Buxoro shahri haqida ensiklopediyalarda  ( 56364 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 B


Hadija  01 Sentyabr 2008, 14:35:59

SAMARQAND SAYQALI RO'YI ZAMINAS, BUXORO QUVVATI RO'YI ZAMINAS, ONA YURTIM BUXORO, ZAMIN ICHRA YAGONA, TANHO :))). (qofiyani qaren, qofiyani :))))))
Shoiralikdan ham xabarim bor deng!!! :-)
a yoq, :)) bir kelib qoldidaa ))))

Qayd etilgan


Hadija  01 Sentyabr 2008, 14:36:37

forum ta'sir qila boshladi manimcha :)))

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:14:25

БУХОА О — Бухоро вилосшилатк шаҳар. Вилостнинг маъмурий, иқтисодий ва маданий маркази. Ўзбекистоннинг жан.ғарбида, Зарафшон дарёси қуйи оқимида. Тошкентдан 616 км. Иқлими континентал, йиллик сртача тра 15, Г, июлники 29,5°, снв.ники 0°. Майд. 0,02 минг км2. Б. 2 та шаҳар тумани (Файзулла Хсжаев ва Тсқимачилик)га бслинган. Аҳолиси 264 минг киши (2001).
Б.— Шарқнинг машҳур қад. шаҳарларидан бири. Археологик маълумотларга ксра, Б.га мил. ав. 1-минг йиллик срталарида асос солинган, Унинг номи илк срта аср Хитой манбаларида турлича (Ан, Анси, Анго, Бухо, Буку, Бухс, Бухаср, Бухуаср, Бухала, Бухуала, Фухо, Лухуала ва б.) аталган. Бу атамалардан аввалги учтаси Б.нинг хитойча номлари бслиб, қолгани «Бухоро» ссзининг хитой тилидаги талаффузидир. Ўрта аср араб манбаларида сса Б. Аумижкат, Аавмичкат, Бумичкат (Янги қсрғон), АлМадина ассуфрийс (Мис шаҳар), Мадинат аттужжор (Савдогарлар шаҳри), Фохира (Фахрли шаҳар) каби номлар б-н тилга олинган. Б. атамаси санскритча «вихора» ссзининг туркмсғулча шакли — «бухор» («ибодатхона») дан келиб чиққан деб тахмин қилинган. Кейинги тадқиқотларда бу атама суғдийча «буғ» ёки «баг» («тангри») ҳамда «оро» («жамол») ссзларидан иборат бслиб, «тангри жамоли» деган маънони англатади, деган фикр илгари сурилмоқда. Дарҳақиқат, Зарафшон дарёсининг қуйи оқимида жойлашган Б. ва унинг атрофидаги ерлар қадимда ниҳостда хушманзара — ҳайвонот ва ссимлик дунёси бетакрор, ксл ва оқар сувларга бой бслиб, тарихчи Ааршахийнинг «Бухоро тарихи» асаридаги маълумотлар буни тасдиклайди.
Б.нинг исломга қадар бслган сиёсий тарихи хусусидаги маълумотлар мил. 7— 8-а.лар б-н чегараланади. Б. 6—8-а.лар бошида Бухорхудогплар ҳокимлиги пойтахти сди. 709 й. уни Араб халифалиги фатҳ стган, 9—10-а.ларда сса усомонийларпойтахти бслган. 999 й. Аª.ниқорахонийлар, 1220 й. мсғуллар босиб олган. 1370 й.дан Б. Амир Темурва Темурийлар давлати, 16-а. бошидан шайбонийлар (1533 й. бу давлат пойтахти Самарқанддан Б.га ксчирилиши туфайли Бухоро хонлиги деб атала бошлаган) ва 1533 й.дан 1920 й.гача Бухоро хонлиги (амирлиги) маркази бслган, сснг Б. Бухоро босқини натижасида шсролар томонидан босиб олинган. 1920 й. 8 сент.дан Б. Бухоро Халқ Совет А еспубликаси (БХСА ) нинг пойтахти бслган. Б. 1925 й.дан
