Ona tilim - O'zbek tili!  ( 23043 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 B


As-Samarqandiy  28 Dekabr 2009, 06:13:42

                                                              
Bismillohir rohmanir rohiym!
Assalomu alaykum!

         Aziz Forumdoshlar ushbu blogni ochishimdan maqsad Ona tilimiz -O'zbek tilini yanada boyitishga, rivojlantirishga ozgina bo'lsada hissa qo'shishdir. Yana ancha muncha menga o'xshagan talabalar  so'z boyligini oshirib olsalar ham ajab emas. Tilimizni qay darajada bilamiz? Hech o'zingizga ushbu savolni berib ko'rganmisiz? O'z tilimizda mukammal gaplasha olamizmi? Albatta yo'q.
       
         Siz bu yerga tushunmagan so'zlaringizni qoldirishingiz mumkin. Bu sohada yetarli bilimlarga ega bo'lgan forumdoshlar biz tushunmagan so'zlarga izoh qoldirishadi.. Xullas bilmaganimizni o'rganamiz, bilganimizni o'rgatamiz!
       
         Talab:  Bu mavzuda imlo va grammatik qoidalariga e'tibor bering!(InshoOlloh, imkon darajasida to'g'ri yoshishga harakat qilaman.)
             
Olloh ilmimizni ziyoda qilsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!
       
Til - millat mohiyati, millat dili, millat ustunidir.Abzal Rafiqov
                                                               

                                                                   
                                                                  

Qayd etilgan


Bekmirzo  28 Dekabr 2009, 08:40:32

Bismillohir rohmanir rohiym!
Assalomu alaykum va rohmatullohu va barakatoh!

         Aziz Forumdoshlar ushbu blogni ochishimdan maqsad Ona tilimiz -O'zbek tilini yanada boyitishga, rivojlantirishga ozgina bo'lsada hissa qo'shishdir. Tilimizni qay darajada bilamiz? Hech o'zingizga ushbu savolni berib ko'rganmisiz? O'z tilimizda mukammal gaplasha olamizmi? Albatta yo'q. Yaqinda bir hikoya qo'limga tushib qoldi. Hikoya sof o'zbek tilida yozilgan. Bu hikoyaning nomi "Uloqda". Adabiyot muxlislari darrov anglashgan bo'lishsa kerak, bilmaganlar uchun aytib o'taman. Bu hikoya atoqli o'zbek adibi " Julqunboy " qalamiga mansub. Hikoyani o'qiy turib ba'zi bir so'zlarga umuman tushunmadim. Shu sababli ushbu blogni oshishni niyat qildim.
         Kelinglar o'z tilimizda gaplashaylik! Maqsad faqatgina to'g'ri yoki chiroyli gaplashish emas, balki gapirayotgan gapimizni mag'ziga chaqishdir. Nafaqat gapni, balki so'zimizni ham. ( Shu o'rinda bir savol bermoqchiman. "Fuqoro" so'zining lug'aviy ma'nosini bilasizmi?) Qayerdagi chet el so'zlarini emas, balki sof o'zbek so'zlarini qo'llaylik.
         Siz bu yerga tushunmagan so'zlaringizni qoldirishingiz mumkin. Forumdoshlar bilan birgalikda muhokama qilamiz. Hullas bilmaganimizni o'rganamiz, bilganimizni o'rgatamiz!
         Talab:  Bu blogda imlo va grammatik qoidalariga e'tibor bering!
             
Olloh ilmimizni ziyoda qilsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!
         
Hurmatli Samarqandiy,
tashabbusingiz tahsinga sazovor.
Shu o'rinda, ba'zi fikr va savollarimni qoldirsam:

- sof o'zbek tili qanday ko'rinishga ega? Ta'rif bera olasizmi?
- Qodiriyning "Uloqda" hikoyasining sof o'zbek tilida yozilganini qanday qilib aniqladingiz? Aytishingizga ko'ra, hikoyadagi ba'zi so'zlarni umuman tushunmagansiz...

keyin:
- o'zingiz qo'yayotgan talabga avvalo o'zingiz ham amal qilsangiz, yaxshi bo'lar edi. Xatolar bor ekan. Masalan, "Hullas"  emas, "Xullas" deb yoziladi.

