Mavzuga sig'magan mulohazalar  ( 1019217 marta o'qilgan) Chop etish

1 ... 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 ... 310 B


Y_U_R_I_S_T  18 Noyabr 2009, 10:17:57

Iqtibos
Ҳеч спақага тушмаётган инглиз биринчилиги...

Охирги даврада ҳатто Адебайорнинг сйинга қайтиб келишига-да қарамасдан!..

А ост, буларда ҳам ишлар беш смас. "Манчестер Юнайтед" охирги даврада "Ливерпул"га 0:2 ҳисоби билан ютқазди.


Musannif Adhambek, ushbu maqolani kim yozgan? Davra bilan turning farqiga bormas ekan... Odam har o'qiganda g'alati bo'larkan...

BBC dagilar shunday usul qo'llashadi. Hammamizga ma'lum hozirgi kunda o'zbek tilida ham ko'plab chet el so'zlari paydo bo'lmoqda. Bularning barchasi fan-texnika, texnologiyalar rivoji va ehtiyojdan kelib chiqmoqda. Maqolani yozgan shaxslar esa o'sha xalqaro miqyosda deyarli bir xilda ishlatiladigan so'zlarni o'zlaricha o'zbekchalashtirishga urinishadi. Bu bir tomondan yaxshikuya, ikkinchi tomondan mana shunday tushunmovchiliklarga olib keladi. Masalan, ular samalyotni (yoki shunga o'xshash) - uchoq, investitsiyani  - sarmoya, kabi ishlatishadi. Tur so'zini ham ruscha yoki inglizchadan olinganligi uchun sof o'zbekchalashtirmoqchi bo'lishgan. Bu shaxsiy fikrimde...
  Assalomu Alaykum. Mana shu  shaxsiy fikringiz eng tog'ri fikr.  O'zi "samolyot" va "tur" kabi so'zlar xalqaro so'z emasligini, buning o'rniga o'zbekcha muqobillarini ishlatish kerakligini tushunish vaqtimiz yetib keldi.  Ayni shu mazmundagi gaplarni yaqinda hurmatli adibimiz Tohir Malik ham  BBC bilan suhbatda aytgan edilar.                               P.S. BBCUzbek.Com dan ko'chirilgan maqolalar bo'yicha  uzbek@bbcuzbek.com elektron manziliga murojaat qiling.

Bu fikringizga qo'shilaman. O'zbekchalashtirish kerak atamalarni. Ammo lekin biroq, yangi atama qanchalik maqsadga muvofiq bo'larkin? O'sha xorijiy atamani o'rnini bosa olarmikin? Misol uchun huquqshunoslikda ham ba'zi atamalar bor: Zakalat, solidar va h.k.

Oldin bir yoppasiga o'zbekchalashtirish boshlandi. Ammo bu o'zini oqlamadi. Menimcha muqobil topishda ba'zi muammolar vujudga kelmoqda. Ularni xalq ongiga singdirish esa, undanda qiyinroq masala.

Aslida men aytmoqchi bo'lgan fikr umuman boshqacha edi. Ya'ni o'sha maqolada ishlatilgan "davra" so'zi bu "tur"ning muqobili emas. Futbolda "davra" degan atama shundoq ham bor. Va u boshqa ma'noda ishlatiladi. Agar "tur"ni o'zbekchalashtirmoqchi ekan unda boshqa atama qurib qolganmidi?
Bu xuddi samolyotni o'zbekcha qilamiz deb, ot-arava so'ziga almashtirganday gap. Men "tur"ni o'zbekchalashtirilganiga qarshi emasman, lekin aynan "davra" so'zini olishganiga qarshiligim bor. Bitta savol-da, bbc dagilar "davra"ni o'zini nima deyisharkin?

Shu o'rinda bitta gap esimga tushib qoldi:
Bir tanishimiz, Qoraqalpog'istonga ish bilan borganda, bir xonadonda mehmon bo'lgan ekan. Mehmonda o'tirganlarida eshik ochiq qolganini ko'rib mezbon akamiz o'gilllariga "Falonchi, darvozani yop" debdilar. Shunda haligi tanishimiz qiziqib so'rabdi:
- Sizlar eshikni darvoza desangiz, unda darvozani o'zini nima deysilar?
- Darvozani varota deymiz, degan ekan.  :7

Qayd etilgan


Ansora  18 Noyabr 2009, 15:09:03

Til-jonli borliq. U tug'iladi, yashaydi, o'ladi.

Frantsuzlar- Davlat chegarasidan yangi bir narsa(yeyiladigan,kiyiladigan, yoki foydalaniladigan nima bo'lsa bo'lsin) kirar ekan, avvalo bojxonda ushlab turar ekanlar, unga Fransuzcha ism qo'yib keyin ichkariga berar ekanlar.
Frantsuzlar qadar Til mavzusida Milliyatchi Millat ko'rmadim.

Tilda yangi bir o'zgarish qilar ekansiz, avvalo u tilning o'z ichki imkoniyatlaridan foydalanishingiz kerak.

Biz endigina Mustaqil bo'lganimiz uchun eng ohirgi e'tiborni Tilimizga qaratyabmiz.
Bu esa kelajak avlod uchun juda muhim bo'lgan narsa.
Bazi so'zlar sizlar ham aytib o'tgandek umumjahon tillarida birhil qo'llabiladigan so'zlar shaklida olinishi kerak. Zotan "investitsiya" o'rniga "sarmoya", deyilishi ham sof O'zbekcha emas-ku, Forshcha.


Qolaversa biz Tilshunoslarga qo'yib berishimiz kerak bu sohadagi ishlarni.

Xalqimiz bekorga aytmagan-ku "Chumchuq so'ysa ham qassob so'ysin", deb.

Shu tilshunoslarga yaxshiroq maosh berilsa va desalarki "shu shu sohalardagi so'zlarni yaxshilab ko'zdan kechirib chiqing ustoz" !!!

Bechora tilshunoslarimiz, adabiyotshunoslarimiz ishsizlikdan nolishgani nolishgan.

Tildagi xatolarni orqaga qaytarib bo'lmaydi. Shunday ekan, hamma kallasiga kelgan shaklda harakat etmasligi kerak!



Qayd etilgan


Y_U_R_I_S_T  18 Noyabr 2009, 15:37:39

ChehMik, ulyl tm 1-osptl. Amkfmylkgqug nmzug, smvgq. Tgq mzgkfil flvlslb zgagt smvgyiefg. :7 Npupylu zgngy csly!

Qayd etilgan


Bekmirzo  18 Noyabr 2009, 16:12:26

... "tur" ... xalqaro so'z emas...

Shu gapingizga asos keltira olasizmi?

Oldindan rahmat.

Qayd etilgan


Bekmirzo  18 Noyabr 2009, 16:19:31

Iqtibos
Ҳеч спақага тушмаётган инглиз биринчилиги...

Охирги даврада ҳатто Адебайорнинг сйинга қайтиб келишига-да қарамасдан!..

А ост, буларда ҳам ишлар беш смас. "Манчестер Юнайтед" охирги даврада "Ливерпул"га 0:2 ҳисоби билан ютқазди.


Musannif Adhambek, ushbu maqolani kim yozgan? Davra bilan turning farqiga bormas ekan... Odam har o'qiganda g'alati bo'larkan...
Y_U_R_I_S_T,

fikringizga qo'shilaman.

Iqtibos
Охирги даврада ҳатто Адебайорнинг сйинга қайтиб келишига-да қарамасдан!..
Noto'g'ri ishlatilgan.

Iqtibos
А ост, буларда ҳам ишлар беш смас. "Манчестер Юнайтед" охирги даврада "Ливерпул"га 0:2 ҳисоби билан ютқазди.
To'g'ri ishlatilgan.

Qayd etilgan


Y_U_R_I_S_T  18 Noyabr 2009, 17:32:57


Iqtibos
А ост, буларда ҳам ишлар беш смас. "Манчестер Юнайтед" охирги даврада "Ливерпул"га 0:2 ҳисоби билан ютқазди.
To'g'ri ishlatilgan.

Aka, hech qaysi biri to'g'ri ishlatilmagan. Ushbu maqola 6 noyabr kuni chiqqan va ushbu o'rinda ham aynan "tur" ma'nosida qo'llanilgan. Aslida bunday misollar ko'p edi, men shunchaki 2 tasini oldim xolos:

Iqtibos
"Манчестер Сити"нинг ҳам ҳолати худди шундай, сҳтимолий очколар сони бсйича биринчи сринларга чиқиб кетгудек, лекин мана икки даврадан бери дуранг сйнашдaн нарига столмайди.

Butun 19 ta o'yinda durang o'ynagan bo'lsaya!!!!

Iqtibos
Яхшиси келаси даврада сна ким кутилмаганда ютқазиб қсйишини кутиб турайлик...

Qayd etilgan


Mas'ud  18 Noyabr 2009, 17:54:04

Masalaning ikkinchi tomoni ham borda. Masalan, ko'pchilik iqtisodchilar uchun "sarmoya" so'zi o'rniga "investitsiya"ni ishlatish qulay. Jumladan, o'zim ham shu usuldan foydalanaman. Yaqin yilarda "sarmoya" atamasini ham adabiy til tarkibiga kiritishgan edi. keyinchalik olib tashlashdi. O'zim, ilk marta "uchoq" so'zini ko'rganimda, nima ma'no anglatishini tushunmaganman. Yana bir misol, inglizchadagi "company"ni ham ba'zan o'zbekchag "korxona" deb tarjima qilishdai. Bir tasavvur qilib ko'ring, "Genral Motor korxonasi" ma'qulmi yoki "General Motors kompaniyasi". Shaxsan men uchun ikkinchisi ma'qul. O'zim ham shu kabiu muammolarga ko'p marta duch kelyapman. Yaqinda bir loyihani boshlagan edik. O'zbek tilida jahon iqtisodiyotiga oid yangi sayt ochdik - www.zukko.uz Hozircha asosan chet el manbalaridan tarjima qilib, mqolalar joylayapmiz. Bunda ham asosiy muammo o'zbek atamashunozligida ba'zi tushunchalarning mavjud emasligi. Bularga bir olam misol keltirish mumkin: "hedge fund", "green technology", "quantitive easing", va boshqalar. Bu iboralarning ma'nisini tushunamiz, lekin o'quvchiga uni sof o'zbek tilida izohlab berishning imkoni bo'lmayapti. Bu v abu kabi muammolarning yechimi hali oldinda katta to'siq bo'lib turibdi.

BBC muxbirlari ba'zi so'zlarni sof o'zbekchalashtiraman deb uni buzib qo'yishmoqda.

O'z ishingizda agar tarjimada biror qiyinchilik bo'lsa, menga bu haqda yozishingiz mumkin. Avvalambor iqtisodchi sifatida, qolaversa, bir necha yillik tarjimonlik faoliyatimdan kelib chiqqan holda atamalarni o'zbekchaga o'girishga harakat qilaman.

Qayd etilgan


Abdullоh  19 Noyabr 2009, 07:13:53

Til-jonli borliq. U tug'iladi, yashaydi, o'ladi.

Frantsuzlar- Davlat chegarasidan yangi bir narsa(yeyiladigan,kiyiladigan, yoki foydalaniladigan nima bo'lsa bo'lsin) kirar ekan, avvalo bojxonda ushlab turar ekanlar, unga Fransuzcha ism qo'yib keyin ichkariga berar ekanlar.
Frantsuzlar qadar Til mavzusida Milliyatchi Millat ko'rmadim.

Tilda yangi bir o'zgarish qilar ekansiz, avvalo u tilning o'z ichki imkoniyatlaridan foydalanishingiz kerak.

Biz endigina Mustaqil bo'lganimiz uchun eng ohirgi e'tiborni Tilimizga qaratyabmiz.
Bu esa kelajak avlod uchun juda muhim bo'lgan narsa.
Bazi so'zlar sizlar ham aytib o'tgandek umumjahon tillarida birhil qo'llabiladigan so'zlar shaklida olinishi kerak. Zotan "investitsiya" o'rniga "sarmoya", deyilishi ham sof O'zbekcha emas-ku, Forshcha.


Qolaversa biz Tilshunoslarga qo'yib berishimiz kerak bu sohadagi ishlarni.

Xalqimiz bekorga aytmagan-ku "Chumchuq so'ysa ham qassob so'ysin", deb.

