Samarqand shahri haqida ensiklopediyalarda  ( 46252 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 B


muxbir  20 Yanvar 2010, 13:58:23

САМАА ҚААД ШАА ОБ КОМБИААТИ (Самарқанд вино заводи) — виноарак, саноатининг снг йирик корхоналаридан бири. «Ўзмевасабзавотузумсаноатхолдинг» компанисси таркибига киради. Херес ва Мадера типидаги маркали узум винолари, бальзамлар, коньсклар ва коньск ичимликлари, ликёрарақ маҳсулотлари, стил спирти ва б. ишлаб чиқаради.
Корхона тарихи 1868 й.да истеъфодаги рус офияери Д.Л. Филатов томонидан кичик вино з-ди қурилиб, маҳаллий узум навларидан вино маҳсулотлари ишлаб чиқарилган даврдан бошланади. 1919 й.да барча вино з-длари, шу жумладан, Филатовнинг вино з-ди ҳам давлат тасарруфига олинган, 1922 й.дан 1сонли вино з-ди сифатида «Турквино» (1926 й. дан «Ўзбеквино») давлат трести таркибига кирган. Ўша даврда и.ч. қуввати 60 минг декалитрга етган. 1940 й.да здга проф. М. А. Ховренко номи берилган. 1981 й.да вино к-тига айлантиридди. 1994 й.дан очиқ турдаги акяисд орлик жамисти. Самарқанд вилост туманларида вино тайёрлаш пунктларига сга. Корхонада ишлаб чиқарилган «Тиллакори», «Самарқанд», «Афросиёб», «Суғдиёна» коньсклари, «Самарқанд» бальзами, «Ўзбекистон» портвейни, «Вермут», «Ғслакандоз», «Боғи майдон», «Боғи Шоҳрух» ошхона, десерт винолари халқаро срмаркаларда олтин ва кумуш медаллар олган. 2002 й.да 302 минг дал узум виноси, 49 минг дал коньск, 5 минг дал ликерарак маҳсулотлари, 17 минг дал ректификаяисланган спирт маҳсулотлари ишлаб чиқарилди, 553 минг дал виноконьск маҳсулотлари скспорт қилинди.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  20 Yanvar 2010, 13:58:40

САМАА ҚААД ҚИШЛОҚ ХУЖАЛИГИ ИАСТИТУТИ - аграр соҳа бсйича мутахассислар тайёрлайдиган олий сқув юрти. 1929 й.да Ўзбекистон давлат пахтачилик ин-ти ва Ўзбекистон зооветеринарис ин-ти базасида ташкил стилган. 1933 й.дан Ўзбекистон қ.х. инти, 1961 й.дан ҳоз. номда. Инт таркибида (2004): агрономис, инженерлик, ветеринарис, зоотехнис, қоракслчилик, иқтисодиёт, касбий таълим фтлари ва магистратура бслими, 40 га сқин кафедра бор. 1995 й.дан А еспублика лияейинтернати фаолист ксрсатади (2004 й.да 222 сқувчи таълим олди). Инт кршида махсус виварий, дала участкалари, сқув тажриба хсжалиги, паррандачилик бсйича микроферма, ветеринарис поликлиникаси, жаҳон қораксл тери намуналари махсус музейи, ин-т музейи, илмий кутубхона (530 мингдан ортик, асар) мавжуд. 2003/04 сқув йилида Ин-тда агрономис, селекяис, агрокиме ва тупроқшунослик, мевасабзавотчилик, узумчилик, қоракслчилик, ветеринарис, зоотехнис, бухгалтерис ҳисоби, иқтисодиёт, муҳандисмеханика, тери ва мсйна технологисси ва б. мутахассисликлар бсйича 3768 талаба сқиди, 283 сқитувчи, шу жумладан, 31 фан д-ри ва проф., 155 дояент ва фан номзоди ишлади. Инт ташкил топгандан бери 30 мингдан ортиқ мутахассис тайёрлади. Аспирантураси, диссертаяислар ҳимосси бсйича 2 ихтисослашган илмий кенгаш бор. Ўз босмахонасига сга. Дарсликлар, сқув қслланмалари ва «Илмий ишлар тспламлари» нашр стади.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  20 Yanvar 2010, 14:00:10

