Muallif Mavzu: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)  ( 75031 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 3 Mehmonlar ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #285 : 06 Mart 2010, 22:08:09 »
— Kitobini berib tursin.
—  O’zi o’qiydi-da!  Boshqadan so’rasin.
Bizning Tog’ay Murod uslubidagi suhbatimizga o’qituvchilar ham qo’shilib turar edi. O’shanda, ayniqsa, shaharda o’qiydigan bir guruh qishloq bolalariga kitoblar qattiq ta’sir qilgandi. Ularni onamizni sog’insak, qayta-qayta o’qirmidik, qishlog’imizni qo’msasak, tag’in o’qirmidik... bilmadim-u,  lekin tortishuvlarsiz jimgina mutolaa qilganmiz.

   2.Abiturientlik. Bunday paytda har lahza qadrli. Maqsaddan og’ishmaslik kerak: test, test, test! Tog’ay Murodga ixlosi baland ijodkorlardan Sa’dina Bobomurodovaning kutubxonasida «Bu dunyoda o’lib bo’lmaydi» romanini ko’rib qoldim. Nima bo’lsa-da, o’qimasam bo’lmasdi. Menda shunday holat bor: bir yaxshi asar o’qisam, shu muallifning boshqa kitoblarini qo’rqib qo’lga olaman. Chunki keyingisi sizga yoqmasa, yozuvchi haqidagi tasavvuringiz salbiy tomonga o’zgarib ketishi mumkin. Yo’q, o’sha safar bunday bo’lmadi. Kitob o’qiganda bu yaxshi, bu yomon deb ajratishga o’rganib qolgan ekanmanmi yo bizga shunday o’rgatishganmi, ishqilib, «Bu dunyoda o’lib bo’lmaydi» romani oldida lol qolgan edim!
   Tog’ay Murodga bo’lgan ixlosim qat’iylashdi. Yozuvchi bilan uchrashish istagi maqsadga aylandi. Toshkentga borsam, Tog’ay Murod va Rauf Parfi bilan aniq uchrashaman, deb ko’nglimga tugib qo’ydim.

   3. «Jizzax ovozi» gazetasiga borsam, bir guruh jurnalistlar Tog’ay Murod haqida suhbatlashib o’tirgan ekan. Adabiyot shinavandalari orasida u kishi to’g’risida har xil rivoyatnamo gaplar yurar, Tog’ay Murod bunday davralarning tipik qahramoniga aylanib qolgandi. Fotima Shodievaning qo’lida «Hurriyat» gazetasi. Unda Tojiddin Razzoqning «Tog’ay Murod» degan maqolasi chiqqan ekan. Qiziqib gazetani qo’lga oldim: «Tog’ay Murod yuzdan oshib ketsa kerak, deb yurardim...» Nima?! Bir sergak tortdim-u, o’qishda davom etdim. Chunki tasavvurimda Tog’ay Murod mangu yashaydiganday edi. Hali men uchrashishim kerak-ku! Maqola oxirlamasdan kimdir yonimga keldi:

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #286 : 06 Mart 2010, 22:08:31 »
 — Shu kishiyam olamdan o’tibdilar...  Demak, bu dunyoda odam o’lar ekan...
Yana boshqa bir ovoz eshitildi:
— Rahmatlik buyuk...
   — Unday demang! Bu so’z marhumlarga nisbatan ishlatiladi. Axir, Tog’ay Murod tirik! TIRIK!
   4. Ajal qamchisi bir bor aylanib, oydin tunda, ot kishnagan oqshomda  yonib turgan yulduzni uzib ketibdi. Avvaliga shumxabarga ishonmadim. Ishongim kelmadi. Ko’rgan-bilganimdan qayta-qayta so’radim, «Yolg’on!» — deya aytarmikin deya so’radim. Lekin dunyodagi hamma narsa biz o’ylaganday bo’lavermas ekan. Buni hayot deydilar axir! Ich-ichimdan bir kuch ko’tarilib keladi. Bir nido ko’ksimni yorib chiqib ketay deydi. Xayolimda esa misralar charx uradi. Tobora tartibga kelib tizimlashib boradi:

«Men o’zbekka haykal qo’yaman!»
«Men o’zbekka haykal qo’yaman!» —
Eshitildi na’ra, hayqiriq,
O’zbeklikdan g’urur tuyaman.

Oydin tunda yurgan odamlar,
Ot kishnagan sokin oqshomlar,
Yulduzlar ham mangu yonadi,
Dehqon o’tgan «Ketmon» bobomlar.

«Bu dunyoda o’lib bo’lmaydi»,
Lek ustunday turib bo’lmaydi.
Balki o’lar sotqin, xoinlar,
El farzandi sira o’lmaydi!

Tog’ay Murod o’lmagan go’yo,
Mangulikka qilganday da’vo.
Tirik haykal bo’lib turibdi
O’zi qo’ygan haykallar aro.

