Go'dak bolani ovqatlantirish  ( 17308 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 B


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:21:39

Оқсиллар, ёғлар ва углеводлар бола организмига овқат билан тушади. Овқат маҳсулотлари ҳазм йслидан стар скан, муттасил равишда емирилиб, сз химисвий таркибига ксра анча оддий моддаларга. парчаланади. Ана шу сзгаришлар прояессида снергис ажралади. У организмда турли орган ва системаларнинг фаолисти ва емирилганлари срнига снги оқсиллар, ёғлар ҳамда углеводлар ҳосил бслиши учун сарфланади, лекин снди булар одам организмига хос бслади. Организмга овқат билан ва нафас олганда тушадиган моддаларнинг бу барча мураккаб сзгаришлари моддалар алмашинуви деб аталади.
Одам организмининг ҳар бир ҳужайраси қон еткаказиб берадиган озиқ моддаларнинг муттасил равишда тушиб туришига муҳтож бслади. Бу моддалар қонга ичакдан тушади. Овқат танадаги ҳужайраларнинг кспайиши учун ҳам зарур. Боланинг тез ссиши ва ривожланиши у овқат билан бирга оладиган моддалар ҳисобига снги ҳужайралар ва тсқималар ҳосил бслиши билан кечади.
Шу билаи бирга қон, тери ҳужайралари ва тананинг бошқа тсқималари ҳар куни емирилиб туради. Организмдан чиқариб юбориладиган емирилган ҳужайралар срнига снгилари пайдо бслади, тирноқ ссади ва ҳоказо. Бу ишларнинг ҳаммаси учун сса организмга зарур моддалар овқат билан доимо тушиб туриши керак.
Бинобарин, овқат бола учун фақат спергис ва иссиқлик манбаи бслмай, балки гсё «қурилиш» (пластик) материал ҳамдир, бусиз бола сса олмаган ва ривожлана олмаган бслур сди.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:22:58

ОВҚАТАИАГ ТАА КИБИЙ ҚИСМЛАА И ВА УЛАА АИАГ АҲАМИЯТИ

Ота-оналар болани сҳтиёжига жавоб берадиган овқат билан таъминлаш ҳақида тушунчага сга бслишлари керак. Боланинг нормал ривожланиши ва ссиши учун у ҳар куни етарли миқдорда оқсиллар, углеводлар, минерал тузлар, сув ва витаминлар олиб туриши зарур.
Оқсиллар — ҳар қандай тирик ҳужайранинг асосий таркибий қисми. Ҳеч қандай бошқа модда, ҳатто ёғлар, углеводлар ҳам оқсилнинг срнини: боса олмайди, чунки снги ҳужайра ва тсқималарнинг қурилиши учун сарфланадиган азот оқсилда бслади. Шуниси ҳам борки, болаларнинг оқсилга бслган сҳтиёжи катта одамдагига қараганда анча ортиқ бслади. Бола гавдасининг ссиш прояесси қанчалик кучли бслса, бу талаб шунча ортиқ бслади.
Оқсиллар шунингдек моддалар алмашинувида, турли касалликларни юқтиришга мойил бслмасликда, гормонлар ва ферментлар деб аталадиган махсус моддаларнинг ишланиб чиқишида қатнашади.
Оқсиллар овқат ҳазм қилиш йслларига тушиб, меъда ва ичак шираси таъсирида бирмунча оддий бирикмалар — аминокислоталарга парчаланади. Аминокислоталар ичак девори орқали қонга ссрилиб, бутун организмга тарқалади. Ҳозир йигирмата аминокислота, шулардан срнини ҳеч нарса боса олмайдиган саккизта аминокислота (триптофан, фенилаланин, лизин, метионин, валин, лейяин, изолейяин, треонин) мавжудлиги маълум. Улар организмда ҳосил бслмай, фақат овқат билан тушади.
Ҳайвонлардан олинадиган маҳсулотлар (тухум, сут, творог, гсшт, балиқ ва бошқалар) да бсладиган оқсилларнинг биологик жиҳатдан жуда ҳам актив скани аниқланган. Бундан ташқари, уларда инсон учун зарур бслган барча зарур аминокислоталар бор.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:25:11

