Muallif Mavzu: Nurdinboy ==> Maqolalar  ( 9824 marta o'qilgan)

0 Foydalanuvchilar va 1 Mehmon ushbu mavzuni kuzatishmoqda.

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Nurdinboy ==> Maqolalar
« : 03 May 2011, 11:15:15 »
Маҳдуд талқинлар

   Ð˜ÑÑ‚иқлол ўз номи билан истиқлол, чин маънодаги ҳурлик ва ҳур фикрликнинг нишонасидир. У берган турфа имкониятларнинг, эркинликларнинг саноғи йўқ. Қай жабҳани олиб қараманг мустақил фаолият ўша соҳанинг асосий мезонларидан бири. Шу ўринда абадиёт соҳасидаги тубдан қилинган ислоҳ, сўз ва фикр эркинлиги, ижодкорларга яратилаётган шарт-шароитлар ÑŽқоридаги фиркларимизнинг исботидир.    Ð—амонамиз шиддат билан ривожланаётган бир даврда барча соҳалар билан бир қаторда сўз санъати ҳисобланмиш адабиёт соҳасига, унда яратилаётган илмий-ижодий асарларга бўлган талаблар бир қадар ортди. Бизга яхши маълумки, туркий халқлар адабиёти, хусусан, ўзбек адабиёти қадим даврлардан буён ўзининг беқиёс бадиий тафаккур тарзига эга эканлиги, маънавий, ахлоқий, илмий жиҳатлардан ҳам мукаммал эканлиги билан бошқа ҳалқлар адабиётидан тубдан ажралиб туради.    
« So'nggi tahrir: 05 May 2011, 11:37:16 muallifi Nurdinboy »
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #1 : 03 May 2011, 11:17:19 »
       Ð¢Ð°ҳлил ва талқин турлича  бўлгани учун насрнинг ҳам, назмнинг ҳам, лўнда қилиб айтганда сўз санъати деб аталмиш адабиётнинг кўплаб имкониятлари ва очилмаган қирралари талайгина. Адабиётни чегаралаш, маълум бир қобиққа солиш – совет давридаги тузумнинг ишлари эди, бироқ истиқлол ҳур фикрлилик, янги бир сўз айтиш, янгиликлар яратишдек имконият бўлиб турган бир паллада ўзбек насридаги айрим оқсоқликар кишини беиҳтиёр таажжубга солади, ўйлантиради, ўз навбатида ғазаблантиради ҳам. Бугунги кундаги айрим ижодкорларимиз томонидан ярататилаётган асарларнинг кўпи бирёқламалик ва кўр-кўроналикнинг маҳсули бўлиб, фақатгина бир қобиғда қолиб кетаётганлигини кўриб ҳайратланмай иложинг йўқ. Ўзбек адабиётида ҳозиргидек бир Ñ‘қламалик, маҳдуд талқинлар авж олган эмас.
       ÐœÐ°ҳдулик сўзи ўзбек тилининг изоҳли луғатида – чекланганлик чекланиб қолиш деган маъносида келган. “Илғор адабиёт ҳар қандай маҳдудликни, ўз доирасида ўралашиб қолишликни рад этади”. (Газетадан).
“Бир Ñ‘қламалик ва ижодий маҳдудлик мени ташвишлантира бошлади”. (Ф.Жўраев) (Ўзбек тилининг изоҳли луғати 2-жилд, 573-бет)
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #2 : 03 May 2011, 11:18:29 »