ЎзССА  ва 1991 й. 1 сент.дан мустақил Ўзбекистон А еспубликаси таркибида. Б.ни археологик жиҳатдан фаол срганиш ишлари 70—80-й.ларга тсғри келади. Ўзбекистон ФА Археологис ин-тининг махсус археологик отрсди (А. А . Муҳаммаджонов, И. Аҳроров, Ж. Мирзааҳмедов, Ш. Одилов) ва Ўзбекистон Маданист вазирлигининг Меъморий ёдгорликларни таъмирлаш ва асраш ин-ти отрсди (Е. Г. Аекрасова бошчилигида) томонидан олиб борилган тадқиқотлар натижасида ҳоз. Б. вилости ҳудудида мил. ав. 4—3-минг йилликлардаёқ овчилик ва балиқчилик б-н шуғулланган, тошдан турли қурол ва буюмлар ссаш маҳоратлари юксак даражага етган неолит даврига мансуб қабилалар сшагани аниқпанди. Мил. ав. 2-минг йилликнинг 2-срмида Зарафшон дарёси сзанига сқин ерларга, айниқса унинг қад. тармоқлари (Вобкентдарё, Моҳондарё, Гужайли ва б.) ҳавзаларига чорвадордеҳқон қабилалар келиб жойлашиб, улар ботқоқ ерларда деҳқончилик қилиш б-н бирга сйловларда чорвачилик б-н ҳам машғул бслганлар. Археологлар Қораксл туманидаги Замонбобо деган жойдан мазкур қабилалар манзилгоҳларидан бирининг қолдиқларини топиб сргандилар. Шу боис бу маданист фанда Замонбобо маданисти деб аталди. Мил. ав. 1-минг йилликда Б. воҳасида астасекин сунъий суғориш тармоқлари ва мустаҳкамланган қишлоқлар вужудга кела бошлайди. Зарафшон дарёсининг кад. тармоғи — Шохруд бсйларидаги дастлабки қишлоқларнинг, жумладан ҳоз. Б. срнида бслган қишлоқнинг барпо бслиши айнан ана шу даврга тсғри келади. 70-й.ларда Б.нинг сски шаҳар қисмида олиб борилган археологик казишмалар натижасида Б.ни археологик жиҳатдан срганиш тарихида биринчи марта материк қатламга қадар етиб боришга ва маданий қатламланиш чуқурлиги 20 м дан ортиқ сканлигини аниқлашга муваффақ бслинди. Мир Араб мадрасаси сқинидаги археологик қазишма чоғида материк қатлам устида тсқ жигарранг торф қатлами (40— 70 см) борлиги, унинг ичида сса ёввойи ва хонаки ҳайвонлар сусклари қолдиклари ҳамда сопол идиш ва буюмлар парчалари ксп сканлиги маълум бслди. Торф қатлами Мадраса томон тобора қалинлашиб бориб, бино остига келганда қалинлиги 7,5 м га етган. Бу сса қадимда Б. ҳудудидан Зарафшон дарёси тармоқларидан бири — илк срта аср манбаларида қайд стилган «А уди зар» («Олтин ирмоқ») нинг стганлигини исботлайди. Археологик тадқиқотлар кейинчалик қуриб қолган мазкур тармоқнинг ҳар икки қирғоғи бсйлаб бир қанча мустаҳкамланган қишлоқларнинг вужудга келгани ва улар Б.нинг снг қад. шаҳар сзагини ташкил қилганини тасдиқлади. Шаҳар сзаги 3 қисм — «Олтин ирмоқшинг снг қирғоғида жойлашган арк, съни қалъа ҳамда унинг снг ва ссл қирғоқларидаги қишлоқлардан иборат бслган. Бу ердан топилган ксплаб ашёвий далиллар, хусусан сопол идиш ва буюмлар Б. тарихининг турли даврлари (мил. ав. 1-минг йилликнинг 3чорагидан 20-а. бошларига қадар) га оид бслиб, улардан 2 таси мил. ав. 5-а.га тааллукди сканлиги аниқланди. Бундан ташқари, Б. аркида олиб борилган археологик қазишмалар вақтида сна ксплаб снги ва нодир ашёвий далиллар топилдики, улар шаҳарнинг қад. тарихини срганишда муҳим аҳамистга сгадир. Бу ерда 13— 15,5 м, шунингдек 16,5—18,5 м чуқурликдан 2 та пахса девор қолдиғи топилди. Улар Б.нинг қад. мудофаа девори харобалари бслиб, бири (мил. 4—5-а.лар) нинг бал. 2,5—3 м, иккинчиси (мил.ав. 4—3-а.лар) ники 2—2,5 м.
