Imom Termiziy. Sunani Termiziy. 1-jild  ( 200337 marta o'qilgan) Chop etish

1 ... 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 ... 69 B


AbdulAziz  17 Dekabr 2008, 09:34:34

145-BOB
MAVZU: BOMDOD NAMOZIDA TASVIB QILMOQ


198. Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam menga bunday dedilar: «Bomdod namozidan boshqa hech bir namozda tasvib qilmagin!».
Bu bobda Abu Mahzuradan ham hadis rivoyat qilingan. Bilolning hadisini yolg‘iz Abu Isroil Al-Muloiyning rivoyatidan bilamiz. Abu Isroil esa bu hadisni Al-Hakam ibn Utaybadan eshitgan. Abu Isroilning ismi - Ismoil ibn Abi Ishoq. Bu zot muhaddislar nazdida juda ham sog‘lom (ishonchli) emas.
«At-tasvib» kalimasining tafsiri xususida ilm ahllari ixtilof qildilar. Ayrimlari «tasvib» kalimasining ma’nosi bomdod azonida aytiladigan: «As-solatu xoyrun minan-navm» iborasi ekanini aytadi. Ibnul-Muborak va Ahmadning qavli shudir.
Ishoq esa «tasvib» kalimasiga boshqa ma’no berib, bunday deydi: «Makruh bo‘lmish bir tasvib borki, bu Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallamdan keyin insonlar o‘ylab topgan bir narsadir. Chunonchi, muazzin azon aytganda jamoatni kuttirib qo‘yadi va keyin azon bilan iqomat o‘rtasida «Hayya alas solah, hayya alal falah, qoddi qomatis solah»deydi.
Demak, Ishoq aytgan tasvib ana shu bo‘lib, bu ilm ahllari makruh ko‘rgan tasvibdirki, Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallamdan keyin o‘ylab topilgandir.
Ibnul-Muborak va Ahmad, «tasvib» kalimasini, muazzin bomdod azonida aytiladigan «As-solatu xoyrun minan-navm» deb tafsir qilganlariga kelsak, ushbu qavl sahih va bu ham «tasvib» deyiladi. Ilm ahllari tarjih etgan (ustun ko‘rgan) va qabul qilgan qavl shudir. Abdulloh ibn Umardan, (u kishi) bomdod azonida «As-solatu xoyrun-minan-navm» deganlari rivoyat qilingan. Mujohiddan uning bunday degani rivoyat qilingan. «Abdulloh ibn Umar bilan birga masjidga kirdim. Masjidda azon aytilgan va biz u yerda namoz o‘qimoqchi edik. Shu orada muazzin tasvib (azon bilan iqomat o‘rtasida namoz uchun chaqiriq) qilib qoldi. Shunda Abdulloh ibn Umar masjiddan chiqdi va: «Yur, bu bid’atchining yonidan chiqaylik», — dedi. Namozni o‘sha masjidda o‘qimadi». Abdulloh, faqatgina insonlar Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallamdan keyin paydo qilgan tasvibni karih ko‘rgan.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 08:47:25

146-BOB
MAVZU: AZON AYTGAN KISHI IQOMAT KELTIRADI


199. Ziyod ibn Al-Horis As-Sudoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam menga bomdod namoziga azon aytmoqni buyurdilar va men azon aytdim. So‘ng Bilol iqomat keltirmoqchi bo‘lgan edi, shunda Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: «Sudoiy birodar azon aytdi. Azonni kim aytsa, iqomatni o‘sha keltiradi».
Bu bobda Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham hadis rivoyat qilingan.
Ziyodning hadisini yolg‘iz Al-Ifriqiyning rivoyatidan bilamiz. Al-Ifriqiy esa muhaddislar nazdida zaifdir. Yahyo ibn Sa’id va yana boshqalar uning zaif ekanini qayd etganlar. Ahmad: «Al-Ifriqiyning hadisini yozmayman», deydi.
Muhammad ibn Ismoil uning ahvolini taqviya qilganini (quvvatlaganini) ko‘rdim. Al-Ifriqiy haqida bunday deydi: «U hadis rivoyatida o‘rta darajadadir».
Ilm ahllarining ko‘pchiligi nazdida amal shu hadis asosidadir: «Azonni kim aytsa, iqomatni o‘sha keltiradi», deydilar.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:03:46

147-BOB
MAVZU: TAHORATSIZ AZON AYTMOQ KAROHAT EKANLIGI


200. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam: «Azonni faqatgina tahoratli kishi aytadi!», — dedilar».

201. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Namozga faqatgina tahoratli jarchi chaqiradi!»
Bu hadis birinchi hadisdan ko‘ra sahihroq. Ibn Vahb, Abu Hurayraning hadisini Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallamgacha yuksaltirmagan. Bu hadis Al-Valid ibn Muslimning hadisidan ko‘ra sahihroq!. Az-Zuhriy, Abu Hurayradan eshitmagan.
Hadis ikki holatda ham zaif. Ammo ikkinchi rivoyatning za’fi birinchi rivoyatidagidan ko‘ra ozroq. Chunonchi, ikkinchi rivoyatda faqatgina bir illat bor va bu illat inqito’dir. Birinchi rivoyatda esa ikki illat uchrayotir: roviylardan Muoviya ibn Yahyo As-Sadafiy hadis bobida zaifdir va ayni vaqtda rivoyatda, inqito’ bor. Bu inqito’ Az-Zuhriyning hadisni Abu Hurayradan eshitmaganligi tufayli yuz berayotir.
Ilm ahllari tahoratsiz azon aytmoq borasida ixtilof qildilar: Ba’zilari makruh ekanini aytdilar. Shofi’iy va Ishoqning qavli shudir. Ba’zilari esa tahoratsiz azon aytmoqqa ruxsat beradilar, Sufyon As-Savriy, Ibnul-Muborak va Ahmadning qavli shudir.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:04:27

148-BOB
MAVZU: IQOMAT (VAQTINI TAYINLASH) KO’PROQ IMOMNING HAQQIDIR


202. Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdiki: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning muazzinlari (azondan keyin) to‘xtar, toki Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning chiqqanlarini ko‘rmagunicha iqomat keltirmay turardi, albatta u zotni ko‘rgach, namozga iqomat keltirardi».
Jobir ibn Samuraning hadisi hasan-sahih.
Isroilning Simakdan qilgan rivoyatini yolg‘iz shu vajhdan bilamiz.
Ilm ahllaridan ba’zilari bunday deyishadi: «Muazzin - azonga, imom esa - iqomatga ko‘proq molikdir».
Xuddi shu so‘z Abu Hurayradan hadis sifatida rivoyat qilingan. «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam aytdilarki, «Muazzin - azonga, imom esa - iqomatga ko‘proq moliqdir». «Bulug‘-ul-marom»da bu hadisning zaif ekanligi qayd etilgan. Amir Muhammad ibn Ismoil: «Subul-us-salom»da ushbu hadisning sharhida bunday deydi: «Muazzin - azonga ko‘proq molikdir», ya’ni azon borasida muazzinga hamniyat qilinib, azonning vaqti unga topshirilgan; «Imom - iqomatga ko‘proq moliqdir», ya’ni iqomat faqat imomning ishorati bilan keltiriladi».

