Islom va Gen muhandisligi  ( 3687 marta o'qilgan) Chop etish

1 B


ibnUyayna  17 Yanvar 2009, 13:52:49

Трансген¸ ëхуд генетик жиҳатдан таркиби сзгартирилган маҳсулотлар бугун дунёнинг срмидан кспи, сҳтимол, десрли асосий қисмида қанчадир миқдорда истеъмол қилинмоқда.

Ксриниши ота-бувамиз томорқа ва боғида етиштириб келган мева ва сабзавотлардан кескин фарқ қилувчи йирик, тип-тиниқ, пссти силлиқ, ранги срқираган, серсув бу озиқ-овқат маҳсулотлари Ўзбекистон бозорларидаги расталарда турибди.

А асталарни трансген маҳсулотлар забт стаспти

Генетик жиҳатдан модификаяис қилинган маҳсулотлар илк бор стган асрнинг 70-йилларида тайёрланган. Ҳозир бундай маҳсулотлардан снг ксп фойдаланаётган давлатлар АҚШ, Канада, Хитой, Австралис, Аргентина, Мексика, Уругвайдир.

Хусусан, АҚШ да тайёрланадиган озиқ-овқат маҳсулотларининг 80 фоизи генетик жиҳатдан модификаяис қилинган маҳсулотлардан тайёрланган.

Ана шу маҳсулотларнинг кспчилиги, айниқса, Хитойда тайёрланган ва етиштирилган маҳсулотлар Ўзбекистон бозорлари кириб келган.

Суҳбатдошимиз Аигора Қобилова бундай мева ва сабзавотларни табиий шароитда етиштирилган маҳсулотлардан ажратиш мутлақо осон сканини айтади.

- Мен кузатишим бсйича саримсоқпиëзга дуч келаспман. Ўзгартирилган маҳсулотларни танийман. Чунки мен буларни роса срганиб чиқдим.

Масалан, тарвузнинг 40 кунда етиштириладиган тури бор. Авваллари август ойида тарвуз пишган бслса¸ ҳозир май ойида бозорга тарвуз чиқиб кетаспти. Ҳамма нарса бизга аллақачон кириб келиб бслган.

Масалан, олма-нокларни Хитойники¸ А­ронники деб мақтаб сотишади. Ўшани кессангиз қораймайди. Дейлик, олма ëки нокда темир модда бор бслиб¸ ҳаво билан реакяисга киришса¸ қорасди. Генетик жиҳатдан модификаяис қилинган олма ëки нокни кесиб¸ бир сутка қсйсангиз ҳам қораймайди. Ўша томондан табиий смаслигини билса бслади.

Аммо, дейди сзбекистонлик суҳбатдошимиз, бундай маҳсулотларнинг инсон организмига салбий таъсири ҳақида кспчилик истеъмолчилар ҳанузгача етарли маълумотга сга смас.

Трансген маҳсулотлар истеъмоли бепуштликка олиб келади

Ҳозирги кунда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти, БМТ Озиқ-овқат дастури, қатор халқаро скологик ташкилотлар бундай маҳсулотларни етиштириш ва тайёрлашга сз норозилигини билдирган.

Мутахассислар бу турдаги маҳсулотларни доимий истеъмол қилиш оқибатида инсонистга маълум бслмаган касалликлар келиб чиқиши, инсон танасида аномал сзгаришлар юзага келиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.

Мисол учун, Британисдаги А оустт озиқ-овқат ва саломатлик илмий-тадқиқот институти олимлари буни тасдиқловчи бир неча тадқиқотлар натижасини тақдим қилганидан сснг стган йили Европа Иттифоқининг 10 давлати генетик таркиби сзгартирилган маҳсулотлар импортига таъқиқ қсйди.

Шу боис ЕИ давлатлари ва бундай маҳсулотларни снг ксп тайёрлаётган АҚШ сртасидаги савдо алоқалари устида келишмовчилик ҳам юзага чиқди.

Бундай баҳс сса мутлақ асосли, дес Европа жамистини қувватлайди сзбекистонлик суҳбатдошимиз Аигора Қобилова. Генетик таркиби сзгартирилган маҳсулотларнинг ҳозирда инсон танасига снг салбий таъсири аниқланган.

- Мен срганиб чиққан мақолаларда "Таъсири 10 йилда сезилади" дейилган. Биринчи бслиб бепуштликни келтириб чиқаради, дейилган.

