Muallif Mavzu: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?  ( 44609 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #15 : 05 Noyabr 2010, 16:30:12 »
ИНТОҚ
«Ð¡ÑžÐ·Ð»Ð°Ñ‚иш», «Ð³Ð°Ð¿Ð¸Ñ€Ñ‚ириш» маъносидаги интоқ санъати бадиий асарда ҳайвонлар ёки жонсиз нарсаларни одамларга ўхшатиб сўзлатишни назарда тутади. Жумладан, Алишер Навоийнинг «Ð›Ð¸ÑÐ¾Ð½ÑƒÑ‚ тайр» достонида қушлар одамлар каби сўзлатилган. Масалан, товус:

          ÐœÐµÐ½ қушеман қасру гулшан зийнати,
          ÐÐ°қшу рангим аҳли олам ҳайрати.
          Ð¡ÑƒÑ€Ð°Ñ‚им гулшанға оройиш дурур,
          Ҳайъатим кўрганга осойиш дурур...

деса, Бургут:

          ÐœÐ°Ð½Ð³Ð° ҳолат ўзга қушлардек эмас,
          Қумрию булбулдек эл васфим демас.
          Ð¡Ð°Ð²Ð»Ð°Ñ‚им муфритдуру қаҳрим ямон,
          Ð¢Ð¾ғ мулки ичра менмен қаҳрамон

дея фахрланади. Гулханийнинг «Ð¢ÐµÐ²Ð° билан Бўталоқ», «ÐœÐ°Ð¹Ð¼ÑƒÐ½ билан Нажжор» масалларида ҳам ҳайвонлар одамлардек гапирадилар.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #16 : 05 Noyabr 2010, 16:31:39 »
ТАЛМЕҲ
Талмеҳ («Ð½Ð°Ð·Ð°Ñ€ солмоқ») шеър ёки насрда машҳур тарихий воқеалар, афсоналар, адабий асарлар ёки мақолларга ишора қилмоқ санъатидир.
Шоирлар муҳаббат мавзусидаги асарларида кўпинча Шарқда кенг тарқалган «Ð¤Ð°Ñ€ҳод ва Ширин», «Ð›Ð°Ð¹Ð»Ð¸ ва Мажнун», «Ð’омиқ ва Узро», «Ð¢Ð¾ҳир ва Зуҳро» каби қиссалар, достонларнинг қаҳрамонлари номига ишора қиладилар. ÐŽқувчи у ёки бу номга ишорани кўрар экан, унинг кўз олдида ўша қисса, достон, афсона мазмуни, унинг қаҳрамонлари ҳаёти, севгиси, қураши, фожиали тақдири жонланиб, шоир демоқчи бўлган ғояни, фикрни, туйғуни Ñ‘Ñ€қинроқ тасаввур қилади, чуқурроқ англаб етади. Зеро, бў жараёнда Ñžқувчи ўзи мутоала қилаётган асар қаҳрамони ҳаёти, туйғулари, маънавий қиёфасини ўша машҳур қисса, афсона қаҳрамони билан қиёслайди. Масалан, Лутфийнинг

          Ҳусни наслидин сенингдех ой пайдо бўлмади,
          Моҳи Канъоний дағи ҳам мунча зебо бўлмади

байтидаги «ÐœÐ¾ҳи Канъоний»Ð³Ð° ишорани кўрар экан, дарҳол қўз олдига машҳур «Ð®ÑÑƒÑ„ ва Зулайҳо» достони, ундаги Юсуф қиёфасини келтиради. Маълумки, Юсуф жаҳондаги бор гўзалликнинг ўндан Ñ‚Ñžққизини ўзида мужассамлантирган инсон. ÐŽқувчи энди Лутфий тасвирлаган маҳбубани Юсуф билан қиёслаб, унинг Юсуфдан ҳам гўзаллиги ҳақидаги тасаввурга эга бўлади.
Шеъриятимизда Шарқда кенг машҳур бўлган муҳаббат қиссалари, уларнинг қаҳрамонлари номларига ишора қилиш ҳам жуда қўп учрайди. Алишер Наврийнинг

          Сендин ўрганган киби Лайлоу Ширин зулму кин,
          Мендин ўрганмак керак Мажнун била Фарҳод ишқ,

Увайсийнинг

          Жафо тегди бошимга Лайлию, Ширину Узродин,
          Букун Вомиқ ила Мажнуну Фарҳодимни соғиндим