Шунингдек, шаҳарнинг ёшини аниқлаш мақсадида бутун Б. воҳаси бсйлаб, чунончи йирик археологик ёдгорликлар — Лойкенд, Қсрғони Вардонзе, А омитан, Варахша, Хожа Бсстон, Қсзимонтепа, Оқсочтепа ва б. шаҳар харобаларида кенг археологик қазишмалар олиб борилди. Конимех туманида мил. ав. 6—5-а.ларга дойр ёдгорликлар (Чордара шаҳар харобаси, Қумрабод — I, Қумрабод — II, Арабон — I, Арабон — II номли мустаҳкамланган қишлоқлар, мил. ав. 6-а.га оид Шодибек ва Қалқонота қсрғонлари) топиб срганилди (1975—77). Улардан юқори даражада ривожланган ҳунармандчилик ва меъморликка доир ксплаб ашёвий далиллар топилди. Ўша даврга тааллуқли қишлоқлар қолдиқлари Жондор туманидаги Хожахотин, Лайлакхср, Боштепа, Оқтепа ва б. жойлардан ҳам топилди.
Археологик тадқиқотлар жараёнида Б. хусусидаги ёзма манбаларда келтирилган маълумотлар б-н археологик топилмалар қиёсланиб, қуйидагича хулосага келинди. Зарафшон дарёсининг қуйи оқимидаги дастлабки манзилгоҳлар жёз даври (мил. ав. 2-минг йилликнинг 2-срми) даёқ вужудга келиб, улар синчли срим ертслалардан иборат бслган (қуриб қолган Моҳондарё тармоғи минтақасида олиб борилган тадқиқотлар буни тасдиқлайди); мил. ав. 6—5-а.ларда Зарафшон дарёсининг йирик тармогилари дельталари жойлашган ерларда мустаҳкамланмаган манзилгохлар пайдо бслган. Мил. ав. 4-а.да сса Б. арки қурилажак ҳудуд баланд мудофаа девори ва кенг хандақ б-н сраб олиниб, унинг стагида учта мустаҳкамланган манзилгоҳ жойлашган (бу хил манзилгоҳлар мил. ав. 1-минг йиллик бошидан Ўрта Осиёнинг деҳқончилик қилинадиган вилостларига хосдир). Мазкур манзилгоҳлардан бири Фиробдиз, иккинчиси Аавмичкат, учинчиси Б. деб аталган. Кейинчалик бу уч манзилгоҳ сзаро бирлашиб ва тсхтовсиз тараққий стиб бориб, каттагина шаҳарга — Б. воҳасининг савдоҳунармандчилик ва маъмурий марказига айланган.
Б.нинг Букж ипак йсли чорраҳасида жойлашганлиги илк даврлардан бошлаб ҳунармандчилик тармоқлари (кулолчилик, темирчилик, мисгарлик, зардсзлик, заргарлик, шишасозлик, кандакорлик, бадиий каштачилик ва ҳ.к.) ва савдо-сотиқ ишларининг ривожланишига туртки бслди.
А оссис истилоси даврида бир неча майда қайта ишлаш корхоналари вужудга келди. 20-а. бошида Б.да 12 та маҳалла, 360 дан ортиқ гузар, 250 дан зиёд Мадраса, 390 та масжид, қарийб 150 та карвонсарой, 350 та ҳовуз бслган. Б. мадрасаларида 10 мингдан ортиқ талаба сқиган. Б.да 1920-й.лардан бошлаб саноат корхоналарининг сони ва салмоги ортиб борди. Вилост ҳудудида газ ва нефть конларининг топилиши шаҳарда снги саноат тармокларини ривожлантиришга асос бслди. Уйсозлик, маданиймаиший хизмат тармоқларини барпо стиш жадаллашди. Ободонлаштириш ва кскаламзорлаштириш ишлари тубдан схшиланди. Халқаро вамаҳаллий туризм йслга қсйилди. Ҳоз. кунда Б.да 30 дан ортиқ йирик саноат корхонаси мавжуд. Вилост саноат корхоналари слпи маҳсулотининг срмидан кспроғи Б.да ишлаб чиқарилади. Корхоналарда асосан маҳаллий хом ашё қайта ишланади. Айрим корхоналар газ ва нефть саноати ҳамда қ.х.га хизмат қилишга ихтисослашган. Бухоро тсқимачилик к-ти («Бухоротекс»), қораксл з-ди, зардсзлик, пиллакашлик фкалари, пахта, ёғскстракяис, вино, ғишт, ремонтмеханика з-длари, ун, гсшт, уйсозлик к-тлари, пойабзал, тикувчилик фкалари ҳамда ҳунармандчилик тармоқлари ишлаб турибди. Шаҳарда 10 дан ортиқ хорижий мамлакатлар б-н ҳамкорликда қурилган қсшма корхоналар фаолист ксрсатади: «БухТель» (Исроил) майонез, «ОмегаСитора» (Греяис) мсйна буюмлари, «ГуфикАвияенна» (Хиндистон) дори-дармон, «Мармар» (АҚШ) қурилиш материаллари ишлаб чиқаради. 1996 й.да Б.да Корес А еспубликасида ишлаб чиқарилган телефон ст-слари срнатилди. Б.да Ўзбекистон пахтачилик и.т. ин-тининг филиали, боғдорчилик, ниҳолчилик тажриба хужалиги ва «Соҳибкор» хужалиги жойлашган.
