Mantiqut-tayr (nasriy bayoni). Farididdin Attor  ( 79241 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 5 6 7 ... 33 B


Ansora  19 Mart 2010, 23:06:00

«Me’rojnoma» mazmuni ismidan anglashilib turadi. Payg‘ambar sallallahu alayhi vassallamning ko‘kka ko‘tarilib, Alloh huzurida bo‘lishi falsafiy — irfoniy mazmunda tasvir etilgan.
«Gum-gumnoma» — kichik bir hikoyatdan boshlanadiki, Attorning har bir masnaviysida ham bunday hikoyatlar uchraydi. Hikoyada aytilishicha, Iso payg‘ambar alayhissalom cho‘lda bir o‘likning bosh chanog‘ini topib, uni duo orqali tiriltiradi va u bilan suhbatlashadi. Bu yetti iqlimga hukmron bo‘lgan podshohning bosh chanog‘i bo‘lib, u Iso payg‘ambarga hayotini, kechmishlarini, qabr azoblarini va jahannamdagi ahvolini so‘zlab beradi. Bu kichik asarni V.A.Jukovskiy ruschaga tarjima qilib, nashr ettirgan. Hijriy 770 da Husam kvtib tarafidan «Gum-gum Sulton» nomi bilan kengaytirilib o‘girilgan va hijriy 1289 da Qozon dorilfununi matbaasida «HIKOYATI Gum-gum Sulton fi nubuvvati Ilyos alayhissalom» nomi bilan nashr etilgan. Bu asar onado‘lu turkchasiga ham o‘girilgan. Zotan, bu hikoya mavzui turkiy xalqlar adabiyotida ma’ruf va marg‘ubdir
(Qarang: Fuod Ko‘prulu. Turk adabiyoti tarixi: Istanbul: 1926, 362-bet).
«Ushturnoma»— bu asar bilan Attor ijodining ikkinchi davri boshlanadi. Asarda voqealarni qamrovchi bir hikoya bo‘lsa-da, anglatish tarzi avvalgi masnaviylarga nisbatan ancha tarqoq va cho‘ziqdir. Bundan tashqari, takrordan ko‘p foydalaniladi. Kitob markazida tasavvufiy ma’no berilgan bo‘lib, bir turk xayolbozi (chodirxayol, qo‘g‘irchoq o‘ynatuvchi) san’atkor qo‘g‘irchoqlarni sahnada bir-bir o‘ynatib keyin yana sandig‘iga tashlab berkitgani ramzi bilan Allohning olamdagi barcha maxluq-jonzotlarga hayot berib, so‘ng yana o‘ldirishiga ishora qilinadi.
«Javhar uz-zot» — bu asarda endi qamrovli (qoplama) hikoya yo‘q. Asarga hokim bo‘lgan tuyg‘u - fano, ya’ni vujudning mahv etilishi, yo‘qolishi orqali tomchining dengizga qo‘shiluvi kabi, inson juz’ining ilohiy kull - abadiy ruh bilan qo‘shiluvi yo‘lidagi otashin istakdir. Kitobning asosiy qismini vujudidagi ilohiylikni anglab, o‘zini dengizga otgan bir go‘dak - yosh bolaning namunasi, deb doimo Mansur Hallojni ko‘rsatadi. Shuning uchun ham Mavlono (Jaloliddin Rumiy) «Hallojdagi nurning 500 yil o‘tgandan keyin Attorning ruhida tajalliy etishi» haqida gapirgan edi. Bu asardagi ikkinchi ohang shunda ko‘rinadiki, Attor ruhida asta-sekin Ali shaxsiyatini mujassam etish sezila boshlaydi. Attor uchun ilohiy asrorning homili Alidir va bu asror Aliga payg‘ambar tomonidan berilgandir.

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:06:17

«Javhar uz-zot» asari uch kitobdan iborat bo‘lib, hozir so‘zlaganlarimiz faqat birinchi kitobga oiddir. Asarning uchinchi kitobi «Hallojnoma» deb ham ataladi va unda Mansur Halloj shaxsiyati asosiy o‘rin tutadi.
Attorning «Vuslatnoma» asarida nafis bir reja va tartib ko‘rinmasa-da, u vahdati vujud g‘oyalari, so‘fiyona hikoyalar va majozlar bilan muzayyandir. Bu hikoyalarda ham Mansur Halloj shaxsiyati yuksak bir mavqe’ni egallaydi.
Shoirning eng kichik masnaviylaridan biri «Basarnoma» bo‘lib, bunda ham so‘fiyona fikrlar, fano, baqo, Alloh ruhiga va nuriga singib ketish g‘oyalari ilgari suriladi. (Ahmad Yassaviyda ham «fano fi-l-loh»ga katta e’tibor berilganini eslang.)
Shoir badiiy-g‘oyaviy izlanishlaridagi uchinchi davr, aytganimizday, «Mazhar ul-ajoyib» asari bilan boshlanadi. Bu masnaviyda shoirning otashin ehtiroslari pasaya boshlaydi, qofiyada ham, vaznda ham g‘alatliklar uchraydi. Dostonda hazrat Ali siymosi markaziy o‘rinni egallaydi. «Javhar uz-zot» masnaviysida ko‘rilgan ilohiy kuy va qamish hikoyasi bu asarda ham o‘zgacharoq bir alfozda takrorlanadi. Bundan tashqari, shoir dostonda ba’zi vaqf yer-mulklarni g‘arazli maqsadlarda suiiste’mol qilgan ba’zi muftiylarni qoralaydi. Olmon sharqshunosi Helmut Ritter fikricha, bunday muftiylarga hujum zaminida shoirning asarlarini qoralab, fatvo bergan muftiyga o‘xshash din peshvolari ko‘zda tutilgan. Shuningdek, asarda shoirning falsafiylikka mayli ortib borayotganidan dalolat beruvchi hikoyalar, o‘z hayoti, tarjima xrliga oid lirik chekinishlar, o‘quvchisiga qaysi asarlarni o‘qib, qaysilarini o‘qimasligi haqida tavsiyalar beriladi. Asarda mashhur mugasavvif shayx Najmiddin Kubro ismi ko‘p marta tilga olinadi (Abul Janob Ahmad ibn Umar Xevaqiy). Shayx Kubro aslida Fariduddin Attorning ustozi Majdiddin Bag‘dodiyning ustozidir. Demak, Fariduddin Attor shayx Najmiddin Kubroga nevara shogirddir («Tazkirat ul-avliyo» debochasiga qarang). «Nasoyim ul-muhabbat»da Navoiy yozishicha, «Va alarni Shayxi Valiytarosh debturlar. Aning uchunki, vajdu hol g‘alabotida muborak nazarlari har kimga tushsa, valoyat (valiylik) martabasiga yetar ermish...»
Fariduddin Attorning so‘nggi mashhur asari «Lison ul-g‘ayb» bo‘lib, bunda shoir o‘zining xilvatda huzur-halovat topganini, chunki xilvatda oshiq sifatida ma’shuqi (Alloh)ning vasliga yetishganini izhor etadi.
Shayx Fariduddin Attorning g‘oyalari, Haqqa yetishuvi yo‘lidagi izlanishlarining sirlari hali ko‘p asrlargacha adabiyotshunos, ilohiyotshunos, tarix va falsafa olimlarini to‘lqinlantirib, ijod va ilhom sarchashmasi bo‘lg‘uvsidir.

Najmiddin Komilov,
Mahkam Mahmudov

 

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:06:53

ULUG’VOR VA QUDRAT SOHIBI ALLOH TAOLO MADHIDA

Bismillohir rahmonir rahim

BUYUK VA A’LO BORIY TAOLO TAVHIDI HAQIDA

Ofarin, jonofarin, ey pok Ruh,
Jon va iymon oldi sendan xok, ruh.

Xoku suvdan Odamni bunyod aylading,
Oxirin ham xok etib, yana barbod aylading.

Yerni pastu, qilding osmonni baland,
Biri hurdir, o‘zgasida ming kamand.

Ul birisi aylanur davron bo‘lib,
Ul birisi jim turar hayron bo‘lib.

Yerga gumbaz qilding ko‘kni besutun,
Olti kunda bor qilding barcha olamni butun.

Osmon nardasida senga anjum soqqadir,
Har tong rangi o‘char, har kecha topgay qadr.

Ruh qushin sayd etgali domdir badan,
Xush uchib bu qushdin muxtashif ahvolda tan.

Sirli olam naqshidan bahri dil uyg‘onadi,
Tim-qo‘rquv ichra suv ham gohi tonglar yonadi.


Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:07:10

Dengiz bag‘ri suv to‘la, sohil tashnalab o‘tar,
Tomchi yomg‘irdan sadafning bag‘rida gavhar o‘sar.

Tog‘u toshga qoyadan tig‘, daryodan berding kamar,
Go‘iyo jangchiga o‘xshar, yuzi yong‘ay har sahar.

Gulni o‘tga solsang bir zum gil bo‘lur,
Sen jahl qilsang agar pashshalar ham fil bo‘lur.

Fir’avn boshin yedi nimjon pashsha,
Oxiri voy bo‘ldi to‘rt yuz yil yashab.

O’rgumchak to‘rin yoyar g‘ordagi do‘sting uchun,
Chumolidan Sulaymon olg‘ay aqlning kuchin.

Lolalardan qizarib, qon bo‘lur tog‘ cho‘qqisi,
Tuproq bag‘rining qoni la’lga aylanar bir kun...

Jonni yaratuvchi pok Parvardigorga hamdu sanolar bo‘lsin! Tuproqqa jon bag‘ishlagan va imon ato etgan ham Uldir. U tuproqni suv uzra tikladi, tuproqdan bo‘lganlar umrini u yelga berdi. Osmonni zabardastlik — g‘oliblikda (tepada) sakradi. Tuproq — yerni pastlik darajasida tutdi. Ul biriga — osmonga doimiy harakat ato etdi, bul biriga - Yerga doim sokin, tinch turishni buyurdi. Olti kunda yetti yulduz -sayyorani vujudga keltirdi, ikki harf orqali amr etib, osmonni yaratdi. Falak har kecha u yerda nard o‘ynasin deb yulduzlar soqqasi — muhrasini oltin sandiqchalar shaklida yasadi.

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:07:21

Tana tuzog‘ini xilma-xil holatlarda qo‘ydi. Jon qushining domini tuproqqa qo‘ydi. Dengizni eritib o‘ziga taslim qildi, tog‘ni qo‘rquvdan qotirib (hayron qilib) qo‘ydi. Chanqoqlikdan dengizning labini quritdi (sohil quruq), toshni yoqutga va qonni mushkka aylantirdi. Yerning posboni bo‘lsin deb toqqa ham cho‘qqi berdi, ham bel berdi. Gohida olov ustida gul dastaladi*, gohida daryo ostida ko‘prik yasadi*. Dushman boshida yarim pashshani to‘rt yuz yil tutib turdi*. O’rgimchakka hikmat bilan to‘r to‘qishni o‘rgatdi va sadri olam — Muhammad Mustafoni unda yashirib osoyishta saqpadi*.
Chumolining belini qilday ingichka qildi, ammo unga Sulaymon qo‘lida joy berdi*. Abbos avlodiga xil’at - to‘n berdi.* Osmonga tos (to va sin) berdi. Iso bilan birga ignani ko‘rgach, noiloj sir fosh bo‘ldi*. Loladan qonli qilgan tig‘ni (tog‘ cho‘qqisini), tutundan niliy gulshan qildi. Tuproqni pora-pora qilib, qon bilan yo‘g‘irdi, toki qip-qizil la’lni undan chiqardi. Quyosh va oy kecha-kunduz unga sajdadadir, bular o‘z manglaylarini yo‘lining tuprog‘iga surtadilar. Bu ularning sajdadagi siymolaridir - sajdasiz siymo mavjud bo‘ladimi axir!
Kunduz uning bastidan (ochiq-ravshanligidan) oqarib ko‘rinsa, kecha Uning qabza (siquvi)dan qorong‘ilikda kuyadi. To‘qalga oltin bo‘yinbog‘ bog‘ladi, Hudhudga rahbarlik xabarini berdi. Osmon qushi yo‘lida qanot qoqadi, eshigida eshik halqasiday bosh uradi. U falakka kecha-kunduzda aylanib turishni o‘rgatdi, kechani ketkazib, kunduzni keltirib, rizq-ro‘zi berdi (kunduzlik - yorug‘lik keltiradi).
Loyga nafas tegizsa, loyni odam qiladi va ko‘pik bilan tutundan butun olamni yarata oladi. Gohi itga to‘rgacha yo‘l beradi, gohbir mushuk orqali yo‘lni ochadi. Gohi Ul, yakinlik, shermardlikni shu itga nisbat beradi*. Gohi bir aso - tayoqqa Sulaymonlik qudratini beradi, gohida bir chumoliga so‘zlash iste’dodini ato etadi*. Gohida asoni ajdarhoga aylantiradi* va tandirdan to‘fon chiqaradi*. Qishda kumushday qorlarni yog‘diradi, kuzda daraxt shoxlaridan oltin to‘kdiradi. Falakni sarkash ot sag‘risiga aylantiradi, uning hilolidan o‘t sachrovchi taqalar yaratadi. Toshdan o‘rkachli tuyalar chiqaradi, oltin sigirni zorlanib nola qilishga majbur etadi*. Agar kishi o‘qini qon ichiga yashirsa, u g‘unchada qonni o‘q ichiga joylaydi (hali ochilmagan qizil gul g‘unchasi uchida qon to‘ldirilgan kamon o‘qiga o‘xshab ketadi). Yosumanga to‘rt toj yasadi, lolaning boshiga qonli quloh kiydiradi, gohi nargis guli boshiga oltin toj kiygizadi, gohida uningtojiga shabnamdan gavhar qadaydi.

