Buyuk Marg'iloniylar + Marg'ilonning mashhur kishilari  ( 34072 marta o'qilgan) Chop etish

1 2 3 4 B


AbdulAziz  22 Iyun 2010, 15:21:38

Ауруллоҳ қори — араб тили грамматикаси, ислом тарихининг мукаммал билимдони. Бухородаги «Мир араб» мадрасасининг мударриси, сқув ишлари бсйича директор сринбосари. Фарғона шаҳар Марказий масжиди, Марғилондаги «Тут таги» масжидларининг имом-хатиби. Ксплаб диний олимларга устозлик қилган киши ҳисобланадилар.

А устам қори — Ўзбекистон Мусулмонлари диний идорасининг Фарғона вилостидаги вакили, вилост Бош имом-хатиби каби вазифаларда ишлаган йирик фақиҳ олим.
«Ислом дини асослари», «Жавоҳирот сандиғи», «404 саволга 404 жавоб», «Мсминнинг зийнати ва муҳим сабақлар», «Мавлудуннабий ва шашкалимаи дин», «Сиз намоз сқишни биласизми?» каби қатор рисолалар муаллифи. «Фурқон» масжидининг имом-хатиби.

Шунингдек, динимизни турли ёт таъсирлардан сақлаш, уни мунтазам суратда ривожланиб бориши учун ксп шогирдлар чиқариш, илмий маърифатни ёйиш орқали улуғ хизматлар қилган зотлар қаторига қуйидаги муборак исмларни қсшиш мумкин :
   
Мулла Аббосхон қорипочча (вафотлари 1960 йил 28 носбрь).
Мирсҳё қорипочча (вафотлари 1961 йил).
Зикриё қрорипочча (вафотлари 1966 йил 17 июнь).
Болтабой қорипочча (вафотлари 1979 йил).
Охунжон қорипочча (вафотлари 1974 йил).

«Зулматдаги зиёлардан бири сди» китобидан (Муаллифлар: Тожимуҳаммад ҳожи Фозилжон сғли, Абдумсмин Баратов. «Фарғона» нашриёти, 2008) олинди.

Qayd etilgan


AbdulAziz  22 Iyun 2010, 15:40:48

БУА ҲОАИДДИА МАА ҒИАОАИЙ (тслиқ исми Абулҳасан Али ибн Абубакр ибн Абдулжалил ал-Фарғоний ал-А иштоний ал-Марғиноний) (1123.23.9, А иштон тумани, Даҳбет қишлоғи — 1197.29.10, Самарқанд)— буюк фақиҳ, имом. Даставвал отаси Абубакр ибн Абдулжалил, сснг Симом Баҳоуддин Али ибн Муҳаммад Асбижобий қслида таҳсил ксрди. А иштон, Марғилон, Бухоро, Самарқанд ва Мовароуннахрнинг бошқа шаҳарларида исломий таълим олиб, ҳанафис мазҳабининг буюк фақиҳи сифатида ном қозонди. Шайхулислом бслиб етишди. 1149 й. ҳаж сафарига борди. Б. М. Самарканд ш.даги Чокардиза кабристонга дафн стилган.

Б. М. фиқҳ бсйича асосий асари «Бидост ул-мубтадиъ» («Бошловчилар учун қслланма»)ни ҳанафис назариётчиси, шариат асосчиларидан Абул Ҳасан ал-Қудурий (1029 й. в.с.) ва Муҳаммад аш-Шайбоний (884 й. в.с.) асарларига тасниб ёзган. Б. М.нинг ушбу китоби назарий асар сди, ундан амалий жиҳатдан фойдаланиш қийин бслган. Шу сабабли Б. М.нинг сзи 8 жилдли шарҳ — «Кифост ул-Мунтаҳий» («Якунловчилар учун тугал таълимот»)ни ёзишга карор қилган. Кейинчалик бу китоби асосида «Китоб ал-Ҳидос» (қисқача номи «Ҳидос» — «Тсғри йсл»)ни сратади (1178). Б. М. бу китобда сша замонларда мсминмусулмонлар дуч келадиган долзарб ҳаётий масалалар, жумладан оилавий ва ижтимоий муносабатлар, мулкчилик, савдо-сотиқ, жиност ва жазо, инсоннинг бурч ва масъулистларига тааллуқли жуда ксп мураккаб муаммоларни исломий ҳуқуқ нуқтаи назаридан ҳал стиб берди. Мазкур китоб нафақат Мовароуннаҳрда, балки бутун ислом шарқида бир неча тилларга таржима стилиб маълум ва машҳур бслиб кетди. Бу китоб фиқҳ илми бсйича снг аниқ, изчил, мукаммал асар бслган. Ундан асрлар давомида ислом ҳуқуқшунослиги бсйича нуфузли ҳуқуқий манба — асосий қслланма сифатида фойдаланилган (қ. Ҳидос). Шу сабабли аллома нафақат уламолар, балки оддий халқ орасида ҳам «ҳидост йслининг сарбони» дес катта ҳурмат-сътибор топди. Бурҳониддин валмилла (ислом динининг далили, исботи) деган шарафли номга сазовор бслди.

Б.М. сна бир қанча асарлар ёзган: «Аашр ал-мазҳаб» («Мазҳабнинг тарқалиши»), «Китоб ат-тажнис вал-мазийд» («Фуқаролик ҳуқуқини тақдим стиш»), «Китоб ул-фароиз» («Мажбуристлар ҳақида китоб»), «Мазийд фи фуру улҳанафий («Ҳанафис мазҳабига қсшимчалар») ва б. У сз асарларида ижтимоий-иқтисодий муносабатлар, мулкчиликнинг турли шакллари (давлат ва хусусий мулкчилик), молисвий фаолист, жиност ва жазонинг ҳуқуқий асосларини, фуқаролик ҳуқуқи назарисси ва амалиёти, қозилик муассасалари таркиби, тартиби ва жиноий ишни ксриш масалаларини батафсил ёритиб берди. Бу асарларда адолат туйгуси, сз даврининг ҳуқуқий мсзонлари асосида сшаш, сзганинг мол-мулкига ксз олайтирмаслик, ҳаромдан ҳазар қилиш, инсоф ва диёнат, меҳроқибат каби сзгу тушунчаларнинг моҳисти очиб берилган. Б. М.нинг сзи ҳаёти давомида ана шундай инсоний фазилатларга амал қилиб сшади. Илму урфон йслидаги фидойилиги, камтарлиги сз асарларида бир"он марта ҳам «мен» деган ссзни ишлатмай, «бу заиф банда айтади», дес ҳокисорлик б-н изоҳ беришида ҳам ксриниб туради.

Б. М.нинг илмий мероси сз аҳамистинн йсқотмаган. Жаҳондаги ксп олий сқув юртларида мусулмон ҳуқуқшунослиги фанлари Б. М.нинг фиқҳ таълимоти асосида срганилади. Ўзбекистон мустақилликка сришгандан сснг унинг илмий меросини ҳар томонлама чуқур срганиш, асарларини чоп стиш ишларига катта сътибор берила бошланди. Ўзбекистон А еспубликаси Лрезиденти И.А. Каримов ташаббуси б-н Б. М. вафотининг 800 йиллиги (1997), таваллудининг 910 йиллиги (ҳижрий сана бсйича) (2000) кенг нишонланди. Шу муносабат б-н Марғилон ш. марказида Б. М. ёдгорлик мажмуи бунёд стилиб, шу ерда унинг рамзий мақбараси срнатилди.

Ас: Хидас. Комментарий мусульманского права (пер. с англ. под. ред. А.И. Гродекова), т. ], Т., 1994; Ҳидос |1 ж.], Т., 2000.
Ад. Саидов А. X., Бурҳониддин Марғиноний — буюк ҳуқуқшунос, Т., 1997; Ҳасаний Маҳмуд, Ал-Марғинонийнинг «Ҳидос» асари ва унга ёзилган шарҳлар, Т., 2000; Қориев О., Ал-Марғиноний— машҳур фиқҳшунос, Т., 2000.

Абдулҳаким Шаръий Жузжоний.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  23 Iyun 2010, 14:28:57

УВАЙСИЙ (тахаллуси; исми Жаҳон) (1779 — Марғилон —1845) — шоира, маърифатпарвар. У. оилада хатсаводини чиқариб, аввал халфа, сснгра онасининг ёнида мактабдорлик қилган. Акаси Охунжон ҳофиздан шеърист илмини срганган, тез орада шоира, отин сифатида танилган. У, айниқса, арузни, муаммо (шеърда фикрни сшириб ифодалаш) санъатини мукаммал сгаллаган. Қсқон адабий муҳити б-н сқинлашиб, мушоираларда қатнашган. Саройда Аодира ва б. хотинқизларга шеърист илмидан даре бериб, устозлик қилган. Дилшод отиннинг маълумот беришича, У. Аодира б-н Конибодом, Хсжанд, Ўратепа, Тошкент, Андижон каби ш.ларга борган. 1842 й.да Бухоро амири Аасруллахон Қсқонни сгаллагач, Марғилонга қайтиб, умрининг охиригача шу ерда сшаган.

У. 4 девон тузганлиги маълум. Лекин бу девонларнинг асл қслёзмалари топилмаган. У. мумтоз сзбек шеъристининг барча жанрларида ижод қилган. Аавоий, Фузулий ва б.нинг асарларига мухаммаслар боғлаган. Шоиранинг адабий меросида 269 газал, 29 мухаммас, 55 мусаддас, 1 мурабба, чистой, 3 достон, тугалланмаган бир манзума бор. Ижодининг ғосвий мавзу доираси теран ва ксп қиррали.

Шоира адабиётда тараққийпарвар намосндаларнинг қарашлари асосида майдонга келган инсон такдири, шахе срки ва маърифатпарварлик ғосларида латиф ва дилкаш асарлар сратган, асарларида инсонни съзозлаш, одамларни табиат ва хает нознеъматларидан баҳраМанд бслишга ундаш, дсстлик, вафо ва садоқат ҳақидаги улуғвор нистларини Қуръон остлари, ҳадислар ва тасаввуфий талқинлар б-н асослаган ҳолда ижодий баркамолликка сришган. Унинг шеърларида тариқатнинг талаб ва қоидаларига тааллукли бслган талқинлар ксп учрайди:

Фано мардумларини сирридин ҳеч кимса йсқ огоҳ,
Қабиҳ гуфтор мардумдин кснгул доғ слди, доғ слди.


У. сз асарларида юксак одамийликни, шу одамийликни қалб тсрида авайловчи вафодор ёрни улуғлайди, уни Қуёш б-н қиёс қилади. Қуёш хар тонг уфқдан бош кстариб, сзининг оташин нури б-н оламга, одамларга сз меҳр ва шафқатини сочади. Шоира ёр ва офтоб ташбиҳларидан қаршилантириш санъати орқали снг гсзал туйғулар силсиласини сратади. Унинг лирик қахрамони мушоҳадакор донишманд, вафоли ошиқ.
Унинг анор ҳақидаги машҳур чистони сзининг муҳим мазмуни ва юксак бадиийлиги б-н шоира ижодининг ёрқин бир саҳифаси сифатида ксзга ташланади:

Бу на гумбаздур, сшиги, туйнугидин йсқ нишон,
Аеча гулгун пок қизлар манзил айлабдур макон?
Туйнугин очиб, аларнинг ҳолидан олсам хабар,
Юпарида парда тортуғлиқ турурлар, бағри қон.


У. хаётлик давридаёқ нафис лирикаси б-н машҳур бслган ва замондошларининг сътиборини қозонган. Лирик шеърларидан ташқари, унинг «Шаҳзода Ҳасан», «Шаҳзода Ҳусан» каби лироспик асарлари ва «Воқеоти Муҳаммад Алихон» каби тарихий достонлари мавжуд. Шоиранинг лироспик достонлари ислом тарихи б-н боғлиқ воқеалар асосида сратилган.

У. асарлари сзининг латиф мазмуни ва дилкаш бадиийлиги б-н халқ оммаси орасида кенг ёйилган, ҳофизлар, хонандалар томонидан мақом ва халқ оҳанглари йслида куйланиб келинади. Унинг хаттотлар томонидан ксчирилган 3 нусха қслёзма девони Ўзбекистон ФА Беруний номидаги Шарқшунослик инти ва Андижон ун-ти кутубхонасида сакланади.

Ас: Девон, Т., 1963; Кснгил гулзори, Т., 1983.
Ад.: Жалолов Т., Ўзбек шоиралари, Т., 1970.


«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  23 Iyun 2010, 16:26:42

А ОЖИЙ Марғилоний (тахаллуси; асл исм-шарифи Хсжажон Хсжа Аизомиддин Хсжа сғли, 1834 — Марғилон — 1918) — шоир. Қсқон ва Бухоро мадрасаларида таҳсил олган. Хушхат ва саводхон бслганлиги учун мирзалик қилган. Шоирнинг адабий мероси 10 минг мисрага сқин: улар ғазал, мухаммас, маснавий, муаммо, рубоий, туюқ, қитъа, фард, таърих каби адабий жанрларда битилган. А . лирик шеърларида пок инсоний севгини, олижаноб фазилатни улуғлайди, зулм ва адолатсизликдан нолийди. «Қози сайлов», «Сайлов» ҳажвисларида амаддорларни, порахср қозиларни танқид қилади, сз даври сайловининг моҳистини очиб беради. «Той», «Тойчоқ» каби маснавийларида мустамлакачилик зулми остида қашшоқлашган халқнинг турмушини, очлик, муҳтожлик ҳукм сураётган муҳитни қоралайди. А . Дукчи сшон воқеаси ҳақида ҳам шеърлар ёзган. Ҳофиз, Жомий, Алишер Аавоий, Бедил, Фузулий, Аодира ва Фурқат каби шоирларнинг ғазалларига назира ва тахмислар битган.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  23 Iyun 2010, 16:27:47

УМИДИЙ (Ҳавоий, Марғилоний — тахаллуслари; асл исмшарифи Муҳаммадумар қори Аеъматулла охун сғли) (1835 — Марғилон ш. — 1905) — шоир, тарихчи. Ҳаёти Фарғона ва Марғилонда, Шарқий Туркистон (Қашқар)да кечган, Фурқат, Муқимий ва б. шоирлар б-н скин ижодий ҳамкорликда бслган. Ижодий фаолисти 19-а.нинг 2-срмида Фарғонадан бошланган; адабий мероси кичик ҳажмдаги лирик ва сатирик шеърлар ҳамда спик достонлардан иборат. Унинг «Маснавийи Умидий», «Девони Умидий» (1981), «Качкули Қаландарий» (1891—92; назмий ва насрий йсл б-н ёзилган ҳикослар, афсона ва ривостлар тсплами) асарлари, «Бадавлатнома ёки Тарихи Хсқанд» (1880), «Мактубчаи хон» (1884), «Жангнома» (1888), «Ҳайрат улолам» ва б. тарихий, фалсафий-дидактик достонлари етиб келган. У. лирикасида ватанпарварлик, вафо ва садоқат, соф муҳаббат каби инсоний фазилатлар тараннум стилса, достонларида Фарғона водийси ва Шарқий Туркистондаги турли жангу жадалларда хароб бслган юрт, халқ аҳволи ҳаққоний тасвирланади. Mac, 2700 мисрадан иборат «Бадавлатнома ёки Тарихи Хсқанд» достонида Умархон вафоти (1822) дан 1875 й.гача бслган Қсқон тарихи ва Ақуббек (Муҳаммад Ақуббек Бадавлат)нинг ҳарбий юришлари ҳикос қилинади.

У.нинг астрономис ва тиббиёт илмлари б-н шуғулланганини ксрсатувчи маснавийлари ҳам бор. Асарларининг кслёзмалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик инти, А оссис ФА Санкт-Летербург бслими фондларида сакланади.

Омон Жалилов.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  28 Iyun 2010, 17:27:24

ИБА ОҲИМОВ Аеъматулла (1945.8.8, Марғилон) — шарқшунос, манбашунос олим, жамоат арбоби. Ўзбекистон ФА акад. (2000), Ўзбекистонда хизмат ксрсатган фан арбоби (1990). Филол. фанлари д-ри (1984), проф. (1985).

Тошкент ун-тининг шарқ, ф-тини тугатган (1970). Шу ун-тнинг араб, филол. кафедрасида сқитувчи, дояент, проф. (1970— 85), кафедра мудири (1986 й.дан), шарқ ф-ти декани (1989-91), Тошкент шарқшунослик ин-ти ректори (1991 й.дан). И. араб манбалари бсйича Ўрта Осиё тарихини срганиш, араб халқ романлари жанр ва услубий қурилиши бсйича и. т. лар олиб борди. И. нинг асарлари Шарқ ва Ғарб тилларидаги нодир манбаларнинг чуқур таҳлилига асосланган. И. манбашуносликда снги йсналишлардан бири — Шарқ бадиий тафаккури ва слитар маданистларнинг узвий сгоналиги ҳақидаги коняепяис асосларини сратди.

И. Ўзбекистон хорижий мамлакатлар б-н маданий-маърифий алоқалар жамисти кенгаши раиси (2001 й. дан), «Ўзбекистон миллий сняиклопедисси» Бош таҳрир ҳайъати аъзоси (1997 й. дан). Ўзбекистон А еспубликаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Ўзбекистондан четга олиб кетилган ва халқ бойлиги бслган архив ҳужжатларини қайтариб олиб келиш бсйича махсус комиссис раиси (2001). Ўзбекистон Олий Мажлиси депутати (1995 й. дан).

Ас: Арабский народнс‹й роман, М., 1984; Ибн Баттута ва унинг Ўрта Осиёга саёҳати, Т., 1993; Ўрта аср араб халқ адабиёти, Т., 1994; Лозднесредневековс‹й арабский книжнс‹й спос, Т., 1994.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  28 Iyun 2010, 17:31:24

ВАҲОБОВА Ўктам Каримовна (1928.25.10, Марғилон) — терапевт-кардиолог. Ўзбекистонда хизмат ксрсатган фан арбоби (1980); тиббиёт фанлари д-ри (1972), проф. (1973).

Самарқанд давлат тиббиёт ин-ти педиатрис ф-ти ички касалликлар кафедраси мудири (1973 й.дан), ин-т проректори (1961 — 66), ректори (1966—81), 1987 й.дан терапис кафедраси мудири. Тошкент давлат тиббиёт ин-ти проректори (1982— 86).

Илмий ишлари юрак-томир касалликлари: юракнинг ишемик касаллиги, гипертонис ва атеросклерознинг спидемиологисси, клиникаси ва замонавий даволаш усуллари, шунингдек углеводлар ва липидлар алмашинувининг биокимёвий ксрсаткичларини аниқлашга оид. «А­л-юрт хурмати» ордени б-н мукофотланган (1998).

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  05 Iyul 2010, 17:14:01

МУҲАММАДИЕВ Авлиёхон (1906.16.8, Марғилон — 1988.21.10, Фарғона) — гидробиолог олим, Узбекистон ФА акад. (1968), Узбекистонда хизмат ксрсатган фан арбоби (1966), биологис фанлари д-ри (1959), проф. (1960). Урта Осиё унтининг тайёрлов бслимини (1931), Фарғона педагогика ин-тини (1934) тугатган. Шу ин-т кимё ва биол. кафедраларида ассистент (1935—36), катта сқитувчи (1937—39), зоологис кафедраси мудири (1939—1979), Узбекистон ФА Зоологис ин-ти гидробиологис ва ихтиологис лаб. мудири (1979— 1981), Фарғона педагогика ин-ти зоологис ва умумий биол. кафедраси проф. (1981—88). Узбекистон гидробиологис жамисти раиси (1969—84). М.нинг илмий ишлари Урта Осиё сув хавзалари типологисси, қисқичбақасимонлар скологи-сси, систематикаси ва зоогеографиссини срганишга бағишланган. Сув ҳавзаларидан унумли фойдаланишга оид амалий тавсислар ишлаб чиққан.

Фарғона ва Марғилон шаҳарларидаги ксчалардан бирига, Фарғона давлат ун-ти табииёт ф-тига унинг номи берилган.

Ас: Материалс‹ к гидробиологии рисовс‹х полей Ферганской долинс‹, Т., 1969; Гидробиологис водоёмов Ферганской долинс‹, Т., 1967; Умуртқасиз ҳайвонлар зоологисси, Т., 1964; 1976; А акообразнс‹е водоёмов Ферганской долинс‹, Т., 1986; Табиат муҳофазаси ва скологис, Т., 1986 (ҳамкорликда).

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  05 Iyul 2010, 17:14:39

ЛАВЛОВА Ольга Аиколаевна (1895, Марғилон — 1982.16.3, Тошкент) — терапевт олим. Ўзбекистонда хизмат ксрсатган фан арбоби (1950). Тиббиёт фанлари дри (1945), проф. (1948). Ўрта Осиё ун-тининг тиббиёт ф-тини тугатгач (1923), шу ф-т (кейинчалик ТошТИ) терапис клиникасининг ординатори (1924—26), ассистенти (1927—39), дояенти (1939—48), госпиталь терапис ва касб касалликлари кафедраси мудири (1946—1966), 1966 й.дан госпиталь терапис клиникаси консультанти.

Ломирнинг турли баландликлари ва Қорақумнинг субтропик чсллари иқлими шароитида юрак-томир ва қон сратиш системалари климатофизиологис устида тадқиқот ишлари олиб борган.

Ас: К вопросу сус‰ности псевдогемофилии и её лечение. Т., 1930; К клинике и диагностике острс‹х и подострс‹х алейкемических мислозов, Т., 1938; Картина крови в условисх вс‹сокогорного климата, Т., 1939.

«Ўзбекистон Миллий А­няиклопедисси»дан

Qayd etilgan


AbdulAziz  12 Iyul 2010, 17:11:34

МАҲМУДОВ Обиджон Абдухолиқович, Обид чатоқ (1871, Марғилон — 1936.21.11) — Туркистондаги жадидчилик ҳаракати вакили, йирик сармосдор, ношир ва жамоат арбоби. М. Қсқонга ксчиб келиб, Мадраса таълимини олди. Тахм. 1898 й.да Челекен с.о. (Каспий денгизи)га бориб, турли ишлар б-н машғул бслди. Шерикчиликка олган еридан нефть чиқиб, бойиб кетади.

Санкт-Летербург ун-тининг тоғ-кон муҳандислиги ф-тини тугатган. Қсқонга қайтгач, тоғ-кон саноати б-н шуғулланиб, Фарғона водийсида бир неча нефть конларини очишда иштирок стган. Шсрсувдаги олтингугурт конини сотиб олган. Фарғона водийсидаги жадидчилик ҳаракатида қатнашган ва уларни моддий жиҳатдан таъминлаб турган. Қсқонда босмахона ташкил қилган (1914). «Садои Фарғона» (1914), «Тирик ссз» (1917) ва рус тилида чиққан «Ферганское схо» (1914) газ.ларининг муҳаррири ва ношири. М. матбуотда долзарб мақолалар б-н чиқиб, Туркистон халқини маърифатли бслишга чақирган, уни озодлик учун курашга даъват стган.

Қсқон ш. Думаси раиси сринбосари (1917). Туркистон Мухтористи ҳукуматининг озиқ-овқат вазири (1917—18). Мухторист тугатилгач, Москвага бориб, А СФСА  Миллатлар ишлари халқ комиссарлиги қошидаги Туркистон ваколатхонасида матбуот бслими мудири ва б. лавозимларда ишлаган (1919—21). Тошкентга қайтгандан сснг, дастлаб Туркистон МИҚ да ишлаган (1921), сснг Фарғона водийсига бориб, «Миллий иттиҳод» ташкилотининг бслимини тузган ва советларга қарши фаолист олиб борган. Совет режими томонидан бир неча марта қамоққа олинган. Оғир хасталиқдан вафот стган.

Ад.: Унутилмас сиймолар. Жадидчилик ҳаракатининг намосндалари, Т., 1999; А ажабов Қ., Ҳайдаров М., Туркистон тарихи (1917-1924 й.), Т., 2002.
Қаҳрамон А ажабов.

Qayd etilgan