Muallif Mavzu: Surxondaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda  ( 20826 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Elcom

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 171
  • -oldi: 303
  • Xabarlar: 313
  • Jins: Erkak
Re: Surxondaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #15 : 17 Iyul 2011, 20:30:44 »
Hunarmandchilik

Vohada hunarmandchilik tarixi. Surxon vohasida o`tkazilgan arxeologik tadqiqotlar bu yerda ikki ming yillar muqaddam hunarmandchilik keng rivojlanganligini isbotlaydi.Vohaning Bronza davriga oid Sopolli madaniyatini o`rganish jarayonida bu yerda hunarmandchilikning kulolchilik, zargarlik, binokorlik sohalarini ancha rivojlanganligi aniqlandi. 

Vohada hunarmandchilik tarixi. Surxon vohasida o`tkazilgan arxeologik tadqiqotlar bu yerda ikki ming yillar muqaddam hunarmandchilik keng rivojlanganligini isbotlaydi. Vohaning Bronza davriga oid Sopolli madaniyatini o`rganish jarayonida bu yerda hunarmandchilikning kulolchilik, zargarlik, binokorlik sohalarini ancha rivojlanganligi aniqlandi. Ilk temir davrida vohada shakllangan Kuchuktepa madaniyatida ham Sopolli madaniyatining hunarmandchilik an`analari davom ettirildi. Miloddan avvalgi VII asr o`rtalarida Kuchuktepa madaniyati zamirida Baqtriya madaniyati shakllandi bu madaniyatda ham hunarmandchilikning kulolchilik, to`quvchilik, binokorlik, temirchilik, zargarlik kabi sohalari ancha yuksalganligini kuzatish mumkin. Hunarmandchilikning mustaqil xo`jalik sifatida shakllanishi natijasida vohadagi shaharlar hunarmandchilik va savdo markazlariga aylana boshladi. Odatda hunarmandchilikning eng kamida 32 xili mavjud bo`lgan aholi yashaydigan joyga shahar maqomi berilgan. Bundan ko`rinib turibdiki, vohada hunarmandchilikning qator tarmoqlari jadal ravnaq topgan. Voha aholisining chet mamlakatlar bilan iqtisodiy-madaniy aloqalarining o`sishi hamda xalq xo`jaligi uchun zarur bo`lgan mahsulotlar ishlab chiqarishga talab va ehtiyojning ortishi hunarmandchilikning rivojiga sabab bo`lgan Yunon-Baqtriya va Kushonlar davrida ham vohada hunarmandchilikning shishasozlik, kulolchilik, binokorlik va zargarlik sohalari ancha yuksalgan. Ilk o`rta asrlarda Tohariston va Chag`oniyonda shishasozlik hunari jadal rivojlangan. Tohariston ustalari hovarang, ko`k shishalardan turli nafis idishlar tayyorlagan. Manbalarda ta`kidlashishiga “Toharistonlik ustalar Xitoyliklarni shisha tayyorlashning ba`zi sirlaridan voqif etishgan. Ilk o`rta asrlarda kulolchilikning Kushonlar davri an`analari jadal davom ettirilgan. Bu davrda temirchilik hunari ham ancha rivojlangan. Jumladan Ko`hitang va Boysun tog`laridagi temir konlaridan ma`dan qazib olish yo`lga qo`yilgan. X asrdan boshlab Boysuntog` janubiy yonbag`ridagi To`da, Xo`ja Qashqaron, Allami, Xomkondagi Cho`yanli, Ko`hitangdagi Kampirtepa (Konipur) atroflarida konchilarning yirik-yirik ustaxonalari va mahallalari bo`lgan.

Vohada to`qimachilik sohasi ham ancha qadimdan rivoj topgan.

Angor tumanidagi Qulog`litepadan pilla qoldiqlarining topilishi, Termizdagi “Qo`rg`on” va Bolaliktepadan topilgan kiyimlar va mato bo`laklari vohada to`qimachilik rivoj topganligini isbotlaydi. Chag`oniyonning Darzangi qishlog`i to`qimachilik markazi sanalgan. Hunarmandchilik ustaxonalari nafaqat shaharlarda balki, qishloqlarda ham mavjud bo`lgan. Jumladan Dalvarzintepa yaqinidagi G`armalitepa qishloq joylardagi ana shunday kulolchilik ustaxonalaridan biri bo`lgan. Termizda kulollar, temirchilar, shishasozlarning mahallalari bo`lgan.