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:05:30

149-BOB
MAVZU: KECHASI AYTILGAN AZON


203. Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilindi: «Nabiy sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: «Bilol kechasi azon aytadi. Sizlar to Ibn Ummi Maktumning azonini eshitmaguncha, yeb-ichveringizlar».
Bu bobda Ibn Mas’ud, Oisha, Unaysa, Anas, Abu Zarr va Samura (roziyallohu anhum)dan bittadan hadis rivoyat qilingan.
Ibn Umarning hadisi hasan-sahih.
Ilm ahllari kechasi azon aytmoq borasida ixtilof qilganlar. Ayrimlari: «Kechasi (tong otishidan oldin) azon aytsa, bomdod azoni o‘rniga o‘tadi va ioda qilmaydi (qayta azon aytmaydi»), deydi. Molik, Ibnul-Muborak, Shofi’iy, Ahmad va Ishoqning qavli shudir. Ayrimlari esa: «Kechasi (tong otishidan oldin) azon aytsa, ioda qiladi (qayta aytadi) deganlar. Sufyon As-Savriyning qavli shudir.
Hammod ibn Salama, Ayyubdan, Nofi’dan, Ibn Umardan (bunday deb) rivoyat qiladi: «Bilol kechasi azon aytdi va Rasululloh sallallohu alayhi va sallam unga: «Banda uyquga toldi», deb chaqirmog‘ini amr etdilar!». Bu hadis mahfuz emas (tanlangan emas). Sahih bo‘lmish hadis - Ubaydulloh ibn Umarning va yana boshqalarning Nofi’dan, Ibn Umardan rivoyat qilgan hadisidirki, Rasululloh sallallohu alayhi va sallam ushbu hadisda bunday deb aytdilar: «Bilol kechasi azon aytadi. Sizlar to Ibn Ummi Maktumning azonini eshitmaguncha yeb-ichaveringizlar».
Abdulaziz ibn Abu Ravvod, Nofi’dan bunday rivoyat qilgan: «Umarning bir muazzini kechasi azon aytdi va Umar unga azonni ioda qilmog‘ini (qayta aytmog‘ini) amr etdi».
Bu hadis ham sahih emas. Chunki, Nofi’dan, Umardan rivoyat qilinganki, munqoti’dir. Balki Hammod shu hadisni murod etgaydir.
Ya’ni, Hammod ibn Salama, (Hazrati) Umarga mavquf bo‘lgan bu asarni so‘zlab bermoqchi bo‘lganida yanglishib va vahmga berilib, «Bilol kechasi azon aytadi» degan bo‘lishi ehtimol. Bu bir ehtimol. Termiziy buning bir ehtimol ekanini «balki» so‘zi bilan ifoda etib o‘tganlar.
Sahih bo‘lgan hadis - Ubaydulloh va yana boshqalarning Nofi’dan, Ibn Umardan hamda Az-Zuhriyning Solimdan, Ibn Umardan rivoyat qilgan, Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallam «Bilol kechasi azon aytadi» degan hadisdir. Hammodning hadisi sahih bo‘lsa edi, bu hadisning ma’nosi qolmasdi. Chunonchi, Rasululloh sallallohu alayhi va sallam: «Bilol kechasi azon aytadi» degan vaqtlarida ularga kelajakda bo‘ladigan narsani bildirgandirlar va Bilolning kechasi azon aytishini ta’kidlagandirlar. Rasuli Akram, Bilolga tong otishidan oldin aytgan azonini ioda qilmoqni buyursalar edi, «Bilol kechasi azon aytadi» demas edilar.
Ali ibn Madaniy aytadiki, «Hammod ibn Salamaning Ayyubdan, Nofi’dan, Ibn Umardan, Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilgan hadisi mahfuz (tanlangan) emas, Hammod ibn Salama bu hadisda yanglishgan.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:06:48

150-BOB
MAVZU: AZONDAN KEYIN MASJIDDAN CHIQMOQ KAROHAT EKANLIGI


204. Abush-Sha’sodan rivoyat qilindi; aytdi: «Asr namoziga azon aytilganidan keyin bir kishi masjiddan chiqdi. Shunda Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Bu odam Abul-Qosim sallallohu alayhi va sallamga osiy bo‘ldi», dedi.
Bu hadisni «kutubi sitta» imomlaridan imom Buxoriy rivoyat qilmagan. Ammo boshqa imomlar va Imom Ahmad rivoyat qilgan.
Bu bobda (Hazrati) Usmon (roziyallohu anhu)dan ham hadis rivoyat qilingan.
Abu Hurayraning hadisi hasan-sahih.
Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallamning sahobalaridan va keyingilardan bo‘lmish ilm ahllarining nazdida amal shu hadis asosidadir. Azondan keyin hech bir kishi uzrsiz holda masjiddan chiqmasligi kerak, degan fikrdalar. Faqat tahoratsiz bo‘lsa yoki zarur bir ishi chiqib qolsa, chiqishi mumkin.
Ibrohim An-Nahoiydan bunday deb aytgani rivoyat qilinadi: «Muazzin iqomatni boshlagunicha, chiqishi mumkin». Bizning nazdimizda esa bu hukm masjiddan chiqmoqqa uzri bo‘lgan kishi uchundir.
Abush-Sha’soning ismi - Sulaym ibn Asvad. Bu zot Ash’as ibn Abish-Sha’soning otasidir. Ash’as ibn Abish-Sha’so bu hadisni otasidan rivoyat qilgan.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:07:22

151-BOB
MAVZU: SAFARDA AZON AYTMOQ


205. Molik ibn Al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Men amakimning o‘g‘li bilan birga Rasululloh sallallohu alayhi va sallamning huzurlariga keldim. Shunda bizga aytdilarki, «Safarga chiqqaningazda azon aytingizlar, iqomat keltiringizlar va kattalaringiz sizlarga imom bo‘lsin».
Bu hadis hasan-sahih.
Ilm ahllarining ko‘pchiligi nazdida amal shu hadis asosidadir: Safarda azon aytilmog‘ini ixtiyor qilganlar. Ba’zilari esa faqat iqomatning o‘zi yetarli bo‘lib, azon faqat jamoatini to‘plamoqchi bo‘lgan kishi uchun zarur ekanini aytishadi. Birinchi qavl sahihroq. Ahmad va Ishoqning qavli shudir.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:08:12