Shu tilshunoslarga yaxshiroq maosh berilsa va desalarki "shu shu sohalardagi so'zlarni yaxshilab ko'zdan kechirib chiqing ustoz" !!!

Bechora tilshunoslarimiz, adabiyotshunoslarimiz ishsizlikdan nolishgani nolishgan.

Tildagi xatolarni orqaga qaytarib bo'lmaydi. Shunday ekan, hamma kallasiga kelgan shaklda harakat etmasligi kerak!

Avvalabor katta rahmat. Opa, lekin sizning bir fikringizga qo'shilmayman. Buni tilshunoslarga qo'yib qarab tura olmaymiz. Tajribadan kelib chiqadigan bo'lsak, ko'pgina g'arb davlatlarida bironta yangi tushunchani so'z bilan ifodalash uchun hozirgi kunda internetdagi bloglarni ham ko'zdan kechirib chiqish, bloggerlar qanday iboralarni qo'llayapti kabi masalalarni qo'yar ekan. Bu bilan G'arbnikini shundoqqina ko'chirib olish kerak de,oqchimasman. Ma'lum ma'noda shundoq qilish lozim. O'zFA shu masalaa bilan hozirgi kunda shug'ullanmoqda ekan. Bu haqda O'zbek tili o'qituvchimiz aytdilar. Qani ko'raylik, natijasi nima bo'larkin. Yuqorida aytganimday, tarjima ishlarida yangi tushuncha (o'zbek tiliga yot) kelib qolsa, o'z bilim va saviyamizdan kelib chiqqan holda uni o'zbekchalashtirishga harakat qilyapmiz. Bunga bir misol qilay: Iqtispdiyotda inglizcha "boom" degan tushuncha mavjud. O'zbekchaga tarjima qilganda "portlash" ma'nosini beradi. Lekin sao'zning asl maanosi "iqtisodiyotning ma'lum bir davri bo'lib, unda iqtisodiyot gullab yashnaydi, ya'ni eng yuqori cho'qqisiga chiqadi". Bu tushunchani ruslar "bum" deb qabul qilishgan. Men ham o'ylab qarasam shu o'zbek tiliga ham ma'qul ekan. Shu sababdan men ham bu iborani "bum" deb qo'shtirnoq ichida yozib ketdim va yoniga izoh berib qo'ydim. Omma bunda so'zlarni bir necha marta ko'rsa, tili unga o'rgana boshlaydi

Qayd etilgan


Ansora  19 Noyabr 2009, 14:30:26

Til-jonli borliq. U tug'iladi, yashaydi, o'ladi.

Frantsuzlar- Davlat chegarasidan yangi bir narsa(yeyiladigan,kiyiladigan, yoki foydalaniladigan nima bo'lsa bo'lsin) kirar ekan, avvalo bojxonda ushlab turar ekanlar, unga Fransuzcha ism qo'yib keyin ichkariga berar ekanlar.
Frantsuzlar qadar Til mavzusida Milliyatchi Millat ko'rmadim.

Tilda yangi bir o'zgarish qilar ekansiz, avvalo u tilning o'z ichki imkoniyatlaridan foydalanishingiz kerak.

Biz endigina Mustaqil bo'lganimiz uchun eng ohirgi e'tiborni Tilimizga qaratyabmiz.
Bu esa kelajak avlod uchun juda muhim bo'lgan narsa.
Bazi so'zlar sizlar ham aytib o'tgandek umumjahon tillarida birhil qo'llabiladigan so'zlar shaklida olinishi kerak. Zotan "investitsiya" o'rniga "sarmoya", deyilishi ham sof O'zbekcha emas-ku, Forshcha.


Qolaversa biz Tilshunoslarga qo'yib berishimiz kerak bu sohadagi ishlarni.

Xalqimiz bekorga aytmagan-ku "Chumchuq so'ysa ham qassob so'ysin", deb.

Shu tilshunoslarga yaxshiroq maosh berilsa va desalarki "shu shu sohalardagi so'zlarni yaxshilab ko'zdan kechirib chiqing ustoz" !!!

Bechora tilshunoslarimiz, adabiyotshunoslarimiz ishsizlikdan nolishgani nolishgan.

Tildagi xatolarni orqaga qaytarib bo'lmaydi. Shunday ekan, hamma kallasiga kelgan shaklda harakat etmasligi kerak!

Avvalabor katta rahmat. Opa, lekin sizning bir fikringizga qo'shilmayman. Buni tilshunoslarga qo'yib qarab tura olmaymiz. Tajribadan kelib chiqadigan bo'lsak, ko'pgina g'arb davlatlarida bironta yangi tushunchani so'z bilan ifodalash uchun hozirgi kunda internetdagi bloglarni ham ko'zdan kechirib chiqish, bloggerlar qanday iboralarni qo'llayapti kabi masalalarni qo'yar ekan. Bu bilan G'arbnikini shundoqqina ko'chirib olish kerak de,oqchimasman. Ma'lum ma'noda shundoq qilish lozim. O'zFA shu masalaa bilan hozirgi kunda shug'ullanmoqda ekan. Bu haqda O'zbek tili o'qituvchimiz aytdilar. Qani ko'raylik, natijasi nima bo'larkin. Yuqorida aytganimday, tarjima ishlarida yangi tushuncha (o'zbek tiliga yot) kelib qolsa, o'z bilim va saviyamizdan kelib chiqqan holda uni o'zbekchalashtirishga harakat qilyapmiz. Bunga bir misol qilay: Iqtispdiyotda inglizcha "boom" degan tushuncha mavjud. O'zbekchaga tarjima qilganda "portlash" ma'nosini beradi. Lekin sao'zning asl maanosi "iqtisodiyotning ma'lum bir davri bo'lib, unda iqtisodiyot gullab yashnaydi, ya'ni eng yuqori cho'qqisiga chiqadi". Bu tushunchani ruslar "bum" deb qabul qilishgan. Men ham o'ylab qarasam shu o'zbek tiliga ham ma'qul ekan. Shu sababdan men ham bu iborani "bum" deb qo'shtirnoq ichida yozib ketdim va yoniga izoh berib qo'ydim. Omma bunda so'zlarni bir necha marta ko'rsa, tili unga o'rgana boshlaydi

A.alaykum, rahmat sizga ham javobingiz uchun.
Tilshunos, deganimda siz faqat O'zbek tili va adabiyoti sohasidagi olimlarni o'ylamang. Ularni ham har xil sohada ishlaydiganlari bor.
Biz Sovet paytida bir narsaga juda qattiq o'rganib qolganmiz: "Hamma narsani eng to'g'risi Ruschadagisi" deyishga. İshning eng qiziq tarafi esa Rus tili bilan O'zbek tili tamoman farqli tillar gruppasiga kiradi.
Tabiiy holda kim qaysi Davlatni mustamlaka ostiga olsa o'z tili qonun-qoidalarini ham majbur bo'lsa-da o'tkazishga harakat qiladi. Masalan Nigeriya va Frantsuz tili, nima aloqa to'g'rimi? Lekin Nigeriya bechora ham Frantsuzlarni mustamlakasi ostida qolganligi uchun Davlat tili Frantsuzcha.
Bizning ham ona tilimiz Sovet paytida juda ko'p taraflama Rus tilining tazyiqi ostida qolgan. Ta'sir qila olmagan sohasi esa adabiyot bo'lgan, sababi esa asrlab ota-bobolarimiz tarafidan mukammal shaklda ishlatilib, takomillashtirilgan Eski O'zbek tilimiz yoki Chag'atoy tilimiz bo'lgan.
Xozirgi kunda O'zbek tilining izohli lug'atini Turkchaga tarjima qilish bilan bandman. Lug'atdagi fan va texnikaga oid so'zlar Rus tilida. Tabiiy bu so'zlarning kelib chiqishi Ruscha emas- Frantsuzcha yoki Yunoncha.
Xatto Sovet paytida faqatgina so'zlar emas, jumlalarni ham qanday bo'lsa shunday ola boshlagan ekanmiz: Bayramingiz bilan!

Qani bu jumlaning fe'li? Turkiy tillarning qoidasiga ko'ra gap boshida ism, ohirida esa fe'l keladi. Bu to O'rxun obidalari zamonidan beri shunday.
Keyin a senchi, a uchi? degan so'roq olmoshi bor, bu ham qanday bo'lsa shunday Ruschadan olingan?
Biz 80 yil davomida tilimizni boshqa tillar qarshisida ojiz ko'rdik afsus ki ming afsus.

Hech bo'lmasa endi o'tirib tilshunoslar (siz aytgan iqtisod fanlari olimlari bilan birga) o'z tilimizdan qanday yangi so'zlar yasay olamiz, deb bosh qotirishlari kerak.
Kechagi postimda : til tug'iladi, yashaydi, o'ladi, dedim.
Mantiq va tilning o'z xazinasini qo'llangan holda yangi so'zlar yasalsin.
Tilning haqiqiy egasi yana Xalqdir.
Xalq qabul qildimi, qo'llandimi u so'z yashaydi.

1930 yillarda Turkiyada ham yangi so'zlar yasalgan va xalq e'tiboriga taqdim etilgan.
Vaqt bu so'zlarning umrini belgilab bergan.
Shunday so'zlardan biri: Kamu- yani omma. Bu so'z O'rxun obidalarida 700 chi yillarda ishlatigan bo'lib, 1930 yilgacha hech kimning aqliga kelmagan.
Bu va bunga o'hshash so'zlarni yangidan hayotga qaytarishgan va muvaffaqiyatli bo'lishgan.

Aytmoqchi bo'lganim, 80 yildan ortiq Rus tilini ta'sirida qoldi tilimiz, Mustaqillikdan keyin esa İngliz tilini ostida ezilmasin, demoqchiman holos. Buning uchun keng ko'lamda ilmiy ishlar olib borilishi kerak.

Qayd etilgan


Y_U_R_I_S_T  19 Noyabr 2009, 16:04:29

Assalomu alaykum.

Qo'l ko'tarib gapirsam maylimi....



Xatto Sovet paytida faqatgina so'zlar emas, jumlalarni ham qanday bo'lsa shunday ola boshlagan ekanmiz: Bayramingiz bilan!

Qani bu jumlaning fe'li? Turkiy tillarning qoidasiga ko'ra gap boshida ism, ohirida esa fe'l keladi. Bu to O'rxun obidalari zamonidan beri shunday.



Bu hecham ruslardan kirib kelgan narsa emas. Bu hamma tillarda bor qoida. Ya'ni qisqartma shaklda aytish mumkin. Yoki atov gaplar bor. Masalan, matnda quyidagicha kelishi mumkin:

Qish. Hammayoq oppoq. Qanday go'zal-a?

Xo'sh, bu yerda qani fe'l? Bunday gaplar oldindan bor. Hech ham buni ruslar bilan kirib kelgan deb aytolmaysiz...

Iqtibos
Turkiy tillarning qoidasiga ko'ra gap boshida ism, ohirida esa fe'l keladi. Bu to O'rxun obidalari zamonidan beri shunday.

Bu ham noto'g'ri. Misol keltiraymi?

Lahza, lahza chiqdimu, bo'ldim yo'lida intizor,
Keldi jon og'zimgayu, ul sarvi gulro' kelmadi...

Nima Alisher Navoiy bobomizga ham ruslar o'rgatishganmi, fe'lni birinchi boshiga qo'yishni?

Bitta narsada, xalqning madaniyati, tili, urf-odati mustamlakalar bilan chambarchas bog'liq. Bundan ko'r-ko'rona voz kecholmaymiz... Bu g'irt ahmoqlik. O'sha siz aytayotgan turk tili ham, bizga turkiy qabilalar bostirib kelgandan so'ng, kirib kelgan. Keyinchalik arab tili, keyin... Va h.k. Va h.k.

O'sha qudratli Angliya davlatingizda ham bo bunday misol. Eng birinchi Parlament Angliyada tashkil topgan. Lekin Parlament degani, fransuzcha "parle" so'zidan olingan. O'sha vaqtda Normandiya gersogi Angliyani bosib olgan edi. Xo'sh, mana oradan 7-8 asr o'tdi. Lekin inglizlar o'zlarining eng prinsipial dushmanlari - fransuzlar tilidan voz kechishmadiku...

Shuning uchun so'zlarni yoppasiga o'zbekchalashtirishni emas, balki xalqqa nima oson bo'lishini o'ylab ko'rish kerak menimcha.

Qayd etilgan