IX asrdan boshlab Termiz va Chag`oniyon kulolchiligida sirlangan idishlar yasash o`zlashtirilgan. O`rta asrlarda Termizlik kulollar simob ko`zachalari yasashda ham mashhur bo`lgan.

Voha hunarmandchiligining yana bir muhim xususiyati uning ko`p sohalari bevosita uy-ro`zg`or xo`jaligi bilan bog`liqligi edi. Ko`pgina hunarmandlar asosiy kasbidan tashqari bog`dorchilik va dehqonchilik bilan ham shug`ullanib kelgan. Hunarmandlar o`zlari ishlab chiqargan mahsulotlarni bozorlarga chiqarib sotish bilan bir qatorda, qishloq jamoalari ehtiyoji uchun zarur bo`lgan hunarmandchilik mahsulotlarini jamoa a`zolariga yetkazib berib, evaziga mahsulot bilan haq olgan. Uy ro`zg`or kasb-korligida ip yigirish, to`qish, kigiz bosish kabi sohalar muhim o`rin tutgan. Hunarmandchilikning ravnaqi ishlab chiqaruvchi kuchlar va tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi bilan bog`liq bo`lgan.

Voha hunarmandlari o`z ustaxonalarini asosan uyida ba`zilari esa bozorlarda bunyod etganlar. Hunarmandlar o`z ijtimoiy tashkilotlariga ega bo`lib, maxsus uyushmalarga birlashgan.

Hunarmandlar ishlab chiqarish jarayonida mehnat qurollarini doimiy tarzda rivojlantirilib, mukamallashtirilib, xalqning xo`jalik va turmush tarziga moslashtirib borgan.

Hunarmandchilikning shunday turlari bo`lganki, bu turlar bilan faqat ba`zi oilalar va mahallalar shug`ullangan. Ana shu hunar turiga qarab ham oila, mahalla va qishloqlar nomlangan. Masalan Abduraim kulol, Shodmon temirchi oilalari, Boysundagi Charmgarlar mahallasi, Sheroboddagi Egarchi va Cho`yanchi qishloqlari hunarmandchilik sohalarining nomlari bilan ataladi.

Hunarmandchilikning qaysi turining qaysi hududda ravnaq topishi avvalambor aholining o`troq, yarim o`troqligiga, hudud tabiatiga, xom ashyoning mavjudligiga ko`p jihatdan bog`liq bo`lgan. Masalan Sherobodda kulolchilik, Denovda temirchilik va zargarlik, Boysunda to`quvchilik, tikuvchilik, charmgarlik hunarlari ancha ravnaq topgan. Vohada yashovchi o`troq aholi hunarmandchilikning temirchilik, duradgorlik, to`qimachilik, tikuvchilik, kulolchilik, tegirmonchilik, juvozkashlik, kashtachilik, do`ppido`zlik, etikdo`zlik, zargarlik, charmchilik sohalari bilan shug`ullangan bo`lsa, yarim o`troq aholi asosan gilam to`qish o`tovlar uchun kerakli anjomlar tayyorlash, hamda xo`jalik uchun zarur buyumlar (qop, arqon, oyna xalta, tuz xalta, po`stin, tulup, mesh, qovg`a, egar-jabduq, poyafzal va hakoza) tayyorlashgan. Voha hunarmandchiligi ustoz-shogirdlik an`analari asosida avloddan-avlodga o`tib rivoj topib kelgan. Hunarmandlar o`z shogirdlarini shogirdning kasbga bo`lgan qiziqishi, mehnatga chidamliligi, sabr-bardoshi va kasbni o`zlashtirish mahoratiga qarab shogirdlikka olgan. Shogird kasbni yetarli darajada o`rganib olganidan so`ng o`z ustasi yonida xalfa vazifasida qolib ishlashi yoki mustaqil tarzda do`kon ochib faoliyat yuritishi mumkin bo`lgan. Voha hunarmandlari davlatga zakot solig`ini to`lab turgan.