Б.да 20 дан ортиқ йсналишда автомобиль транспорти катнайди. 1986 й.дан троллейбус қатнови йслга қсйидди. Халкаро асропорт Б.ни Тошкент орқали республика вилостлари ва 20 дан ортиқ хорижий давлатлар б-н сзаро алоқалар срнатишда хизмат қилади. Б.да 100 дан ортиқ йирик тарихий меъморий ёдгорликлар: Бухоро арки, Сомонийлар мақбараси, Чашмаи Айюб мақбараси, Матки Аттори масжиди, Аамозгоҳ масжиди, Лойи калон ансамбли, Қалъадевор қолдиқлари, Минораи калон, Масжиди калон, Мир Араб мадрасася, Тим ва тоқилар, Лабиҳовуз ансамбли, Улутбек мадрасаси, Чор минор, Болоҳовуз масжиди, Ситораи Моҳи Хоса ансамбли ва б. сақланган. Булар шахарнинг снги кисмидаги замонавий ксп қаватли бинолар (ҳокимист уйи, «Бухоро», «Зарафшон», «Варахша», «Гулистон» меҳмонхоналари) б-н уйғунлашиб кетган.
Б. йирик илммаънавист, маърифат марказларидан. 1996 й. мартдан Ўзбекистон ФА Самарқанд бслимининг Бухоро минтақавий маркази фаолист ксрсатмоқда. 1997 й.да 3 олий сқув юрти (давлат унти, озиқ-овқат ва енгил саноат технологисси инти, тиббиёт инти), 5 коллеж, 3 академик лияей, тарих фанига ихтисослашган мактаб, 47 умумий таълим мактаби, 89 мактабгача тарбис муассасалари, 28 оммавий кутубхона, Бухоро давлат меъморийбадиий музей ксрикхонаси, 2 театр мавжуд. «Бухоро ҳафтаномаси» газ. чиқади (адади 2000).
Бухоро заминида машҳур, донишманд алломалар восга етган, сқиб ижод стган. Абу Ҳафси Кабир Бухорий (767— 832), Имом алБухорий, Ибн Сино, Ааршахий, Дақиқий, А удакий, Балъамий, Абдухолик Ғиждувоний, Баҳоуддин Аақшбанд, Сайфиддин Бохарзий, Аосир Бухорий, Шамсиддин Бухорий, Убайдуллоҳ Бухорий, Мушфиқий, Ҳофиз Таниш Бухорий, Турди Фароғий, Аҳмад Дониш, Фитрат, Садриддин Айний, Файзулла Хсжаев, Иброҳим Мсминов, Жалол Икромий шулар жумласидандир. 1997 й.нинг окт.да Б.нинг 2500 йиллиги Ўзбекистонда кенг нишонланди. 50 дан ортиқ тарихиймеъморий обидалар таъмирланди, снги истироҳат боғлари, хиёбонлар барпо қилинди.
Манбалар ва ад.: Ааршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966; Историс атТабари, Т., 1987;Ҳофиз Таниш Бухори й, Абдулланома [1 —2ж.лар], Т., 1999—2000; Ҳасанхожа Аисорий, Музаккири аҳбоб, Т., 1993; Мир Мухаммад Амин Бухарий, Убайдулланаме, Т., 1957; Абдурахмони Тали, Историс Абулфейзхана, Т., 1959; Фазлеллах ибн А уз бихан Исфахани, Мехманнамейи Бухаpa, M., 1976; Ахмад Даниш, Историс Мангитской династии,
Бухоро шаҳри. «Узбектуризм» миллий компаниссининг «Бухоро» меҳмонхонаси.
Душанбе, 1967; Мирза Абдал Азии Сами, Тарихи салатини мангитиййа, М., 1962; Инсонистнинг илмий ва маданий мероси — учинчи минг йилликка (1997 й. 18— 20 окт., БухороХива), Т., 1997.
Абдулаҳад Муҳаммаджонов, Исроил Аазаров.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:14:51

БУХОА О АА КИ — Бухородаги қад. шаҳарсозлик ёдгорлиги. Дастлаб мил. ав. 1-а.да қурилган. Шаҳарнинг қад. қалъаси. Араблар истилосига қадар аркда шаҳар ҳокимлари — бухорхудотлар сшаган. Сомоиийлар даврида (9— 10-а.лар) қайта қурилиб девор ва буржлар б-н мустаҳкамланган. Кррахонийлар даврида (11—12-а.лар) ва мсғуллар босқинчилиги вақтида (13-а.) арк бир неча бор вайрон қилинган. Ҳоз. қиёфаси асосан Шайбонийлар сулоласи даври (16-а.)да шаклланган.
Бал. 20 м ча бслган тепалик устига қурилган аркнинг майд. 4 га, тарҳи кспбурчакли. Турли даврларда деворлари тош, пишиқ ва хом ғишт, пахсалар б-н мустаҳкамланган. Ўпирилиб тушган жойлари дастлаб хом гиштдан, кейин пишиқ ғиштдан таъмир стилган. Кстарила борувчи йсл орқали ғарбдаги улкан дарвозадан (16-а.) ичкарига кирилади (шарқ томонида ҳам илгари дарвоза бслган). Дарвозахона пештоқининг икки ён томонидаги «гулдаста» ва улар оралиғидаги 3 қаватли бино схши сақланган. Арк ичкарисига олиб кирадиган узун далонйслакнинг чап деворида 12 ва снг деворида 13 тахмонтокча қилинган. Чап томонидаги токчаларнинг баъзиларида обхонага кириладиган сшиклар бор. Гулдаста (бурж)лар тагида зах ва дим ертслалар бслган. Далоннинг снг томонидаги срта токчасида афсонавий қаҳрамон Сиёвуш руҳига Ааврсз байрамида чироқлар ёқилган. Амир сайисхона (отхона)сига ҳам шу ердаги зинадан кирилган. Далондан чиқаверишда тспчи боши (сарой қсриқчилари бошлиғи)нинг маҳкамаси, шу ердаги айвон тагида ертсла бслган (бу бинолар бузилиб кетган). Ундан сал нарида (ғарбий девор бурчагида) пешайвонли жоме масжид (сарой масжиди) қурилган (18-а. охири). Масжид деразалари панжарали, деворларининг ички томонидаги нақшлар орасига Қуръон остлари битилган. Лешайвон шипи мураккаб гириҳдар б-н безатилган.
Аркнинг шим.ғарбий бурчагида тспчи бошин.инг уйи ва таъмир ишлари устидан назорат қилувчи киши турадиган хона бслган. Масжиднинг шарқ томонида ошхона, орқа тарафида зарбхона (олтин, кумуш ва чақа тангалар зарб қилинадиган жой) бор. Зарбхонанинг шим.шарқида заргархона, жан.да девонбегининг маҳкамаси ва қушбегига қарашли бинолар бслган (баъзилари ҳозир ҳам бор). Жоме масжиддан бошланган тор йслак қушбеги ҳовлиси орқали чорсуга туташган. Чорсунинг чап томонида тош ётқизилган катта ҳовли — ксринишхона срнашган. Унда слчилар қабул қилинган ва амирларнинг тахтга стириш маросимлари стказилган. Ҳовлига кираверишда накшли пештоқбслган (1605). Ҳовлининг 3 томони айвон б-н сралган. Олдинги пешайвонда икки қатор нақшли устунлар бслиб, уларнинг тепаси калла муқарнаслар б-н безатилган. Аурота мармаридан қилинган тахт шу айвондаги тахтиравон тагида турган. Ҳовлининг жан. томонида «А аҳимхон меҳмонхонаси» ва қорихона қурилган (18-а.). Бу бинолар тагида ертслалар бслиб, уларда хазина сакданган. Б. а.нинг шим.шарқидаги Бухоро зиндони манғитлар салтанати даврида қурилган.
Аркнинг ғарб томонидаги ҳовлида мирзалар ва б. хизматчилар учун икки қаватли бинолар қурилган. Сал нарида — саломхона, ундан шарқ томонда меҳмонхоналар, амир ҳамда олий мансабдорларга қарашли бошқа бинолар жойлашган (миён ҳовли). Жан.да ҳаммом, ҳаммомнинг шарқ томонидаги кичкина масжид ҳозиргача сақланган. Аркнинг марказида срда (амир хотинлари турадиган уйлар), шим.да қушбеги хотинлари турадиган уйлар, ҳаммомнинг шарқида амир ҳарамидаги қизларнинг уйлари, шарқида зодагонлар сшайдиган уйлар бор. Шим.шарқий бурчакда Чилдухтарон масжиди ва Баттол Ғозий мозори бслган. Аркнинг шарқий девори бсйлаб ғуломбачча (соқчилар казармаси), жан.шарқий бурчагида дорихона (сқдорилар омбори) жойлашган (аркнинг ғарбий деворига тақалган биноларнинг бир қисмигина сакданган). Аркдаги қарийб 80 фоиз иморат сақланмаган. Аркнинг марказида (пойдевор қолдиклари ва харобалари орасида) ер тагидан стган мсрилар арк ичига қараб кетган катта сопол қувурлар ксриниб туради. Булар оқова сув қувурларининг қолдиқлари. Аркнинг ғарбий деворидан бошқа ҳамма деворлари, бурчаклардаги миноралар бузилиб кетган. Б. а. дарвозаси олдидаги А егистон майдонида кспгина иморатлар бслган. Унинг ғарбий деворига қараган пешайвонга замбараклар қсйилган. Арк дарвозасининг чап томонида лашкарбоши меҳмонхонаси, шим.да сса қуролсроғлар тузатиладиган устахона ва аслаҳахона (қсрхона) бслган.
Б. а.нинг шим.шарқидаги «Чилдухтарон» мақбараси, жан.ғарбда «Баттол Ғозий хонақоҳи», хос ҳаммом қолдиқлари сақланган. 1990 й.да археологлар томонидан олиб борилган қазиш ишлари натижасида Амир меҳмонхонаси ҳисобланган хонақоҳ ва унинг атрофидаги ҳужраларнинг пойдеворлари, ҳовли ичкарисидаги супа, тошнов, тазар, сандал ва сххоналар очилди. Ҳаммом тузилиш жиҳатдан мураккаблиги [ер ости тазарлари умумий бир тармоққа бсйсундирилганлиги, шаҳар ташқарисидаги заҳкашга қадар чсзилганлиги, тсрт томонидаги гулах (стхона)лари доимий равишда бир хил иссиқлик бериб туриши, сххонада музни то кеч кузгача сақлай билишганлиги] аниқланди.
Бухоронинг 2500 йиллиги муносабати б-н арк ичкарисидаги тахт жойлашган ҳовли таъмирланиб, сз ҳолига келтирилди. Арк деворлари снгиланди. «Гсриён» дарвозаси қайта тикланди ва б. ободонлаштириш ишлари олиб борилди. Ер сатҳидан 2,5—3 м чуқурликда гумбазсимон ер ости йсли борлиги аниқланди. Аркда Бухоро давлат меъморийбадиий музейқсриқхонаси жойлашган.
Лслат Зоҳидов, Умар А ашидов.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:15:07

«БУХОА О АХБОА И» — БХСА  ҳукумати газетаси. 1920 й. 9 сент.дан 1923 й. июлгача сзбек тилида чиққан. Адади 3000. Газ. Бухоро жадидларининг минбари бслиб, миллий мустақилликка сришиш, мамлакатда буржуадемократик сзгаришларни амалга оширишни тарғиб қилган. «Б.а.» да Бухорода виждон сркинлигини таъминлаш, миллий ҳукумат ва миллий қуролли кучларга тасниш, рус қизил қсшинларини Бухоро ҳудудидан олиб чиқиб кетиш ва б. сиёсий ҳамда иқтисодий масалалар кстарилган. Газ. 1923 й. июлда Шсро ҳокимисти томонидан тақикланган. Газ.га Фитрат, Чслпон, Саид Аҳрорий, Зиё Усмоний, Қори Йслдош ва б. муҳаррирлик қилган. 1923 й. сент.дан «Озод Бухоро» номи б-н чиқа бошлаган (сна қ. «Бухоронома»).

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:25:07

БУХОА О ДАВЛАТ МЕАªМОА ИЙ-БАДИИЙ МУЗЕЙ ҚЎА ИҚХОААСИ — Бухоро ш.даги музейқсриқхона; Бухоронинг қад. тарихини, унинг моддий ва маънавий бойликларини, авлоддан авлодга стиб келаётган сзига хос анъаналарини сақлаш, срганиш ва тарғиб қилиш б-н шуғулланувчи муассаса. 1922 й.да Бухоро давлат музейи сифатида ташкил топган. Кейинчалик турли номлар б-н аталган: Бухоро вилост слкашунослик музейи (1940—45; 1969—83), Бухоро тарихий слкашунослик музей и (1945—69), Бухоро тарихиймеъморий музейи (1983—84), 1985 й.дан музейқсрикхона, 1988 й.дан ҳоз. номда.
Музейқсриқхона жамғармаси 63 мингдан ортиқ. Умумий майд. 8320 кв. м. Унинг 6 та филиали бор: Вилост слкашунослик музейи (Аркда), халқ амалий безак санъати музейи (Ситораи Моҳи Хосада), Камолиддин Беҳзод номидаги санъат музейи (собиқ Азов банки биносида), Файзулла Хсжаев уймузейи (19-а.даги тарихий бинода), Абу Али ибн Сино мемориал музейи (Лешку туманидаги Афшона қишлоғида), А омитан слкашунослик музейи (А омитан ш.да).
Музейқсриқхонанинг 94 залида 28 та мустақил скспозияис Бухоронинг ривожланиш босқичларини, жаҳон яивилизаяисси, маънавий маданисти ва диний қадристларига қсшган ҳиссаси ва ҳоз. кунда сришилган муваффақистларидан ҳикос қилади. Археологик тспламлари орасида мил. ав. 4—3-а.лар неолит даврига оид пичоқсимон тош бслаклари (Дарвозаи Қир манзилгоҳи), жез даври маданистига доир материаллар (Замонбобо маданисти), сак қабилаларининг қабрларидан топилган буюмлар, фаснсдан ишланган ҳайкалчалар (арслон ва тошбақа), буюмлар (саклар қозони, исирикдон ва б.), шунингдек мил. ав. 5-а.дан мил. 16-а.гача дахлдор манзилгох/iap ва шаҳристонлардан қазиб олинган қадаҳ, коса ва ксзалар, заргарлик буюмлари, сускдан ишланган игна, тсғноғич ва б. буюмлар бор. Аумизматика тсплами ҳам бой: юнонбактрис тангалари (мил. ав. 3—2-а.лар), кушон тангалари (1—3-а.лар), сосонийлар тангалари (5-а.), бухорхудотлар тангалари (7—8-а.лар), сомонийлар (9— 10-а.лар), қорахонийлар (12-а.), темурийлар (14—15-а.лар), шайбонийлар (16-а.), аштархонийлар (17-а.), манғитлар сулоласи даври (18—20-а. боши) га оид олтин тангалардан иборат. Бухоро кашталари, ссзаналари ва зардсзлик буюмлари, Ғиждувон кулолчилиги (10—20-а.лар), ёғоч сймакорлиги буюмлари (14—20-а.лар), 16—20-а.ларга оид хитой ва спон чинниларидан иборат тспламлар, ноёб китоб ва қслёзмалар (1391—92 йларга доир «Зикр.асар аннаби») срами, 1930—2000 й.ларда ишланган тасвирий санъат асарлари, слка тарихига оид 100 мингдан ортиқ скспонатлар сақланади.
А оберт Альмеев.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:25:24

БУХОА О ДАА ВОЗАЛАА И — Бухоро ш.даги тарихий дарвозалар. Бухоро срта аср шаҳар қурилиши анъаналари асосида бунёд стилган бслиб, 3 қисм: арк, шаҳристон ва рабоддан иборат бслган. Бухоро аркияс 2 дарвоза бор сди. Ғарбий дарвоза — А егистон, Алаффурушон ёки Сомонфурушон, Шарқий дарвоза — Гсриён деб юритилган. Шаҳристонда сса 7 дарвоза бслиб, улар шаҳарнинг 4 томонида жойлашган. Шаҳристон шим.да Ҳақ А оҳ(Хуфра), жан.да Атторон (Боб улМадина) ва Оҳаниён (Темирчилар), шарқида Аав (Hyp), ғарбида сса Куҳандиз, Муҳра (Бани Асад) ва Бани Саъд дарвозалари бслган. Атгорондан Хуросонга, Ҳақ А оҳдан Самарқандга, Hyp (Аав) орқали сса Аасаф (Қарши) томонга йсллар кетган. Қолган 4 та дарвоза орқали подшоҳ қароргоҳи — аркка борилган. А абод атрофида дастлаб ички девор, 849—850 й.ларда ташқи девор бино қилиниб, унинг 11 дарвозаси бор сди. Ички деворнинг дарвозалари шим.да Бобул Ҳадид, Самарқанд ва Муғон, жан.да Лули Сувайк, Абдуҳошим Каноний, А ухба, Моҳ, ғарбида Дарвозача, Форжак, шарқида Лули Абдулҳасан ва Моҳ дарвозалари жойлашган. А абод ташқи девори битганидан сснг унинг шим.да Аавбаҳор, Самарқанд ва А ив, шарқида Мардикушон, Калобод ҳамда ғарбида А омитан, Форжак, Қсшанж номли дарвозалари бслган.
Бухоро узоқ тарихи давомида бир неча бор урушлар натижасида вайрон қилинган. Айниқса, қорахонийлар б-н сомонийлар сртасидаги курашлар даврида, Чингизхон ҳужуми оқибатида шаҳар девор ва дарвозалари бузиб ташланди. 16-а.да шайбонийлардан Абдуллахон II даврида Бухоро атрофи снги девор б-н сраб олинди ва дарвозалар қурилди. Тарихий даврлар стиши б-н Бухоро дарвозаларини номлаш ҳам сзгариб борди. 19-а. срталарига келиб Бухоро дарвозалари: Саллахона, Қавола Маҳмуд, Қарши, Баҳовуддин, Файзобод, Самарқанд, Имом, Ўғлон, Талипоч, Ширгирон, Қораксл номлари б-н юритилган. 20-а. бошларида Бухоро ш.нинг дарвозалари қуйидагича номланган: шаҳарнинг шим.да Имом ва Самарқанд, жан.да Шайх Жалол, Аамозгоҳ ва Саллахона; шаркида Мозор ва Қарши; ғарбида Ўғлон, Талипоч, Ширгирон ва Қоракул. 1920 й. кузида шсро мустабидларининг Бухоро босқинида, снлаб обидалар қатори Бухоро дарвозалари ҳам катта шикает ксрди, ксплари бузиб ташланди, ёндирилди ва йсқотилди. Ҳоз. кунда Қораксл ва Талипоч дарвозалари стмиш ёдгорлиги сифатида бир қадар сақланиб колинган.
Ад.: Ааршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:25:56

БУХОА О ЗИАДОАИ — Бухоро амирининг қамоқхонаси. Б. з. 18-а. 2-срмида, манғитлар даврида қурилган бслиб, қад. шаҳристоннинг шим.ғарбий бурчагида, срта асрларга оид Хсжа Аизомиддин боло гузарида жойлашган. Б. з. атрофи пишиқ ғишт териб қурилган ва юқориси ҳам баланд гаштин девор б-н сралган тепалик устидаги иморатлар мажмуасидан иборат. Зиндонга кичик пештоқли ва 2 табақали қад. ёғоч сшиги бслган дарвозахонадан кирилади. Ҳовлисида турли даврларга оид пастак ғиштин бинолар бор. Булар зиндонбон хонаси, солиқ тсламаганлар, қарздорлар ва сиёсий маҳбуслар ҳамда слимга маҳкум стилганлар учун қурилган хоналардир. Зиндонбон (соқчилар) хонаси саҳнида пастга, чукурликка олиб бориладиган кенг туйнук бор. Бу йслак орқали чоҳга тушилади, унинг диаметри 5 м, чуқ. 6,5 м. Шу чуқурликда маҳбуслар сақланган.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:27:00

«БУХОА О» МЕҲМОАХОААСИ — Бухоро ш.даги 4 юлдузли меҳмонхона. 1987—96 й.лар «Ларсен снд тумбо лимитед» ҳинд компанисси (М. X. Воҳидов лойиҳаси асосида) томонидан қурилган. «Ўзбектуризм» миллий компаниссига қарашли. Меҳмонхона 12 қаватли бслиб, 223 хонаси (жами 440 сринли) бор, шундан 2 сринли хона 204 та, 2 хоналик люкс хоналар 13 та ва 1 сринли хона 6 та. Бош вестибюли ва қаватларида дам оладиган жой (холл), 2 та банкет зали, 300 сринли мажлислар зали, олий тоифали ресторан, европа таомлари тайёрланадиган 370 сринли, миллий таомлар тайёрланадиган 380 сринли заллари, бар (кундузги ва тунги), буфет, чойхона, теннис корти, фаввора, магазин, 2 сауна, киноконяерт зали (300 сринли), бассейн (майд. 252 м2) мавжуд. Бинони қуришда замонавий меъморий слементлардан фойдаланилган. Безакларида мармар, гранит, шиша, алюминий, металл ва б. қслланилган.
Бухоро ш.да «Б.» номли 3 юлдузли меҳмонхона ҳам бор (1974 й. ишга туширилган).
Камол Махмудов.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


muxbir  22 Yanvar 2010, 11:27:18

БУХОА О МИАИАТЮА А МАКТАБИ — Ўзбекистон миниатюра санъатидаги сзига хос йсналиш. Ўрта асрлар (16— 17-а.лар)да Бухорода шаклланган. Б.м.м.нинг ривожланиш даври Бухорода Шайбонийхонлар (16-а.), Аштархонийлар (17-а.) ҳукмронлиги даврига тсғри келади. Ҳирот миниатюра мактаби таъсирида ривожланган Б.м.м. дастлаб Бухорога келган Ҳирот миниатюра мактаби вакилларининг ижоди б-н боғлиқ бслган ва маҳаллий бадиий анъаналар таъсирида шаклланаётган мустақил услубни акс сттирган оқимлар ксринишида бслиб, 1550-й.лар срталаридан мустақил ривожланган. Умумлаштириш, шаклнинг ихчамлиги, кийим ва безакларнинг аниқ ҳамда йирик ишланиши, бсшлиқнинг бир текис тузилиши, меъморий тасвир ва заминнинг соддалаштирилиши каби хусусистларга сга бслган. Умумий ранглар ёрқин, тиниқ (тсқ сариқ ва қора ранглар устунлиги сезилади), расмлар учун сратувчанлик, тантанаворлик руҳи хос бслган. А асмларда қабул саҳналари, табиат оғушидаги учрашувлар, маиший манзаралар, сарой ҳаётидан олинган ахлоқий лавҳалар ва б. мавзулар кенг срин олган; ксчманчи ҳаёт ксринишлари, маҳаллий стник турлар ҳам учрайди. 16-а. охиридан тасвирий санъатда мавжуд анъанавий, расмий дабдабали йсналиш б-н бир қаторда демократик мавзулар шаклланди ва мустаҳкамланди, шаҳар ҳаётидан олинган жанрли лавҳалар, ҳунармандлик мавзуларининг сони кспайди. Б.м.м.нинг йирик вакиллари: Маҳмуд Музаҳҳиб, Шайхзода, Абдулла Мусаввир (16-а.); Муҳаммад Шариф, Муҳаммад Муқим, Аваз Муҳаммад, Муҳаммадамин, Фарҳод, Мулла Беҳзод, Хсжа Гадой (17-а.) ва б. 16-а. охири ва 17-а. бошларида Мовароуннаҳрнинг қсшни мамлакатлар б-н алоқаларининг кучайиши туфайли Б.м.м. вакиллари асарларида Ҳиндистон ва А­рон тасвирий санъатининг таъсири сз ифодасини топган. Бу мактаб вакиллари томонидзн Саъдийнинг «Бсстон» (157576), Жомийснинг «Туҳфат улаҳрор» (16-а.нинг 70-й.лари), Деҳлавийнинт «Тарихи Хизрхон» (1579), Аизомийнинг «Хамса» (1648, ҳаммаси СанктЛетербургдаги СалтиковШчедрин номидаги кутубхонада), Фирдавсийнинг «Шоҳнома» (1664, ЎзА  ФА Шарқшунослик ин-тида) асарлари, шунингдек тарихий, диний асарлар бадиий безатилган. Китобларни бу тарзда безаш кейинги даврларда ҳам давом стди, мас, Аҳмад Дониш, Абдулхолиқ Махдум ва б. 20-а. 20-й.ларида Б.м.м. анъаналари уста Ааби Ҳафизов (плакатлар ишлаган), С. Лочаев ижодида давом сттирилди.
Ад.: Лугаченкова Г. А., А емпель Л. И., Вс‹даюс‰иесс памстники изобразительного искусства Узбекистана, Т., 1960; Среднеазиатские миниатюрс‹ 16—18 вв., М., 1964; Лугаченкова Г. А., А емпель Л. И., Очерки искусства Средней Азии, М., 1982.
А­лъмира Исмоилова.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan