Amudaryo tumani haqida ensiklopediyalarda  ( 12343 marta o'qilgan) Chop etish

1 B


muxbir  20 Iyul 2009, 09:09:18

АМУДАА А ТУМААИ - Қорақалпоғистон А еспубликаси таркибидаги туман. 1957 й. 18 дек.да ташкил стилган. А.т. шим.да Аукус тумани, шарқда Хоразм вилостининг Гурлан тумани, жан. ҳамда ғарбда Туркманистоннинг Губадоғ тумани б-н чегарадош. Майд. 1,02 минг км2. Аҳолиси 126,1 минг кишидан зиёд (1999). А.т.да 1 шаҳар (Манғит), 1 шаҳарча (Жумуртов), 10 овул фуқаролари йиғини (Бобур, Дсрмон, Қуюққспир, Аазархон, Хитой, Чойксл, Ўрта-қалъа, Қангли, Қиличбой, Қипчоқ) бор. Маркази — Манғит ш.

Табиати. Ат. рельефи, асосан, текисликдан иборат. Амударёнинг чап соҳили бсйлаб Жумуртов тизмаси жойлашган. Иқлими кескин континентал. Янв.нинг сртача т-раси — 16, — 2Г, июлники 27 — 32°. Йилига сртача 100 — 110 мм ёғин тушади. А.т.да Қипчоқарна, Манғитарна, Қиличниёзбойарна каналлари, Қоракслёп, Боғёп, Сеитёп, Оқолтин, Алислиёп, А­шонёп, Шсрёп, Ҳалимбегёп, Ушинёп, Қумёп, Чатли-ёп, Қизилёп, Кулотёп, Чурчиёп, Қирқарқанёп, Хоразмёп, Қуйи Тувлигаёп, Жумурёп, Олтинёп, Тошёп, Алимбойёп, Қорақалпоқёп, Бсзсув ариклари бор. Бу канал ва ариқлар барча хсжалик ерларини сув б-н таъминлайди. Ерларни шсрланиш ва ботқоқланишдан сақлаш мақсадида коллекторлар қурилган. Туман ҳудудидаги Шаҳарсафо, Орқаксл, Қорачстал, Чойксл, Тузлоқ, Тожиқалксл, Байтуксл, Узунксл, Саричнугулксл, Оқсейтбобо ва Отажон кслларида балиқ, срдак ва б. қушлар ксп. Ксллардаги қамиш ва скандан қурилиш материали сифатида фойдаланилади. Туман ҳудуди, асосан, соз ва қумлоқ тупроқли бслиб, тол, терак, тут, гужум, қараған, туранғил, оқбош, снтоқ, ажриқ, печак, шсра, кдмиш, чирмовуқ, семизст, скан, отқулоқ ва б. ссади. Қобон, шакал, бури, кемирувчилардан сичқон, каламуш, қушлардан қирғовул, срдак, ғоз, қарға, зоғча, чумчуқ, кскқстон, каптар, қумри, ксккарға, сариқ чумчуқ, тсрғай ва б. сшайди.

Аҳолиси, асосан, сзбеклар; қорақалпоқ, қозоқ, туркман, қирғиз, рус, татар, корейс, тожик ва б. миллат вакиллари ҳам сшайди. 1 км2 га сртача 132 киши тсғри келади. Шаҳарликлар 30,6 минг киши, қишлоқ аҳолиси 95,5 минг киши.

Хсжалиги ксп тармоқли. Саноат корхоналаридан Манғит пахта тозалаш, ғишт з-длари, маиший хизмат к-ти, Манғит ип-йигирув ва тикувчилик к-тлари, Қорақалпоғистонда снг йирик хсжаликлараро қурилиш бошқармаси ва 3 тузатиш-қурилиш ташкилотлари ва йирик қурилиш ташкилотлари бор. А.т. Тахиатош ГА А­С ва Манғит ГА­С снергиссидан фойдаланади. Туманда 323 кичик корхона ва 27 ҳиссадорлик жамисти мавжуд.
Қ.х.нинг асосий тармоқлари пахтачилик, пиллачилик, боғдорчилик, сабзавотчилик, чорвачиликдир. Қ.х.да суғориладиган ерлар 39,1 минг га, скинзорлар 36 минг га, шу жумладан 21 минг га ерга пахта, 1,5 минг га ерга сабзавот, 2,8 минг га ерга беда, 1,5 минг га ерга шоли, 2,4 минг га ерга маккажсхори скилади. А.т.да 18 жамоа хсжалиги, деҳқон-фермер ва ширкатлар уюшмаси, 296 деҳқон-фермер хсжалиги ва б. хсжаликлар бор (1997). Туман жамоа ва шахсий хсжаликларида 46,2 минг қорамол, 4,7 минг қсй ва счки, 77 минг парранда бор (1997). 1996/97 сқув йилида 83 умумий таълим мактабида 33,6 минг сқувчи, 1 лияейда қарийб 400 сқувчи таълим олди. 52 оммавий ва болалар кутубхонаси, 21 клуб, 36 киноқурилма, 3 маданист уйи, 710 сринли 6 касалхона ва диспансер, 6 амбулаторис, 55 фельдшерлик пункти бслиб, уларда 327 врач, 1077 срта маълумотли тиббий ходим ишлайди. «Амударё ҳақиқати» туман газ. 1934 й.дан чиқади (адади 3000).

Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси

Qayd etilgan


Rakhmat26  11 Fevral 2010, 23:46:59

Ushbu tuman maktablaridan biri sayti www.maktab-26.narod.ru

Qayd etilgan


Fayzbek  12 Iyun 2010, 16:18:44

Amudaryo tuman qovun-tarvuzlari.

[вложение удалено Администратором]

Qayd etilgan


SAHOBEAT  16 Avgust 2012, 17:19:25

 :asl3:

Qayd etilgan