Hunarmand ustalarning ham o`z homiy pirlari bo`lib, ular o`z pirlariga atab xudoyi va sadaqalar chiqarib turgan. Jumladan kulollar piri Hazrat Ali, rangrezlar piri Hazrati Jabroil, kosiblar piri Boboi Shavqi Porado`z, buyum va matoga naqsh beruvchi naqqoshlar piri Hazrati Bahouddin Naqshband bo`lgan. Umumanvoha aholisi xo`jalik faoliyatida hunarmandchilik sohasi muhim o`rin tutib, xalq turmush tarzining ajralmas qismiga aylangan. Biroq Sovet tuzumi davridagi noto`g`ri siyosat tufayli vohada ham hunarmandchilik sohasiga ham jiddiy e`tibor berilmadi, aksincha hunarmandchilik uyushmalar tugatilib ko`pgina hunar turlari unitilish darajasiga kelib qoldi. Mustaqillik sharofati bilan hunarmandchilik sohasiga yana jiddiy e`tibor berilib hunarmand uyushmalari tashkil etildi. Ayniqsa kasanachilikka berilayotgan e`tibor tufayli unitilish darajasiga kelib qolgan ko`pgina hunar turlari qaytadan tiklanib, aholining kundalik talab-ehtiyojlarini qondirishga munosib hissa qo`shmoqda.

manba:barkamol-avlod.uz
Hayotim davomida turli xil ayollar ko�p bo�lgan, ammo har safar o�z turmush o�rtoqlarim eng yaxshilari bo�lib chiqqan.

Elcom

  • Sr. Member
  • ****
  • Rahmat
  • -aytdi: 171
  • -oldi: 303
  • Xabarlar: 313
  • Jins: Erkak
Re: Surxondaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda
« Javob #16 : 17 Iyul 2011, 20:32:34 »
BUYUK ALLOMA

Сурхондарёликлар ва вилоятга ташриф буюрган меҳмонлар бу муқаддас қадамжога буюк аждодимиз, ислом дунёсида ал Ҳаким ат- Термизий номи билан машҳур бўлган зотнинг қабрларини зиёрат қилиш учун ташриф буюришади. Халқ орасида Термиз ота номи билан машҳур бўлган зотнинг тўлиқ исмлари Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн ал Ҳасан ибн Башир ибн Ҳорун ал Ҳаким ат- Термизийдир. Ал Ҳаким ат- Термизий буюк сиймо, ислом оламининг етук намоёндаси. Ал Ҳаким, яъни донишманд деган унвонга сазовор бўлган буюк ватандошимиз қолдирган улкан мерос – унинг асарлари нафақат диёримизда, балки хорижий мамлакатларда ҳам катта қизиқиш билан ўрганилмоқда.

Ал Ҳаким ат- Термизий мақбараси устида ўрнатилган қабртош битикларда ҳам унинг ҳаёти ҳақида баъзи маълумотлар келтирилиб, вафоти санаси ҳижрий 255 (милодий 898) деб ёзилган. Шунингдек, баъзи манбаларда алломанинг 120 йил умр кўрганлиги айтилади.

Ал Ҳаким ат- Термизий ўз ҳаёт йўлини баён этган “Бадв уш-шаън Абу Абдуллоҳ” (“Абу Абдуллоҳ ҳаёт йўли”) асарида таъкидлашича, у етти ёшида ҳуқуқий ва илмий ҳадислардан сабоқ ола бошлаган. Бўлажак алломанинг падари бузруквори Али ибн ал Ҳасан ат- Термизий ҳам элга танилган ҳадисчи бўлган. Ал Ҳаким ат-Термизийнинг илмий камолотида отасининг хизматлари бениҳоя аҳамиятли. У нафақат меҳрибон ота, балки унга нисбатан талабчан мураббий ва маърифатли устоз мақомида бўлган. Отаси вафот этганда, бўлажак аллома саккиз ёшда бўлганини ўз асарларида ҳикоя қилади.