каби байтларидаги талмеҳлар шу хил ишоралардир.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #17 : 29 Noyabr 2010, 13:27:43 »
ЛАФФ ВА НАШР
«Ð™Ð¸ғиш ва ёйиш» маъносини ифодаловчи ушбу санъат шеър байтида аввал бир неча нарса ёки тушунча номини кетма-кет келтириб, кейин улар ҳақидаги ҳукмларни кетма-кет баён қилишни назарда тутади. Бундан асосий мақсад эса номлари келтирилган нарса ёки тушунчаларни бўрттириб, кучайтириб тасвирлашдир.
Аввал саналган («Ð¹Ð¸ғилган») номлар тартиби билан улар ҳақидаги ҳукмлар тартиби муносабатига кўра лафф ва нашр «Ð¼ÑƒÑ€Ð°Ñ‚таб» («Ñ‚артибли») ва «Ð½Ð¾Ð¼ÑƒÑ€Ð°Ñ‚таб» ёки «ғайри мураттаб» («Ñ‚артибли бўлмаган») турларга бўлинади. Масалан, Лутфийнинг

             Қошинг, ирнинг, юзунг, эй рашки ризвон,
             Ҳилолу кавсару боғи жинондур

байтининг биринчи мисрасида лаффда аввал қош, сўнг ирн (лаб), кейин эса юз саналади, иккинчи мисрадаги «Ð½Ð°ÑˆÑ€», яъни маҳбуба аъзолари ҳақидаги ҳукмлар тартиби биринчи мисрадаги сўзларга мувофиқ келади, яъни биринчи турган «қош» сўзига иккинчи мисрада биринчи бўлиб турган «ҳилол» ташбиҳи, иккинчи турган ирн (лаб) сўзига иккинчи бўлиб келган кавсар ташбиҳи, учинчи турган «ÑŽÐ·ÑƒÐ½Ð³» сўзига эса учинчи — боғи жинон ташбиҳи мос бўлиб тушади. Атоий қаламига мансуб

            Ёд килмас зулфу рухсору хатингни кўргали,
            Лолау насрину сунбул бирла райҳондин кўнгул

байтидаги лафф ва нашр эса номураттаб саналади. Зеро, биринчи мисрадаги биринчи бўлиб турган зулф сўзига иккинчи мисрада биринчи бўлиб келган лола ташбиҳи мос келмайди, зулфга учинчи турган сунбул мувофиқдир. Биринчи мисрада иккинчи бўлиб турган рухсор сўзига эса иккинчи мисрада биринчи бўлиб турган «Ð»Ð¾Ð»Ð°Ñƒ насрин» мувофиқдир. Биринчи мисрадаги учинчи бўлиб турган хат сўзига иккинчи мисрада тўртинчи бўлиб турган райҳон ташбиҳи мос келади. Кўриниб турибдики, лафф билан нашр тартиби мувофиқ эмас. Худди шунингдек, Бобурнинг

          Оғзию икки зулфию қади бўлмаса манга
          Райҳону сарву ғунча кўрардин малолдур

байтидаги лафф ва нашр ҳам шу каби номураттабдир.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #18 : 29 Noyabr 2010, 13:31:46 »
РУЖУЪ
Ружуъ — арабча «қайтиш» маъносини билдириб, шеъриятда шоирнинг олдинги мисра ёки байтда ифодалаган фикри, қўллаган бадиий тасвирий воситасидан қайтгандек бўлиб, кейинги мисра ёки байтда унга қараганда кучлироқ ифода, шеърий санъатни келтириш ёки олдинги фикрни аниқлаштириш, тўлдириш усулидир. Мумтоз шеъриятимизда ружуъ усули айниқса ташбиҳ қўлланган мисраларда кўпроқ учрайди. Масалан: «Ð¤Ð°Ñ€ҳод ва Ширин» достонидаги

          Вале ёдиға бу кеддиким ул ой,
          Демай ой, офтоби олам орой

байтида ҳам биринчи мисрада Ширин ойга ўхшатилган бўлса, сўнг шоир бу тасвирдан чекиниб, янада кучлироқ ташбиҳга мурожаат этади: энди қизни оламга безак бўлган офтобга қиёс қилади. Ҳар иккала ташбиҳга назар ташласак, уларнинг кетмат-кет қўлланишида муайян изчиллик сақланганини кузатамиз. Мисоллар:

          Шажар яфроғи бўлди қаҳрабодек,
          Деманг қаҳрабо, меҳри самодек.
                                                        («Ð¤Ð°Ñ€ҳод ва Ширин»)
          Кишига ўхшамас, гўё паридур,
          Пари йўқ, офтоби ҳоварийдур.
                                                      («Ð¤Ð°Ñ€ҳод ва Ширин»)
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #19 : 29 Noyabr 2010, 13:32:56 »
ИСТИОРА
Истиора арабча сўз бўлиб, «Ð±Ð¸Ñ€Ð¾Ð½ нарсани омонатга (вактинча) олмоқ» деган маънони ифодалаб, адабий асарда сўзни ўз маъносидан бошқа бир маънода, аниқроғи уни ҳақиқий маъносида эмас, балки мажозий бир маънода қўллаш санъати саналади. Кўпинча бу икки маъно ўзаро ўхшашликка асосланади. Шу жиҳатдан истиора ташбиҳ санъатига яқин туради. Истиора аксар ҳолларда ташбиҳи кинояга, яъни мушаббиҳи туширилган ташбиҳга тенг келади. Масалан, Бобурнинг

          Сен, эй гул, қўймадинг саркашлигингни сарвдек ҳаргиз,
          Оёғингға тушуб барги хазондек мунча ёлбордим

байтидаги «Ð³ÑƒÐ»» сўзи ўз маъносида қўлланаётгани йўқ, яъни шоир ҳақиқий гулга эмас, балки гул каби гўзал маҳбубага мурожаат қилмоқда. Бинобарин, гул сўзи маҳбуба, инсон маъносида ишлатиляпти. Шунинг учун уни истиора деб ҳисоблаш мумкин.
Навоий қаламига мансуб

          Сен лабинг сўрган сойи мен қон ютармен, эй ҳабиб,
          Сен май ичгилким, манга хуни жигар бўлмиш насиб

байтидаги «қон ютарман» ибораси ҳам ўз маъносида қўлланмаган, балки «Ð¸Ð·Ñ‚ироб чекаман» маъносини англатади. Демак, у ҳам истиора бўла олади.
Адабиётшуносликда истиора ташбиҳдан кучли саналади. Зеро, «ÑÐ¹Ð³ гул каби гўзал маҳбуба» ифодасига кўра «ÑÐ¹ гул» ибораси кучлироқ, таъсирчанроқ жаранглайди.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #20 : 29 Noyabr 2010, 13:33:52 »
ТАНСИҚАС-СИФАТ
Тансиқ ас-сифат санъати шеърда тасвирланаётган шахс ёки нарсага хос белгиларни кетма-кет келтириш, уларни бир неча жиҳатдан тасвирлашни назарда тутади. Масалан, Муқимийнинг

          Хуш табассум, хуш калому, хуш равиш рафтор ҳам
          Андалиби бўстондек хуш наво дилдорсиз

байтида маҳбубага хос сифатлар, унинг хуш табассум, хуш калом, хуш рафтор ва хуш наволиги кетма-кет санаб кўрсатилган. Огаҳий қаламига мансуб

          Жамолинг шавқида Ñ‘қти фалакни ўтлуғ афғоним,
          Бори ер юзини туфонға берди чашми гирёним,
          Эшит додимни энди дардинг ўлди қосиди жоним,
          Нигорим, меҳрибоним, макримат тахтида султоним

бандининг охирги мисрасида маъшуқа турли жиҳатдан васф қилинган.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #21 : 29 Noyabr 2010, 13:36:37 »
КИНОЯ
Кииоя «Ð±Ð¸Ñ€ фикрни яширин ифода этмоқ» маъносидаги сўз бўлиб, баён илмида уни «Ҳам ҳақиқат, ҳам мажоз маъноси анғлашиладиган сўз», — деб изоҳланади. Чунончи, Алишер Навоийнинг «Ð›Ð°Ð¹Ð»Ð¸ ва Мажнун» достонидаги

          Кўк гулшани гуллари тўкилди,
          Гулларки тўкилди, ғунча қулди.
          Кўк боғида гуллар ўлди нобуд,
          Ер боғида гуллар ўлди мавжуд

байтларидаги «Ð³ÑƒÐ»Ð»Ð°Ñ€ тўкилди» сўзлари ўз маъносида «Ð±Ð¾ғда гулларнинг тўкилииши»Ð½Ð¸ ифодалайди. Ушбу байтда эса «ÐºÑžÐº гулшани гуллари тўкилди» ибораси «ÑŽÐ»Ð´ÑƒÐ·Ð»Ð°Ñ€ йўқолди» маъносини акс эттиради, бинобарин ўз маъносида эмас, кўчма, мажозий маънода қўлланмоқда. Шунга кўра у киноя ҳисобланади.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #22 : 29 Noyabr 2010, 13:37:18 »
ТАЗМИН
Тазмин («Ð±Ð¸Ñ€ нарсани иккинчи бир нарса орасига қўймоқ») — шеърга ўзга бир шоир асаридан бирон мисра, бир ёки бир неча байт киритиш санъатидир. Шоирлар баъзан бошқа асарлардан танланган байт ёки мисраларни турли мақсад билан ўз шеърларида келтирганлар. Жумладан, Машраб ўзининг

          Сенсан севарим, хоҳ инон, хоҳ инонма,
          Қондур жигарим, хоҳ инон, хоҳ инонма.
          Ғам шоми фироқингда кабоб этти фалакни,
          Оҳи саҳарим, хоҳ инон, хоҳ инонма

тарзида бошланувчи ғазалида Лутфийнинг машҳур

          Сенсан севарим, хоҳ инон, хоҳ инонма,
          Қондур жигарим, хоҳ инон, хоҳ инонма

байтини айнан келтиради.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #23 : 29 Noyabr 2010, 13:38:13 »
САВОЛУ ЖАВОБ
Саволу жавоб — шеър мисраларида икки шахс, кўпинча ошиқ билан маҳбуба ўртасидаги савол ва жавобни акс эттириш усули. Масалан, Фурқатнинг машҳур «ÐšÐ°ÑˆÐ¼Ð¸Ñ€Ð´Ð°» деб аталмиш ғазалидаги

          Айдим: «Ð­Ð¹ жон офати, зулфишта бўлмишман асир!»
          Айди: «Ð‘у савдони қўй, умринг ўтар занжирда!»
          «ÐÑƒқта лаб устида бежодур», — дедим, айди қулиб:
          «Ð¡Ð°ҳв қилмиш котиби қудрат магар таҳрирда».
          Айди: «Ð­Ð¹ бечора, қилдинг на учун тарки ватан?»
          Мен дедим: «Ғурбатда Фурқат бор экан такдирда!»

байтлари «ÑÐ°Ð²Ð¾Ð»Ñƒ жавоб» усулида яратилган.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #24 : 29 Noyabr 2010, 13:38:52 »
ИҚТИБОС
«Ð˜Ð»Ð¼ ўзлаштирмоқ» маъносидаги бу сўз Қуръон оятлари ва паиғамбар ҳадисларини шеър ичида келтириш ёки уларнинг мазмунини шеърда ифодалаш санъати номидир. Мусулмон мамлакатларининг шоирлари бу усулга кенг мурожаат қилиб, ўзларининг лирик ва лиро-эпик асарларида оятлар ва ҳадисларни келтирганлар. Ҳадисларга бағишлаб ёзилган «ÐÑ€Ð±Ð°Ð¸Ð½»Ð»Ð°Ñ€ ҳам иқтибос усулида яратилган. Масалан, Алишер Навоий «ÐÑ€Ð±Ð°Ð¸Ð½»Ð¸Ð´Ð°Ð³Ð¸

          Оналарнинг оёғи остидадур
          Равзаи жаннату жинон боғи.
          Равза боғин висолин истар эсанг,
          Бўл онанинг оёғи туфроғи

қитьасида Муҳаммад Расулуллоҳнинг «ÐÐ» жаннату таҳта ақдами уммаҳатикум», яъни «Ð–аннат оналар оёғи остидадир» деган ҳадислари келтирилган. Шу туфайли ушбу қитьани иқтибос саналади.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #25 : 29 Noyabr 2010, 13:39:46 »
ТАЖНИС
Тажнис (ёки жинос) шеър байтида маъно жиҳатидан ҳар хил, аммо шакли бир хил ёки шаклан бир-бирига яқин икки сўзни келтириб, улар воситасида муайян фикр, лавҳа ёки тимсолни таъсирчан ифодалаш санъатидир. Лутфийнинг

          Ð£Ð»ÐºÐ¸Ð¼ кўнгул олди зулфи холи,
          ÐšÑžÐ½Ð³Ð»ÑƒÐ´Ð¸Ð½ эмас хаёли холи

байтидаги қофиядош холи сўзлари шаклан бир хил бўлса-да, лекин икки хил маънони ифодалайди: биринчи мисрада маҳбуба юзидаги холни билдирса, иккинчи мисрада «Ñ…оли эмас» иборасидаги маънони англатади.
Айни вактда иккинчи мисрадаги «Ñ…аёли» ва «Ñ…оли» сўзлари ҳам шаклан бир-бирига яқиндир. Бу икки сўзни араб ёзувида ифодаласак, ўзаро яқинлик янада аниқроқ кўзга ташланади. «Ð¥Ð°Ñ‘ли» сўзи таркибидаги «Ñ‘» ҳарфини туширсак, бу сўз «Ñ…оли» сўзи билан бир хил шаклга киради. Бундай шаклан бир-бирига яқин сўзлар ҳам шаклдош саналиб, уларни бир байтда қўллаш тажнис санъатини вужудга келтиради.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #26 : 29 Noyabr 2010, 13:41:11 »
ТАЖНИСИ ТОММ
Тажнислар сўзларнинг шаклан бир хиллиги ёхуд яқинлигига кўра икки турлидир. Икки сўз ҳам унли, ҳам ундошлари жиҳатидан (араб ёзувида эса нуқталари ва ҳаракатлари жиҳатидан ҳам) бир-бирига тўла мос бўлиб тушса, бу хил тажнисларни тажниси томм, яъни тўлиқ тажнис деб юритилади.
Мисоллар:

          Сўзум бикрини кўргўз шаҳга ширин,
          Шаҳиким қилди Хисравларни Ширин.
                                                                (Хоразмий)

          Манга сенсиз, бегим, кундуз кечадур,
         Ð”ареғо, сенсизин умрум кечадур.
                                                             (Хўжандий)
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #27 : 29 Noyabr 2010, 13:42:23 »
ТАЖНИСИ МУРАККАБ
Томм (тўлиқ) тажнисларнинг бир тури мураккаб (таркибли) тажнис деб аталади. Бу хил тажнисларда шаклдош сўзларнинг бири бир сўздан, бошқаси икки сўздан иборат бўлиши мумкин. Масалан, Хўжандий «Ð›Ð°Ñ‚офатнома»ÑÐ¸Ð´Ð°Ð³Ð¸

          Юзуннга ҳақ жаҳон гулзори қилди,
          Юзунгни кўрдиу гул зори қилди

байтидаги «Ð³ÑƒÐ»Ð·Ð¾Ñ€Ð¸» ва «Ð³ÑƒÐ» зори» сўзлари ўз таркибига кўра мураккаб тажниси томмни юзага келтирган. Шу достондаги

          Лабинг лаъли Бадахшон, тишларинг — дур,
          Садаф оғзинг қурутғон тишларингдур,

          ...Жамолингни кўруб гул ғунча бўлғай,
          Тор оғзингдек магар гулғунча бўлғай,

          ...Фироқ ўтинда бағрим бўлди бирён,
          Қачон бўлғай фироқинг иши бир ён,

          ...Қошинг нуну, кўзинг айни балодур,
          Уған қилсун жамолингдин бало дур

каби байтларда ҳам шу хил тажнисларга дуч келамиз.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #28 : 29 Noyabr 2010, 13:42:48 »
ИЙҲОМ
«Ð˜Ð¹ҳом» араб тилида «ÑˆÑƒÐ±ҳага солиш» деган маънони ифодалайди. Мумтоз адабиётда эса ийҳом икки хил тушунчани ифодаловчи, шунингдек ҳақиқий ва мажозий маъноларга эга бўлган сўз ёки сўз бирикмасини шеъриятда қўллаган ҳолда бир байтда икки хил маънони ифода этиш санъатидир. Масалан, Навоийнинг

          Бош қўяй дедим оёғи туфроғига, деди: «Қўй»,
          Бўса истаб лаъли рангин сўрдум, эрса деди: «ÐžÐ»»