Масалан, 70-йиллардан бошлаб сша трансген маҳсулотлар қслланилган ва 10 йилнинг ичида бепуштлик ҳаддан ташқари ошган. Уруғларда гентеминатор скилган. Буни егандан кейин¸албатта¸ инсонистнинг ҳам уруғи йсқола бошлайди. Биринчи ëмон таъсирлари шу.

Аигора Қобиловани куюнтирган оқибатлар ҳақида сса шу йил баҳорда дунёнинг 400 дан ортиқ таниқли олими, давлат расмийлари ва ишбилармонлари ЮАЕСКО ташкилоти йиғилишида тспланиб, сз хавотирини баён қилган сди.

Аксар олимлар дунё бсйлаб қишлоқ хсжалиги арзон нархларда, сифати сса ташқи ксриниш, чидамлилик ва тсйимлилик жиҳатдан максимал даражага келтирилган маҳсулотларни етказиб беришга интилишда давом стса, сқин 10 йилликлар ичида жуда катта муаммолар қаршисида қолишимиз мумкин, деган скдил хулосани билдирган сди.

Олимларнинг бу хавотирини қувватлаган БМТ нинг атроф-муҳит билан боғлиқ дастурлари агентлиги раҳбари Ачим Стейнер сшанда:

- Биз дунёни тсйғазиш ҳамда қишлоқ хсжалигининг кейинги 20, 30, 50 йиллик истиқболи ҳақида гапирар сканмиз, унда биз қилишмиз шарт бслган биринчи иш: қишлоқ хсжалиги дегани фақатгина ерга ниманидир скиш, гуриллатиб сстириш, чиройли қилиб бозорга чиқариш ва битта қолдирмасдан сотиш, дегани смаслигини англашдир, - дес огоҳлантирганди.

Яъни сснгги 50 йил ичидаги сшил инқилоб туфайли шитоб билан ривожланган озиқ-овқат саноатида сунъий равишда кспайтирилган трансген маҳсулотлар инсонистни ваҳима қилинаётган очликдан вақтинча қутқаради. Узоқ истиқболда сса бу мутлақ инқирозга олиб боради, чунки трансген маҳсулотлар охир-оқибатда наслсиздир.

Буни таъкидлаган биологлар аксар давлатларда қишлоқ хсжалигининг уруғчилик соҳаси заҳираларида табиий уруғлар миқдорининг қисқариб бораётганидан ташвиш билдирар скан, ҳукуматлардан табиий уруғлар заҳирасини ташкил қилиш сиёсатини кучайтиришни ссрамоқдалар.

Ўзбекистонда табиий уруғлар йсқолиб бормоқда

Ҳозирга келиб табиий уруғлар, асосан, қишлоқ хсжалигига мослашган Ўзбекистонда ҳам жуда танқис.

Аигора Қобилова кспгина вилостларнинг деҳқонлари бир йиллик бслса-да, серҳосил уруғларга учиб, табиий уруғ заҳираларини йсқотаётганини айтади.

Аигора Қобилова ҳамда унинг замондоши бслган сзбекистонлик биолог олим Ойдин Солиҳ айрим тоифа олимларнинг:

"Дунё бугун оч қолмаслиги учун трансген маҳсулотларни истеъмол қилишга мажбур, ҳозир бу маҳсулотлар ортидан сртага қандай касалликлар келади, деб сйлаш даражасида имконларимиз кенг смас", деган фикрларига қсшилмайди.

- Биринчидан, ҳозир дунёда очлик йсқ. Гап шундаки¸ бугун одамлар аслида инсон танаси учун жуда оз миқдордаги егулик ҳам кифос сканини унутди.

Одамлар бугун тана соғлом бслиши учун жуда ҳам ксп ва хилма-хил маҳсулотлар зарур, деган фикрга ксниккан.

Лекин минглаб йиллар давомидаги инсонист тарихига қаранг, улар биз каби шу қадар ксп ва хилма-хил озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилганми?

Йсқ. Инсонист бугунги истеъмоли миқдори ва таркибини схшилаб сйлаб ксриши ҳамда ислоҳ қилиши керак, - деб ҳисоблайди Ойдин Солиҳ.

Бунинг устига, Ойдин Солиҳга ксра, ҳозир генетик жиҳатдан сзгартирилган маҳсулотлар масаласи маънавий-диний жиҳатдан сна бир тоифа олимлар, сиёсатчиларни кспроқ ташвишга солмоқда.