Айниқса смадиган чақалоқлар тсла сифатли оқсилга жуда муҳтож бслади ва организмга овқат билан тушадиган оқсиллар умумий миқдорининг 90 прояентини ташкил қилади.
Ўсимлик маҳсулотлари (нон, картошка, сабзавотлар, ёрмалар ва бошқалар)да бсладиган оқсиллар аминокислота таркибига ксра анча оз бслади, бунинг устига ҳайвон оқсилларига қараганда ёмон сингади.
Ўсимлик маҳсулотларини ҳайвонлар маҳсулотлари билан тсғри аралаштириб, бирини иккинчиси билан бойитиб, одам организми оқсиллари ва аминокислоталари таркибига сқин оқсиллар аралашмасини олиш ва уларнинг сингишини ошириш мумкин. Мана шунинг учун ҳам болага ҳар хил ҳайвон ва ссимлик маҳсулотларидан иборат турли овқатларни берган маъқул.
Ағлар фақат снергис ва иссиқлик манбаи бслибгина қолмай, балки орган ва тсқималар ҳужайраларининг таркибига киради. Организмда бир грамм ёғ ёнганда бир грамм оқсил ва углевод ҳосил қилгандагига қараганда икки ҳисса ксп иссиқлик ҳосил бслади. Ағлар тери остида йиғилиб, организмнинг иссиқлик йсқотишининг камайишига имкон бёради, ички органларни турли механик шикастланишлардан сақлаб туради.
Ағлар ҳам оқсиллар каби тсла сифатли ва сифатсиз бслади. Сут маҳсулотлари (сариёғ, қаймоқ, сметана, творог, пишлоқ) таркибига кирадиган сут ёғи, балиқ мойи, шунингдек тухум сариғида бсладиган ёғ снг фойдали ёғларга киради. Уларда боланинг саломатлиги ва ссиши учун зарур бслган витамин А ва В бслади. Мол, қсй ёғида бу витаминлар жуда кам бслади, ссимлик мойида десрли йсқ. Бироқ ссимлик мойи ссиб келаётган организм учун зарур бслган баъзи фойдали тсйинмаган ёғ кислоталар ва фосфатидларнинг манбаи ҳисобланади, булар моддалар алмашинувида ва иммунитет ишланиб чиқишида қатнашади. Шу сабабли, ҳайвон оқсиллари билан бир қаторда ёшидан ошган бола овқатига ссимлик мойини ҳам ишлатиш керак.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:25:32

Углеводлар миқдорига ксра овқатнинг бирмунча ксп таркибий қисми ҳисобланади. Улар шунингдек снергис ва иссиқлик ҳосил бслиши учун хизмат қилади. Болаларнинг углеводларга бслган кундалик сҳтиёжи улар жуда серҳаракат бслганидан катталарникига қараганда икки хисса ортиқ бслади.
Ўсимликлардан тайёрланадигаи маҳсулотлар (нон, ёрмалар, картошка, сабзавотлар, мевалар) углеводларнинг манбаи ҳисобланади, чунки уларда ксп миқдорда қанд, крахмал ва клетчатка бслади. Ҳайвоплардан олинадиган маҳсулотлардан фақат сут қандга бой бслади. Болаларнинг овқатида оддий қандлар — глюкоза ва фруктозадан иборат енгил сингадиган углеводлар муҳим роль сйнайди. Булар мевалар, сабзавотлар, шарбатлар, шунингдек сут (сутда сут қанди — лактоза бслади) билан бирга организмга тушиб туради.
Крахмал қандга қараганда тузилиши анча мураккаб углевод. У сувда сримайди, бироқ организмда ҳазм ширалари таъсирида қандга айланади. Крахмал айниқса нонда, ун маҳсулотлари, ёрмалар, картошка ва бошқаларда ксп бслади. Қанд ва крахмал организмда емирилиб, айни вақтда снергис ажратади, бу снергис асосан мускул фаолисти учун сарфланади. Тсрт-беш ойлик бола овқатида (онасини смганида) фақат сут қанди — лактоза бслади. Бола овқатидаги углеводлар миқдори аралашмаларга аста-секин қанд қсшиш, шунингдек, крахмалга бой ёрма маҳсулотлар ва сабзавотдар бера бошлаш ҳисобига ортади. Бола беш ойлик бслганида оғзида углеводларни парчалаш қобилистига сга бслган, таркибида птиалин ферменти бсладиган сслак ҳосил бслади.
Сабзавотларда, меваларда ва турли хилдаги ёрмаларда жуда ксп бсладиган ссимлиқ клетчаткаси бутунлай бошқа аҳамистга сга. Унинг озиқа сифатидаги қиммати арзимасдир, чунки у ҳазм бслмайди. Бироқ клетчатканииг озроқ миқдори овқат ҳазм бслиши учун фойдали, чунки у ичак ҳаракатини кучайтиради, ҳазм бслмай қолган овқат қолдиқларининт ичакда ссрилишига ёрдам беради ва ичакнинг мунтазам равишда бсшалиб туришини таъминлайди. Шу сабабли, бола срим ёшдан ошгач, унга мева ва сабзавот бстқаси ҳамда ширасини бериш тавсис стилади.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:26:35

Минерал тузлар. Озиқ-овқат маҳсулотларида оқсиллар, ёғлар ва углеводлардан ташқари, турли хилдаги минерал моддадар — кальяий, фосфор, магний, темир, натрий, калий, йод, мис тузлари бслади ва ҳоказо. Ўсаётган организмга айниқса кальяий, фосфор ва магний тузлари зарур, бу тузлар скелет сусги ва тишларнинг тузилиши учун керак бслади. Темир, мис ва кобальт тузлари нормал равишда қон сратилиб туриши учун зарур.
Сутда ва сут маҳсулотларида бсладиган кальяий тузларн осон ҳазм бслади. Улар шунингдек тухум сариғида, дуккаклиларда ва сабзавотларда мавжуд. Сутда, пишлоқ, тухум сариғи, гсшт, балиқ, сули ёрмаси, мевалар, ёнғоқ ва бошқаларда фосфор ксп.
Ҳар хил ёрмалар, мевалар, гсшт, балиқ, дуккаклилар магний тузларига бой. Чақалоқлар учун творог, олма, сули ёрмаси бстқаси, мева шарбатлари ва каттароқ ёшдаги болалар учун гсшт, сабзавот-картошка ва бошқалар темир манбаи ҳисобланади.
Калий ва натрий тузлари сув-туз алмашинувида иштирок стади. Аатрий организмга ҳайвонлардан олинадиган маҳсулотлар ва ош тузи билан, калий тузлари сса картошка, карам, творог, гсшт, балиқ билан тушади ва ҳоказо.
Боланинг нормал ривожлаяиши учун сна микрослементлар зарур (тана тсқималарида) жуда оз бслганидан шундай деб аталади), улар йод, фтор, рух ва ҳоказолардир.
Ҳайвон ва ссимлик маҳсулотларидан олинадиган турли-туман овқатлар болаларнинг ҳар хил минерал тузларга бслган сҳтиёжини қондиради.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:28:33

Витаминлар. А ус олими А. И. Лунин овқатда оқсил, ёғ, углевод ва минерал тузлардан ташқари, инсон саломатлигини сақлаб туриш учуп зарур бслган бошқа моддалар мавжудлигини биринчи бслиб исботлаб берди. Кейинчалик бу моддалар витаминлар деб аталди.
Болаларга витаминлар фақат улар соғлиғини мустаҳкамлаш, моддалар алмашипувипинг жуда схши бслиши учун смас, балки уларпинг нормал ссиши ва ривожланиши учун ҳам зарур Шу сабаблн, витаминларни болаларга ҳар куни етарли даражада бериб туриш керак. Бола овқатида витаминлар етарли бслмаса у инжиқ бслиб қолади, тез-тез касалликларга чалинади, дарров чарчайди, иштаҳаси схши бслмайди.
Ҳозирги пайтда сттизга сқин ҳар хил витаминлар борлиги маълум. Уларни белгилаш учун лотин алифбесидан фойдалаиилади.
Бир хил витаминлар ёғда сриса, бошқалари сувда срийди. Ағда срийдиган витаминлардан А ва А­, сувда срийдиганларидан С ва В группасидаги витаминлар болалар учун снг муҳим аҳамистга сга.
Витамин А тери ва нафас ҳамда овқат ҳазм қилиш органлари шиллиқ пардаси ҳолатига схши таъсир ксрсатади, бу билан бола организминннг шамоллаш ва юқумли касалликларга чидамини оширади. Бундан ташқари, у ксришнииг, сусклар ссишининг (айниқса витамин В) нормал даражада бслиб туришига имкон беради. Бола организмини бу витаминлар билан таъминлаш учун овқат раяионига сут, сут маҳсулотлари, сар-ёғ, сметана, тухум сариғи, жигар, гсшт ва хусусан балиқ мойини қсшиш керак.
Мева ва сабзавотларда (сабзи, помидор, кск пиёз, исмалоқ, қовоқ, срик, шафтоли, олча ва бошқаларда) каротин деб аталадиган модда бслади. Каротип бола организмига тушиб (у еган овқатда ёғ бслганда) схши ҳазм бслади ва витамин А га айланади. Ярим ёшдан ошган болаларга махсус консервалар (сабзи, исмалоқ пюреси ва бошқалар)ни бериб туриш фойдали.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:29:05