ishlaringizda rivoj tilab
kamina

Qayd etilgan


As-Samarqandiy  28 Dekabr 2009, 19:11:21

Bismillohir rohmanir rohiym!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

    Avvalombor qilgan xatoim uchun ming bora uzr so'rayman. Beayb parvardigor. Biz bandalar esa xato qiluvchi va bilmaguvchidirmiz. Tashabbusimdan maqsadim ham bilmaganimni bilish va xatolarimni to'grilashdir. Men hozirda horijda tahsil olyapman. Til borasida juda ko'p qiyinchiliklarga duch kelaman. Ayniqsa ba'zi so'zlarni muqobilllarini topa olmayman. Birovga bilmaganini o'rgatish savob ishdir. Umid qilamanki bu forumda qatnashasizlar.
    Hurmatli Bekmirzo savolingizga javob berish juda qiyin. Bir so'z bilan javob berib bo'lmaydi. Bu hikoya sof o'zbek tilida yozilgan degan xulosaga kelishimga sabab, o'zbek halqi ruhiyatini, xarakterini mahorat bilan yoritib berganlikda deb bilaman. Balki men adashyotgandirman. Xolis fikrlaringiz va tanqidlaringiz uchun oldindan katta rahmat.
      Ba'zi bir tushunmagan so'zlarimni yozib qoldiraman. Imkon darajasida javob berasizlar degan umiddaman.
 - qaqshag'ir       - bodisarsar    - chovkar
 - chovi             - guppon        - to'riq
 - chopqon         - bordon         - sirib olmoq
quyidagi so'zlarning ayrimlarini eshitganman, lekin uning ma'nosini to'liq tushunmayman. Bilganlar bo'lsa yozib qoldirsin.

Ollohim imoningizni quvvatli, ilmingizni barokatli qilsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

     

Qayd etilgan


Y_U_R_I_S_T  28 Dekabr 2009, 20:20:07

Assalomu alaykum.

Siz bergan so’zlardan ba’zilarini ma’nolari quyidagicha:

Bordon — [fors-tojik]
1. Qobig’i olinmagan qamishdan to’qilgan qalin dag’al to’shama.
2. Shunday to’qimadan tayyorlangan maxsus qop, idish. — Yo’lchi oshxonadagi bordonga bug’doyni ag’darib,hovlida choldan haqini olib turarkan, qarshidagi uydan iljayib Abdushukur chiqdi. Oybek, Qutlug’ qon.


To’riq — Qora qizil, to’q jiyron (ot tusi haqida). Otabek to’riq yo’rg’ani chiqarib Qutidorga tutdi. A.Qodiriy, O’tgan kunlar.

Qaqshag’ir so’zini matn bilan beringchi, balki qaqshamoq fe’lining biror tuslangan variantidir.

Chopqon so’zini ham matnini bersangiz, balki chopog’on yoki chopqin so’zlari bilan sinonim bo’lishi mumkin.

Sirib olmoq so’zini ham matnini bersangiz yaxshi bo’lardi. Balki u sirmoq fe’lining sinonimidir. Quyida sirmoq fe’lining ma’nolarini berayapman:

Sirmoq — 1. Ustini biror mato bilan tarang qilib qoplamoq.
2. Gavdaga yopishib tarang siqib turmoq (kiyim haqida). Xonadan yashnab Zaynab chiqib keldi"¦ boshida loladay yongan tovar durra, shohi ko’ylak ustidan sirib tugmalangan beqasam nimchasi chiroyli qabargan ko’kraklarini yashirolmas edi. Oybek, Qutlug’ qon.
3. Arqonni kalta qilib bog’lamoq, bo’glab qantarib qo’ymoq. Otni ustunga sirib qo’y. Sirib bog’lamoq 1) aynan sirmoq; 2) Mahkam siqib bog’lamoq. Usta"¦ chorsisini beliga sirib bog’lab, minbarga chiqdi. S.Ahmad, Hodivoy.
4. Birmuncha vaqt ovqat bermay och qo’ymoq, och qoldirmoq. — Ovqat-povqating bormi, opkelsang-chi, o’ldirding-ku sirib, - dedi Ikromjon Jannat xolaga. S.Ahmad, Ufq. //
Birmuncha vaqt o’zini ovqatdan tiymoq. O’zini nondan sirmoq. O’zini go’shtdan sirmoq.