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:07:32

Aqlning faoliyati (ishlashi), jonningdilbarga oshig‘lig‘i Undan, osmonning aylanishi, Yerningxoru ojizligi Undan, Baliq orqasidan Oygacha nimaiki bor — barcha zarralar Uning zotiga guvohlik beradi. Tuproq — yerning pastligi va falak-ning balandligi — har ikkalasi (Uning qudratiga) alohida-alohida yetarli guvohdir. U shamol (el), tuproq, olov, qonni (tiriklikni) yaratdi va (shu orqali) o‘z sirrini bir-bir oshkor eta boshladi. Odam tuprog‘ini loy qilib, qirq kun saqladi, keyin jonni unga joylab, orom berdi. Jon tanaga kirgandan keyin, ko‘ngil undan tirildi, (so‘nfa) unga akd ato etdi, toki olamni biladigan bo‘ldi. Keyin ilm berdiki, Allohni tanimoqni o‘rgandi. Taniydigan bo‘lgach, (odam o‘z) ojizligiga iqror bo‘ldi, shundan keyin hayratga g‘arq bo‘lib, tanni ishga soldi. Bu olamni xoh dushman, xoh do‘st hisobla, uning hammasi Uning yuki ostidadir. Uning hikmati hammaning yukini belgilaydi va yana ajabki, Uning O’zi barchaning asraguvchisidir. Boshidan boshlab tog‘ni yerning qozig‘i qildi*. Keyin yerni daryo suvi bilan yuvdi. Yer Sigir orqasida tik turgach, Sigir Baliq ustida, Baliq esa Havo ustidadir. Bas, havo nima ustida turadi? Hech narsa ustida turmaydi*. Hech — hechdir, buning hammasi hech, vassalom.
Ul podshohning san’atiga fikr qilki, (butun bu borliqni) hech narsasiz saqlab turadi!
Agar bu borliqning hammasi hech (yo‘klik)ning ustida bo‘lsa, demak (bu dunyoning) barchasi hechdir — yo‘qlikdir. Arsh suv ustida, olam esa — havo ustida. Suv va hayu dema, barchasi Allohdir! Arsh va olam tilsimotdan boshqa narsa emas, hamma Udir, qolganlari nomdir, xolos. Qarang: bu olam ham, u olam ham Udir, Undan boshqa (narsa) yo‘q, agar bo‘lsa, ul ham Udir.
Ey afsus, hech kimning toqati dosh bermaydi, ko‘zlar ko‘r, holbuki jahon Oftob (Alloh) nuri bilan to‘liqdir. Agar ko‘ra olsang, bu aqlni kam qilarding, barchada Uni ko‘rib, o‘zingni yo‘q qilarding. Ajabki, hamma etagini qo‘lga olgan. Uzr aytib, Uni bor deydilar.
Ey, oshkorliging yashirin Zot. Butun olam Sensan, odamlar esa ko‘rinmasdirlar*. Sen hammadan qadim va hammadan oldinsan, hammani O’zingdan (paydo qilding), O’zingni hammada ko‘rasan. Sening toming posbon va qo‘riqchilar bilan to‘la. Sen tomon qanday qilib kishi yo‘l topsin?
Aql va jonga Zoting atrofida yo‘l yo‘q hamda sifatla-ringdan hech kim xabardor emas. Garchi jon ichida yashirin xazina ham Sensan, dilu jon ichra bor haqiqat ham Sensan. Barcha jonlar mohiyatingdan nishon topolmaydilar, anbiyo yo‘ling tuprog‘ida jon bag‘ishlaydilar. Aql agar Sendan bir nishona (mavjudlik) anglasa, ammo haqiqating — mohiyatingga yo‘l topolmaydi. Sen borliging va mavjudligingda butkul abadiysan, hammani bu ishdan qo‘l tortishga majbur qilding.
Ey Rabbim, jon ichida ham, jon tashqarisida ham Sensan, nima desam u emassan, o‘xshashi yo‘qsan. Ey, aql dargohingda sarsonu hayron, aqlu jon yo‘lingda ovorayu sargardon. Butun olamni Sen bilan ayonu aniq ko‘raman, ammo olamda Sendan nishon ko‘rolmayman.

