Muallif Mavzu: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari  ( 36422 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #75 : 29 Mart 2009, 15:53:27 »
Мукаммал рақобат шартлари. Бозор нархи мукаммал рақобат шароитида узоқ вақÑ‚ давом этиши мумкин бўлган бирдан-бир нархдир, бунинг учун:

•   Ð¡Ð¾Ñ‚увчилар ва харидорлар бозорда таркиб топаётган нархдан тўла хабардор бўладилар.
•   Ð¡Ð¾Ñ‚увчилар ва харидорлар шу қадар кўпки, бунда ҳеч бир одам ёки гуруҳ нарх устидан назорат ўрната олмайди.
•   ÐœÐ°ҳсулотлар бир хил бўлиши, яъни харидор сифат учун бирор сотувчига бозор нархидан ÑŽқорироқ ҳақ тўлашига, сотувчи эса нархни камайтиришига Ñ‚Ñžғри келмайди.
•   Ð¡Ð¾Ñ‚увчилар ва харидорлар бозорга хоҳласа кириб, хоҳласа чиқиб кетиши керак.
Хўш, нима учун фақат бозор нархи узоқ вақÑ‚ сақланиб қолади?

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #76 : 29 Mart 2009, 15:54:01 »
Қондирилмаган талаб. Айтайлик, музқаймоқ 50 центдан сотилаётган (талаб шкаласи 1-жадвалга қаранг). Шу нархда 190 дона музқаймоқ сотилади. Лекин сотувчи фақат 50 дона олиб келган. ÐŽқувчилар сотувда бўлган 50 дона музқаймоқни талаб кетишгач, қолган музқаймоқхўрлар яна қўшимча музқаймоқ талаб қилишади. Шу ҳолни музқаймоққа қондирилмаган талаб деб аташади.

Бундай қараганда, сотувчилар талаб қондирилмаганини кўриб, эртасига музқаймоқни 50 центдан қимматроқ сотишлари мумкин. Янги нарҳда ҳам музқаймоқнинг ҳаммаси бемалол сотилиши мумкин. Демак, қондирилмаган талаб нархнинг ошишига сабаб бўлади ва бу жараён талаб билан таклиф бараварлашгунча давом этади.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #77 : 29 Mart 2009, 15:54:53 »
Ортиқча таклиф. Аксинча вазиятни тасаввур қилайлик. Сотувчи музқаймоқнинг ҳар донасини 1,5 доллардан таклиф қилади. Бу ҳолда кунига ишлаб чиқарилган 235 донасидан фақат 65 таси харид қилинади. Бу эса 170 дона ортиқча таклиф борлигини билдиради.

Музхонасида шунча музқаймоқ қолган сотувчилар имконлари бўлса, музқаймоқни арзонроқ нархда таклиф қила бошлайдилар. Нарх пасая бошлаши билан тобора кўпроқ музқаймоқ сотила бошлайди. Бу жараён ҳам таклиф билан талаб баб-баравар бўлгунча давом этади. Бундан ортиқча таклиф нархнинг мувозанат даражасигача пасайишига олиб келади, деган хулоса чиқаришимиз мумкин.


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #78 : 29 Mart 2009, 15:55:51 »
Нархлар мувозанати ва товарлар миқдори. Ҳар икки ҳолда ҳам сотувчилар ва харидорлар бозордаги вазиятни аниқлаб олмагунларича, яъни музқаймоққа талаб ва таклиф ҳажми баб-баравар келадиган пайтдаги нарх даражасига етиб олмагунларича нарх ошиб ёки пасайиб тураверади.

Айни вақтда музқаймоқ бошиданоқ 1 доллардан сотилса, нарх ўзгармай қолади. Бунинг сабаби шуки, 1 доллар айни мувозанат нархи бўлиб, бунда талаб ҳажми таклиф ҳажмига баб-баравар булади.

Таклиф билан талаб ўзгармай тураверар экан, мувозанатли бозор нархи ҳам доимий бўлиб қолаверади.


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #79 : 29 Mart 2009, 15:56:41 »
Талаб ва таклиф ўзгаришининг бозор нархларига таъсири

Таклиф ўзгарганидаги самара. Яна ўша музқаймоқ ҳақидаги мисолга қайтамиз. Айтайлик, апрель ойида қишки мактабда таъмирлаш ишлари бошланиб, Ñžқувчилар вақтинча сизнинг мактабингизга ўтказилди. Бу болаларнинг ҳам кўплари музқаймоқхўр бўлгани сабабли талаб ошади. Бу ҳол талаб шкаласида акс эттирилган (4-жадвал).


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #80 : 29 Mart 2009, 15:57:29 »
Қуйидаги расмда биз графикка янги маълумотларни киритдик. Янги эгри чизиқ дастлабки D эгри чизиғидан ўнгроқда бўлади. Бу эса нархда талаб ҳажми ошганлигини акс эттиради. Талабнинг ошиши янги мувозанат нархи — 1,25 доллар бўлишига ва шу нархда хариднинг янги ҳажми (175 дона) белгиланишига олиб келди. Аксинча, талаб камайса, талаб эгри чизиғи сўлга (ёки пастга) сурилади. Бу ҳолда эгри чизиқлар мувозанат нархининг паст даражаси билан сотувнинг кам ҳажми акс этган жойда кесишади.


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #81 : 29 Mart 2009, 15:58:13 »
Таклиф ўзгаришининг таъсири. Энди фараз қилайлик, 15 апрелда шаҳарга цирк келди. Музқаймоқ сотувчилар цирк майдонида савдо чаққон бўлади, деб ўша Ñ‘ққа йул олишади. Мактаб ёнида сотувчилар камайгач, эски нархда таклиф кечагидан анча камаяди. Бу ҳол таклиф шкаласида кўрсатилган (5-жадвал).


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #82 : 29 Mart 2009, 15:59:18 »
Таклифнинг камайиши S1 таклиф эгри чизиғининг сўлга (ÑŽқорига) кўтарилишига сабаб бўлади.


Яна янги мувазанат нархи (1 дона учун $ 1,25) ва сотилган музқаймоқнинг янги миқдори (85 дона) вужудга келади. Демак, товар таклифининг камайиши бозор нархининг ошишига сабаб бўлишини кўрамиз. Ниҳоят, товар таклифининг ошиши таклиф эгри чизиғининг ўзи билан мувозанат нуқтаси томон яқинлашувига олиб келади.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #83 : 29 Mart 2009, 16:00:38 »
НИМА?, ҚАНДАЙ? ва КИМ? деган саволларга бозор иқтисодиёти қандай жавоб беради?

Бозор тизимида талаб билан таклиф эркин ўзгариб, нарх мувозанатини таъминлайди, ҳамда шу нарса Нима, Қандай ва Ким деган саволларга жавоб беради.

Нима ишлаб чиқарилади? Талаб шкаласи ёки эгри чизиғи муайян товарга талабни акс эттириши мумкин. Ишлаб чиқарувчиларнинг асосий мақсади — фойда олиш, бинобарин муайян товарларни ишлаб чиқариш ёки ишлаб чиқармаслик масаласи ишлаб чиқарувчилар харидорга маъқул нархда ва миқдорда товар чиқарганида фойда ола олишларига боғлиқ. Харидорлар талаби ошса, демак, шу товар кўпроқ ишлаб чиқарилади ва унинг нархи баландроқ булади. Ва аксинча.

Тўғри, ишлаб чиқарувчи истеъмол бозорида талаб ўзгарганини писанд қилмай, ўзи хоҳлаган миқдорда товар тайёрлаши мумкин. Аммо товарни истеъмолчига маъқул бўлмаган нархда сотадиган одамнинг синиши аниқ. Бозор нархида сотилиши мумкин булган товарни камроқ тайёрлайдиган ишлаб чиқарувчи ҳақида ҳам худди шу гапни айтиш мумкин.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #84 : 29 Mart 2009, 16:01:24 »
Ишлаб чиқариш қай тариқа бўлади? Бозор тизими бу саволга таннархнинг камайишини рағбатлантириш ва бу ишни қилмаганларни жазолаш билан жавоб беради. Бу гапни фараз қилинган вазият мисолида куриб чиқамиз. Бир фирма донаси 15 доллар сотиладиган жойстиклар ишлаб чиқаради. Ҳозир йиғиш операцияларининг кўп қисми қўлда бажарилади.   Ð‘унда ҳар донасининг таннархи салкам 12 долларга тушади. Яқинда компания йиғиш ишларида қўлда бажариладиган операцияларни камайтириш имконини берадиган машиналар яратилганидан хабардор бўлди. Компания муҳандислари бу машинадан   Ñ„ойдаланиш таннархни  25  фоиз,  яъни  9 долларгача камайтириш имконини беришини ҳисоблаб чиқдилар. Компания президенти уларнинг тавсиясига кўниб, ишлаб чиқаришни янги технологияга ўтказишга қарор қилди. Хуш, бу қандай натижа беради? Компания ўша бозор нархлари сақлангани ҳолда ҳар бир сотилган жойстикдан фойдани икки баравар оширади.

Таннархнинг камайиши бозор нархи пасайганда товарни арзонроқ сотиш имконини беради. Масалан, айтайлик, жойстик ишлаб чиқарувчи барча фирмалар янги технологияга ўтади, бу нарса бозорда мазкур товар таклифи ўсишига олиб келди. Бунинг оқибатида нарх, айтайлик, 15 доллардан 12 долларга тушиши мумкин.

Биз айтган фирма ана шундай нарх бўлганида ҳам фойда олиб ишлайверади. Лекин технологияда тегишли ўзгаришлар қилинмаганида, эҳтимол, у мазкур бизнесни тарк этишга мажбур бўларди.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #85 : 29 Mart 2009, 16:02:32 »
Ишлаб чиқарилган неъматлар ва хизматлардан ким фойдаланади? Бозор нархлари камёб ресурсларни истеъмол қилишни чеклаш усулини яратади. Шу тариқа бу нархлар товар ва хизматлар кимга тегишию кимга тегмаслигини белгилайди.

Қуйидаги жадвалда (6-жадвал) фараз қилинган товарга (widget) талаб ва таклиф шкаласи кўрсатилган. Бозорлага 20 сотувчи ва 20 харидорнинг ҳар бири бир дона товар харид қилиш ёки сотиш умидида. Кўриб турибсизки, мувозанат нархи 18 доллар даражасида қарор топади ва шу нархла 10 дона товар сотилади. Бозордага 20 харид ва 20 сотувчидан фақат 10 жуфти битимга келишди. Демак, 10 харидор уйига қуруқ қайтди, 10 сотувчи эса ўз товарини ўтказа олмади. Хўш, бозор чекловчи ва тақсимловчилик вазифасннн қандай бажаради?


Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #86 : 29 Mart 2009, 16:03:17 »
Бу товарни сотиб олган харидорлар 18 доллар ва ундан кўпроқ тўлашга тайёр эди. 15 доллар ортиқ тўлашга қодир бўлмаганлар товарни сотиб ололмадилар.

Ўз товарини сота олган сотувчилар кўпи билан 18 долларга рози эдилар. 10 сотувчи эса ўз товарини 21 доллардан арзон сотишга рози бўлмади.

Айрим мамлкатларда нархни ҳукумат белгилайди. Бу эса ортиқча мол тўпланиб қолишига ёки дефицитга (мол етишмовчилигига) олиб келиши мумкин. Директив (ҳукумат белгалайдиган)  нарх  мувозанат нархидан  паст бўлса, дефицит вужудга келади. Бундай вазиятда харидорлар сотувчилардан кўп бўлади ва ресурсларни тақсимлашнинг яна қандайдир бошқа йўллари керак бўлади. Бунда ким олдин келса, ўша олади ва бу ҳолда дўконларда навбатда турганлар турнақатор булиб кетади. Бошқа ҳолда эса давлат товарларин карточкалар бўйича меъёрлашни жорий этиши мумкин (иккинчи жаҳон уруши даврида айрим мамлакатларда шундай қилинган).  Товарларнинг давлат томонидан тақсимланиши кўпинча хуфя бозор вужудга   ÐºÐµÐ»Ð¸ÑˆÐ¸Ð³Ð° ва тизимга хилоф  ишлар  қилинишита  сабаб бўлади.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #87 : 29 Mart 2009, 16:04:34 »
Якун чиқарамиз:

Бозор иқтисодиётини нархлар бошқаради. Товар нархи ошса, сотувчиларга ишлаб чиқаришни кўпайтириш фойдали бўлади, лекин харидорларга ортиқча қимматга олиш Ñ‘қмайди. Нархлар камайганда эса, аксинча бўлади. Шу тарзда, нархлар харидорларга ва сотувчиларга “хабар” юбориб, иқтисодиётнинг талаб ва таклиқ ўзгаришларига мослашувини таъминлайди.

Эркин бозор иқтисодиёти шароитида нархлар талаб билан таклифнинг ўзаро муносабатлари билан белгиланади. Бозорда бозор шароитидан яхши хабардор бўлган ва бир хил товар сотаётган кўплаб харидорлар ва сотувчилар иш олиб бораётган вазият мукаммал рақобат деб аталади.

Талаб — харидорлар турли нархларда сотиб оладиган товар ва хизматлар миқдори. Талаб нарх ўзгаришининг қарама-қарши томонига ўзгаради. Бунинг маъноси шуки, қимматроқ нархдаги товарлар паст нархдагисига қараганда камроқ сотиб олинади. Нарх тебранишларининг талабга таъсир даражаси аниқ товарга талабнинг ўзгарувчанлигига боғлиқ.

Таклиф
— сотувчилар муайян жойда ва муайян вақтда турли нархларда сотувга таклиф қиладиган товарлар ва хизматлар миқдоридир, унинг ҳажми нархлар йўналишида ўзгаради. Бошқача қилиб айтганда, нарх паст бўлганига қараганда нарх ÑŽқори бўлганида сотувга кўпроқ товарлар ва хизматлар таклиф қилинади. Ва аксинча.

Товарлар ва хизматлар сотилиши мумкин бўлган нарх мувозанат нархи ёки бозор нархи деб аталади. Талаб ҳажми таклиф ҳажмига баб-баравар бўлганида нарх қарор топади. Бозор нархи талаб билан таклиф эгри чизиғи кесишган нуқта сифатида тасвирланиши мумкин.

Талаб ва таклифдаги ўзгаришлар бозор нархига таъсир қилиши мумкин. Ўзгармаган шароитда талабнинг ортиши бозор нархларининг ошишига олиб келади. Ва аксинча. Худди шунингдек таклифнинг ортиши нархлар пасайишига сабаб бўлади. Ва аксинча.

Abdullоh

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 355
  • -oldi: 743
  • Xabarlar: 1885
  • Jins: Erkak
Re: Boshlovchilar uchun Iqtisod saboqlari
« Javob #88 : 29 Mart 2009, 16:07:02 »
Қўшимча мулоҳаза учун:


Ҳар бир графикдаги ҳолатни изоҳлашга уриниб кўринг

3-дарс тугади

 

HTML asoslari. Web sahifa yaratishni boshlovchilar uchun.

Muallif UlugbekBo'lim Dasturlash

Javoblar: 24
Ko'rilgan: 34517
So'nggi javob 19 Noyabr 2015, 08:23:14
muallifi akula
Quddus amakining saboqlari (bolajonlar uchun)

Muallif NaqshbandiyBo'lim Islomiy kitoblar

Javoblar: 60
Ko'rilgan: 61820
So'nggi javob 02 Dekabr 2007, 01:21:15
muallifi AbdulAziz
Iqtisod saboqlari

Muallif AbdullоhBo'lim Fikr va mulohazalar

Javoblar: 16
Ko'rilgan: 7315
So'nggi javob 17 Fevral 2009, 17:29:54
muallifi Abdullоh
Iqtisod saboqlari yuzasidan fikr va mulohazalar!

Muallif AbdullоhBo'lim Iqtisod saboqlari

Javoblar: 2
Ko'rilgan: 6482
So'nggi javob 09 Mart 2009, 11:44:39
muallifi ibnUyayna
Ekran (rabochiy stol) uchun chiroyli rasmlar

Muallif AbdusalomBo'lim Umumiy

Javoblar: 51
Ko'rilgan: 45810
So'nggi javob 04 Dekabr 2009, 05:59:45
muallifi Mahdiyah