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #287 : 06 Mart 2010, 22:08:45 »
5. Toshkentda taqdir meni Mahmud Sa’diy  bilan uchrashtirdi. Domlaning darslari adabiyotga qiziquvchilar uchun bahs-munozaraga aylanib ketardi:
— «Falon-falon» kitoblarni o’qiganman,  — maqtangan bo’ladi bir talaba.
Domla, tilga olingan asarlar kazo-kazolarga tegishli bo’lsa-da, hech tap tortmay:
— G’irt bemaza kitoblar o’qigan ekansan, — deydi. — Sening o’qiganlaring yomon emas. O’zimiz uchun bo’ladi. Agar o’rischa-po’rischa qo’shib qurama qilib yozmayman, sof o’zbek tilida yozaman desang, Tog’ay Murodni o’qib qo’y!
   Sa’diy domla bizga Tog’ay Murod adabiy mahorati, tahrir san’atidan maxsus darslar o’tdi. Talabalar orasida ham Tog’ay Murod shaxsiyati va ijodiga qiziquvchilar ko’p ekan. Shunday muxlis kursdoshlar birgalikda Darxonga, yozuvchi xonadoniga yo’l oldik.

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #288 : 06 Mart 2010, 22:09:07 »
II

   1. Tog’ay Murod asarlarining tili mashhur turkiy bitiklarni eslatadi (Mahmud Sa’diy). Toshning bag’rini o’yib yozish oson ish emas. Har bir gap qayta-qayta tahrir qilinib, suvi qochirilib keyin bitiladi. Bu asarlar toshlar kabi asrlar bo’yi yangraydi, jaranglaydi. Ko’p narsani anglatib, isbotlab turadi. Tog’ay Murod so’zga juda tejamkor. Uning kitoblarida butun-butun boblar bir-ikki gapdan iborat bo’lishi mumkin. Yozuvchi xuddi toshga bitayotganday «yuki bor so’z»larni saralaydi.  Peyzajlar-da o’ziga xos: qisqagina, lekin o’ta ma’nodor. Masalan, «Yulduzlar mangu yonadi» qissasining so’nggi bobini olaylik:  «To’yxona eshigi tarafdan odam ovozi eshitildi. Qo’y ma’rashi eshitildi...» Sokin tunni his qilganday, o’zbek hovlisini ko’rganday, qo’y ma’rashini eshitganday bo’lasiz. Oddiy manzara. Lekin  yozuvchi nega ovozlarni aynan ikkiga ajratib ko’rsatyapti? Nega qo’y ma’rashiga e’tibor beryapti? Bu manzara qissani xulosalagan so’ngso’zday yangraydi. Tog’ay Murod asarlarida sifatlashlardan kam foydalanilganini kuzatish mumkin. Bu mavhumlikdan qochishga, tasvirlarning kishi tasavvurida aniq paydo bo’lishiga xizmat qilgan. Masalan, Tog’ay Murod «kerildi» demaydi, «Yo’q qorinni oldinga tashladi», deb yozadi.

   2. Dunyoning turli burchaklarida bomba portlashi, o’q ovozlari tez-tez eshitilib turibdi. Hammayoqda texnika taraqa-turug’i. Shaharning shovqini jonga tegib ketadi. Bir taskin izlab, bir xillikdan bezib, Tog’ay Murod asarlarini qayta-qayta varaqlayman. Ularda sokinlik bor, tabiatga uyg’unlashib ketgan tinch hayot bor. To’y bo’ladi. Bobolar qo’y yetaklab to’ylaydi. Momolar tog’ora ko’tarib to’ylaydi. Olish bo’ladi. O’g’illar oriyat uchun olishadi. Kuni bilan qizigan tuproqning suv sepilgandan keyingi yoqimli hidi dimoqqa urib turadi. Men uchun tobora uzoqlashib borayotgan manzaralar. Shom quyoshiday botib borayotibdi. Bu damlar faqat Tog’ay Murod asarlarini o’qiganda qaytishi mumkin. Ularda  tiniqlik bor, musaffolik bor, samimiylik bor...
Tog’ay Murodning  yulduzlari mangu yonadi!  Hali kitobxonlar ajdodlarini sog’inib-sog’inib, qo’msab-qo’msab bu kitoblarni o’qiydilar.