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:07:48

Ey sirlarni bilguvchi Zot, har kimki Sendan bir nishon - belgi so‘zladi, ammo u Sening nishoning emas, chunki benishonsan, garchi hamma yerda borsan*. Falak garchi qanchadan qancha ko‘zlar (yulduzlar)ni ochdi, lekin Sening yo‘lingdan bir g‘uborni ko‘rmadi. Yer ham garchi dardingdan boshiga tuproq sochgan bo‘lsa-da, biroq g‘uboringni ko‘rmadi.
Quyosh Sening shavqingda hushini yo‘qotgan, (shu bois) har kecha ikki qulog‘ini Yerga ishqalaydi. Oy ham ishqingda suv bo‘libdi, har oyda hayratdan qalqon tutadi. Dengiz Sening (ishqing) g‘avg‘osida boshdan kechib devonaday etagi ho‘l, labi esa qurib qolibdi. Tog‘ yuz dovoni bilan yo‘lda qolib beligacha loyga botibdir. Olov Sening shavqingda otash bo‘lib yonadi, sarkashlik va kuydiruvchilik xossasini oladi. Shamol (el) Sendan o‘zini yo‘qotib, kaftda havo tuproq ustidan uchadi. Suv (hovliqishdan) jigari qurib, qaqshaydi. Sening shavqingda boshi bilan suvga g‘arqbo‘lgandir. Tuproqqo‘yingda ovorayu dardmand, xoksorlikdan boshiga tuproq qo‘yibdi.
Qancha gapirmayin, Sening sifatingni aytib bo‘lmayapti, na qilayki, mening ma’rifatim yetarli emas.
Ey ko‘ngul, agar tolibsan, yo‘l yurgin, orqa-oldingga qarab, ogoh bo‘lib yur. Solih yo‘lovchilarni ko‘rgin, ular Dargohga kelibdilar, hammasi birin-ketin yo‘ldosh bo‘lib kelibdilar. Har zarrada o‘zgacha dargoh bor, demak, har zarradan Unga tomon o‘zgacha yo‘l bor. Sen qaysi yo‘ldan yurishni, qaysi yo‘l ul Dargohga olib borishini qaerdan bilasan? Uni yashirin (deb) izlasang, (U) ayondir, agar Uni ayon (deb) izlasang, U yashirindir.
Agar birga (ham nihon va ham ayon deb) olib, uni «qanday?» — deya qidirsang, unda U har ikki holatdan ham tashqaridadir. Sen hech narsa yo‘qotganing yo‘q, hech narsa izlama, yo‘q degan so‘zingni yo‘q qil. Nimani aytsang va neki bilsang — bu sensan, o‘zingni tanisang, bundan-da yuz barobarsan.