        Хусусан саргузашт-детектив жанрдаги адабиёт намуналари бугунги кунда “бозор адабиёти”нинг энг олди маҳсулотларидан бўлиб қолди. Мен сўнгги пайтларда яратилган кўплаб саргузашт-детектив асарларни Ñžқиб чиқдим. Шуни аниқ ишонч билан айта оламанки, бугунги адабий жараёнда яратилаётган детектив асарларнинг кўпчилиги адабиёт талабларига жавоб бера олмайди. Бу ҳам камлик қилгандай айрим ижодкорларимизнинг адабиётни, ижодни бозорга айлантириб ташланганликлари (!) ачинарли ҳол. Газеталарда сонма-сон, бобма-боб босилаётган, китоб дўконлари пештаҳталарига тўлиб кетган бозори чаққон китобларимизни бир ўтиришда Ñžқиб чиқасиз, лекин ундан оламжаҳон нарсалар олиш тугул, ҳатто битта ибратли, чиройли жумла ҳам топа олмайсан киши. Воқеалар, воқеалар ва фақат қуруқ тасвирлардангина иборат. На қаҳрамонлар руҳияти, на бадиий тасвир воситаларини топасиз. Мантиқ тарозусинику айтмаса ҳам бўлади. Шоввоз қаҳрамонлар ҳақида керак бўлса икки-учта китоблар ёзилаётгани ҳеч кимга сир эмас.
       Ҳозирда бу жанрга қизиқувчи ижодкорларнинг сони ортиб бормоқда. Албатта бу нарса кишини қувонтиради, жанр имкониятлари жуда кенг, бироқ шоир айтганидек “Бисёр бўлса агар бол ҳам беқадр”. Савиясизлик, бир Ñ‘қламалик, кўр-кўроналик такрорийлик, жиддий бир жанрлардан ҳисобланмиш детектив адабиётнинг обрўсига, қолаверса, китобхоннинг дидига таъсир қилмай қўймайди ва оқибатда жиддийроқ ёзилган асарлар, классик адабиёт намуналарига тишини ўтмайдиган қилиб қўйиши ҳеч кимга сир эмас.
     Ð‘у ҳусусида кўплаб гаплар гапирилди, мақолалар эълон қилинди. Жумладан журналист Шодмон Отабек “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетасининг 2008 йил 10 октябр сонида ўзининг “Адабиёт бозорга мослашади...ми?” мунозарали мақоласида бу ҳусусида куйиб пишиб гапириб ўтди. Бироқ Шодмон ака бирининг қоши, бирининг кўзи деган ҳолда бундай ижодкорларнинг номларини зикр қилишга истиҳола қилганларми, ҳар қалай улар ҳақида умумий гапларни гапириб ўтгиш билангина чекланганлар.
    “Бизнинг шоввоз “детектив”чиларимиз назаримизда жуда осон йўлдан боришмоқда. Бу жанрнинг ҳам ўз қонуниятлари борлигини ҳисобга олишмаяпти. Ҳудди кампир пайпоқ Ñ‚Ñžқигандек қисқа фурсатда саргузашт асарларни Ñ‚Ñžқиб ташлошмоқда. Дўконларда битта муаллифнинг беш-олтита шунақа китоблари қатор туриши одайи ҳол бўлиб қолди” (Шодмон Отабек, ЎзАС 2008 йил 10 октябр)
[/i]
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #3 : 03 May 2011, 11:19:55 »
       