Отаси вафотидан кейин ал Ҳаким ат- Термизий ўз шаҳридаги етук олимлардан исломий фанлар, асосан, тафсир, ҳадис ва фиқҳ илмларидан сабоқ олади. У термизлик муҳаддислар Абу Муҳаммад Солиҳ ибн Муҳаммад ибн Наср ат- Термизий, Солиҳ ибн Абдулоҳ ат- Термизийдан ҳадис илмини ўрганганлиги ҳақида манбаларда аниқ маълумотлар келтирилган. Аллома Фаридиддин Аттор ўзининг “Тазкират ул- авлиё” асарида ёзишича, ал Ҳаким ат- Термизий ёшлик чоғида икки ўртоғи билан ўша пайтда Шарқда илму маърифатнинг йирик марказларидан бири саналган Бағдодга бориб, илм олишни ният қилганда онаси унга изн бермайди ва: “Эй Ñžғлим, мен бир муштипар заифа аёл бўлсам, менга сендан бўлак бошпаноҳ бўлиб ёрдам берадиган кимса бўлмаса. Сен мени кимга ташлаб кетмоқчисан?” дейди. Волидасининг бу сўзлари Ñžғилга қаттиқ таъсир қилади ва у илм талабидаги сафаридан воз кечади. Бағдодга бориб, илм ўргана олмаганидан афсусланиб, қабристонларга бориб йиғлар эди. “Ё Худоё! Ул икки йўлдошим бориб, илм билан машғул бўлдилар. Улар тезда олим бўлгайлар, мен жоҳил қолгайман” деб. Ногоҳ унга бир пири боқий учради. Дедики, “Эй Ñžғил, йиғлама, қайғурма. Ўшал икки йўлдошингдан кўра олимроқ бўлишни истармисен? –Истаймен, деди...”

Ҳазрати Термизий айтарки, “Ул пир менга бир ерни тайин этди. Ҳар куни ул кўрсатган жойга борар эдим, менга сабоқ берар эди. Уч йил шу йўсин менга анвойи илмларни кўрсатди ва ўргатди. Сўнг билдимки, ул зот ҳазрати Хизр эканлар. Бу улуғ давлатни онамнинг ризосидин топдим.”

Бундай улуғ саодатли марҳаматга эришиш волидаи муҳтарамасининг дуоси баракотидан ҳосил бўлган эди. Алломанинг рафиқаси солиҳа, тақводор, покиза аёл бўлга, уларнинг олти нафар фарзанди бўлган.

Ал Ҳаким ат- Термизий 27 ёшида муқаддас ҳаж сафарига отланади. Унинг Маккада бўлиши ҳаётида туб бурилиш ясайди. Унда олдинги ҳаёт тарзидан воз кечиб, тарки дунё ва ўзини бутунлай Аллоҳ йўлига бағишлаш иштиёқи пайдо бўлади. Юртига қайтгач, кечаю кундуз Қуръон мутолааси билан машғул бўлади.

Ўрта асрларда Ал Ҳаким ат- Термизийнинг “Жами ал-илм” (“Илмлар тўплами”) асари машҳур бўлади. Ҳалол меҳнат ва покиза умр туфайли халқ орасида Термизота деб ном қозонган алломанинг 80 га яқин асари бевосита ислом динидаги “тасаввуф” тариқатининг асослари ва тарихига бағишланган. Шу боис илоҳиёт фани тадқиқотчилари ал Ҳаким ат- Термизийни МовароуннаҳÑ€ сўфийлик тариқати асосчиларининг энг Ñ‘Ñ€қин намоёндаларидан бири деб билишади.

IX асрнинг иккинчи ярми, X асрнинг бошлари ал Ҳаким ат Термизий фаолиятининг юксакликка эришган давридир. У бу даврда буюк файласуф, илоҳиётчи, Қуръон ва ҳадис илмининг билимдони сифатида “Асрор ус-савм” (“Рўза сирлари”), “Асрор ул-ҳаж” (“Ҳаж сирлари”), “Наводирул усул фи ахбор ар-Расул” (“Расулиллоҳ хабарлар ҳақидаги нодир усуллар”) ва ҳ.к. кабилар асарларини яратади.

Ал Ҳаким ат- Термизий ижоди ҳақида ёзган муаллифлар таъкидлашларича, аллома фаолияти давомида 400дан ортиқ асарлар яратиб қолдирган. Шулардан 57таси бизгача етиб келган. Муҳаддис имом ва ал-муаззин каби ном ва унвонлар билан машҳур бўлган.

Ал Ҳаким ат- Термизий буддавийлик, насронийлик ва монийлик динлари таълимотидан ҳам хабардор бўлган. Қадимги ҳинд ёзуви санскритни ҳам яхши билган аллома ҳинд донишмандларининг қўлёзмаларига таяниб, “Ҳиндистон ҳакимларининг мўътабар насрий йилномаси” деб номланган асарини яратган.

МовароуннаҳÑ€ тасаввуфини бойитиб, уни камолот даражасига етказган олимнинг бой мероси кейинги асрдаги мутасаввуфлар Абдуҳолиқ Ғиждувоний ва айниқса Баҳоуддин Нақшбанд сулукларига катта таъсир кўрсатган.

