Boysun shahri haqida ensiklopediyalarda  ( 6697 marta o'qilgan) Chop etish

1 B


muxbir  13 Fevral 2010, 09:22:18

БОЙСУА — Сурхондарё вилостидаги шаҳар (1975 й.дан), Бойсун тумани маркази. Б.дан Термизгача бслган масофа 145 км, снг сқин т. й. ст-сси А­лбаёнгача — 72 км. Кетмончопти тоғининг жан. ён бағрида, Ҳангаронсой бсйида, денгиз сатҳидан қарийб 1240 м баландликда. Шим. қисмида Сариосиё ва Авлод қишлоқларига туташган. Аҳолиси 20,6 минг киши (2000).
Б. Сурхондарё вилостидаги снг қад. аҳоли манзилларидан. Б.нинг шим.ғарбида Тешиктош гори жойлашган. Б.да мил. ав. тахм. 5-минг йиллик охирида аҳоли сшаганлиги маълум. Мил. ав. 1-а.—мил. 1-а.да Б. срнида Лоикалон номли мустаҳкам қалъашаҳар мавжуд бслган. Мил. 6—13-а. бошларида Б. срнида Чағониён ш.ларидан бири — Босанд жойлашган. Абу Исҳоқ Истаҳрийнинг «Китоб масолик ва алмамолик» («Мамлакатлар йсллари тсғрисида китоб»)ида ҳам Босанд деб таърифланган. «Ҳудуд улолам»да Босанд ксп сонли ва жанговар аҳолили мустаҳкам жойдир дейилган. Босанд Чағониён марказидан Темир қапиғ орқали Самарқандга борадиган савдо йсли устида жойлашган.
Археологик манбаларга ксра, Босандда ҳаёт илк срта асрлардан мсғуллар истилосигача давом стган. Мсғуллар босқинида вайрон бслган шаҳар кейинроққайта тикланган. Чиғатой улуси таркибига мансуб ксчманчи турк қавмлари унга «Бойсун» деб ном берганлар. «Бойсун» атамаси қад. туркийча «бой» ва «син»дан олиниб, «улуғ тоғ» ёхуд «катта тоғ» маъносини англатган. Қад. туркий қавмларда бошқа нарсаларга сиғинишлар қаторида тоққа сиғиниш ҳам мавжуд бслиб, тоғлар муқаддас саналган. Маҳаллий ривостларга ксра, бу ерда қадимдан туркий қавмларнинг бадавлат кишилари сшаган бслиб, «Бийсун» атамаси «бойлар қишлоғи» маъносини англатган. Бойсун мавзеси «Зафарнома»ас ҳам қайд стилган. 19-а.да Б. Бухоро амирлиги даврида Сурхондарёдаги учта бекликдан бирининг маркази бслиб, унда бадавлат узбек аҳолиси сшаган.
Б.нинг жан. қисмидан вилостлараро автомобиль йсллари стган. Шаҳар аҳолиси кулолчилик, темирчилик, заргарлик, каштачилик, дурадгорлик, косибчилик, қандолатчилик б-н шуғулланади. «Ишонч» акяисдорлик жамисти корхонасида асосан шойи, жумладан абрли атлас, беқасам, трикотаж кийимлар, тснчопонлар тайёрланади. Б.да 5 умумий таълим мактаби, спорт ва мусиқа мактаблари, меҳрибонлик уйи, 2 кинотеатр, 6200 сринли стадион, клуб, 10 кутубхона, 2 поликлиника, қишлоқ врачлик шохобчалари, санитарисспидемиологис ст-сси, срмончилик хсжалиги бор. Б.нинг сртасидан Ҳангаронсой кесиб стган.
Б.да машҳур «Шалола» ва «Ширу шакар» фольклорстнографик ансамбллари фаолист ксрсатмоқда. Булар ЮАЕСКОнинг Умумжаҳон номоддий ёдгорликлар рсйхатига киритилди. «Алпомиш» достони сратилганлигининг 1000 йиллигини нишонлаш муносабати б-н Б.да дам олиш ва спорт иншоотларига сга бслган «Алпомиш» боғи, «Алпомиш» музейи ташкил стилди.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan