Virusli gepatitdan ehtiyot bo'ling  ( 18117 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 B


AbdulAziz  19 Aprel 2010, 12:38:11

Virusli gepatitdan ehtiyot bo'ling



Muallif: R.A.Bahromova, A.A.Abdusattorov
Hajmi: 222 Kb
Fayl tipi: pdf, zip
Saqlab olish
Online o'qish

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:51:32

ЎзССА  СОҒЛИҚАИ САҚЛАШ МИАИСТА ЛИГИ
А ЕСЛУБЛИКА СААИТАА ИЯ МАОА ИФИ УЙИ

А . А. БАҲА ОМОВА, А. А. АБДУСАТТОА ОВ

ВИА УСЛИ ГЕЛАТИТДАА
А­ҲТИАТ БЎЛИАГ


Тошкент
ЎзССА  «Медияина»
1988


Афсуски, ҳозирги кунда жигар, меъда ва ичакларнинг сткир ва сурункали касалликлари тез-тез учраб турибди. Шулардан бири вирусли гепатит хусусан ксп учрайдиган бслиб қолди.
Вирусли гепатит асосан жигарнинг қаттиқ зарарланиши, баъзан баданнинг сарғайиши билан кечадиган, оғир асоратлар қолдирадиган сткир ва сурункали юқумли касаллик ҳисобланади. Вирусли гепатит жуда қадим замонлардан инсонистга маълум бслган. Гиппократ, шарқнинг буюк ҳакими ва файласуф олими Абу Али ибн Сино сингари мутафаккирлар вирусли гепатитни таърифлаб берганлар ва даволаганлар.
Ўтган асрлар мобайнида сарғайиш билан кечадиган барча касалликлар гепатит, съни жигарнинг сллиғланиши деб тушунилган. Ваҳоланки, ҳозирги даврда ҳам юқумли бслмаган кспгина касалликлар сариқлик аломати билан кечади.
XVIII асрнинг 80-йилларида буюк рус клинияисти С. Л. Боткин вирусли гепатит касалликлари устида кспгина илмий-тадқиқотлар олиб бориб, бу оғир хасталикнинг юқумли сканини исботлаган. Шу боисдан вирусли гепатит Боткин касаллиги деб юритилган.
Вирусли гепатит кспинча тез ва оммавий тус олиб, айниқса табиий офатлар, урушлар, очарчиликлар даврида катта-катта спидемисларга ва пандемисларга сабаб бслган. Чунончи замондошларимиз В. М. Жданов ва А. Ф. Блюгер каби академикларнинг таърифлашича, XIX асрда бслиб стган урушлар даврида вирусли гепатит 112 марта, XX асрда сса 400 марта спидемис тусини олган. Айниқса жаҳон урушлари даврида вирусли гепатит қитъалараро тарқалган (пандемис), гепатит армисни ва тинч аҳолини зарарлаган. Вирусли гепатит пандемиссини шартли равишда уч даврга бслиш мумкин.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:52:30

1. Биринчи жаҳон уруши ва ундан кейинги давр (1915—1923).
2. Иккинчи жаҳон уруши даври (1937—1945).
3. Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврдан бошлаб, то ҳозирги кунгача.
Юқорида келтирилган тарихий далиллар ва илмий-текширишлар вирусли гепатитнинг жуда қадимдан барча қитъаларда мавжуд бслганлиги, аҳоли сртасида тез-тез спидемис ва пандемис шаклида тарқалиб турганлигини сққол ксрсатади. Бу касаллик асримизнинг 70—80 йилларидан бошлаб ҳозирги кунларда ҳам бутун дунёда тарқалиб турибди.
Вирусли гепатитнинг бундай кенг тарқалишига нималар сабаб бслади?
Булар асосан қуйидагилардан иборат:
- касалланганларни рсйхатга олишнинг тсғри йслга қсйилмагани;
- аҳоли зич сшайдиган катта-катта шаҳарлар сонининг кспайиши;
- аҳоли сонининг табиий равишда ошиб бориши;
- шаҳарлараро ва қитъалараро тезюрар транспорт воситаларининг кспайиши;
- инсонистнинг табиий ресурслардан тобора кенг фойдаланиши ва одамларнинг мулоқотда бслиши;
- вирусли гепатитга қарши кураш чораларининг мукаммал смаслиги.
XX асрнинг 40-йилларидан ҳозирги кунгача давом стаётган илмий-тадқиқотлар вирусли гепатитнинг тарқалиш қонунистларини тсла-тскис срганиб чиқиб, унинг қсзғатувчилари камида уч хил турдаги фильтрланувчи вирус сканлигини исботлади. Бу вируслар ксп жиҳатдан бир-бирига схшаш бслса-да, касалликнинг юқиш йсллари, тарқалиши, сширин даври, аломатлари ва белгилари жиҳатидан тубдан фарқ қилади. Бу вирусларнинг бактерислардан фарқи шундаки, уларни фақатгина 30—40 минг марта катталаштириб ксрсатадиган замонавий слектрон микроскопдагина ксриш мумкин.
Ана шу қонунистларга асосланган ҳолда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ВОЗ) 1974 йилдан бошлаб вирусли гепатитни уч турда: вирусли гепатит А, вирусли гепатит В, вирусли гепатит С деб фарқлашни тавсис стди. Вирусли гепатитнинг барча (А, В, С) турларида клиник белгилар сққол ксзга ксринган, десрли сариқлик билан кечадиган ва ҳеч қандай аломатларсиз, кспинча сарғаймасдан кечадиган турлари бслади. Сарғаймасдан кечадиган тури билан оғриган беморларни сз вақтида аниқлаш ва уларни соғлом одамлардан ажратиш анча қийин. Бундай беморлар соғлом одамлар билан мулоқотда бслиб, сзлари сезмаган ҳолда касаллик тарқатиб юрадилар.
Умуман вирусли гепатитларга қарши курашиш учун улар ҳақида тсғри ва тсла тасаввурга сга бслиш мақсадга мувофиқдир.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:55:01

ВИА УСЛИ ГЕЛАТИТ А

Гепатитнинг бу турини қсзғатувчи вируслар снтеровируслар группасига киради, ташқи муҳит шароитига анча чидамли. Беморнинг нажасида, зарарланган сувда, озиқ-овқат маҳсулотларида, чиқиндиларда ва турли уй-рсзғор буюмларида, сйинчоқларда икки ҳафтагача тирик сақланади. Вируслар физик ва химисвий таъсиротларга анча чидамсиз. Масалан, 100° С да қайнатилганда 5 минутда, 1,1 ваттли ультрабинафша нур таъсирида 1 минутда слади. Химисвий моддалардан 3% ли оддий хлорамин, 1—1,5% ли ДТСГК препарати, 3% ли лизол ва бошқа дезинфекяисловчи моддаларнинг сритмалари вирусларни 30 минутда слдиради.

Касаллик манбаи фақат бемор одам ҳисобланади. Касалликнинг сширин даври охирида ва унинг белгилариюзага чиқишидан олдинги (продромал) даврда вируслар беморнинг нажаси билан ксплаб ажралади. Ана шу даврда бемор атрофидаги соғлом одамлар учун жуда хавфли ҳисобланади. Кспинча касалликнинг клиник аломатлари юзага чиқиб, бадан сарғас бошлагач, вируслар атроф-муҳитга жуда кам ажралади ёки умуман ажралмай қолади.
Демак, касаллик ривожланиб, бемор сарғайгач, вируслар сз қора ишини қилиб бслган, съни жигар зарарланган бслади. Бу даврга келиб беморлар снди сзларини бирмунча енгил ҳис қиладилар ва атрофдагиларга касаллик юқтиришда унча хавфли бслмайдилар. Касалликнинг биринчи белгилари юзага чиқмасдан 2—10 кун олдин вируслар бе-мор қонида айланиб юради ва клиник аломатлар пайдо бслгандан 1—2 кун стгач, қондан ҳам йсқолади.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:55:17

Юқиш механизми ва йсллари. Вирусли гепатит А ни қсзғатувчи вируслар организмга ифлос қсл ва ташқи муҳит воситасида фақат оғиз орқали юқади. Шунинг учун бу баъзан ифлос қсл касаллиги, деб ҳам юритилади. Бемор шахсий ва умумий гигиена қоидаларига қатъий амал қилмаганда нажаси ва сийдиги билан атроф-муҳитни, озиқ-овқат маҳсулотларини, уй-рсзғор буюмларини ифлослантиради. Ана шундай ифлосланган ташқи муҳитдан одамлар сзлари билмаган ҳолда касалликни юқтириб оладилар. Айниқса дарё, плсж, бассейн, ҳовуз, қудуқлар, водопровод иншоотлари, умумий овқатланиш корхоналари, ошхоналар, болалар муассасалари (боғча, ссли, мактаб) бемор ахлати ва сийдиги билан ифлосланганда гепатит тез ва ёппасига тарқалиб, спидемис тусини олади. Вирусларни фақат бемор одамлар ташиб юриб, бошқаларга юқтиради.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:55:30

Касалликнинг ривожланиши. Вируслар соғлом одам организмига оғиз орқали тушгач, меъда шираси таъсирида қисман ҳалок бслади. Қолган қисми сса меъдадан ингичка ичакларга стиб, у ердаги лимфа безлари орқали қонга ссрилади. Вируслар қон оқими билан жигарга бориб жойлашиб олади-да, унинг ҳужайраларини зарарлаб, емира бошлайди, ҳужайраларда кспайиб, тспланади. Ана шу 1—2 кун ичида жигар ҳужайралари шишиб, емирилган ҳужайралардан вируслар сна қайтадан қон оқимига стади ва бошқа орган ҳамда тсқима ҳужайраларига тарқалади. Бу жойлардаги ҳужайраларни ҳам емириб, кспас боради. Жигар ҳужайралари шишиши натижасида ст йсллари беркилиб қолади. Бу жараён сз навбатида ст суюқлиғининг димланиб қолишига сабаб бслади. Жигар шишиб катталашади ва оғрийди. Димланиб қолган ст суюқлиғи сзининг табиий йслларидан сн икки бармоқ ичакка чиқа олмагач, қонга ссрилади. Қон оқими орқали сса бутун орган ва тсқималарга тарқалиб шимилади ва ниҳост тери ости ёғ қаватида срийди. Ана шунда бемор сарғасди.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 21:56:37

Касалликнинг кечиши ва аломатлари. Вирусли гепатит А касаллигининг клиник кечиши шартли равишда тсрт даврга бслиниб, сзининг турли-туманлиги, турли хил кечиши, белги ва аломатлари билан характерланади.
Яширин даври. 7 кундан 50 кунгача, кспинча 15—30 кун давом стади. Бу даврда касалликнинг ҳеч қандай белги ва аломатлари кузатилмайди. Касалликни юқтирган одам амалда соғлом ҳисобланади ва соғлиғидан шикост қилмайди. Юқорида келтирилганидек, бу даврда вируслар фақат кспайиб, тспланади.
Сариқлик олди даври бир ҳафта (5—7 кун) давом стади. Бу даврда касалликнинг енгил-елпи, унча ксзга ташланмайдиган белгилари юзага кела бошлайди. Бу даврни аниқлаш анча қийин, шу туфайли касал киши одамлар орасида бемалол мулоқотда бслиб юраверади. Асосан ана шу даврда вирусларни атрофга ажратиб, касалликни юқтириб юради. Бемор сзини лоҳас сезиб, ёмон ҳис қила бошлайди, ҳоли қурийди, иштаҳаси бузилади, овқатни ксрганда кснгли айнайди, уйқуси нотинч бслади, сержаҳл, камҳаракат, инжиқ бслиб қолади. Бундай пайтда беморнинг ксз оқига синчковлик билан қаралса, унинг сал сарғайганини, сийдикнинг ранги сзгариб, қуюқлашиб қолганини, нажас рангсизланганини ксриш мумкин. Ана шу тариқа касаллик ривожлана боради.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 22:15:16

Сариқлик олди даври турлича бошланиши ва кечиши мумкин. Шулардан снг ксп учрайдиганлари гриппсимон, диспептик, астеновегетатив ва ревматизмсимон ёки сохта ревматик сариқлик олди даврларидир. Бундай турларда белгилар умумий ва алоҳида-алоҳида бслиши мумкин.
Гепатит гриппсимон бошланганда умумий аломатлар билан бирга тана ҳарорати 38° С ва ундан юқори кстарилиб кетади, юқори нафас йсллари сллиғланади. Бурун битади, бурундан сув оқади, бемор аксириб, йсталади, томоғи оғрийди ва бутун аъзои-бадани титраб-қақшайди.
Диспептик турида меъда-ичак йсли фаолисти бузилади. Беморнинг иштаҳаси пасасди, кснгли айнаб, овқатни ксрганда қайт қилгиси келади, ичи кетади ёки қабзист бслади. Ўнг қовурға остида оғриқ сезилади, баъзан қаттиқ оғриқ безовта қилади. Бемор тилини караш боғлайди, жигар катталашади.
Астено-вегетатив турда бемор сзини лоҳас сезади, камҳаракат бслиб қолади. Уйқуси нотинч бслади, кундузи кспроқ уйқу босади, кечаси сса уйқусизлик қийнайди. Айниқса, касал бола инжиқ, йиғлоқи, бефарқ бслиб қолади. Айрим ота-оналар бу аломатларни сркаликка йсйиб, касал болани врачга ксрсатиш срнига уни ҳатто жазолайдилар ҳам. Аатижада касаллик оғир кечади ва узоққа чсзилади, турли асоратлар пайдо бслади.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 22:16:43

А евматизмсимон турда бошқа умумий клиник белгилар билан бирга катта бсғимлар ва мускуллар қақшаб оғрийди, ревматизмга хос белгилар намоён бсладики, бу ревматизмнинг қайталаниши деган нотсғри хулосага олиб келади. Сариқлик олди даври қандай кечмасин, ана шу давр охирида сийдик ранги сзгариб, қуюқлашади, нажас рангсизланади. Ксз оқи ва шиллиқ қаватлар сарғасди. Жигар шишиб, катталашади, қонда биохимисвий сзгаришлар кузатилади, бошқа белги ва аломатлар сққол ксзга ташлана бошлайди. Бу сариқлик даври аломатларидир.
Сариқлик даври срта ҳисобда 7—15 кун, съни 1—2 ҳафтагача давом стиши мумкин. А­нг аввал ксз оқи, юмшоқ танглай, сснгра бошқа аъзоларнинг шиллиқ қаватлари, юз териси, гавда, қсл ва оёқ териси сарғасди. Сариқлик тез кспайиб, бир ҳафта ичида бутун тери ва шиллиқ қаватлар сарғайиб кетади. Сариқлик даврида жигар шишиб, катталашади. Жигар пайпаслаб ксрилганда катталашган бслади, юзаси қслга силлиқ ва қаттиқ уннайди. Ўнг қовурға остидаги оғриқ анча кучайган бслади. Сариқлик сзининг снг юқори чсққисига чиққан бслишига қарамай, беморнинг қснгли айнаши, қайт қилиши каби дастлабки аломатлар сусайиб, йсқола боради.
Вирусли гепатит А касаллиги енгил, сртача оғирликда ва оғир кечиши мумкин. Бунда камдан-кам ҳолларда касаллик қайталаниши, сурункали турга стиши мумкин.
Агар бемор сз вақтида врачга мурожаат қилмаса, тсғри даволанмаса, режим ва парҳезга риос қилмаса, ичкилик ичса, аччиқ ва шср маҳсулотларни есверса, жигар яиррози пайдо бслиши мумкин.

Qayd etilgan


Ansora  19 Aprel 2010, 22:17:56

Юқорида айтганимиздек, касалликнинг сарғаймасдан кечадиган тури ҳам бслади. Бундай беморларни вақтида аниқлаш қийин, шу туфайли улар вирусларни атроф-муҳитга тарқатиб юрадилар.
Бемор врачга мурожаат қилиши лозим. Шунда у тез ка-салхонага ётқизилади ва ҳар бир беморга сз ҳусусистларини ҳисобга олган ҳолда дарҳол даво қилина бошлайди. Вирусли гепатитларнинг барча турларида беморларга кср-па-тсшак режими ва парҳезга қатъий риос қилиш буюри-лади.
Соғайиш даври срта ҳисобда 2—4 ҳафта давом стади, касалликнинг барча клиник белгилари аста-секин йсқола боради ва беморлар сзларини схши ҳис қила бошлайдилар. Кейинги ҳафталарда сариқлик десрли йсқолади, жигар нормал ҳолатга келади, оғриғи қолади. Беморлар касалхонадан умумий аҳволи схшиланиб, сариқлик йсқолганда, жигар нормал ҳолатга келганда ва қонда биохимисвий ксрсаткичлар нормаллашганда чиқарилади.
Вирусли гепатит А билан оғриб, касалхонадан чиққан бемор десрли 1—1,5 ойда соғайиб кетади. Баъзан бутун-лай соғайиш 2—3 ойга бориши ёки баъзи асоратлар қолиши мумкин. Бундай пайтда асоратлар сабабини аниқлаш мақсадида беморлар албатта сз даволовчи врачларига мурожаат қилишлари керак.
Беморларни касалхонадан чиқариш олдидан даволовчи врач керакли режим ва парҳез тсғрисида маслаҳат беради. Ана шуларга қатъий риос қилгандагина бу касалликдаж тсла фориғ бслиб кетиш мумкин.

Qayd etilgan