Афсуски, ал Ҳаким ат Термизий ҳам камолотга эришган буюк даҳолар сингари ҳасадгўй ва мунофиқлар томонидан туҳмату маломатларга дучор бўлган. Унинг халқ орасида кундан- кунга ортиб бораётган ҳурмат- эътибори жоҳил уламолар қалбида ҳасад уруғини ундириб, улар Балх валийсига мактуб йўллаб, алломани бидъату хурофотни кучайтириш, одамларни йўлдан уриб эътиқодини бузиш, ҳатто пайғамбарлик даъвосини қилишда айблашади. Натижада Балх валийси уни чақиртириб, узлатда умр кечиришлик ваъдасини олади. Шу тариқа аллома умрининг бир неча йилини узлатда кечиришга мажбур бўлади. Кейинчалик у масжидларда амру маъруф қилишга ўтди. Шундагина халқ алломанинг юксак фазлию улуғ мартабасини тушунди, унинг шогирдлари ва мухлислари кўпайди.

Ал Ҳаким ат- Термизий илм ҳақида шундай таъриф беради: “Илм-бу нурдир. Инсонлар Аллоҳ таоло олдида қанчалик масъулият ҳис этса, шунчалик маърифатга эга бўлади. Инсон қалби ёвузликдан қанчалик тозаланса, илм яна мукаммал бўлади ва нур таратади.”

Фариддиндин Аттор : “Тазкират ул авлиё” асарида ёзадилар:

Нақл: Шайх Ҳаким Термизий замонида бир зоҳид бор эди. Доим Термизий билан мунозара қилиб, уни инжитар эди. Зоҳиднинг дунёлиғи(бойлиги) кўп эди. Шайх хазратларининг ёлғиз бир капаси бор эди, холос. Кечалари у шунинг ичида ётар эди. Бир гал келиб қараса, капа ичида бир ит ётибди. Итни қувишга кўнгли бўлмади. Саксон марта капасини тебратди, токи ит ўзи чиқиб кетсин. Аммо, итни қувиб чиқармади. Шайх ҳазратлари шундан сўнг бир қоя тагини панох тутди. Ўша кеча шайхга жафо қилган зохид тушида пайғамбарлар султони Муҳаммад Мустафо (с.а.в)ни кўрди. Ул зот унга дедиларки, “Эй ғофил, сен шундай бир киши билан довлашмоқдасаенким, у бир ит учун бўлиб, уйни саксон марта тебратди. Итни қувиб чиқармади. Охири ўзи кетиб, уйи катта итга қолди. Ул бир қоя тагидан панох топди. Сенинг шунча молинг бор, Аллоҳ Таоло хузурида сен шулар билан саодати абадия тиламоқчимисен? Боргил, унинг хизмат камарини белингга боғлагин ва узр сўрагин” деб марҳамат этдилар. Зоҳид уйғонди. Шайхнинг ҳузурига борди. Қолган умрини унинг саодатли хизматида ўтказди.



Дилфуза ЗАРИПОВА


manba:barkamol-avlod.uz
Hayotim davomida turli xil ayollar ko�p bo�lgan, ammo har safar o�z turmush o�rtoqlarim eng yaxshilari bo�lib chiqqan.

 

Andijon viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Andijon viloyati

Javoblar: 20
Ko'rilgan: 18176
So'nggi javob 06 Iyul 2010, 14:40:34
muallifi JaviK
Samarqand viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Samarqand viloyati

Javoblar: 14
Ko'rilgan: 11442
So'nggi javob 20 Yanvar 2010, 13:59:51
muallifi muxbir
Sirdaryo viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Sirdaryo viloyati

Javoblar: 8
Ko'rilgan: 9224
So'nggi javob 20 Yanvar 2010, 14:09:16
muallifi muxbir
Toshkent viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Toshkent viloyati

Javoblar: 7
Ko'rilgan: 10770
So'nggi javob 21 Yanvar 2010, 11:02:36
muallifi muxbir
Buxoro viloyati haqida ensiklopediyalarda

Muallif muxbirBo'lim Buxoro viloyati

Javoblar: 12
Ko'rilgan: 11457
So'nggi javob 22 Yanvar 2010, 11:31:46
muallifi muxbir