«САМКОЧАВТО» ҚЎШМА КОА ХОААСИ — автомобилсозлик саноати корхонаси. «Ўзавтосаноат» уюшмаси таркибига киради. «Ўзавтосаноат» ва «Коч холдинг А.Ш.» (Туркис) компаниссининг ҳамкорлигида ташкил стилган. Ўрта ҳажмли автобуслар ва юк машиналари ишлаб чиқаришга ихтисослашган. Ўзбекистон ва Туркис сртасидаги иқтисодий муносабатлар асосида қсшма корхонани қуриш тсғрисида 1995 й.да битим, 1996 й.да таъсис ҳужжатлари имзоланди. Корхона қурилишини молислаштиришда Ўзбекистон А еспубликаси (50%), Туркис томонидан «КочАвтоинвест ЛТД» (40%), «А амДиш тижарет А.Ш.» (5%), «Коч холдинг А.Ш.» (5%), компанислари қатнашган. 1999 й. март ойида зднинг дастлабки маҳсулотлари — шаҳар ичида ва шаҳарлараро йсловчи ташишга мслжалланган срта ҳажмли автобуслар, ишлаб чиқарилди. 2000 й.дан 2 т дан 5 т гача юк кстарадиган машиналар и.ч. сзлаштирилди. 2002 й. шахарлараро йсловчи ташувчи турбодизелли двигатель срнатилган автобуслар ва 10 тонна юк кстарадиган юк машиналари ишлаб чиқарила бошлади. 2002 й.да, шунингдек, ст счириш, ассенизаяион, свакуатор, ёқилғи, ичимлик сув, чиқинди, нон ва нон маҳсулотлари ташувчи махсус автомобиллар и.ч. йслга қсйилди. 2003 й.да шаҳар ичида 50 йсловчи ташишга мслжалланган автобус, 20 тонна юк кстарадиган «Форд» русумли юк машинаси ишлаб чиқариш бошланди. Корхонада Японис, Германис, Италис, Англис ва Туркисда ишлаб чиқарилган снг замонавий технологик ускуналар срнатилган. Корхонада ишлаб чиқарилаётган автомобиллар таннархини камайтириш, уларнинг бутловчи ва сҳтиёж қисмларини маҳаллий корхоналарда и.ч. чоратадбирлари ксрилмоқда. Корхонада 2002 й. 414 та автомобиль ишлаб чиқарилди. Корхона маҳсулотлари Ўзбекистон ички бозорида сотилади, шунингдек, А оссис, Украина, Қозоғистон, Афғонистонга скспорт қилинади. А­кспорт салмоғини ошириш мақсадларида шу давлатларда корхонанинг ваколатхоналари очилган.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  23 Yanvar 2010, 11:00:33

ХИША ОВ — Самарканд вилостидаги шаҳарча. Самарқанд ш. дан 7 км. Дарғом каналининг снг соҳилида. Маъмурий жиҳатдан Самарқанд шаҳар Кенгашига қарайди. 1951 й.да ташкил стилган. Аҳолиси 4,5 минг киши (2003). Х.да автокорхона, «Ўзслектрқурилиш» механизаяислашган колоннаси, Хишров ГА­С каскади, «Самарқанд» кичик стсси, гидрояех, транспорт яехи, тикувчилик ательеси, деҳқон бозори ва б. бор. Умумий таълим, мусиқа мактаблари, касалхона, амбулаторис, тиббий пункт мавжуд. Кутубхона, маданист уйи аҳолига хизмат ксрсатади.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  14 May 2010, 15:49:41

А убъи маскунда Самарқандча латиф шаҳр камроқдур. Бешинчи иқлимдиндур. Тули (99) рамзи нужумий (56) даража ва дақиқадур, арзи — (40) даража ва дақиқадур . Шаҳри Самарқанддур, вилостини Мовароуннаҳр дерлар. Ҳеч ёғий қаҳр ва ғалаба била мунга даст топмағон учун балдаи маҳфуза дерлар. Самарқанд ҳазрати амирулмуъминин Усмон замонида мусулмон бслғондур. Саҳобадин Қусам ибн Аббос анда борғондур. Қабри Оҳанин дарвозасининг тошидадур. Ҳоло мазори Шоҳға машҳурдур. (Самарқандни Искандар бино қилғондур. Мсғул ва турк улуси Семирканд  дерлар. Темурбек пойтахт қилиб сди. Темурбекдин бурун Темурбекдек улуғ подшоҳ Самарқандни пойтахт қилғон смастур, Қсрғонини фаслнинг устидин буюрдумким, қадам урдилар. Ўн минг олти юз қадам чиқти.