     Ðҳмаджон Мелибоев (Аҳмад Оға) ҳам “Икки йўл: Ñ‘ бозор, Ñ‘ адабиёт” (ЎзАС 2009 йил 4 декабр) мақоласида ҳам бу мавзуда сўз юритиб, жумладан ёзувчи Набижон Ҳошимовнинг ижодига тўхталиб ўтганлар. Бироқ Аҳмад Оға Шодмон Отабекдан фарқли ўлароқ ўзининг мақоласида бир қадар очиқ танқидий фикрларини билдирган. Чунки Набижон Ҳошимов ҳам кейинги пайтларда “бозор адабиётининг катта дарғаларидан” бири бўлиб келаётганлиги адабиёт муҳибларига сир эмас. Тўғри ёзувчи бу йўналишда бир қадар салоҳиятга эга, лекин ижодкорнинг асарларидаги айрим камчиликлар, жумладан унинг “Топталган Гулбадан” романидаги айрим ахлоққа, маънавиятга, зид ҳолатлар асарнинг бадиий жиҳатдан савиясизлигини кўрсатиб туради. Романдаги Зебузар Маҳмуднинг ўрталаридаги муҳаббат бора-бора ишқий бетафиқ ўйинларга етиб боради ва йигит дўстларига дурбин бериб, қамишзорда қиз билан қилаётган ишқий-фаҳш ўйинларини томоша қилдиради. Бу эса шарқона ахлоқ, шарқона ҳаёт ва шарқона фасоҳатга Ñ‚Ñžғри келмайдиган ҳолатлардир. Ҳатто ҳазрат Навоийлардек даҳо сўз санъаткорлари ёрга бўлган ишқини минг чиғириқдан ўткариб, шарқона фасоҳат нуқтаи назари билан бойитиб, сўз деб аталмиш илоҳий тушунчани одоб билан қўллаганлар. Қаранг улар оддий бир муҳаббатни ана шундай куйлаганлар. Бизнинг ижодкорларимизчи?!
     â€œÐ¢Ð¾Ð¿Ñ‚алган Гулбадан” асаридаги айш-ишратга доир шаҳвоний тасвирлар талайгина. Бунга асарнинг бошларидаёқ кўзимиз тушади. Асарнинг қисқача мазмуни шундай.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #4 : 03 May 2011, 11:21:06 »
        Қисса воқеалари чекка қишлоқларидан бирида бўлиб ўтади. Зебузарнинг онаси ўлганидан кейин отаси бошқа бир аёлга уйланади. Бироқ қиз ўгай онасининг укаси икковига қанчалар мехрибон бўлишига қарамай қиз унга бўсунмайди. Қизнинг эса бўйи етган, қишлоқдаги бўйдоқ йигитларнинг кўзига кўриниб қолган пайтлари. Одатий кунларнинг бирида далада ишлаётган отасига овқат ташлаб қайтиб келаётганида бир тўда турган йигитларнинг олдидан турли ноз-карашмалар билан ўтиб кетган Зебузар йигитларнинг оғзида гап бўлиб турганда ораларидан Маҳмуд исмли қишлоқдаги Содиқ хожининг Ñžғли қизни бир зумда ўзиники қилиб, тузоғига илинтириб олишини айтади ва уни ортидан боришга киришаётганда Зебузарни чиндан ҳам севадиган бошқа бир йигит билан айтишиб қолади. Алал оқибат иккалови битта отдан гаров боғлайдилар. Бироқ бой боласини танлаган қиз у билан узоқ вақÑ‚ гаплашиб юради. Йигит эса қизга етишиш мақсадида аммасининг қизини авраб унга дугона бўлган Зебузарни севишини, усиз туролмаслигини, бир иложи бўлса туғилган кунида торвузпоядаги чайлага олиб келишини айтади. Аммасининг содда қизи ҳам тоғаваччасининг гапига кириб Зебузарни айтилган Ñ‘ққа олиб боради. Озроқ зиёфат ва ичкиликдан сўнг аммаваччасини сувга жўнатиб юборган Маҳмуд Зебузар ичмлигига доси солиб қўяди ва унинг номусига тегади. Дорининг таъсири ҳамда дугонаси етиб келганидан кейин воқеани англаган Зебузар йиғлаб юборади, бироқ Маҳмуднинг унга уйланиши ва севшини эшитиб бир қадар тинчланиб уйга қайтади. Шаҳвоний тасвирларнинг иптидоси ҳам мана шу воқеалардан кейин бошланади. Ана шундан кейин машина ювиш мақсадида ҳар сафар қамишзорга бораётган йигит қизни ҳам олиб кетади ва ботил, шаҳвоний муҳаббатларинининг “висол” лаззатининг қолгани ўша ерда давом эттирадилар. Бу орада қиз ҳомиладор бўлиб қолади ва йигитга совчи жўнатишларини айтади. Йигит ота-онасига бу ҳақда индолмайди, бироқ Зебузарнинг ҳомиладорлигини билган ота ноиложлигидан йигитнинг уйига бориб фарзандлари аҳд-у паймон қилиб қўйганларини айтади. Боланинг отаси бу эса гапларни тан олмайди, балки, Ñžғлига  андижонлик бой бир оғайнисининг қизини олиб беришини, у билан нон синдирилиш арафасида турганлигини айтади. Бироқ қизнинг отаси тиғиз қилиб туриб олганидан кейин исбот учун Ñžғлини чақирганда отасидан қўрққан итоаткор Ñžғил лом-лим дея олмайди. Бўлиб ўтган воқеаларга гувоҳ бўлган аммасининг қизи эса ўша ернинг ўзида тоғасига бор гапни айтади. Содиқ ҳожининг Зебузарни келин қилишдан бошқа чораси қолмайди. Уларга никоҳ Ñžқиттириб, тўйни эса кейинроқ қилиб шаҳардан уй олиб берамиз дейди-да, ҳомиладор келини олиб шаҳардаги Сурмахон исмли бир қўшмачи аёлникига ташлаб келади. Сурмахон ҳам ўзининг доимий мижози бўлган ҳожининг суқсурдай туҳфасини жон деб қабул қилади. Оқибатда кўп ўтмай қиз иложсизликдан ҳақиқий фоҳиша аёлга айлади. Кейинроқ эса уни Дубайга сотиб юборадилар.   
         ÐÐ³Ð°Ñ€ романнинг қолганини ҳикоя қиладиган бўлсак, ÑŽқорида айтганимиздек айш-ишратга доир тасвирлар талайгина. Жумладан қўшмачи Сурмахон образининг уйи тасвири, уларнинг фаҳш сафарлари каби тасвирларнинг талайлиги асарнинг мазмунини мутлақо бузиб ташлаган. Қизини Дубайга сотиб юборишлари, у ернинг ишратхонасида бўладиган воқелар... Бу Ñ‘ғини сўзлашнинг эса ҳожати йўқ.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #5 : 03 May 2011, 11:22:14 »
       ÐÑÐ°Ñ€ воқелари қизни Тошкентдан қишлоғига олиб кетаётган ҳайдовчига  бош қаҳрамоннинг бошидан ўтганларини эслаш орқали ҳикоя қилинади ва воқеалар муаллиф тилидан баён қилинади. Бундоқ ўйлаб қаралганда бу воқеаларни иккита аёлнинг ўзи гаплашга уялади. Бироқ, қиз ўз саргузатларини эркак кишига, қолаверса тақводор, диёнатли бир кишига сўзлаб беради. Бу эса мутлақо мантиққа Ñ‚Ñžғри келмайдиган бир ҳолат. Китобга эса “Топталган Гулбадан”, деган ном бериб, остига саргузашт-детектив роман, деб ёзиб қўйилган. Бироқ менимча асарга таҳминан “шаҳвоний роман”, Ñ‘ҳуд фан тили билан айтилганда “натурализм” деган ном берилса ҳам бўлаверарди. “Натурализм” ҳаётни ва инсонни “объектив” яъни  ҳаёида қандай бўлса шундайлигича кўрсатишга интилувчи мураккаб, зиддиятли адабий оқим бўлиб, бу оқим тарафдорлари тасвир объектига танқидий муносабатда бўлишни инкор этади; ҳаётни ҳис-туйғусиз ифодалашга, Ñ‚Ñžғрироғи нусҳакашликка, ҳаётдаги муҳим нарсаларни номуҳимларидан, табиийларни нотабиийлардан, қонунийларини ноқонунийларидан ажратмасдан, икир-чикирлари билан айнан “оъектив” кўрсатишга уринадилар. Улар учун воқеа ҳодисаларнинг ички моҳияти, мағзи эмас, аксинча, ташқи жиҳатлари муҳимдир. Натуралистлар инсон ҳарактерини илмий (эксперементал) ўрганишни асос қилиб қўяди, бадиий асарни эса “инсон ҳужжати” сифатида талқин этади, инсон ҳаётини тасвирлаш жараёнида кўпроқ унинг физиологик жиҳатлари, хусусан хиссий вазиятларини очиқдан-очиқ пардасиз (яланғоч) ифодалашга катта эътибор беради. Бироқ айни чоқда, натурализмда ҳаёт ҳақиқатини кўрсатишга интилиш ҳам борки, бу ижобий ҳодиса. Яъни амалдорларнинг ахлоқсиз қилиқларини ошкора тарзда намоён қилади ва одамларга бу иллат ботқоқларидан йироқ юришга ундайди. “Топталган Гулбадан” романида ҳам шундай ҳолатлар асосий ғоя қилиб олинган. Тўғри ҳаётда бундай тоифага мансуб инсонларнинг учраб тушини ҳеч биримизга сир эмас. Фоҳишабозлик, қўшмачилик, одам савдоси каби иллатлар минг таассуфлар бўлсинки, жамиятимизда мавжуд. ва бу иллатларга қарши курашиш тегишли мутасаддилар томонидан назоратга олинган.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #6 : 03 May 2011, 11:23:29 »
     ÐÑÐ°Ñ€ ҳаётий воқеа асосида ёзилган, унинг протиплари ҳаётда мавжуд, бироқ ҳар бир ёзувчи ўз қаҳрамонини ҳаётдан олади. Гарчи у образ Ñ‚Ñžқима бўлса ҳам. Негаки ёзувчилиунинг дорилфунуни ҳам аслида ҳаётнинг ўзи-да. Ҳаётдаги тажрибалари, малакалари самараси ўлароқ муайян бир тоифага мансуб образ Ñ‘ҳуд қаҳрамонни яратади. Ана шу бўлиб ўтган воқеаларни, кўрган турфа ҳарактердаги инсонларни бадиийят мезонлари призмасидан, қолаверса ўзининг фантазияси, бадиий тафаккур кўзгусидан ўтказиб уни сайқаллаштиради. Ана ўшандан кейингина ҳақиқий бадиий асар, Ñ‘ҳуд бадиий образ дунёга келади. Нусхакашлик қилиш билан эса бирон бир бадиий савияси ÑŽқори асар яратиб бўлмайди. Шу ўринда айтиш жоизки, асардаги айрим (деярли кўплаб) воқеаларнинг пардасиз кўрсатилиши мутлақо ахлоққа зид, бадият мезонлари талабларига жавоб бера олмайди.
    Ачинарли томони шундаки, ҳозирги ёзувчиларимизнинг айримлари оғир ишнинг устидан, енгил ишнинг остидан ўтишга қизиқмоқдалар. Адабиётимизнинг энг оғриқли нуқталаридан бири ҳам айнан шу ҳолатлардир. Бунинг оқибатида ёш китобхонлар психологияси бузилади, ўзининг салбий таъсири кўрсатади. Аслида бундай сюжетдаги асарни ёзишдан мақсад ҳам ёш китобхонларни ўзларига жалб қилишдан, ном қозонишдан иборат. Маънавиятсизликнинг урчиши эса мана шунлардан кейин бошланади. Бу типдаги, яъни шаҳвоний тасвирлар авж олган асарларни Солиҳ Қаҳҳор ўзининг “Дайди қизнинг дафтари” номли асари билан бошлаб берди. Бундан ташқари Нуриддин Исмоиловнинг ҳам бир нечта, хусусан “Миллиардега қўйилган тузоқ”, “Бургут тоғда улғаяди”, “Ўлимга маҳкум қилинганлар” каби саргузат-детектив (аслида шаҳвоний) асарлари ҳам бу сафни кенгайтиришга кўмак бермоқда, маънавиятсизлик, маҳдудликнинг бўшлиқларини кенгайтирмоқдалар. Бироқ юмруқ югуриб бийик бўлмас, эчки югуриб кийик бўлмас, деганларидек кўлмакларда қолган асарлари билан денгизларни орзу қилмасликлари табиий ҳол. Қурбақа ўз кўлмагидан бошқа оламни билмаганидек, бирёқламалик, маҳдудлик  кўлмаги ижодкорни оҳирги қаторлада юришига сабаб бўлади. Ном чиқаришга уриниб, тешик ва таъмирсиз қайиқ билан адабиёт уммонини лойқалаштириш, бўлғуси авлодларни лойқа сувни ичишга ундашдан ўзна нарса эмас.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #7 : 03 May 2011, 11:24:04 »
    “Набижон Ҳошимов истеъдодсиз, адабиётга даҳли йўқ, шунчаки бир ҳаваскор каламкаш бўлганида, мен бу гапларни асло ёзмаган бўлардим. У анчайин шаклланган, қалами қайралган, Ñžқувчига айтадиган гапи бор ёзувчи. Фақат озроқ қунт қилса, қўлёзмаларини муҳокамага қўйиб, билдирилган мулоҳазалар асосида қайта-қайта ишлашга одатланса бўлди, адабиётимизни янги-янги асарлар билан бойитадиган ёзувчига айланиши шубҳасиз”.(Аҳмад Оға. ЎзАС 2009 йил 4 декабр).
     ÐÐ°Ð±Ð¸Ð¶Ð¾Ð½ аканинг ижодига абадий танқидчиликнинг эътибори, танқдий муносабатнинг кам бўлгани (деярли бўлмаган ҳам), ижодини шарҳламаслик, ёзувчини ижодий ўсишига наф бермаган. Бу эса танқидчи- адабиётшуносларимизга асосий маъсулиятни юклайди. У ҳам бўлса янги чиқиб келаётган ёзувчиларимизнинг ижодларига кўпроқ танқидий муносабатда бўлсалар ва ҳолисона баҳоласалар. Зероки танқид еганингда оғизни аччитувчи, лекин ҳазми ширин нарсадир. Қолаверса адабий танқид ижодкорни маҳдудона, яъни чегаравий, бир Ñ‘қлама қарашлардан, лойқа ҳовузни дунё билиб қолишларидан асрайди, бир қобиғда қолиб кетишига йўл қўймайди.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #8 : 21 Mart 2012, 18:47:11 »
Серқирра ижод савоҳили
(Ñ‘ҳуд Тоҳир Маликнинг фантастик жанрдаги маҳорати)

Фантастика – бадиий адабиёт билан аниқ фанларнинг фарзанди.
Тоҳир Малик
[/b]

      Адабиёт. Бу – сўз санъати, адаблар ҳазинаси, деб аталмиш ноёб дурдона ва унда яратилган асарлар мана неча минг аслардан буён биз авлодлар учун закий аждодларимиздан бақувват илдизга эга бўлган бой ганжина мисол буюк мерос бўлиб келмоқда. Одатда ҳар қандай бадиий асар (унинг қайси жанрга мансублиги аҳамиятсиз) инсон камолотини жуда ҳам сервиқор бўлган тафаккур чўққиларига чиқармай қўймайди. У ҳоҳ ҳажвий бўлсин, ҳоҳ драматик, дидактик, детективми – фарқсиз. Бир сўз билан айтганда адабиёт башариятга ўз маъноси билан адаб улашишдан ҳоримайди. Шу ўринда биз бугун фикр юритмоқчи бўлган фантастика жанри фикрмизни исботласа ажабмас. 
       Ð‘у жанрнинг Ñ‘ҳуд унда яратилган асарларнинг бошқалардан фарқи шунда-ки, бунда биз умргузаронлик қилаётган ҳаётни, ундаги воқейликни бадиий асарда акс этиши мутлақо ўзгача: яъни, киши англаб бўлмас даражада ғайритабиий, инсон зоти ҳайратланарли йўсинда, мавжуд реалликдан фарқли равишда талқин қилинади. Албатта фантастика дейилганида кўпчиликнинг тасаввур кенгликларига энг аввало фан теҳниканинг тараққиёти, улкан роботлар, ҳар хил учар машина ва ҳоказолар ўз кўланкасини ёзиши табиий. Бу бир жихатдан ҳам Ñ‚Ñžғри. Бироқ асл маъноси юнонча «phantastike» яъни ҳаёл қилиш, тасаввур (хаёлот), санъати маъноларини беради. Қадим-қадимлардан, илмий, адабий, тафаккур мутлақо вужудга келмаган замонларда иптидоий одамларнинг табиатда рўй бераётган табиий ҳодисаларга ўзларининг тушунишлари, тасаввур қилишлари туфайли фантастик мифлар замирида вужудга келган. Бинобарин, барчамизга маълум бўлган «ÐžÐ¹ билан кун», «ÐÐ·Ð¸Ð· момо» каби асотирлар шулар жумласидандир.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #9 : 21 Mart 2012, 18:48:20 »
         Ð¨ÑƒÐ½Ð¸ таъкидлаш жоизки ушбу жанрнинг бошқа жанрладан энг катта фақларидан бири ÑŽқорида таъкидлаганимиздек у – ижтимоий реалликдан, мавжуд воқейликдан кескин фарқ қилади. Таниқли ёзувчи, романтизмнинг йирик вакилларидан бири – Жорж, Станд машҳур реалист – Оноре де Балзак билан бўлган суҳбатида унга: «- Сиз, инсонни ҳаётда қандай бўлса шундай тасвирлайсиз, шундай ёзасиз. Мен эсам уни қандпй қандай кўришни, қандай бўлишини истасам, ана шу – ўзим истаган таҳлитда ёзаман», деганди. Фантастик адабиёт ҳам деярли шундай. Ёзувчи бу ҳаётда нималар бўлишини ҳоҳласа, қандай кашфиётлар яралишини истаса, ана шу тарзда ёзади. Ёзувчи маълум бир воқейликни, мисолдан олиб қараганда фан теҳниканинг бирон-бир тараққиётини бадиий тарзда, образлар мисолида талқин қилганида, иккисининг натижаси ўлароқ фантастик асар яратилади.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #10 : 23 Mart 2012, 18:59:54 »
      «Ð¨Ñƒ нуқтаи назардан қаралса, фантастиканинг дастлабки намуналарини эртакларда кўрамиз. Ўзи учар гиламлар, ойнаи жаҳон каби тасаввур мевалари эртаклар, афсоналардан ёзма адабиётга ҳам кўчган. Жаҳон адабиётида Гомернинг «Ð˜Ð»Ð¸Ð°Ð´Ð°»ÑÐ¸Ð´Ð°, Овидийнинг «ÐœÐµÑ‚аморфоза»ÑÐ¸Ð´Ð°, Франсуа Рабленинг «Ð“аргантюа ва Пантагрюэл»Ð¸Ð´Ð°, Алишер Навоийнинг «Ð¤Ð°Ñ€ҳод ва Ширин»Ð¸Ð´Ð° ва яна шу каби юзлаб асарларда, ҳамда «ÐœÐ°ҳабҳорат», «ÐœÐ¸Ð½Ð³ бир кеча» каби асарларда фантастика унсурларини учратамиз. Йиллар ўтгани сайин, илм-фан ривожлангани сайин фантастика жанри шаклланиб борди. Бошқачароқ айтилса, илмийлашиб борди. Энди шунчаки «ÑƒÑ‡Ð°Ñ€ гилам» эмас, ўн саккиз минг оламни айланиб чиқа олувчи фазовий кемалар тасвирланадиган бўлди. Энди шунчаки қиёмат эмас, ядро урушининг азобли оқибатлари инсон қисматларининг тасвирлари орқали баён этиляпти. Энди «Ð±Ð¸Ñ€ бор экан, бир йўқ экан», тарзидаги гаплар билан китобхонларни ишонтириб бўлмайди. Ёзувчи йигирма бешинчи асрдаги воқеага Ñžқувчини ишонтириши зарур. Бунинг учун фақат бадиий адабиётга доир маҳорат эмас, аниқ фанлар тарихи ва келажагидан ҳам билимга эга бўлишлик талаб этилади» . (Тоҳир Малик. Танланган асарлар. Еттинчи жилд. Маърифий суҳбатлар. Фантастиканинг ватани – Шарқ! Т.Шарқ НМАК 2008 йил. 228-бет.)