Витамин В (кальяиферол) бола скелети ва тишларининг тсғри ссиш учун зарур. У фосфор-кальяий алмашинувининг регулстори сифатида сускларда фосфор ва кальяий тузларининг йиғилишига ёрдам беради. Витамин Б бола организмига фақат овқат билан тушмайди. Унинг ажойиб хусусисти бор. Витамин В нинг бола организмида қуёш нури таъсирида тери қопламида бсладиган сргостерин провитаминидан ҳосил бсдади. Аммо витамин В ҳосил бслиши учун зарурий ультрабинафша нурлар одатдаги дераза ойнасидан стмайди. Мана шунинг учун ҳам бола иложи борича очиқ ҳавода ксп бслиши керак. Витамин Д нинг бола овқатида етарли бслмаслиги, шунингдек организмнинг ёруғлик ва қуёш нурига «ёлчимаслиги» (болани бешикда боққанда, турмуш шароити ёмон бслганда) рахитга олиб келади.
А ахитда минерал моддаларнинг ичакда ссрилиш прояесслари бузилиши натижасида организмдан кальяий ва фосфор тузлари ксплаб ажрала бошлайди, бунинг натижасида скелет сусклари юмшаб қолади, оёқ сусклари бола гавдасини кстара олмай, қийшасди, мсрт бслиб қолади. Кспинча кскрак қафасининг шакли сзгаради. А ахит бслган болаларнинг тиши, тили ҳам кеч чиқади, кеч юра бошлайди.
Витамин Д тухум сариғида, сарёғда, ҳайвонлар жигарида, сутда бслади. Бу витамин балиқ мойида айниқса ксп. Балиқ мойини қиш пайтида фақат врач маслаҳати билан бериш керак. Озиқ-овқат маҳсулотларида витамин Д етишмаганда унинг срнини балиқ мойи тслдиради.
Витамин С (аскорбат кислота) моддалар алмашинувида қатнашади, қон томирларни мустаҳкамлайди, милк қонашининг олдини олади, организмнинг юқумли касалликларга чидамини оширади, темирнинг сингишига, шунингдек организм ҳужайралари ва тсқималарининг кислородни сингдиришига ёрдам беради.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:29:25

Витамин С организмга фақат озиқ-овқат маҳсулотлари билан тушади. У овқатда кам бслса, хусусан срта баҳорда болалар рангпар бслиб қолади, иштаҳаси йсқолади, салга чарчайди, семирмайди. Ўсимлик маҳсулотлари (сабзавотлар ва мевалар) витамин С нинг асосий манбаи ҳисобланади. Витамин С кск пиёзда, укропда, шовулда, исмалоқда, снги ва тузланган карамда, помидорда, олма, қовун, тарвузда жуда ксп бслади. Лекин наъматак, смородина, лимон, апельсин, мандарин бу витаминга айниқса бой. У картошкада ҳам етарла миқдорда бслади. Шу сабабли, картошка қиш пайтида ёши катта одамлар ва срим ёшдан ошган болалар овқатида витамин С нинг асосий манбаи ҳисобланади. Чақалоқлар 2 ойлигидан бошлаб витамин С ни мева ва сабзавот шарбатлари билан оладилар.
В группадаги витаминлар (В1, В2, В6, В12, В15) моддалар алмашинувини идора стишда фаол қатнашади, организмдаги муҳим ферментлар таркибига киради, нерв, қон сратилиши ва овқат ҳазм қилиш системаси ишига таъсир ксрсатади.
В группадаги витаминларнинг организмга овқат билан етарли миқдорда тушмаслиги уйқучан бслиб қолишга, салга толиқишга, серзардаликка, камқонлик ривожланишига, сочнинг тскилиб кетишига, ксзнинг хира тортишига олиб боради ва ҳоказо. В группадаги витаминлар сутда, сув ва гсшт маҳсулотларида, тухум сариғи, йирик тортилгаи ундан ёпилган нон, ачитқилар, ловис, нсхат, ёрмаларда (сули, гречиха ёрмасида), картошка, карам ва бошқаларда бслади.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:29:51

Сув. Одам организми ҳар куни етарли миқдорда сув билан таъминланиб туришга муҳтож бслади, сув барча органлар ва тсқималар, қон, лимфа, овқат ҳазм қиладиган ширалар ва ажралма маҳсулотларйнинг таркибий қисми ҳисобланади. Сув овқат ҳазм бслишида, моддалар алмашинувида, қон сратилишида, ссиш прояессларида, бола тана температурасининг доимо бир хилда туришида катта роль сйнайди.
Шунга қарамай, кспчилик ота-оналар болага сут ичиришнинг сзи кифос қилади, деб сйлайдилар. Сут бола учун овқат ҳисобланади ва унинг сувга бслган сҳтиёжини қондирмайди. Чақалоққа ҳаётининг биринчи кунларидан бошлаб смизишлар сртасида, боланинг ёшига ва мавсумга қараб қайнатилган сув ёки ширинроқ чой (ҳар куни 50 граммдан 100 граммгача) бериб туриш зарур. Сув организмга сна суюқ овқат (сут, шсрва, кисель, компот), мевалар, сабзавотлар ва ичимликлар (чой) билан тушади. Маълум миқдордаги сув овқат билан организмга тушган оқсиллар, ёғлар ва углеводлар парчаланганда ҳосид бслади.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:30:47

ОТА-ОААЛАА  ИИМАЛАА АИ БИЛИШЛАА И КЕА АК?
(бир ёшгача бслган соғлом болага қсшимча овқат беришнинг асосий қоидалари)

Овқатланиш режими бола ҳаётшшнг биринчи йилида катта аҳамистга сга. Кун мобайнида овқатланишлар сртасидаги маълум муддатларга риос қилиш шартли рефлекс ишланиб чиқишига ёрдам беради, смизиш вақтига келиб онанинг сути кспасди. Боланинг овқат ҳазм қилиш органларида сса шира ажралиши ортади.
Янги туғилган болалар овқатлантириш режимига жуда тез срганадилар ва белгиланган соатда уйғонадилар. Бола ҳаётининг биринчи икки ойида болани суткасига 7 маҳал (ҳар уч соатда) смизиш керак. 3-5 ойлигида чақалоқни суткада 6 маҳал (ҳар 3,5 соатда), 5 ойлигидан бошлаб бир ёшлик бслгунча 5 маҳал (ҳар 4 соатда) смизиш лозим. Қечаси 6-8 соат смизилмайди, бу пайтда она ва бола дам олади.
Агар бола кундузи смадиган пайтида ухлаб ётган бслса, срим соатча кутиб туриб, кейин уйғотиб смизса бславеради. Бироқ снаги сафар чақалоқни албатта белгиланган вақтда смизиш лозим, акс ҳолда сргатилган тартиб бузилади. Кечаси умуман болани смизиш учун уйғотмаслик керак. Бунда бола уйғониб, йиғлайдиган бслса, унинг нега безовта бслаётганини аниқлаш керак (таги ҳсл, қорни оғриётган бслиши мумкин ва ҳоказо), бироқ асло смизмаслик лозим.
Болани узоғи билан 15-20 минут смизиш керак. Ҳар сафар смизганда кскрагининг фақат биттасини бериш лозим. Кскракнинг бутунлай бсшалиши жуда муҳим. Кейинги сафар смизгунга қадар снги сут тслиб туради. Болага кскрак шу хилда бериб турилганда онада мастит (кскрак безлари сллиғланиши) ривожланмайди. Битта кскракдаги сут камлик қилса, иккинчи кскракни бериш мумкин, лекин снаги сафар смизганда сша биринчи кскракни бериш лозим.

Qayd etilgan