мисраларининг биринчисндаги «қўй» сўзини икки маънода: «Ð¼Ð°Ð¹Ð»Ð¸ қўя қол» ҳамда «қўй, керакмас» маънбсида тушуниш мумкин. Шунга кўра мисра мазмуни ҳам мусбат, ҳам манфий маънода англашилади. Иккинчи мисрадаги «Ñ€Ð°Ð½Ð³Ð¸Ð½» сўзи «Ñ€Ð°Ð½Ð³Ð¸Ð½Ð¸» ҳамда «қизил» маъносини, «Ð¾Ð»» сўзи ҳам «Ð¾Ð»Ð° қол» ва «қизил» маъносини англата олади. Бинобарин, мисрани «Ð‘ўса истаб, лаби рангини сўрасам, «қизил» деди ҳамда «Ð±ÑžÑÐ° истаб, лаълдек қизил лабини тиласам, ола қол деди» маъносида тушунилиши мумкин.
Never say "never"

AbdurRohman

  • Mega Member
  • *******
  • Rahmat
  • -aytdi: 1728
  • -oldi: 854
  • Xabarlar: 4316
  • Jins: Erkak
  • Laa ilaha illa Allah
Re: Anvar Hojiavmedov. She'riy san'atlarni bilasizmi?
« Javob #29 : 29 Noyabr 2010, 13:43:37 »
ТАНОСУБ
Шеър байтларида маъно жиҳатидан бир-бирига яқин тушунчаларни англатувчи сўзларни кўллаб, улар воситасида образли ифодалар, лавҳалар яратиш санъати таносуб деб аталади. Масалан, Лутфий қаламига мансуб

          Сен ҳусн ила бойсан, сенга чун фарз дурур ҳаж,
          Қил тенгри учун Каъбаи кўнглумни зиёрат

байтида ҳаж воқеаси билан алоқадор тушунчаларни билдирувчи ҳаж, фарз, тенгри, Каъба, зиёрат сўзларининг бир ўринда келтирилиши шоирга ошиқ ва маҳбуба муносабатларини таъсирчан ифодалашга ёрдам берган. Огаҳийнинг

          Соз базмидин наво ушшоқға махсус ўлуб,
          Чангдек фарёдлар маҳзуну дилзоримга хос

байтида эса мусиқа санъатига оид соз, наво, ушшоқ, чанг, базм сўзлари жамланган. Улар воситасида шоир ошиқ ички кечинмаларини жозибали бир тарзда акс эттиришга эришган. Мазкур ижодкор томонидан битилган

          Қўйғил пиёда рух раҳи хизматға, эй кўнгул,
          Гар шоҳдин йироқ тушубон бўлсанг отсиз.
          Фарзин мисол юрма вале ҳар тарафга каж,
          То фил сургасен бу бисот ичра мотсиз

байтларида шахмат ўйинига махсус пиёда, рих, шоҳ, от, фарзин, фил, мот сўзларининг қўлланиши муҳим бир ижтимоий фикрни Ñ‘Ñ€қин ифодалашга имконият яратган.
Never say "never"

 

Ismlar o'yini yoxud ismingiz ma'nosini bilasizmi?

Muallif AbdusalomBo'lim Oila va jamiyat

Javoblar: 178
Ko'rilgan: 110926
So'nggi javob 16 Avgust 2013, 23:29:52
muallifi Zumrad1995
Vitaminlar haqida bilasizmi?

Muallif NodiBo'lim Salomatlik

Javoblar: 16
Ko'rilgan: 37392
So'nggi javob 01 Sentyabr 2010, 22:59:37
muallifi JaviK
Kimligingizni bilasizmi?

Muallif Bobomurod-maxBo'lim Umumiy

Javoblar: 1
Ko'rilgan: 2368
So'nggi javob 07 May 2009, 12:19:33
muallifi Shokir63
Anvar Obidjon. Kezargon Boychechak (qissa)

Muallif AbdulAzizBo'lim Bolalar kutubxonasi

Javoblar: 1
Ko'rilgan: 8209
So'nggi javob 07 Sentyabr 2011, 08:53:02
muallifi Ziyolee
Anvar Namozov. Azal kotiblari (qissa)

Muallif AbdulAzizBo'lim O'zbek nasri

Javoblar: 1
Ko'rilgan: 6985
So'nggi javob 04 Fevral 2010, 14:23:22
muallifi Robiya