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #11 : 23 Mart 2012, 19:01:24 »
      Бироқ бу жанр фақатгина ўзининг мақсади бўлмиш – ўша илмийлик, фан техника тарраққиёти, роботлар, шарпалар олами, рухлар билангина  чекланиб қолмайди. Балки унинг таг замирида энг биринчилардан бўлиб, инсон, одам ва унинг қалбининг туб-тубларидаги орзулари, истаклари ётади. Ҳар бир фаннинг ўзига яраша обеъкти бўлгани каби адабиётнинг ҳам обеъкти мавжуд бўлиб, у ҳам бўлса – ИНСОНДИР. Юқорида келтириб келтириб ўтган гапларимизга далил-исбот сифатида биз, бевосита барчамизга маълум ва машҳур бўлган, ардоқли адиб – Тоҳир Маликнинг фантастик жанрдаги асарларига мурожаат қилиб, жумладан унинг «Ð”евона» номли фантастик асари ҳақида бақадри имконият сўз юритмоқчимиз.
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #12 : 23 Mart 2012, 19:03:27 »
        Тоҳир Малик биз янги авлод нафис адабиёт муҳлисларига, жумладан кўпчиликка, асосан, ўзининг детектив жанрдаги яратган асарлари билан машҳур. Бироқ, адиб биргина детектив эмас, балки кўпгина маърифий, ҳажвий (Йўққулобод ҳангомалари туркумидан), ва фантастик жанрда ҳам баракали ижод қилган ҳассос адиблардан. Мисол тариқасида 70 йиллардан кейин адибнинг: «Ҳикмат афандининг ўлими», «Ð¤Ð°Ð»Ð°Ðº», «Ð¢Ð¸Ñ€Ð¸ÐºÐ»Ð¸Ðº суви», «Ð—аҳарли ғубор», «Ð§Ð¾Ñ€Ñ€Ð°ҳада қолган одамлар» (ҳозирда «Ð”евона» номи билан қайта ишланган), Сомон йўли элчилари (ҳозирда «Ð”аврон» номи билан қайта ишланган) каби илмий, адабий, тарихий-фантастик тарзда яратилган асарлар, ўша даврда ўз китобхонларини топган ва ҳозирда ҳам шундай бўлиб келмоқда. Адибнинг асарлари (деярли барчаси)да биринчи галда инсонлар ўртасидаги соф инсоний фазилатлар, бир-бирига бўлган меҳÑ€, садоқат, оқибат, муҳаббат, софдиллик каби бир одамда мавжуд бўлиши мумкин бўлган гўзал ҳислатларни моҳирона талқин қилишга уринган ва бунга эришган ҳам. Жумладан фантастик жанрдаги асарларида ҳам. Ҳақиқатда меҳÑ€-оқибат деб аталмиш бу – ботиний туйғу дунёнинг устуни, кишилар ўртасидаги, уларни бир-бирига боғлаб турувчи кўринмас ришта, десам хато бўлмас фикри ожизимча. (Ҳаттоки бу нарсага гувоҳ бўлган ўзга, Танг сайёраси элчиси – Рҳақ ҳам ерликлардаги бу ҳислатдан ўзгача таъсирланади.) Асар воқеаларининг бир қисми Бухорода, асосий қисмилари эса водий (Булоқбоши, Марғилон, Ёзёвон)да бўлиб ўтади. 
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #13 : 23 Mart 2012, 19:04:38 »
           ÐšÐ°Ð»Ð»Ð°Ð¸ саҳарлаб соқчилар, жарчилар томонидан Бухоро салтанатида “Шаккок” пайдо бўлгани, Вобкент минорасининг устида тик юргани, амр ҳукми билан бугун унинг улкан минорага рўпара қилинажаги фуқароларга маълум қилинди. Ниҳоят оёқ қўллари кишанланган “шаккок”ни келтирадилар. Баланд бўйли, елкалари кенг, кўзларида ўт чақнаб турган сарпойчан бу одам аравадан бамайлиҳотир тушиб минора томомн юрди. У кишанлар ечилишини ҳам кутмай минора сиртига оёқ қўйди. Қадди бир оз қиялашди, кейин ростланди. Кишанларни шарақлатганча тик юриб кетди. Ажабланган халқ орқа кетларига қарамай қочадилар. Фақатгина довдираган икки-уч аскар қолади ҳалос. Бироқ унинг ҳаракатларида тажовуз сезилмайди. Кулимсираганча аравага ўтиради. Тағин уни зиндонга олиб кетадилар.  Бироқ эртасига « - зиндонда ётган одам эмас – Иблис! Соқчиларни жоду қилиб, уларни ўзининг ўрнига қўйиб, қочиб қолганмиш», таҳлитдаги миш-мишлар оқими шаҳар бўйлаб тарқала бошлайди. Айни палла шахарда алғов-далғовликлар бўлаётганда осмонда ўша шаккок – сомон йўлидаги Танг сайёраси элчиси Лукн ҳамда шериги Рҳақнинг космик кемалари ўз сайёралари томон учиб борарди…
T.me/mktb37
@mktb37