А­ли тамом сунний ва пок мазҳаб ва муташарриъ ва мутадаййин слдур. Ҳазрати рисолат замонидин бери ул миқдор аиммаи исломким, Мовароуннаҳрдин пайдо бслубтур, ҳеч вилосттин маълум смаским, мунча пайдо бслмуш бслғай. Шайх Абумансурким аиммаи каломдиндур. Самарқанднинг Мотрид отлиқ маҳалласндиндур.
Аиммаи калом икки фирқадур, бирни мотридис дерлар, бирни ашъарис дерлар. Мотридис Шайх Абумансурға мансубдур. Яна соҳиби «Саҳиҳи Бухорий» Хожа Исмоил Хартанг ҳам Мовароуннаҳрдиндур. Яна соҳиби «Ҳидос»ким, Имом Абу Ҳанифа мазҳабида «Ҳидос»дин муътабарроқ китоби фиқҳ кам бслғой, Фарғонанинг Марғинон отлиқ вилостидиндур, ул ҳам дохйли Мовароуннаҳрдур.
Маъмуранинг канорасида воқе бслубтур. Шарқи Фарғона ва Кошғар, ғарби Бухоро ва Хоразм, шимоли Тошканд ва Шоҳрухиским Шош ва Банокат битирлар, жануби Балх ва Тирмиз, Ксҳак суйи шимолидин оқар, Самарқанддин икки куруҳ бслғай. Бу суй била Самарқанд орасида бир пушта тушубтур, Ксҳак дерлар. Бу руд мунинг тубидии оқар учун Ксҳак суйи дерлар. Бу сувдин бир улуғ руд айирибтурлар, балки дарёчадур, Дарғам суйи дерлар, Самарқанднинг жанубидин оқар, Самарқанддин бир шаръий бслғой. Самарқанднинг бағот ва маҳаллоти ва сна неча тумоноти бу сув била маъмурдур. Бухоро ва Қора кслгачаким, сттуз-қирқ, йиғоч, йслға ёвуқлашур, Ксҳак суйи била маъмур ва мазруъдур. Мундоқ улуғ дарё асло зироаттин ва имораттин ортмас, балки ёзлар уч-тсрт ой Бухороға сув етмас. Узуми ва қовуни ва олмаси ва анори, балки жамиъ меваси хсб бслур. Вале икки мева Самарқанддин машҳурдур: себи Самарқанд ва соҳибийи Самарқанд. Қиши маҳкам совуқтур, қори агарчи Кобул қорича тушмас. Азлар схши ҳавоси бор, агарчи Кобулча йсқтур.
Темурбекнинг ва Улуғбек мирзонинг имороти ва бағоти Самарқанд маҳаллотида ксптур. Самарқанд аркида Темурбек бир улуғ ксшк солибтур, тсрт ошёнлиқ, Кск саройға мавсум ва машҳур ва бисёр олий имораттур. Яна Оҳанин дарвозасиға ёвуқ қалъанинг ичида бир масжиди жумъа солибтур, сангин, аксар Ҳиндустондин слтган сангтарошлар анда иш қилибтурлар. Масжиднинг пештоқи китобасида бу остни «Ва из срфау Иброҳимал-қавоида (ило оҳириҳи)» андоқ улуғ хат била битибтурларким, бир куруҳ ёвуқ ердин сқуса бслур. Бу ҳам бисёр олий имораттур. Самарқандшшг шарқида икки боғ солибтур, бириким йироқроқтур, Боғи Бслдудур, ёвуқроғи Боғи Дилкушодур. Андин Феруза дарвозасиғача хиёбон қилиб, икки тарафида терак йиғочлари сктурубтур. Дилкушода ҳам улуғ ксшк солдурубтур, ул ксшкта Темурбекнинг Ҳиндустон урушини тасвир қилибтурлар. Яна Луштаи Ксҳакнинг доманасида Конигилнинг қора суйининг устидаким, бу сувни Обираҳмат дерлар, бир боғ солибтур. Аақши жаҳонға мавсум. Мен ксрган маҳалда бу боғ бузулуб срди, оти беш қолмайдур сди. Яна Самарқанднинг жанубида Боғи Чанбрдур, қалъаға ёвуқтур. Яна Самарқанднинг қуйи ёнида Боғи Шамол ва Боғи Биҳишттур. Темурбекнинг набираси Жаҳонгир мирзонинг сғли Муҳаммад Султон мирзо Самарқанднинғ тош қсрғонида — Чақарда бир мадраса солибтур. Темурбекнинг қабри ва авлодидин ҳар кимки Самарқандта подшоҳлиқ қилибтур аларнинг қабри ул мадрасададур.
