Go'dak bolani ovqatlantirish  ( 17163 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 B


AbdulAziz  15 Avgust 2011, 14:04:35

Go'dak bolani ovqatlantirish



Muallif: D.M.Niyozov
Hajmi: 200 Kb
Fayl tipi: pdf, zip
Saqlab olish
Online o'qish

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:18:37

ЎзССА  СОҒЛИҚАИ САҚЛАШ МИАИСТА ЛИГИ
 
А ЕСЛУБЛИКА СААИТАА ИЯ МАОА ИФИ УЙИ
УЗБЕКИСТОА ҚИЗИЛ ЯА ИМ ОЙ ЖАМИЯТИ
МАА КАЗИИ КОМИТЕТИ


Д. М. АИАЗОВ

ГЎДАК БОЛААИ ОВҚАТЛААТИА ИШ
(Тсртинчи нашри)


ТОШКЕАТ
ЎзССА 
«МЕДИА¦ИАА»
1984

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:19:22

Бола дунёга келган биринчи кундан бошлабоқ унинг овқатланишини тсғри ташкил қилиш муҳим аҳамистга сгадир. Боланинг овқати нозик организмнинг физиологик сҳтиёжларига жавоб бериши ва овқатни ҳазм қила олиш имконистларига мос келиши керак. Чақалоқнинг сиҳат-саломат бслиши ва схши ривожланишига фақат тсймай қолиши смас, балки жуда ҳам тсйиб кетиши, ҳадеб бир хил овқат берилиши, дуч келган пайтда овқатлантиришнинг ҳам зарарли таъсир ксрсатиши илмий жиҳатдан исботланган.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:19:47

БОЛА МЕАªДА-ИЧАК ЙУЛИАИАГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАА И

Бола организми ёши катта одамнинг организмидан жисмоний ва ақлий жиҳатдан ривожланиши, айрим органларнинг ҳолати ва ишлаши, овқатланиш режими билан катта фарқ қилади.
Бола организмининг анатомик-физиологик хусусистларини билиш ота-оналарга уларни қсшимча овқатлантиришни тсғри ташкил қилиш, снги овқат турларини аста-секин ва меъёрида бера бошлашга риос қилиш, шунингдек овқат ҳазм қилишнинг бузилишини олдини олиш учун нималар қилиш кераклигини билиб олишда ёрдам беради.
Боланинг оғиз бсшлиғи кичкина, тили нисбатан катта, бироқ калта ва снли. Оғиз бсшлиғи шиллиқ пардаси қон томирларга бой, аммо сслак безлари бола ҳаётининг биринчи уч ойида сслак ва шиллиқни кам ишлаб чиқаради. Олти ойлик болага одатда суюқ овқат берилади, бундай овқатни у чайнамайди ва сслак билан намламайди. Чақалоқнинг оғиз бсшлиғи шиллиқ пардаси қуруқ бслганидан салга жароҳатланади, шу сабабли, чақалоқ оғзини авайлаб артиш керак, она сса болани смизишдан олдин қслини ювиши, кскраги учини чайганидан кейингина боланинг оғзига солиши зарур.
Соғлом боланинг тишлари одатда 6-8 ойлигидан бошлаб чиқа бошлайди, бир ёшга етганда 8 та, икки ёшида 20 та тиш чиқиши керак. Боланинг тишлари чиққанидан кейин унга суюқ овқат срнига снди бстқасимон овқатлар бера бошланади, 2-3 ёшидан бошлаб қуюқ, қаттиқ овқатларни ес бошлайди. Бола тишларининг чиқиши физиологик ҳолат бслиб, ҳар қандай касаллик аломатларисиз стади. Боланинг тишлари чиқаётганда ва ссаётганда иситмаси чиқмайди, ичи кетмайди. Ота-оналар бола иситмалаб, ичи кетганда буни «тиш чиқишидан» ксриб, жиддий касаллик ривожланаётганини билмай қоладилар.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:20:04

Бола меъдасининг сиғими ҳаётининг беш ойи давомида 100 дан то 180 миллилитргача бслади, 6 ойликдан то бир ёшгача 200-250 миллилитрни ташкил қилади.
Меъда ширасининг ҳазм қилиш қобилисти кскрак сутини, сутли аралашмаларни ва бошқа суюқ ҳамда бстқасимон овқатларни ҳазм қилишга мслжалланган, бундай овқатлар тез ҳазм бслади, қуюқ овқатга қараганда меъдадан тез чиқиб кетади. Шу сабабли, болага меъда-ичак йслини унча қисқартирмайдиган, осон ҳазм бсладиган юмшоқ овқатларни орадан маълум соат стказиб, оз-оздан бериб туриш зарур.
Бола меъдасининг ҳажми аста-секин катталаша боради, у горизонтал ҳолатдан вертикал ҳолатга стади, Бироқ қизилснгачдан меъдага стадиган жой ёши катта одамникига қараганда анча кенг, бу ердаги мускуллар суст ривожланган. Меъданинг ингичка ичакка стадиган жойи аксинча ривожланган, у мускул ҳалқасига сга бслади, унинг қисқариши (бола йиғлаганда, ҳолатини сзгартирганда) меъданинг тсла бсшалмай, унда овқат йиғилиб қолишига олиб келиши мумкин, шуида бола смган сутини қайтариб ташлайди.
Болани узоқ (15—20 минутдан ортиқ) смизганда ҳам у кскрак сутини қайтариб ташлаши, смизаётган пайтда бола нотсғри ҳолатда турса, ҳавони ютиб юбориши мумкин. Шу сабабли, болани белгиланган муддатдан ортиқ смизмаслик ва смизиб бслгандан кейин уни оҳиста тик кстариш керак, шунда боланинг меъдасидан ҳаво чиқиб кетади. Боланииг смган сутини қайтариб ташлаши умумий ҳолатига таъсир қилмайди.
Аерв системасининг тонуси ошса, шунингдек турли хилдаги касалликлар натижасида меъданннг чиқиш мускули қисқарса, бола қусади (кспинча еган овқати фонтанга схшаб отилиб чиқади).

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:20:32

Боланинг сн икки бармоқ ичагида, шунингдек ингичка ичагида катта одамларникидаги каби овқатни ҳазм қиладиган ширалар ва ферментлар бслади, бироқ уларнинг миқдори кам, активлиги сса анча суст. Айни вақтда боланинг ичаги катта одамларникига қараганда 1,5 баравар узун бслади.
Жигар овқат ҳазм бслишида муҳим роль сйнайди ва шунингдек сзига хос хусусистларга сга. Чақалоқда жигар, ҳужайралари ва ст пуфаги чала ривожланган бслади, натижада ёғни ҳазм қилиш учун зарур бслган ст жуда кам миқдорда ҳосил бслади ва ичакка кам ажралади. Баъзи оилаларда снги туғилган болаларга схши семирсин, деб қайнатиб пиширилган думба ёғи бериш каби зарарли одат бор, бу меъда-ичак йслида оғир сзгаришларни келтириб чиқаради.
Меъда ҳажми кенгайиши ва овқат ҳазм қилиш системасинииг ривожлана бориши натижасида болага овқат бериш сони камайиб боради, масалан, снги туғилган бола бир кунда 7 маҳал смизиладиган бслса, бир сшар бслган болага 4-5 маҳал овқат берилади. Овқатлантириш сртасидаги муддат 4 соатга узасди. Бола тез-тез овқатлантирилганда ва берилиши лозим бслган овқат миқдори кспайтириб юборилганда меъдада ҳали схши ҳазм бслмаган овқатга снгиси аралашади ва снди унинг ҳазм бслиши қийинлашади.
Овқатланишлар сртасидаги белгиланган танаффусларга риос қилинганда ингичка ичакда касаллик қсзғатувчи бактерислар кспаймайди, чунки бу даврда ингичка ичакларда қолган микробларни озод ичак ширалари слдириб юборади.
Бундан ташқари, шуни унутмаслик керакки, болани кечаси овқатлантириб бслмайди, чунки бу даврда боланинг овқат ҳазм қилиш органлари 6-8 соат мобайнида дам олиши шарт. Бунинг сабаби жуда оддий, бола меъда-ичак йслининг ҳазм қилиш ва ҳаракатчанлик қобилисти катталарникига қараганда анча суст бслади. Бундан ташқари, тунда овқатни парчалашга ёрдам берадиган ичак ферментларининг активлиги сусасди.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:20:45

Ҳар бир овқатнинг снги хилини болага аввал оз-оз-дан бера бошлаш, кейин ёшига сраша кспайтириш лозим. Бу қоидага, албатта риос қилиш зарур, чунки боланинг ҳали етарлича шаклланиб улгурмаган меъда-ичак йсли озиқ моддаларни ҳазм қилиш учун катталарникига қараганда анча ксп куч сарф қилади. Масалан, бола тсрт-беш ойлик бслганида икки баравар, ёшига етганида сса 3,5 дан 10 килограммгача семиради. Унинг бсйи ҳаётининг биринчи йилидаёқ 50 дан 75 сантиметргача ссади. Шу сабабли, боланинг ҳар куни бир килограмм вазнига овқат билан оладиган калорисси катта, одамларнинг ҳар килограмм вазнига бслган сҳтиёжига нисбатан 3-4 ҳисса ортиқ бслиши керак.
Бола ҳали ҳар қандай овқатни ҳазм қилолмайди. Шу сабабли, болага овқат тайёрлашда етарли даражада майдаланган озиқ-овқат маҳсулотлари (парҳез гуруч, гречка унлари ва бошқалар)ни ишлатиш керак.
Ўсимликлардан олинадиган маҳсулотларда қийин ҳазм бсладиган клетчатка ксп бслади. Шунинг учун уларда меъдани таъсирлайдиган қобилист кучли. Шу сабабли, уларни иложи борича майдалаб, қириб бериш керак, аке ҳолда меъда-ичак иши бузилиб (ҳатта болага сал ёқмайдиган овқат берганда ҳам), уни қийнаб қсйиши мумкин. Картошка, сабзи, карам, олма клетчаткаси анча нозик бслади. Улардан болаларга кспроқ бериб туриш тавсис стилади.
Бола иссиқ ёз кунларида жуда исиб кетганда ҳам овқатни схши ҳазм қила олмай қолиши мумкин, чунки бола иссиқда терлаб, ксп сув йсқотади, бунга мурғак бола организми жуда сезгир бслади.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:20:56

Иссиқда ва бола организми жуда исиб кетганда овқат ҳазм қилиш безлари схши ишлай олмай қолади, натижада ажраладиган шира миқдори камасди ва сифати сзгаради.. Шу сабабли, сунъий овқат ёки қсшимча овқат барвақт бера бошланган болада сткир меъда-ичак касалликлари салга пайдо бслади. Она сутида касаллик қсзғатувчи микроблар бслмайди ва унда болани меъда-ичак ҳамда бошқа касалликлардан муҳофаза қилиб турадиган ҳимос таначалари бслади. Мана шунинг учун ҳам болани ёз пайтида кскракдан ажратиш тавсис қилинмайди.
Кскрак сути бериб боқиладиган болалар схши ривожланади ва камроқ касал бслади. Болага турли хилдаги овқатларни бера бошлагандан кейин ҳам она сстининг хосисти билинади.
Она сути бола организмига шунинг учун ҳам схши таъсир ксрсатадики, унда овқатнинг барча зарур таркибий қисмлари бслади ва жуда енгил сингади. Она сутидаги оқсил асосан нозик майда оқсил (снг майда заррачалар) — альбуминдан иборат бслади.
Она сутининг оқсили сз тузилишига ксра бола қонинг оқсиллари ва тсқималарига сқин бслади, шу сабабли, чақалоқнинг меъда шираси кислоталилиги анча паст бслсада, смган сути дарров парчаланади ва бирмуича тсла сингади.
Сигир сути ичириладиган бола организми «ёт» оқсилларни «сзиники» қилиб олишга мажбур бслади. Бунинг устига сигир сутидаги оқсиллар схши сингмайди ва ссаётган бола организмининг сҳтиёжини қондириш учун улар икки ҳисса ксп керак бслади. Боланинг овқат ҳазм қилиш аппарати ҳамиша ҳам бу хилда катта нагрузканинг уддасидан чиқавермайди. Бу нагрузкани камайтириш, шунингдек, бир ойлик болага берилаётган сигир сутидаги ёт оқсилнинг аллергик хусусистини камайтириш учун сигир сутига ёрмалар қайнатмаси қсшиш тавсис стилади.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:21:07

Она сутидаги ёғ схши ҳазм бслади, чунки у она сутида майда-майда бслакларга парчаланган ҳолатда бслади, ичакни таъсирлайдиган ёғ кислоталарни ҳам тутади. Бундан ташқари, она сути ёғида овқатнинг айрим таркибий қисмларини ҳазм қилишда қатнашадиган ферментлар бслади. Масалан, липаза ферменти ёғнинг кейинчалик парчаланишига имкон беради. Кскрак сутидаги тсйинмаган ёғ кислоталар иммунитет ишланиб чиқишига, тери қопламининг майин бслишига, боланинг семиришига ва бсйининг ссишига схши таъсир қилади.
Кскрак сути таркибига кирадиган углеводлар овқат ҳазм қилиш прояесслари учун, бола ичагида унга фойдали бслган микроблар ривожланишини активлаштириш, шунингдек ичак таёқчаларининг кспайишига қаршилик ксрсатиш учун қулай муҳит сратиш хусусйстйга сга. Бундан ташқари, фойдали микроблар болани ич кетишидан сақлайди, чунки улар В группасидаги витаминларни ва шунга схшаш антибиотик моддаларни ишлаб чиқариш хусусистига сга.
Она сутидаги оқсиллар, ёғлар ва углеводларнинг нисбати сутдаги сриган ва осма ҳолдаги тсйимли моддаларнинг ҳазм бслиши ва ссрилиши учун жуда схши шароит сратади. Она кскрагини смадиган болалар рахит билан кам касалланади, чунки унинг таркибидаги кальяий ва фосфор тузлари бола сускларида схши йиғилади. Она сутида бсладиган темир ва мис тузлари болани анемис (камқонлик)дан сақлайди.
Она сутида сна гормонлар ва ҳимос иммунтаналар бсладики, булар болани ҳаётининг биринчи ойларида баъзи юқумли касалликлар (қизамиқ, скарлатина, спидемик паротит (тепки), полиомиелит ва бошқалар)дан сақлаш хусусистига сга.

Qayd etilgan


Humayro  15 Sentyabr 2011, 11:21:21

Бинобарин, она сути чақалоқ учун бебаҳо овқат ҳисобланади. Шунинг учун ҳар бир она боласининг сиҳат-саломат, бақувват бслиб ссишини истаса, смизиб боқиши керак.
Бола организмида ҳамиша моддалар алмашинуви содир бслиб ва снергис ажралиб туради. Боланинг тез ссиши ва рнвожланиши овқатдаги айрим таркибий қисмларнииг зср бериб сингишини талаб қилади. Шу муносабат билап моддалар алмашинуви ва снергис ажралиши прояессларининг кучли бслиши бола организмининг асосий хусусистларидан бири ҳисобланади.
Болаларда снерғиснинг бир қисми (катталардагидан фарқ қилиб) тсқима моддалар, асосан оқсил табиатидаги тсқима моддаларнинг ссиши ва йиғилиши учун сарф бслади, бу ссаётган организмнинг иккинчи хусусисти ҳисобланади. Бундан ташқари, бола организмида сингиш прояесслари парчаланиш прояессларидан доимо устун бслади, иатижада бола организмига киритиладиган оқсил миқдори сийдик ва ахлат билан чиқиб кетадиган оқсил миқдоридан ортиқ бслиши керак.
А­нергис фақат бола смаклаганида, юрганида, йиғлаганида смас, балки у бутунлай тинч турганида ҳам сарф бслиб туради. Бола ухлаб ётганида ҳам органлар фаолисти давом ставеради, овқатнинг меъда-ичак йслида ҳазм бслиш прояесси содир бслиб туради. Бола организмида снергис сарфланиши иссиқлик. ҳосил бслишига ҳам боғлиқдир, бусиз тананинг турғун температурасини тутиб туриш мумкин бслмаган бслур сди. Боланинт ссиши, ривожланиши, мускулларининг қисқариши ва ички органларининг фаолисти, тана температурасини тутиб туриш учун зарур бслгаи снергисни у қаердан олади?

Qayd etilgan