Muallif Mavzu: Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Tafakkur kitobi)  ( 33884 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Tafakkur kitobi)
« : 29 Yanvar 2009, 10:05:09 »
Abu Homid G’azzoliy

IHYOU ULUMID-DIN

TAFAKKUR KITOBI

«Toshkent islom universiteti»
nashriyot-matbaa birlashmasi
Toshkent – 2007

Tarjimon:
Bobomurod Erali


Abu Homid G’azzoliy qalamiga mansub «Ihyo ulumid-din» («Din ilmlarini jonlantirish») asarining «Tafakkur kitobi»da asosan inson tafakkuri orqali Alloh taoloning zoti va sifatlari, behudud qudratini anglash, U yaratgan olamlar, ashyolar; jonzotlar, alalxusus, insonning o‘z-o‘zini mushohada qilib bilishi hamda o‘z burchi va mas’uliyatini anglashi ochib berilgan. Asarning yirik qismi dunyoni anglash masalasiga bag‘ishlangan.


MUNDARIJA

Muqaddima

BIRINCHI  QISM
Tafakkur fazilati
Fikr haqiqati va samarasi
Fikr paydo bo‘lishi

IKKINCHI QISM
Allohning ulug‘ligi, qudrati va kibriyosi to‘g‘risida tafakkur qilish
Alloh taoloning maxluqlari to‘g‘risida tafakkur qilish
« So'nggi tahrir: 19 Yanvar 2012, 14:44:09 muallifi AbdulAziz »

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #1 : 29 Yanvar 2009, 10:07:01 »
MUQADDIMA

Azaldan to abad o‘zining ulug‘ligi va qudrati intihosiga had-hisob yo o‘lchov belgilamagan, vahm-tasavvur qadamlari uchun zinapoya, fahm-idrok paykonlari yetib boradigan belgi yo nishon tayin etmagan Alloh taologa hamd bo‘lsin. Lekin U Zot o‘zi tutgan martabani zabt etmoq bo‘lganlarni kibriyo biyobonida adashtirib, hayronu lol qilib qo‘ydi. Shunda ham matlabiga erishish uchun davom etganlarida jaloliyat mavjlari ularni majburan oldingi sohilga qaytardi. Qachonki umid uzib, endi qaytmoqchi bo‘lib turganlarida tuyakashlar taxtiravonidan sabr qil, sabr qil, degan nido yetib aytildiki: «Shoshmagin, bundan ko‘ra sen qullik (bandalik) haqi va toatini o‘ylagin. Chunki sen rububiyyat ulug‘ligi va qudratini to‘liq bilmoqchi bo‘lsang, adashgaysanki, undan ozginasi ham senga nasib etmas.

Agar fikring tufayli o‘z sifatingga taalluqli bir ishni xohlasang, u holda qanday qilib Allohning behisob ne’matlari va yaxshiliklari birin-ketin va to‘xtovsiz yetib turganiga nazar qil. Buni anglab olgandan keyin sen har bir ne’mat va yaxshilik uchun zikrni hech qachon unutma! Bu olamdagi taqdiri azal dengizi yaxshilik va yomonlik, foyda va ziyon, mashaqqat va yengillik, g‘olib va mag‘lub, butun va siniq, maxfiy va oshkoralik, imon va kufr, irfon va jaholatga qanchalik to‘lib-toshganini o‘ylab ko‘r. Shunda ham sen Allohning zotiga nazar qilish sari o‘tsang, ajib va g‘alati ishga jur’at etibsanki, o‘zingni bashar toati va haddidan baland tutib, joningni xatarga qo‘yibsan.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #2 : 29 Yanvar 2009, 10:07:48 »
Parvardigoring tajalliy nuri qarshisida ne-ne mutafakkir va oqil zotlarning ko‘zlari qamashib, orqaga chekinishdan boshqa iloj topmadi. Sen o‘zingni shu zotlarga qiyoslab ko‘r».

Bani Odam sayyidi Muhammad alayhissalomga salavot va salomlar bo‘lsin. Salovot va duo bizga mahshargohda najot va zahira bo‘lg‘usidir. U kishining oilalari va din osmonida to‘lin oydek porlagan hamda mo‘minlar uchun namuna va ibrat bo‘lib qolgan sahobalariga ham salavot va salomlar barakasi yog‘ilsin.

Payg‘ambarimiz alaihissalom: «Bir soatlik tafakkur bir yil ibodat qilgandan xayrliroq», deb marhamat qilganlar. Qur’oni karimda tadabbur, e’tibor, nazar va fikr qilishga undaydigan oyatlar ko‘p. Sir emaski, fikr nurlar kaliti va bilish uchun harakat asosidir. Shuningdek, fikr ilmlarni o‘zida tutib qoladigan to‘r, maqsad va tushuncha tuzog‘idir. Ko‘pchilik ilmning fazl va martabasini bilsa ham, uning haqiqati, samarasi, masdari, makoni, paydo bo‘lish joyi, yo‘li va kayfiyatidan xabardor emas. Shu bilan birga, inson qanday tafakkur qilish, nima to‘g‘risida va nima uchun tafakkur qilishni, talab etilgan narsa ayni maqsad yoki maqsad emasligini ham to‘g‘ri hal qilib ololmagan. Agar tafakkur biror narsaga erishishga qaratilgan bo‘lsa, bu narsa ilmmi yoki holmi? Yo bo‘lmasa, har ikkalasimi? Bularning barchasini ochib berish muhim ish bo‘lib, biz bu o‘rinda eng avval tafakkur fazilatini bayon qilmoqchimiz. Undan so‘ng tafakkur haqiqati va samarasi bayoniga o‘tamiz. Undan keyin tafakkurning paydo bo‘lish joyi tahlili o‘rin olgan. Inshaalloh.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #3 : 29 Yanvar 2009, 10:10:13 »
BIRINCHI QISM

TAFAKKUR FAZILATI

Alloh taolo tafakkur va mushohadaga buyurib, tafakkur kishilarini maqtab, shunday deydi:
Ular turib ham, o‘tirib ham, yotib ham Allohni zikr etadilar va osmonlaru Yerning yaratilishi haqida fikr yuritadilar (va duo kiladilar:) «Ey, Rabbimiz! Bu (koinot)ni behuda yaratmagansan. Sen (ayblardan) pok zotdirsan. Bas, bizni do‘zah azobidan saqlagin! (Oli imron surasi, 191-oyat)

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #4 : 29 Yanvar 2009, 10:11:42 »
Ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadiki: «Bir qavm Alloh azza va jalla to‘g‘risida tafakkur qilib o‘tirishgandi. Nabiy alayhissalom ularga: «Alloh yaratgan narsalar xususida fikrlanglar, Alloh xususida fikrlamanglar. Sizlar hech qachon uning o‘lchovini idrok etolmaysizlar», dedilar. Boshqa bir rivoyatda keladiki, Nabiy alayhissalom bir kuni bir qavmning oldiga bordilar. Ular tafakkur holatida o‘tirishgan ekan. Nabiy alayhissalom: «Sizlarga nima bo‘ldi, gapirmaysizlar», dedilar. Ular: «Alloh yaratgan maxluqlarni o‘ylab o‘tiribmiz», deyishdi. Buni eshitib Nabiy alayhissalom: «Shunday davom etaveringlar, Alloh yaratgan maxluqlarni fikrlanglar, uning o‘zi to‘g‘risida fikrlamanglar...», dedilar. Ato’ keltirgan rivoyatda aytiladiki: Bir kuni Ubayd ibn Umar ikkimiz Oyshani (r.a.) ziyorat qildik. U biz bilan parda ortidan gaplashdi. U: «Ey Ubayd! Bizni ziyorat qilishingga nima mone’lik etadi?» deb so‘radi. Ubayd: «Rasululloh alayhissalomning: «Qancha kam borsang, shuncha sog‘inching oshadi», degan so‘zlari, dedi. Ibn Umar: «Bizga Rasul alayhissalomda ko‘rgan ajoyib bir narsa to‘g‘risida aytib bering», dedi. Oysha roziyallohu anhu bu gapni eshitib, yig‘ladi. «U kishining qaysi ishlari ajoyib emas ekan. Oldimga kelgan kechasi badanim badanlariga tegib turardi. Shunda ul zot: «Menga ijozat ber, Rabbimga ibodat qilayin», dedilar. Suv turgan mesh oldiga borib, tahorat oldilar. So‘ng turib namoz o‘qidilar. Qiyom payti soqollari ho‘l bo‘lguncha yig‘ladilar. Sajdaga bosh qo‘ygan paytda yer ho‘l bo‘lguncha yig‘ladilar. Namozdan so‘ng Bilol bomdod namoziga azon aytishga kelgunicha biroz yonboshlab yotdilar. Hazrati Bilol kelganda: «Ey Rasululloh! Sizni nima yig‘latdi. Alloh oldingi va keyingi barcha gunohlaringizni kechirgan-ku», dedi. U kishi: «Ey Bilol, senga vayl bo‘lsin, meni yig‘lashdan nima ham to‘sa olsinki, Alloh taolo bu kecha menga mana bu ajoyib oyatni nozil qildi:

Osmonlar va Yerning yaratilishida, tun va kunning o‘rin almashib turishida aql egalari uchun alomatlar bordir. (Oli imron surasi, 190-oyat)

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #5 : 29 Yanvar 2009, 10:13:56 »
So‘ng: «Bu oyatni o‘qib, u haqda o‘ylab ko‘rmagan kishiga vayl bo‘lsin», deb qo‘shib qo‘ydilar».

Bir rivoyatda Avzoiy’dan oyatlarni tafakkur qilishdan maqsad nima, deb so‘ralganda, u: «Oyatlarni o‘qib, ma’nosini anglamoq», dedi. Muhammad Ibn Vosi’dan keltirilgan rivoyatda basralik bir kishi Abu Zarr vafotidan keyin Ummu Zarrga uylandi. U kishi Ummu Zarrdan Abu Zarrning ibodati xususida so‘raydi. Ummu Zarr: «U kun bo‘yi uyning bir burchagida tafakkur qilib o‘tirardi», dedi. Hasan: «Bir soatlik tafakkur bir kechani ibodat bilan uxlamay o‘tkazgandan xayrliroq», degan. Fuzayl aytadiki: «Fikr senga yaxshi va yomon amallaringni ko‘rsatib turadigan ko‘zgudir». Bir rivoyatda kelishicha: Ibrohimga buncha uzoq tafakkur qilib o‘tirasan, deyishdi. U: «Fikr aqlning iligidir», deb javob berdi. Sufyon ibn Uyayna ko‘pincha mana bu she’riy parchani o‘qishni yoqtirardi:
«Yigit kishida bo‘lsa gar fikr,
Har narsada unga ibrat bor».

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #6 : 29 Yanvar 2009, 10:14:49 »
Tovus aytadiki: «Havoriylar Iyso ibn Maryamga: Ey Ruhulloh! Bugun yer yuzida sizga o‘xshagan kishi bormi, deb so‘rashdi. U bunga shunday dedi: "Kimning nutqi zikr, sukuti fikr va nazari ibrat bo‘lsa, albatta u menga o‘xshabdi». Hasan: «Kimning so‘zi hikmat bo‘lmasa, u larv (behuda)dir, kimning sukuti tafakkur bo‘lmasa, u xato, kimning nazari ibrat olish bo‘lmasa, u lahv(befoyda amal)dir», degan. Alloh taoloning:
Yer (yuzi)da nohaqlik bilan kibrlanib yuruvchilar (ongi)ni oyatlarimiz (idroki)dan chetlatib qo‘yajakmiz. (A’rof surasi, 146-oyat)

Alloh taolo oyatda ularni tadbirim to‘g‘risida tafakkur qilishdan to‘sib qo‘yaman, deydi. Abu Sa’d Xudriy rivoyatida Rasul alayhissalom: «Ko‘zlarga ham ibodat haqini beringlar», dedilar. «Ey Rasululloh, uning ibodat haqi nima?» deb so‘rashdi. U zot: «Mushafga qarash (tilovat qilish) va undagi ajoyibotlar zikri o‘tganda u haqda tafakkur qilish», dedilar.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #7 : 29 Yanvar 2009, 10:16:11 »
Makka yaqinidagi dashtda yashaydigan bir xotinning shunday degani rivoyat qilinadi: «Taqvodor kishilarning qalblari fikr-mushohada bilan g‘ayb pardalari ortida asrab qo‘yilgan oxirat yaxshiliklarini bilishganida bu dunyoda yashashga qiziqmas va bir lahza ham qolishga rozi bo‘lmasdilar».

Luqmon bir o‘zi uzoq o‘tirardi. Uning oldidan mavlosi(ozod qilgan quli) o‘tib: «Ey Luqmon, bir o‘zing yolg‘iz o‘tiribsan, odamlar bilan o‘tirsang, senga uns-ulfat bo‘lishardi», dedi. Luqmon: «Yolg‘izlik vaqti fikr tez anglanadi, uzoq fikrlash jannat yo‘liga yo‘llaydi», dedi. 3ahb Ibn Munabbih: «Kishining fikri faqat bilsagina davomli bo‘ladi, faqat amal qilgan kishigina biladi», degan. Umar Ibn Abdulaziz: «Alloh bergan ne’matlarni fikrdan o‘tkazish eng afzal ibodat», deydi. Abdulloh ibn Muborak bir kuni Sahl ibn Alini fikrga cho‘mib, jim o‘tirgan holda ko‘rib: «Qaerga yetib bording?» deb so‘radi. «Sirotga», deb javob berdi u. Bishr: «Odamlar Allohning azamat (ulug‘ligi) xu-susida tafakkur qilsalar, Alloh azza va jallaga hech qachon osiy bo‘lmas edilar», dedi. Ibn Abbos: «Tafakkur ichra o‘qilgan ikki rakat qisqa namoz butun kechani ibodat bilan bedor o‘tkazgandan xayrliroq», degan. Aytishlaricha, Abu Shurayx piyoda yurar, o‘tirsa to‘niga o‘ranib olib yig‘lardi. Undan: «Nega yig‘laysan?» deb so‘ralsa, u: «Umrim o‘tayotgani, amalim ozligi va ajalim yaqinligini o‘yladim», der ekan. Abu Sulaymon: «Ko‘zlaringizni yig‘lashga, qalblaringizni tafakkurga odatlantiring», deb aytgan.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #8 : 29 Yanvar 2009, 10:16:57 »
Abu Sulaymon aytadiki: «Dunyo haqida o‘ylash oxiratdan to‘sadi, jabrini esa valiylar totadi. Oxiratni o‘ylash hikmatni paydo etib, qalblarni tiriltiradi». Hotam: «Ibratdan ilm ko‘payadi, zikrdan muhabbat oshadi, tafakkurdan xavf kuchayadi», deydi. Ibn Abbos: «Yaxshiliklarni fikrlab ko‘rish yaxshilik qilishga undaydi, yomonliklardan afsuslanish undan voz kechishga boshlaydi», degan. Rivoyat qilinishicha, Alloh taolo kitoblaridan birida aytadiki: «Har bir hikmat sohibining so‘zini qabul qilavermayman, uning o‘y-fikr va ishtiyoqiga qarayman. Agar uning o‘y-fikr va ishtiyoqi men uchun bo‘lsa, sukutini tafakkur, so‘zini hamdga aylantirib qo‘yaman». Hasan aytadiki: «Oqil kishilarning qalblari hikmatni so‘zlamagunga qadar zikrdan tafakkurga, tafakkurdan zikrga qaytaveradilar». Ishoq ibn Xalaf aytadiki: «Dovud Toiy rahimahulloh oydin kechasi hovlida osmonga qarab, osmon va yerdagi mavjudotlar xususida o‘ylab o‘tirar va yig‘lar edi. Hatto qo‘shni hovliga qanday oshib tushganini sezmaydi. Shunda qo‘shnisi uyimga o‘g‘ri tushdi, deb gumon qilib, yalang‘och holda o‘rnidan sakrab turadi va qo‘lidagi qilich bilan hovliga otilib chiqadi. U Dovudni ko‘rib qilichini tashlaydi. Qo‘shnisi:  «Tom ustidan seni bu yoqqa nima tushirdi?» deb so‘raydi. Dovud: «Men buni bilganim yo‘q», deb javob beradi. Junayd aytadiki: «Majlislarning eng sharafli va eng oliysi tavhid maydonida tafakkur qilib o‘tirish, ma’rifat nasimlaridan bahramand bo‘lish, muhabbat kosasida uning daryosidan sipqorish, Alloh azza va jallaga yaxshi gumonda bo‘lishdir. Ey majlislarning eng ulug‘i, ey sharbatlarning eng shirini! Sen nasib etgan kishilar naqadar baxtlidirlar!».

Shofe’iy rahimahulloh taolo aytadi: «Sukut saqlash bilan gapirishga, fikrlash bilan xulosa chiqarishga yordam beringlar». Tag‘in u zot: «Masalaga to‘g‘ri nazar g‘ururdan saqlaydi, bir fikrga qaror qilish xato va nadomatdan xalos etadi: ko‘rish va fikrlash jazm va fatonat(farosat)ni kashf etadi. Hikmat ahli bilan maslahatda bo‘lish nafsga sabot va aqlga quvvat beradi. Bir qarorga kelishdan oldin fikrlab ko‘r, hujumga o‘tishdan oldin tadbir qil, oldinga yurishdan ilgari maslahatlash». Shuningdek, u yana aytadiki: «To‘rtta fazilat bor: (birinchisi) hikmat, uning asosi fikrda, (ikkinchisi) iffat, uning asosi shahvatni tiyishda, (uchinchisi) quvvat, uning asosi g‘azabda, (to‘rtinchisi) odillik, uning asosi nafsoniy quvvatni muvozanatga keltirishdadir». Bular tafakkur fazilati to‘g‘risidagi ulamolarning so‘zlari bo‘lib, hech birida fikr nima ekani va uning qay tarzda paydo bo‘lishi bayon etilmagan.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #9 : 29 Yanvar 2009, 10:18:13 »
FIKR HAQIQATI VA SAMARASI

Bilginki, fikrning ma’nosi uchinchi ma’rifat(ilm)ni hosil qilish uchun qalbda ikki ma’rifat(ilm)ni hozirlashdan iborat. Bunga misol shuki, kim bu dunyoni xohlasa, hayoti dunyoni afzal bilsa va oxiratni bu dunyodan ustun qo‘yish a’loroq ekanini bilishni istasa, buning uchun ikki yo‘l mavjud: (Birinchisi) oxiratning bu dunyoga nisbatan afzal ekanini boshqadan eshitib, unga taqlid qiladi va mohiyatini anglamasdan tasdiqlaydi; o‘z amali orqali uning so‘ziga ishonib oxiratni ustun qo‘yadi. Bu «taqlid» deb ataladi. Lekin u ma’rifat(ilm) emas. (Ikkinchi yo‘l) Boqiy qoluvchi narsani tanlash afzal ekanini aniq bilishdir. Shundan keyin u oxirat boqiyroq ekanini to‘liq taniydi.

Natija shuki, u kishi mana shu ikki ma’rifat(ilm)dan uchinchi ma’rifat(ilm)ga o‘tadi. Bu ilm oxiratni tanlash afzal ekanini bilishdan iborat. Oxiratni tanlash afzal, degan ilm faqat oldingi ikki ma’rifat(ilm) tufayli yuzaga chiqadi.

Shunday ekan, qalbda ikki ma’rifat(ilm)ni hozirlashdan maqsad tafakkur, e’tibor, tazakkur, nazar, taammul va tadabbur, deb nomlangan uchinchi ma’rifat(ilm)ga erishishdir. «Tadabbur», «taammul» va «tafakkur» - bir ma’noda qo‘llanadigan so‘zlardir. Bu so‘zlar mohiyatida o‘zaro zidlik yo‘q. Ammo «tazakkur», «e’tibor» va «nazar» so‘zlarining nomlanish asosi bitta bo‘lsa ham, har xil ma’noli so‘zlardir. Xuddi «sorimun», «mihnadun» va «sayfun», degan har xil lafzlar bir narsaga nom qilib qo‘yilganidek. Lekin nomlanish asosi bitta bo‘lsa ham «sorimun» so‘zi kesish ma’nosida qilichni bildiradi. «Mihnadun» so‘zi shu narsaning yasalgan joyiga nisbatan olinib, qilich ma’nosini beradi. «Sayfun» so‘zi esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri qilich ma’nosini anglatadi.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #10 : 29 Yanvar 2009, 10:19:31 »
«E’tibor» so‘zi ham xuddi shunday: har bir mutafakkir zikr etuvchi bo‘la oladi, ammo har bir zikr etuvchi mutafakkir bo‘la olmas. «Tazakkur» (yodlamoq)ning foydasi qalbda o‘rnashib qolishi va o‘chib ketmasligi uchun ilmlarni takrorlashdan iborat.

«Tafakkur»ning foydasi esa ilmni ko‘paytirish va hosil bo‘lmagan ilmni jalb qilishdan iborat. «Tazakkur» bilan «tafakkur» o‘rtasidagi farq mana shu.

Agar ilmlar qalbda maxsus tartibga ko‘ra jamlansa va bir-biriga mos tushsa, boshqa bir ilmni keltirib chiqaradi. Demak, ilm ilmning «doya»sidir. Agar ilmdan boshqa bir ilm hosil bo‘lsa, o‘z navbatida bu ham boshqa bir ilm bilan moslashsa, bundan tag‘in boshqa natija yuzaga chiqadi. Shu tarzda natija, ilm va fikr cheksiz davom etaveradi. Ilmlarning bu tarzda ko‘payib borish yo‘li o‘lim yoki boshqa mone’lik tufayli to‘siladi. Bu narsa ilmlardan foydalanish imkoni bo‘lgan va fikr yo‘lini topgan kishiga tegishli. Ammo ko‘p odamlar «sarmoyasi» yo‘qligi uchun ilmlarini ko‘paytira olmaydilar. «Sarmoya» degani ilmlar adadi bo‘lib, ilmdan boshqa ilm hosil qilinadi. Qo‘lida mol-mulk bo‘lmagan kishi foyda ololmasligi oddiy haqiqat. Ba’zan qo‘lida sarmoya bo‘lsa-da, lekin u kishi tijoratni eplay olmaydi va natijada foyda ko‘rmaydi. Shuningdek, ba’zan kishida ilm sarmoyasi mavjud bo‘lgani bilan undan qanday foydalanish usulini yaxshi bilmaydi. Foyda olish va uning yo‘lini bilish xuddi anbiyolarda (ularning barchasiga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) bo‘lganidek, ba’zan qalbdagi nuri ilohiy tufayli tug‘ma bo‘ladi. Bu juda noyob hodisa. Ba’zan o‘rganish va tajriba yo‘li bilan ham hosil bo‘ladi. Shunisi hayotda ko‘proq uchraydi. So‘ng bu ilmlar sarmoyasi mutafakkirni yuzaga chiqarib, unga bir samarani hosil etadi. Biroq mutafakkir bu ilmlarning hosil bo‘lish kayfiyatini sezmaydi va tajriba kamligi bois bu ilmlarni izohlashga qodir emas.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #11 : 29 Yanvar 2009, 10:21:26 »
Shunday insonlar borki, ular bu dunyodan oxiratning afzal ekanini aniq biladilar. Ammo bilish sababi haqida so‘ralsa, uni tushuntirib, izohlab bera olmaydi. Shunga qaramasdan, undagi bu ilm faqat oldingi ikki ilm tufayli hosil bo‘lganini ko‘rish mumkin. U ikki ilm boqiy qoluvchi narsani afzal ko‘rish va oxiratni bu dunyodan boqiyroq, deb anglashdir. Shundan so‘ng uchinchi ilm — oxiratni afzal ko‘rish avlo degan fikr paydo bo‘ladi.

Endi fikr samarasiga kelsak, u ilm, hol va amallardan iborat. Lekin fikrning xos samarasi ilm bo‘lib, undan boshqa narsa emas. Ha, agar qalbda ilm hosil bo‘lsa, qalb holati o‘zgaradi. Qalb holati o‘zgarsa, a’zolar faoliyati ham o‘zgaradi. Amal holga tobe’, hol ilmga tobe’, ilm fikrga tobe’dir. Demak, fikr barcha yaxshiliklar uchun asos va kalitdir. Shu narsa senga tafakkur fazilati ne ekanini kashf etadi. Shu bois tafakkur zikr va tazakkurdan afzal sanaladi. Chunki fikr zikr va ko‘payib borish deganidir. Qalb zikri a’zolar amalidan yaxshiroq hisoblanadi. Chunki amal qalbdagi zikr tufayli paydo bo‘lgan. Demak, tafakkur hamma amallardan afzal turadi. Shuning uchun rivoyatda bir soatlik tafakkur bir yil ibodat qilishdan yaxshiroq, deyilgan. Boshqa bir rivoyatda tafakkur yomon amallarni yaxshi amallarga, xohish va hirsni zuhd va qanoatga ko‘chiradi, deyiladi. Yana bir rivoyatda u mushohada va taqvoni vujudga keltiradi, deyilgan.

Shuning uchun Alloh taolo:
Shoyadki, ular (shirk va kufrdan) saqlansalar yoki (bu va’dalar) ularda eslatma paydo qilsa. (Toha surasi, 113- oyat)

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #12 : 29 Yanvar 2009, 10:22:32 »
Agar fikr tufayli holning o‘zgarish holatini bilmoqchi bo‘lsang, biz aytib o‘tgan oxirat ishlari unga misol bo‘ladi. Albatta fikr bizga oxiratni afzal ko‘rish avloroq ekanini tanitadi. Agar bu ilm qalblarimizga aniq ta’sir ko‘rsatsa, qalblar oxiratga rag‘bati va dunyoga qiziqmasligiga qarab o‘zgaradi. Bu narsani biz hol deb belgiladik. Chunki bu ilmdan oldin qalb bu dunyoni yaxshi ko‘rib, unga moyil edi. Oxiratni yoqtirmas va unga rag‘bati kam edi.

Ana shu ilm tufayli qalb holati o‘zgardi, iroda va rag‘bat yangicha tus oldi. Iroda o‘zgarishi esa a’zolarni dunyo bilan mashg‘ul bo‘lishni tark qilib, oxirat amallari bilan mashg‘ul bo‘lishga chaqiradi.

Bunda asosan besh daraja mavjud:
1.   Tazakkur, u qalbda ikki ilmni hosil qilishdan iborat.
2.   Tafakkur, u ikki ilmdan ko‘zlangan ilmni talab qilishdir.
3.    Talab etilgan ilmni hosil qilish va undan qalbning nurlanishidir.
4.    Ilm nuri hosil bo‘lishi sabab bo‘lgan narsadan qalb holining o‘zgarishidir.
5.    Yangilangan holga qarab a’zolarning qalbga xizmat qilishidir.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #13 : 29 Yanvar 2009, 10:23:17 »
Tosh temirga urilganda, undan muayyan joyni yoritadigan uchqun sachraydi. Shundan keyin ko‘rmay turgan ko‘z birdan ko‘ra boshlaydi va a’zolar harakatga tushadi. Ilm nurining chaqmoqtoshi – fikr ham ikki ilmni bir-biriga «urishtiradi». Tosh temirga qay tariqa urilsa, fikr shu ikki ilmni o‘ziga xos usulda birlashtiradi. Temirdan uchqun paydo bo‘lganidek ilm nuri paydo bo‘ladi. Xuddi o‘tdan sachragan nur vositasida ko‘rish sezgisi o‘zgarib, mubham narsani ko‘rganidek, qalb ham ilm nuri tufayli o‘zgarib, moyil bo‘lmay turgan narsaga moyil bo‘ladi. Shundan so‘ng a’zolar qalb holining taqozosiga binoan amal qilishga kirishadi. Bu hol xuddi zulmat va qorong‘ulikda ko‘rmayotgani uchun yura olmay turgan kishining harakatni boshlaganiga o‘xshaydi. Demak, fikr samarasi ilm va holdan iborat, ilmlarning esa nihoyasi yo‘q. Har doim o‘zgarib turadigan qalb holini bilishning esa imkoni yo‘q. Shuning uchun har bir murid (fikr yo‘lini tutgan kishi) fikr yo‘llari, uning paydo bo‘lish o‘rni va nima xususda tafakkur qilishni bilmoqchi bo‘lsa, u bunga qodir bo‘lolmaydi. Chunki fikrning paydo bo‘lish o‘rni cheklangan narsa emas va fikr samarasi ham behad va cheksiz. Ha, biz diniy ilm masalalari va soliklar maqomati, ya’ni hollari bilan bog‘liq ravishda fikrning paydo bo‘lish o‘rnini aniqlashga harakat qilamiz. Bu narsa umumiy tahlildan iborat bo‘lib, albatta buning tafsili barcha ilmlar sharhini talab qiladi.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: IHYOU ULUMID-DIN (Tafakkur kitobi). Abu Homid G’azzoliy
« Javob #14 : 29 Yanvar 2009, 10:24:04 »
FIKR PAYDO BO’LISHI

Bilginki, fikr ba’zan din bilan bog‘liq, ba’zan esa din bilan bog‘liq bo‘lmagan bir narsaga taalluq topadi. Bizning maqsad din bilan bog‘liq jihat bo‘lib, undan boshqasini hozircha qoldirib turaylik. Dinda Robbi bilan bandaning muomalasi muhim o‘rin tutadi. Bandaning butun fikri-zikrida eng avval o‘zi, o‘zining sifatlari va holatlari tursa, undan keyin ma’bud, uning sifatlari va ishlari bilan bog‘liq narsa turadi. Mana shu ikkisidan chetga chiqib bo‘lmaydi. Bandaning o‘zi bilan bog‘liq narsa deganda Alloh taolo nazdidagi mahbub yoki makruh narsaga qarash tushuniladi. Shu ikkisidan boshqasini tafakkur qilishga hojat yo‘q. Alloh taolo bilan bog‘liq narsa yo uning zoti, sifatlari, go‘zal ismlari, yo u zotning ishlari, mulki, malakut olami, osmonlar va yer, shuningdek, shu ikkisi o‘rtasidagi mavjudotga nazar solishdan iborat. Bunda o‘quvchiga fikr biroz cheklangan bo‘lib ko‘rinadi. Vaholanki, Alloh taologa intilgan va uning diydoriga mushtoq bo‘lganlar nazari yo ma’shuqi, yo o‘z nafsiga qaratilgan bo‘ladi. Agar u ma’shuqi xususida fikr qilsa, mushohada va fikr orqali undagi go‘zal surat va qiyofani lazzat va huzur olish uchun ko‘z oldiga keltiradi. Yoki lazzat va muhabbati yanayam ziyoda va kuchli bo‘lishi uchun uning go‘zal va latif ishlari xususida fikrlaydi.

Agar banda o‘zi xususida fikrlasa, asosiy fikr-zikri mahbub nazaridan tushiradigan yoki unga qurbat hosil etadigan va yo muhabbatini oshiradigan sifat xususida bo‘ladi. Shundan keyin u o‘zida bir kamchilikni ko‘rsa, mahbubiga yoqish uchun darhol undan qutulish chorasini izlaydi va yaxshi xulq bo‘lsa, uni ko‘paytirish ilojini o‘ylaydi.

 

Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (O'limni eslash kitobi)

Muallif Muslima_subhBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 96
Ko'rilgan: 52229
So'nggi javob 22 Iyul 2008, 09:39:38
muallifi AbdulAziz
Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Qalb ajoyibotlarini sharhlash kitobi)

Muallif LayloBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 320
Ko'rilgan: 118304
So'nggi javob 23 Iyun 2008, 07:38:49
muallifi AbdulAziz
Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Tavba kitobi)

Muallif Musannif AdhamBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 222
Ko'rilgan: 80952
So'nggi javob 20 Sentyabr 2008, 00:41:06
muallifi AbdulAziz
Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Ro‘za sirlari kitobi)

Muallif AbdulAzizBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 27
Ko'rilgan: 17355
So'nggi javob 29 Sentyabr 2008, 01:35:42
muallifi AbdulAziz
Imom G’azzoliy. Ihyou ulumid-din (Zakot sirlari kitobi)

Muallif AbdulAzizBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 65
Ko'rilgan: 27023
So'nggi javob 29 Sentyabr 2008, 02:15:22
muallifi AbdulAziz