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:08:07

Sen Uni U bilan tani, o‘zing bilan emas. Unga tomon yo‘l Undan boshlanadi, aqldan emas*. Vasf etuvchilarga (hamma vaqt ham) Uning vasfi munosib emas, bu ish har bir mard va nomard (nokas)ning ishi emas. Ajz (ojizlik, faqr) shuning uchun ma’rifat bilan hamsafar bo‘ldiki, Uni sharhlash ham, sifatini ta’riflash ham mumkin emas. Xalqning bir qismida U haqda xayol bor, xolos. Undan xabar berish maholdir. Agar g‘oyatda ko‘p, yaxshi-yomon so‘z aytgan bo‘lsalar ham, nimaki U haqda desalar, o‘zlaridan (o‘zlariga uxshatib) aytganlar.
U ilmdan yuqori, ayondan tashqaridir. O’zining qudsiyati (pokligida) nishonsizdir. Uning nishonidan kishilar benishonliqdan boshka nishon topmadilar, jonni bag‘ishlashdan o‘zga chora topmadilar. Hech kimning hushyorligu devonalikda Undan boshqa («illalaziy») nasibasi yo‘q. Ikki dunyoda zarra-zarra sening fahming (tushunchang) bor. Nimaniki Alloh desang — u sening xayolingdir, xolos. U bor bo‘lgan joyga kishi joni borib yetmaydi. Yuz minglab Tur (tog‘) jondan afzal, avlo, yaxshi, balanddir. Nimaiki aytishni ep ko‘rsam, U undan baland (afzal)dir. Aql Uning savdosida (bilishi, tanishi) hayron bo‘ldi. Jon nochorlikdan barmog‘ini tishladi. Jon nima? Uning ishida hayronu sarson narsadir. Ko‘ngil esa jigarini yeb, qonga belangan.
Ey Haqshunos, bunaqa ko‘p qiyos qilma, zero, o‘xshashi yo‘q ish qiyossizdir. Buyukligini (anglashda) aql bilan jon qaridi (nochor bo‘ldi), aql hayron, jon esa mot bo‘ldi. Kullning kullidan birorta payg‘ambar ham biror juzv ogoh bo‘lmadilar*. Hammasi ojiz bo‘lib, yuzlarini tuproqqa surtdilar. «Mo arafnoka» deb xitob qildilar, xolos («Mo arafnoka nafsahu qad arafa Rabbahu» — «Kimki o‘zshi tanisa, o‘z Rabbini taniydi» hadisiga ishora).
Men kim bo‘ldimki, Uni tanish va bilish lofini ursam, o‘zini U bilan birga deb bilgan kishigina Uni taniydi. Chunki ikki olamda Undan o‘zga yo‘q, unda kim bilan bu savdo va havas tahsinini pishiradi? U shunday daryodirki, gavharlari to‘lqin-to‘lqin, sen pastda avjlanib buni bilmaysan(?). Kimki bu daryoning gavharini topmasa, «lo» (yo‘q) bo‘ldi va «lo» (yo‘q) dan boshqa hech narsa topmadi*. Nimaiki, tavsif etilgan bo‘lsa, U emas. Menga buni aytish osonmi, axir?

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:08:18

Ishoratga (to‘g‘ri) kelmagan narsani aytma, ibratga rost kelmasa, indama. U na ishoratni qabul qiladi, na nishoni bor. Hech kimning U haqda na ilmi bor, na biror dalili (Ya’ni, ilm Uni dalillashga ojizdir).
Sen (orada) bo‘lmagin — kamol aslida shudir, xolos.
Sen o‘zlikdan kam bo‘lgin - visol shudir, xolos.
Sen Unda yo‘qolib ket - hulullik (singib ketish) shundan iborat, bundan boshqasi behuda ezmaliqdan boshqa narsa emas.
Birlikka (faqat Allohga) bor va ikkilikdan yiroq tur, bir dil, bir qibla va bir yuz bo‘lgin.
Ey ma’rifatsiz xalifazoda (Allohning yerdagi xalifasi Odam Atoning avlodi ma’nosida), otang bilan ma’rifatda hamsifat bo‘l. Haq adam - yo‘qlikdan nimaiki vujudga keltirgan bo‘lsa, hammalari Uning oldida sajdaga bordilar. Oxiri Odamni yaratish navbati yetganda, uni qizg‘anib, yuz parda orqasiga olib bordi. Dedi: ey odam, saxovat dengizi bo‘l, bular (farishtalar) senga sajda qiluvchilar, sen esa bularga masjud (sig‘inish manbai)san.
Ular orasida biri Insonga sajda qilishdan bosh tortdi, masxara (badbashara) va mal’un (la’natlangan) bo‘ldi va buning ma’nosini tushunmadi. Yuzi qaro bo‘lgach, Allohga nola qidib, ey Ehtiyojsiz Alloh, meni hayf qilma va ishimni o‘nglagil. Haq taolo dedi: Ey mal’un, Odam ham Allohning xalifasi, ham Podshodir. Bugun sen uning yuzida ko‘z bo‘lgin, bundan keyin tong-la (ertaga) sipand (isiriq) yondirgil(?). Juzv va kull jonni jismga qanday sotdi? Kishi bundan ajoyibroqtilsim yasamagan. Jon balandda (osmonda), tan esa tuproqdan bo‘lgani uchun pastda edi, (lekin) pastdagi tuproq bilan pok jon qo‘shildi (jam’ bo‘ldi). Baland va past birga qo‘shilgach, Odam (paydo bo‘lib), u sirlar mujassamiga aylandi. Ammo uning sirlaridan kishi xabardor bo‘lmadi. Har gado uning ishidan ogoh emas (Uning ishini bilmas).

Qayd etilgan


Ansora  19 Mart 2010, 23:08:29

(Buni) bilmadik va tanimadik, bir lahza ko‘ngil bog‘lamadik ham. Jim turishdan boshqa yo‘l yo‘q, chunki odam uchun bir ohdeyishdan boshka iloj yo‘q, chunki ular faqat daryo yuzidan ogohdirlar. Ammo uning tubidan hech kim ogohemas. Xazina esa tubdadir, dunyo - bir tilsimotdir. Oxir-oqibat bu jism bandini tilsim sindiradi. Tilsimot oldingdan yo‘qolgach, xazinani topasan, jism ketgach, u (xazina ko‘rinadi). Bundan keyin joning boshqa tilsimotga tushadi - g‘ayb uchun sening joning boshqa bir jismdir. Shunday ketaverasan, oxiriga yetmassan, bu dardingning darmonini topolmaysan.
Bu dengizning qa’ri - ichi chegarasiz, ko‘plar g‘arq bo‘ldilar, ammo birortasidan xabar yo‘q. Bahri a’zam - Buyuk Ummon deyiladigan bu dengizda olam bir zarradir va zarra olam kabidir.
Bu Ummon ko‘piradi, ana shu ko‘pik (to‘lqin)ni olam deb bil. Shuni ham bilki, bir zarra - bir ko‘pik (to‘lqin)dir. Agar olam yo‘qolsa va zarra ham yo‘qolsa, bu Ummondan ikki ko‘pik (to‘lqin) yo‘qoladi, xolos. Bu chuqur Dengizda toshchalar qadrlimi yo aqiq — inson bilmaydi.
Bir zarraning kamolini bilish (tanish) uchun aql, jon, din va dilni bag‘ishladik. Og‘zingni yum, Arsh, Kursidan so‘rama, agar bittagina so‘z so‘ramoqchi bo‘lsang ham so‘rama! Aqling bitta qil ustida lol qoldi (kuydi), shu uchun (gap) so‘rashdan lablaringni bog‘la*.
Qancha gapirma, qancha so‘rama, kishi bir zarraning mohiyatini batamom bilolmaydi. Osmon nima? — To‘ntarilgan gumbaz, ammo ustunsiz, u beqarorliqda (harakatda), ammo mustahkam turadi. Uning yo‘lida o‘zingni yo‘qotib hayron-san - sen parda ichrasan, undan tug‘ilgansan! Falak boshini yo‘qotgan (ilojsiz) narsadan o‘zga emas, u parda ichida nima borligini qaerdan bilsin? U (falak) necha yildirki aylanadi, bu eshik atrofida boshu oxirsiz holda aylanadi. (Falak) Parda ichidagi sirni bilmaydi, senga o‘xshaganga bu Parda ochilarmshsh?
Olamning ishi hayrat va ibratdir, hayrat ustiga hayrat va yana hayratdir! Shunday ishlar borki, ularning yuzi va orqasi yo‘q, bunga bosh qotirma, yuzingni devorga qaratib, qo‘lingning orqasini tishla.

Qayd etilgan