Chovi so’zini ham matn bilan bersangiz. Balki uning o’zagi Chov (eshkak) so’zidan olingandir.

Qayd etilgan


Shokir63  29 Dekabr 2009, 00:17:06

Assalomu aleykum.

Juda ham yaxshi mavzu ochibsiz. Lekin sof o'zbek tili deganda nimani tushunamiz, juda ham qiyin savol.

O'zi o'zbek deganda nimani tushunasiz, ikkala savolning javobi bir-biriga bog'liq.

O'zbekiston hududida yashagan ajdodlarimiz fors va arab tillarida jod qilishib, hatto arablarga arab grammatiasini o'rgatishgan. Fors va arab tillaridagi so'zlar tilimizga singib ketgan. Bugun u so'zlarni tilimizdan ajratshning iloji yo'q aslida hojat yo'q, chunki bu so'zlar ortiq o'zlashgan so'zladir. Sof o'zbek tilida gaplashaman deb ajdodlarimiz qo'lagan so'zlardan voz kechish, menimcha to'g'ri emas.

Masalan fuqaro so'zi. Haqiqattan ham faqir s'zidan kelib chiqqan, lekin O'zbekiston fuqarosi deganda ko'z o'ngizga kabag'al kishi kelmaydiku, bu so'z ortiq o'zbekcha so'z bo'lib, bu o'rinda uning faqirlik bilan aloqasi yo'q (albatta asl manosini ham ishlatsak bo'ladi).

O'zbeklar kimlar, Alisher Novoiy man o'zbekman deganmidi? Lekin biz gaplashadigan tilda gaplashib, ijod etib uning boyligini isbot etdi va uning asarlarida fors va arab tilidagi so'zlar juda ham ko'p.

Qayd etilgan


As-Samarqandiy  29 Dekabr 2009, 04:26:06

Bismillohir rohmanir rohiym!
Assalomu alaykum va rahamatullohu va barakatoh!

1.«Qaqshag’ir, kir qilasan, to’y-po’yga borganda kiyarsan!» — deb qarg’ay boshlaydi.
2. Oyimga bildirmasdan sekingina uyga kirib, dadamning kumush chopqon qamchisini ichimga tiqib, tashqariga chiqdim.
3. «Kiyimlaringni pes qilibsan!» — deb oyimning qarg’ishidan qo’rqib boraman.
4. Qo’rqinchli emasmi? — Yo’q, sag’al.
5.«Otning boshini qo’y, choviga qamchini shig’ab ber!»,
6 Lekin boshqa chavandozlar uloqni undan olmoqchi bo’lib ustiga duv yig’iladilar, u bermaslikka tirishadi, boshqalar o’rtaga sanjob qilib siqadilar.
7.Men keyinroq borganim uchun otliq-yayov xalq o’rtani sirib olgan
edi.
8. Iqtibos so'zini birinchi bor ushbu saytda uchratdim. Quyidagi so'zlarning ma'nolarini imkoni boricha yozib qoldirasizlar degan umiddaman. Bu tashabbus tufayli hamyurtlarimiz so'z boyliklarini oshirib olsa ajab emas.

Olloh sizlardan rozi bo'lsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

Qayd etilgan


As-Samarqandiy  29 Dekabr 2009, 04:49:37

1.Qaqshag'ir--qaqshagur.Qaqshab qolsin degani,buni hamma tushunsa kerak

2. chopqon--???
3.pes--kir qilibsa degan ma'noda kelgan (manimcha bu adabiy tilda yozilmagan shekillik a? Eski Toshkent shevasida yozilgan edi bu hikoya)

4.chov--dumba tomoni bo'lsa,kerak..sonini yuqoriroq qismi,qamchi uriladigan joyi (yana bilmadim)

5.shig'ab---aniq ma'nosini bilmadim

6.sanjob--biz tomonlarda tor,tolpa.tiqilinchdan so'ng,odam kamaysa,shunda sanjob bo'ldi,joy kengaydi degan ma'noda aytilardi...

7.sirib---o'rab,doira qilib (taxmin)

8.Iqtibos--quote
Rahmat javoblar uchun.
1. qaqshab qolsin degani nima degani?
2. Iqtibos so'zini ma'nosini ham tushunmadim.

Qayd etilgan


As-Samarqandiy  29 Dekabr 2009, 05:28:17

qaqshab qolsin---zor bo'lib qolsin,xor bo'lib qolsin...Qaqshamoq degan so'z bor o'zbek tilida..endi uni sizga qanday tushuntirishni bilmayman bundan ortiq..qaqshamoq=quimoq,qurib qolmoq.

istibos--kimnidur so'zidan olish,gapidan butunlay va yoki ma'lum bir qismini olish.xuddi siz yuqorida mani postimdan olganingiz kabi...tsitata desa ham bo'sla kerak manimcha
Rahmat chin dildan bergan yordamingiz uchun!
    Qarang bir necha so'zni ma'nosini tushunib oldim. Bemalol endi qo'llay olsam bo'ladi. Kimlar uchundir muhum emasdir, lekin men uchun juda muhim, chunki til sohasida tahsil olyapman. Bu yerda o'zbekcha manbalar umuman yo'q. Ko'p til boasida qiyinchiliklarga duch kelaman. Ilohim ilmingizni ziyoda bo'lsin!

Yana bir iltimos "Iqtibos" so'zini to'liq gap shaklida bera olasizmi? Nur ustiga a'lo nur bo'lar edi. Oldindan Rahmat!

Olloh sizdan rozi bo'lsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

Qayd etilgan


Y_U_R_I_S_T  29 Dekabr 2009, 11:34:08

qaqshab qolsin---zor bo'lib qolsin,xor bo'lib qolsin...Qaqshamoq degan so'z bor o'zbek tilida..endi uni sizga qanday tushuntirishni bilmayman bundan ortiq..qaqshamoq=quimoq,qurib qolmoq.

istibos--kimnidur so'zidan olish,gapidan butunlay va yoki ma'lum bir qismini olish.xuddi siz yuqorida mani postimdan olganingiz kabi...tsitata desa ham bo'sla kerak manimcha
Rahmat chin dildan bergan yordamingiz uchun!
    Qarang bir necha so'zni ma'nosini tushunib oldim. Bemalol endi qo'llay olsam bo'ladi. Kimlar uchundir muhum emasdir, lekin men uchun juda muhim, chunki til sohasida tahsil olyapman. Bu yerda o'zbekcha manbalar umuman yo'q. Ko'p til boasida qiyinchiliklarga duch kelaman. Ilohim ilmingizni ziyoda bo'lsin!

Yana bir iltimos "Iqtibos" so'zini to'liq gap shaklida bera olasizmi? Nur ustiga a'lo nur bo'lar edi. Oldindan Rahmat!

Olloh sizdan rozi bo'lsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

Men xozir Samarqandiyning gaplaridan iqtibos keltirish orqali, ularning "Iqtibos so'zini gap shaklida bersangiz" degan iltimoslarini bajarishga harakat qildim.

Qayd etilgan


As-Samarqandiy  29 Dekabr 2009, 19:34:00

Bismillohir rohmanir rohiym!
Assalomu alaykum va rahmatulloh va barakatoh!

        Sizlarga bir videolavhani ko'rishni tavsiya etaman. Balki allaqachon ko'rgandirsizlar. Shunday bo'lsa ham foydadan holi bo'lmaydi.http://://www.youtube.com/watch?v=Ax9C1uvnpLA     
        Kundalik hayotimizga singib ketgan so'zlar mavjud. Shulardan ba'zilarini so'ramoqchi edim.
1. Inson
2. Pir
3. Murid
4. Avliyo
Bu so'zlar haqida ozroq tasavvurga egaman. Ongu-shuurimizga singib ketgan. Batafsilroq ma'lumotga ega bo'lmoqchi edim.

Olloh amalingizdan rozi bo'lsin!
Assalomu alaykum va rahmatullohu va barakatoh!

Qayd etilgan