152-BOB
MAVZU: AZONNING FAZILATI


206. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilindi; «Nabiy sallallohu alayhi va sallam aytdilar: «Kimki yetti yil muttasil (Haq rizosi uchun) azon aytsa, unga jahannamdan qutulish haqida barot (yorliq) yoziladi».
Bu bobda Abdulloh ibn Mas’ud, Savbon, Muoviya, Anas, Abu Hurayra va Abu Sa’id (roziyallohu anhum)dan bittadan hadis rivoyat qilingan.
Ibn Abbosning hadisi g‘arib.
Abu Tumayla’ning ismi - Yahyo ibn Vozih.
Abu Hamza As-Sukkariyning ismi - Muhammad ibn Maymun.
Jobir ibn Yazid, Al-Ju’fiyning zaif ekanini qayd etgan. Yahyo ibn Sa’id va Abdurrahmon ibn Mahdiy uni(ng hadisini) tark etganlar.
Al-Joruddan eshitdim, Vaki’dan naql etib, aytdiki, «Jobir Al-Ju’fiy bo‘lmasa edi, Kufa xalqi hadissiz qolar edi va Hammod bo‘lmasa edi, fiqhsiz qolar edi».

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:08:49

153-BOB
MAVZU: IMOM - ZOMIN, MUAZZIN —MU’TAMANDIR


207. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: «Imom - zomin, muazzin - mu’tamandir. Yo Allohim! Imomlarni irshod aylagan va muazzinlarni mag‘firat qilgin!»
Zomin - birovning kafilligini oluvchi, kafil bo‘luvchi, boshqalarni o‘z panohiga oluvchi, amin bo‘luvchi kishi. Mu’taman ishonilgan, ishonchli, amin, i’timod etiladigan kishi.
Bu bobda Oisha, Sahl ibn Sa’d va Uqba ibn Omir (roziyallohu anhum)dan bittadan hadis rivoyat qilingan. Abu Hurayraning hadisini Sufyon As-Savriy, Hafs ibn G’iyos va yana boshqalar Al-A’mashdan, Abu Solihdan, Abu Hurayradan, Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladilar.
Asbat ibn Muhammad, Al-A’mashning: «Menga Abu Solihdan, Abu Hurayradan, Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan bayon qilindi», deb aytganini rivoyat qiladi.
Nofi’ ibn Sulaymon bu hadisni Muhammad ibn Abi Solihdan, uning otasidan, Oishadan (roziyallohu anhum), Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilgan.
Abu Zur’adan bunday deganini eshitdim: «Abu Solihning Abu Hurayradan rivoyat qilgan hadisi - Oisha (onamiz)dan rivoyat qilgan hadisidan ko‘ra sahihdir».
Muhammad (Buxoriy)dan eshitdim, «Abu Solihning Oisha (onamiz)dan qilgan rivoyati yanada sahihroq», deydi. Muhammad (Buxoriy), Abu Solihning ushbu bobda Abu Hurayradan ham va Oisha (onamiz)dan ham rivoyat qilgan hadisini Ali ibn Al-Madaniy qayd etmaganini aytadi.

Qayd etilgan


AbdulAziz  18 Dekabr 2008, 09:09:15

154-BOB
MAVZU: AZON AYTILAYOTGANDA QILINADIGAN MUQOBALA


208. Abu Sa’id (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi; aytdi: «Rasululloh sallallohu alayhi va sallam bunday dedilar: «Azon sadosini eshitganingizda muazzin aytayotgan so‘zlarni aytib turingizlar».
Bu bobda Abu Rofi’, Abu Hurayra, Ummi Habiba, Abdulloh ibn Amr, Abdulloh ibn Robi’a, Oisha (onamiz), Mu’oz ibn Anas va Muoviya (roziyallohu anhum)dan bittadan hadis rivoyat qilingan.
Abu Sa’idning hadisi hasan-sahih. Ma’mar va yana boshqalar shu tarzda Az-Zuhriydan, Molikning rivoyatidek rivoyat qilishgan. Abdurrahmon ibn Ishoq bu hadisni Az-Zuhriydan, Sa’id ibn Al-Musayyabdan, Abu Hurayradan, Rasululloh sallallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladi. Molikning rivoyati yanada sahih.

Qayd etilgan