинг бу ҳолати ҳамма масалани ҳал қилиб берди. Демак, болалар эгизак экан. Уларнинг Ҳасани Алишер Навоий бўлишга уринган бўлса, Ҳусани ҳақиқий онасининг қўлида ваҳший бўлиб тарбия топган экан. Болалар фитратда соғлом туғилишгану, турли кишилар қўлида тарбия топганлари учун ҳам бошқа-бошқа инсон бўлиб вояга етишибди.

Юқорида таъкидлаб ўтганимиздек, бу воқеаларни фильм услубида тақдим этиш имкониятимиз бўлганида, чиройли бир ролик орқали ҳаммасини тушунтириб берган бўлардик.
Роликнинг тахминий кўриниши эса қуйидагича бўларди:

Она қўлидаги фарзандини тарбия қилган бир маҳали, тезлик билан боланинг улғайган даврларини тасаввур қилиб олишимиз мушкул эмас. Бу тасвирда бола Ñžғри бўлиб ўсганлиги яққол сезилади. Онаизор: «Ð•Ñ‚имлик қурсин, сени қандай боқаман», дегани ва мусиқа оҳангида муштдеккина бола Ñžғирликлар қилаётганлиги тасвирланади.
Ва мусиқа авжига чиққанида бу Ñžғри йигит Алишерни кўриб қолганлиги кетади. Алишерни кўриб қолганида Алишер Лайлонинг қўлини силтаб ташлаганлиги тасвирланади. Боланинг номидан: «Ð¨ÑƒÐ½Ñ‡Ð° пули бўлиб туриб, фойдаланмаслигини қара-я» деган овоз кетади. Роликнинг охирида янги Алишер ҳақиқий Алишерни ўлдириб, ўрнига унинг машинасига чиққанлиги ва кўпдан-кўп музқаймоқ еб ташланаётганлиги... Шунга ўхшаш тасвирлар.

Буёғига хоҳлаганча тасаввур қилиш қобилиятингизни ишга солишингиз мумкин. Бу масалада биз сизни чекламоқчи эмасмиз. Аммо роликни чиройли якунлаш учун қоп-қора тасвирда Алишернинг ёшликдаги овози билан:

“Бувижон, Алишер Навоий «ÐœÐµҳÑ€ кўп кўргуздим, аммо меҳрибоне топмадим» деганларида, у дунёни назарда тутган эканлар-да?” деган сўзларини тақдим этамиз.

Қоп-қора тасвирнинг давомида раҳматли бувиси:
“Ҳа, болам, барака топ. Айтаман-у, сен «Ð³ÐµÐ½Ð¸Ð¹ÑÐ°Ð½», деб. Яхшилик қилишда давом этавер, бир кунмас бир кун мукофотини оласан. Энди эса ухла, болам! Кўзингни юм!” дегани намойиш этилади.

***

Дунё шунақа экан, ҳамма билиши шарт бўлмаган ҳақиқатлар ҳам бор экан. Улар шу кеча-кундузда ошкор бўлмаса ҳам, кун келиб каттароқ аудитория олдида фош этилади. Шунинг учун ҳам мусибат ҳолида кўп куйинманг “Меҳрибоне топмадим” деб! Бу сўзларни ҳазрат Навоий умуман бошқа маънода айтган эдилар!

Manba: Muallif
Yaxshilikka buyuringlar, agar o`zlaring yaxshilik qila olmasalaring ham. Yomonlikdan qaytaringlar, agarchi uning hammasidan o`zlaring chetlana olmasalaring ham!(Hadisdan)