- Тасаввур қилинг, ер юзидаги ҳар битта хонадоннинг ошхонасида турадиган сабзавот — помидор совуққа чидамлилик ва узоқ вақт сифатини йсқотмай туриш хусусистини акула - Арктика қалқонбалиғидан олган.

Гуручнинг серҳосил ва чидамли снги навларига одам гени жойлаштирилган. Олманинг серсув ва тип-тиниқ снги навларига ҳам одамнинг гени жойлаштирилган, - дейди Ойдин Солиҳ.

Бу ҳақда тадқиқотлар олиб борган сзбекистонлик суҳбатдошимиз Аигора Қобилова шундай дейди:

- Ваҳший ҳайвонларнинг ҳам генлари чатиштираласпти. Масалан, совуқ давлатларга чидамли бслиши учун помидорга акуланинг гени чатиштирилган.

Олма каби мевалар чиройли ксриниш бериши учун инсонист генидан фойдаланилган. Оғир босиши учун ҳатто чсчқанинг гени картошкага чатиштирилган. Чаëннинг гени картошка сзини қснғиздан ҳимос қилиши учун чатиштирилган.

Бу соғлом ақлга тсғри келмайдиган нарса. Қандай қилиб бу нарса соғликка зарар қилмаслиги мумкин? — дес савол ташлайди суҳбатдошимиз.

Ост ва ҳадислардаги огоҳлантирувлар

Аигора Қобилова бундай жиҳатларни аниқлаганидан сснг мусулмон сифатида масаланинг диний томонига сътибор қаратди.

- Мен буларни исломий нуқтаи назардан ҳам срганиб чиққанимда "Шундай бир замон келадики¸ мева-чеваларда ҳосилдорлик кучайиб кетади¸ барака ва схшилик йсқолиб кетади" деган мазмундаги ҳадисларга дуч келганман.

Кейин диний олимларнинг ҳозирги бслаëтган тараққиëтнинг мана шу мева-чеваларга таъсири ҳақидаги илмий фильмларини ксрдим, - дейди Аигора Қобилова.

Бу суҳбатдошимизнинг Ўзбекистонда туриб срганган ва мустақил равишда олиб борган кузатуви натижалари сди.

Бу аёлни куюнтираётган масалалар устида сса дунё олимлари сафида асли сзбекистонлик Ойдин Солиҳ ҳам ксп йиллардан буён тадқиқотлар олиб бормоқда.

Ойдин Солиҳ биолог олим, ген инженерисси ва трансген маҳсулотлар, табобат соҳасида ксплаб тадқиқотлар олиб борган ва тадқиқотлари жараёнида Ислом динини қабул қилган замондошларимиздан бири.

У дунёнинг ксплаб Ғарб давлатлари, Шарқ давлатлари ва хусусан, Ўзбекистонда ҳам истиқомат қилган ва Ўзбекистонда сотилаётган, етиштирилаётган трансген маҳсулот турларидан схши хабардор.

У трансген маҳсулотлар, съни генетик таркиби сзгартирилган маҳсулотлар инсонист насли давомийлиги учун зарарли, деб ишонади.

- Барча трансген маҳсулотлар таркибида теминатор ген бслади. Бу ген наслни слдиради. Бизнинг минтақага илк бор трансген маҳсулотлар уруғ ксринишида кириб келди ва одамлар бу уруғларни ҳосилдорлигига учиб харид қилдилар.

Боиси, наслга куч бермайдиган организмлар, масалан, сабзавотлар ва мевалар оқибатда ҳосилни ксп беради. Лекин бу ҳосилдан олинган уруғ бепушт бслади. Яъни биринчи йилдагина бой ҳосил олинади, холос, - дейди тадқиқотчи.

Ойдин Солиҳ Ислом динини қабул қилганидан сснг олиб борган тадқиқотлари давомида сса Ислом асоси бслган "Қуръон"да айнан ген муҳандислигининг зарарли оқибатларидан огоҳлантирилганини аниқлаган.

Унинг таъкидича, бу огоҳлантиришлар "Бақара" сурасининг 205-остида келган.

- Бақара сурасининг 205-остда сса ер юзида инсонлар бир кун келиб уруғларни сзгартириши ва бунинг ортидан ҳосилни ҳам сзгартириши айтилади. Бу сса генетиканинг формуласи, дейиш мумкин.

Ўша бугун суҳбатлашаётганимиз трансген маҳсулотларнинг мантиғи шундай: улар аввал уруғни сзгартиради, кейин сса ҳосилни.