Nurdinboy

  • Super Member
  • ******
  • Rahmat
  • -aytdi: 224
  • -oldi: 724
  • Xabarlar: 1107
  • Jins: Erkak
  • Real Madrid - G'alaba sari olg'a
    • Ilm jaholatdan saqlovchi yoldir
Re: Nurdinboy ==> Maqolalar
« Javob #14 : 23 Mart 2012, 19:05:39 »
       â€¦ Тобора тугаб бораётган Танг  сайёраси донишмандлари ўзларининг юртларининг кейинги тақдири ҳақида қайғура бошлайдилар ва Фид исмли бир донишманд симметрия қонунига биноан қуёш системасида атмасферасида сув мавжуд бўлган, Тангликларга мос келадиган сайёрани топади ва унга ўз элчилари – Лукн ҳамда Рҳақни жўнатади. Сафар йигирма икки йил  деганда томомланади ва шу муддат ичида ўз сайёраларига қайтадилар. Бироқ барибир икки киши – иккита олам, иккита дунё. Дунёқараш, фикрлаш ҳар хил. Жумладан бири яхши бўлса бири – ёмон. Лукнда ерга нисбатан ёмон фикр уйғонади. Бу сайёрани зудлик билан ўзлаштириш керак, фан-техника умуман ривожланмаган, одамлари оми, уни устига нуқул бир-бири билан уришаверади, деган фикр юритар, у ерда ётган тошнинг фақатгина усти эмас, балки таги ҳам бор эканлигини билмасди, ҳоҳламасди ҳам. Рҳақ эса мутлақо бошқа фикрда эди. Унга ердаги одамларнинг бир бирларига бўлган меҳÑ€, оқибат, муҳаббат, садоқат, вафо каби ботиний туйғуси бошқача таъсир қилади. Ҳолбуки Тангда бундай ҳолат йўқ, бўлмаган, бўлмайди ҳам. «Ð®ÐºÑÐ°Ð»Ð¸Ñˆ учун яшаш, яшаш учун юксалиш керак». Уларнинг шиори ана шундай эди. Бошқача бўлиши ҳам мумкинмас. Сайёрада деярли дараҳÑ‚ қолмаган. Ҳаттоки, одамлари қушларнинг овозларини ҳам тамомила унитиб бўлишган, дарёда балиқ деган маҳлуқ яшашини ҳам эсдан чиқариб бўлгандилар. Улар фақатгина тараққиёт, тараққиёт, дердилар ҳалос. Бир-бирига жипслаб қурилган, хатто ҳаво юрмас иморатлар, ер кўтармаганлар эса осмонда, учар кемаларида яшардилар. Улар булутларни тўсиб қўйишган. Ер сайёрасининг ҳолатини кўрган Рҳақ уз юртига қайтганидан кейин бундай ҳолатлар Ñ‘қмайди. Чунки ердаги ҳаёт бошқача. Умри битиб қазо қилган одамнинг жаназасига етти маҳалла наридагилар келишади. Тангдачи?
T.me/mktb37
@mktb37

 

Ziyo Uz da yangi maqolalar

Muallif AbdulAzizBo'lim Umumiy

Javoblar: 484
Ko'rilgan: 201537
So'nggi javob 17 Aprel 2014, 17:37:59
muallifi AbdulAziz
Tarjima san'ati (maqolalar)

Muallif _Otabek_Bo'lim Boshqa kitoblar

Javoblar: 3
Ko'rilgan: 8794
So'nggi javob 01 Sentyabr 2006, 04:49:07
muallifi shoir
Qiziqarli maqolalar

Muallif muxbirBo'lim Yangiliklar

Javoblar: 3
Ko'rilgan: 11233
So'nggi javob 07 Fevral 2018, 15:01:44
muallifi Walternut
Islom.Ziyouz.com da yangi maqolalar

Muallif AbdulAzizBo'lim Islom

Javoblar: 41
Ko'rilgan: 22935
So'nggi javob 15 Avgust 2012, 02:01:06
muallifi AbdulAziz
Ilmiy-tarixiy, adabiy maqolalar, esselar

Muallif AbdulAzizBo'lim Boshqa kitoblar

Javoblar: 22
Ko'rilgan: 14145
So'nggi javob 21 Dekabr 2010, 10:36:37
muallifi AbdulAziz