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #289 : 06 Mart 2010, 22:09:29 »
3. Oqshomlarning sokinligini otlarning kishnashi buzadi. Tog’ay Murod ijodxonasida yana bir asar tug’iladi. To’lg’oq bilan yaralgan tafakkur farzandlarini ba’zilar oddiygina qilib ta’riflab qo’yishadi: kurash haqida, ko’pkari haqida, farzandsizlik haqida... — bularning bari vosita, kompozitsiyani bog’lab turuvchi tizim.  Tog’ay Murod asarlarini shunchaki xalqimizning turmush tarzi va urf-odatlarini tasvirlash  maqsadida yozmagan. Maqsad boshqa: hammaning boshida bor savdo, hammaning boshida bir savdo!
Odam o’zi haqida gapirsa, umuman, zerikmaydi. Yaxshi she’r o’quvchining o’zi haqidagi asar. Tog’ay Murod qissalari ham shunday. Aslida haqiqiy adabiyot voqelikni emas, unga qaragan odamni aks ettiradi. Ustoz asarlarini o’qigan kitobxon unda o’zini ko’raverishi shundan. Har bir jumladan hissiyot ufurib turadi: o’quvchini emotsiya bir dam tark etmaydi. To’lib-toshib o’qiysan kishi. Xuddi syujetda odamlar emas, tuyg’ular harakatlanayotganday. Yozuvchi tasvirlagan peyzaj qishloq manzaralari emas, inson qalbi chizgilari. Voqealar shunchaki orqa tasvir vazifasini o’taydi.   

4. Tog’ay Murod biz bilgan olam haqida asarlar yozmadi. U o’zi dunyo yaratdi: bu olamning o’z insonlari bor, o’z shaytonlari bor. Asarlaridagi zamon va makon tushunchasi-da, o’ziga xos. Tog’ay Murod kitoblarini  sobiq Ittifoq davrida Surxon tomonlarda yuz bergan voqealar deb ta’riflash noto’g’ri nazarimda. Bularning barchasi Tog’ay Muroddan qolgan dalalar, unumdor, ke-e-e-eng dalalar... Endi ularga paxta ekilmaydi. Ularga mehr ekilgan, mahorat ekilgan. Hali bu serunum yerlardan oziqlanib  chinorlar o’sib chiqqusi...
   O’zbek nasrchiligida Abdulla Qahhor maktabi ko’p e’tirof etiladi. Bu maktabning o’quvchilari keyinchalik adabiyotimiz ustunlariga aylanishdi. Ulardan biri Tog’ay Murod o’zbek nas¬rini yangilab berdi. Shuningdek, u o’zbek nasrchilik maktabini ham yangilagan ko’rinadi. Tog’ay Murod haqiqiy adabiyotga qanday yondashish kerakligini o’zining hayoti va ijodi bilan ko’rsatib ketdi. Uning mavzu doirasidan ta’sirlanib, mahorat ustaxonasidan foydalanib qog’oz qoralayotgan tengdoshlarimizni ko’p uchratamiz. Tog’ay Murod maktabi adabiyotimizga, shuningdek, jahon adabiyotiga ham yangidan-yangi ijodkorlarni yetishtirib bersa ajab emas.
      

Ansora

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 12698
  • -oldi: 12894
  • Xabarlar: 19275
  • Jins: Ayol
Re: Men qaytib kelaman (Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida)
« Javob #290 : 06 Mart 2010, 22:09:48 »
Hurmatli kitobxon!

Mana, sevimli yozuvchimiz Tog’ay Murod xotirasiga bag’ishlangan kitobni mutolaa qilib bo’ldingiz. Bu, mavzu nihoyasiga yetdi, degani emas. Hali adib haqida juda ko’p yoziladi, xotirlanadi, ijodi o’rganiladi. Mazkur yodnoma to’g’risidagi taassurotlaringiz, fikr-mulohazalaringizni quyidagi elektron manzilga maktub yo’llab, biz bilan o’rtoqlashishingiz mumkin:
togay-murod@rambler.ru
Unutmang, hech qaysi maktubingiz e’tiborsiz qolmaydi.


 

Tog'ay Murod zamondoshlari xotirasida

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek adabiyoti

Javoblar: 2
Ko'rilgan: 5637
So'nggi javob 13 Mart 2008, 07:52:50
muallifi AbdulAziz
Tog'ay Murod. Bu dunyoda o'lib bo'lmaydi (roman)

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek nasri

Javoblar: 322
Ko'rilgan: 97349
So'nggi javob 21 Noyabr 2009, 11:37:15
muallifi AbdulAziz
Tog'ay Murod. Oydinda yurgan odamlar (qissa)

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek nasri

Javoblar: 245
Ko'rilgan: 80402
So'nggi javob 21 Noyabr 2009, 10:31:32
muallifi AbdulAziz
Tog'ay Murod. Ot kishnagan oqshom (qissa)

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek nasri

Javoblar: 240
Ko'rilgan: 77211
So'nggi javob 21 Noyabr 2009, 11:02:02
muallifi AbdulAziz
Tog'ay Murod. Tanlangan asarlar. 1-jild

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek nasri

Javoblar: 0
Ko'rilgan: 5944
So'nggi javob 08 Noyabr 2010, 10:22:48
muallifi AbdulAziz