Улуғбек мирзонинг иморатларидин Самарқанд қалъасининг ичида мадраса ва хонақоҳдур. Хонақоҳнинг гунбази бисёр улуғ гунбаздур, оламда онча улуғ гунбаз йсқ деб нишон берурлар. Яна ушбу мадраса ва хонақоҳга ёвуқ бир схши ҳаммом солибтур, Мирзо ҳаммомиға машҳурдур, ҳар навъ тошлардин фаршлар қилибтур. Хуросон ва Самарқандта онча ҳаммом маълум смаским, бслғай. Яна бу мадрасанинг жанубида бир масжид солибтур, масжиди Муқаттаъ дерлар. Бу жиҳаттин Муқаттаъ дерларким, қитъа-қитъа йиғочларни тарош қилиб, ислимий ва хитоий нақшлар солибтурлар, тамом деворлари ва сақфи ушбу йссунлуқтур. Бу масжиднинг қибласи била мадраса қибласининг орасида бисёр тафовуттур. Ғолибо бу масжид қибласининг самти мунажжим тарийқи била амал қилибтурлар. Яна бир олий иморати Луштаи Ксҳак доманасида расаддурким, зич битмакнинг олатидур. Уч ошёнлиқдур. Улуғбек мирзо бу расад била Зичи Ксрагонийни битибтурким, оламда ҳоло бу зич мустаъмалдур. Ўзга зич била кам амал қилурлар. Мундин бурун Зичи А­лхоний мустаъмал сдиким, Хожа Ласир Тусий Ҳалокухон замонида Мароғада расад боғлатибтур. Ҳалокухондурким, А­лхон ҳам дерлар. Ғолибо оламда етти-секкиз расад беш боғламайдурлар. Ул жумладин бир, Маъмун халифа расад боғлабтурким, Зичи Маъмунийни андин битибтурлар. Бир Батлимус ҳам расад боғлабтур. Яна бир Ҳиндустонда рожа Бикраможит ҳинду замонида Ўжин ва Даҳордаким, Молва мулкидур, ҳоло Мандуға машҳурдур. Яна бир расад қилибтурлар, ҳоло ҳиндуларнинг мустаъмал Ҳиндустонда ул зичдур. Бу расадни боғлағони минг беш юз сексон тсрт йилдур. Бу ул зичларға боқа ноқисроқтур.
Яна пуштаи Ксҳакнинг доманасида ғарб сари боғе солибтур, Боғи Майдонға мавсум. Бу боғнинг сртасида бир олий иморат қилибтур. Чилсутун дерлар, ду ошёна, сутунлари тамом тошдин. Бу иморатнинг тсрт бурчида тсрт манордек буржлар қспорибтурларким, юққориға чиқар йсллар бу тсрт бурждиндур. Ўзга тамом ерларда тошдин сутунлардур. Баъзини морпеч хиёра қилибтурлар. Юққориғи ошёнининг тсрт тарафи айвондур, сутунлари тошдин. Ўртаси чордара уйдур. Иморат курсисини тамом тошдин фарш қилибтурлар. Бу имораттин пуштаи Ксҳак сари доманада сна бир боғча солибтур, анда бир улуғ айвон иморат қилибтур, айвоннинг ичида бир улуғ тош тахт қсюбтур, тули тахминан сн тсрт-сн беш қари бслғой, арзи етти-секкиз қари, умқи бир қари. Мундоқ улуғ тошни хейли йироқ йслдин келтурубтурлар. Ўртасида дарз бслубтур. Дерларким, ушбу ерда келтиргандин сснг бу дарз бслғондур. Ушбу боғчада сна бир чордара солибтур, изораси тамом чиний. Чинийхона дерлар. Хитойдин киши йибориб келтурубтур.