Ҳосил аввалига сероб ва жуда схши бслади. Кейинги йил сса жуда ҳам оз ва сифатсиз бслади. Ундан кейинги йил ҳосил бермайди. Бу ерда уруғ дейилганда фақатгина ссимлик смас, балки тирик жониворлар, хусусан, инсон пушти ҳақида ҳам гап бормоқда, - дейди Ойдин Солиҳ.

Генетик сзгаришларнинг зарарли оқибатлари дарров аён бслиб қолмайди

Олимага ксра, генетик сзгартиришларнинг натижалари юзага чиқиши учун камида икки авлод, кспи билан сса уч авлоднинг умри сарф бслиши мумкин ва бу ҳақда ген инженерларининг сзлари тан олиб ссзламоқда.

Шунингдек, Ойдин Солиҳ сзбекистонлик тадқиқодчи Аигора Қобилова каби озиқ-овқат маҳсулотлари таркибига ҳайвон ва инсон генлари жойлаштирилиши масаласига маънавий жиҳатдан ёндашиш тарафдори бслган олимлардан бири.

У, дастлаб, биолог олим сифатида бу кашфиётга илмий изоҳ берди:

- Инсон организмнинг иммун тизими жуда мустаҳкам. Чунки ер юзидаги снг мукаммал ва снг чиниққан жонзот бу инсон. У ҳамма нарсани ейди ва ҳар қандай шароитда сшай олади.

Лишиқликда инсон иммун тизимидан кейинги сринда турадигани сса чсчқанинг иммун тизимидир. Шунинг учун ҳам бугунги кунда маҳсулотларнинг чидамлилиги ва серҳосиллигини ошириш учун шу икки жонзот генидан фойдаланилмоқда, - дейди Ойдин Солиҳ.

Албатта, олимлар фақат бу билан чеклангани йсқ. Ҳозир генетик манбалари биридан бирига ксчирилаётган ссимлик ва тирик жонзотлар тури беҳисоб.

Аммо, мусулмон олим сифатида Солиҳ бу амалларни Ислом динига зид, деб ҳисоблайди ва унинг бу йсналишдаги илмий изланишлари натижасига ксра, "Қуръон" да бу ҳақда ҳам огоҳлантирилган ҳамда қайтарилган, деган хулосага келган.

- Мисол учун, Аисо сурасининг 119-120-остларида шундай келтирилади. Мен остнинг мазмунини ссзлаб бераман.

Яъни, Иблис Оллоҳга айтади, бир кун келади бандаларинг менинг буйруғим билан ҳайвонларнинг қулоқларини кесади.

Агар шу остни биолог сифатида таҳлил қилсангиз маълум бсладики, ҳайвонлардаги генетик манбалар фақатгина уларнинг қулоқларидан олинади ва қулоқларига жойлаштирилади, - дейди Ойдин Солиҳ.

Шубҳали егуликлардан тийилишда ҳикмат бор

Агар тадқиқ қилинса, бундай мисолларни "Қуръон" ва ҳадислардан ксплаб топиш мумкин, дейди олима.

Унинг фикрича, мусулмон аҳли сзи учун шубҳали нарсалардан, шу жумладан, ҳали оқибатлари кашфиётчиларига ҳам аниқ бслмаган трансген маҳсулотлар истеъмолида сҳтиёт бслиш лозим.

Ойдин Солиҳ каби мусулмон олимлар фикрини қувватлайдиган ва снг ксп тилга олинадиган бир ҳадиси шарифни сшиттиришимиз хулосаси срнида келтириш мумкин:

«Ҳалол билан ҳаром аниқдир. Аммо сртада шубҳали нарсалар мавжуд. Одамларнинг кспи уларни (ҳалол ё ҳаром сканини) билмаслар, шунинг учун кимки шубҳали нарсалардан сзини тийса, динини камчиликлардан сақлагай ва кимки шубҳали нарсалардан тийилмаса, у бировнинг скини чеккасида қсй боқаётган чспонга схшайди. Унинг қсйларни скинга тушириш сҳтимоли бордир.

Огоҳ бслингизки, ҳар бир подшоҳнинг сз чегараси бор. Аллоҳнинг чегаралари У ҳаром қилган нарсаларидир. Киши баданида бир парча гсшт бор, агар у тузалса, аъзоларнинг барчаси тузалгай, агар у бузилса, аъзоларнинг барчаси бузилгай.

Огоҳ бслингизки, у - қалбдир!»


Qayd etilgan