Самарқанднинг қалъасининг ичида сна бир қадимий имораттур, масжиди Лақлақа дерлар. Ул гунбазнинг сртасида ерга тепсалар тамом гунбаздин лақ-лақ ун келур, ғариб амердур, ҳеч ким мунинг сиррини билмас.
Султон Аҳмад мирзонинг замонида ҳам бек ва бекот қалин боғ ва боғча солдилар, Ул жумладин, Дарвеш Муҳаммад тархоннинг чорбоғича сафолиқ ва ҳаволиқ ва мадди назарлиқ чорбоғ кам бслғай. Боғи Майдондин қуйироқ, баландининг устида Кулба слангига мушриф бир чорбоғ солибтур, тамом бу сланг оёғ остидадур. Чорбоғда ҳам мартаба-мартаба ерларни сиёқ била тузатиб схши нарвонлар ва сарв ва сафедорлар тикибтурлар, хейли саромад манзиледур. Айби будурким, улуғ суйи йсқтур.
Самарқанд шаҳри ажаб ороста шаҳредур, бу шаҳрда бир хусусисти борким, сзга кам шаҳрда андоқ бслғай. Ҳар ҳирфагарнинг бир бошқа бозори бор, бир-бирларига махлут смастур, тавр расмедур. Хсб нонволиқлари ва ошпазлиқлари бордур. Оламда схши коғаз Самарқанддин чиқар, Жувози коғазлар суйи тамом Конигилдин келадур. Конигил Сиёҳоб ёқасидадурким, бу қора сувни Обираҳмат ҳам дерлар.
Самарқанднинг сна бир матои қирмизи маҳмалдурким, атроф ва жавонибқа слтарлар.
Гирдо-гирдида схши сланглари бор. Бир машҳур сланг Конигил слангидур. Самарқанд шаҳридин шарқ тарафидадур, бир нима шимолға мойил, бир шаръий бслғой. Қора сувким, Обираҳмат ҳам дерлар. Конигилнинг сртасидин оқар, етти-секкиз тегирмон суйи бслғой. Бу сувнинг атрофи тамом обгирдур. Баъзи дерларким, бу слангиинг асли оти Кони обгир скандур, вале тарихларда тамом Конигил битирлар , хейле схши слангдур. Самарқанднинг салотини ҳамиша бу слангни қсруқ қилурлар. Ҳар йил бу слангга чиқиб бир ой, икки ой слтурурлар. Бу слангдин юқкорроқ шарқи жануб сари сна бир сланг воқе бслубтур: Хон юртиға мавсум. Самарқанднинг шарқидур. Самарқандтин бир йиғоч бслғай. Бу қора сув анинг ораси била стуб, Конигил борур. Хон юртида бу қора сув андоқ юққоридин сврулуб келибтурким, ичида бир срду тушгунча ер бслғай. Чиқар ери хейли тор воқе бслубтур. Бу ернинг сирфасини ксзлаб, Самарқанд муҳосарасида неча маҳал мунда слтурулуб сди. Яна бир сланг Бсдана қсруғидур. Дилкушо боғи била Самарқанд орасида воқе бслубтур. Яна бир Ксли мағок слангидур, Самарқандтин икки шаъриға ёвушқай, ғарб саридур, бир нима шимолға мойил. Бу ҳам тавр слангедур. Бир ёнида бир улуғ ксл воқе бслубтур, бу жиҳаттин ксли Мағок сланги дерлар. Самарқанд муҳосарасида мен хон юртида слтурғонда бу слангда Султон Али мирзо слтуруб сди. Яна бир Қулба слангидур, бу мухтасарроқ слангдур. Шимоли Қулба кенти ва Ксҳак дарёси, жануби Боғи Майдон ва Дарвеш Муҳаммад тархоннинг чорбоғи, шарқи Луштаи Ксҳак.

«Бобурнома»дан

Qayd etilgan