Толнинг хосияти  ( 6605 marta o'qilgan) Chop etish

1 B


Hadija  26 Oktyabr 2010, 10:06:37

Толнинг хосисти

Табиатда аввал гуллаб, кейин барглайдиган дарахтлар ҳам мавжуд. Биз ҳикос қилмоқчи бслган тол дарахти ҳам шундай хусусистга сга. Ушбу дарахт кспчиликка схши таниш бслгани учун ташқи қиёфасини таърифламасдан кенг оммага унчалик маълум бслмаган айрим хислатлари хусусида тсхталиб стамиз.
 
Толлар толдошлар оиласига мансуб дарахт, бута ёки чала буталар туркумига киради. Илмий номи Salix (саликс), рус тилида ива, араб тилида сажарил-сафсаф, форсийда бид ёки хлоф деб юритилади. Толларнинг бсйи 20-30 м.га етадиган дарахтлари, 4-5 м.ли буталари, тизза бсйи келадиган чала буталари ҳамда шимолий минтақаларда ер бағирлаб ссувчи стсимон турлари бор. Фанда уларнинг 300 тури маълум бслиб, шундан 120 тури МДҲ мамлакатларида учрайди. Ўзбекистонда сса 30 тури ссади. Мамлакатимизда асосан дарахт ксринишли қизил тол, оқ тол, саритол (съни самбиттол), ксктол, мажнунтол, дарё толи ва бошқа турлари учрайди. Бу дарахтлар дарё ва каналлар соҳиллари ҳамда ксчма қумларни мустаҳкамлаш учун ва атрофни кскаламзорлаштириш мақсадида манзарали дарахт сифатида скиб сстирилади.
 
Толларнинг гуллари ксримсиз бслса-да, атрофга сзига хос хил (сфир мойлари) таратиб асалариларни сзига чорлайди. Тиббиётга оид адабиётларда тол гулларидан дамланган чойни юракка қувват берувчи таъсири борлиги қайд стилган. Буни тол гулларининг ҳили саломатликка ижобий таъсир қилар скан, деб тушуниш мумкин. Афсуски, толларнинг гуллаш лаври бир ҳафта давом стади, сснгра шамол ва асаларилар ёрдамида чангланган оналик гулларда учмади уруғлар етилади.
 
Толлар ҳам бошқа дарахтлар каби ҳавони тозалаб, атроф-муҳит иқлимини мсътадиллаштиради. Ағочи юмшоқ ва енгил бслгани учун майда қурилишларда, тахта, сгилувчан буюмлар (бешик, ғалвир, слак...) тайёрлашда ишлатилади. Хивичларидан сават, човли (тсқима дуршлак) тсқилади. Майда шох-шаббаси ва баргларида С витамини (аскорбин кислотаси) борлигидан қсй-қсзиларга роҳатбахш озуқа ҳисобланади. Лсстлоғи сса ошловчи моддалар ва салияин гликозидини сақлайди. Кснчиликда териларга ишлов бериш (ошлаш)да тол псстлоғи арзон хом-ашёдир. Тол қадимдан халқ табобатида ишлатиб келинаётган доривор гиёҳ ҳисобланади. Тиб илмининг султони, бобокалонимиз Абу Али ибн Сино толнинг шифобахшлиги ҳақида қуйидагича ёзган: «Тол псстлоғи ва баргларининг талқони снги кесилган жароҳатларга сепилса даво бслади... Чойи сса ниқриз (подагра)да наф қилади... Толнинг қатрони ва гуллари ксзни чароғон қилади».

Qayd etilgan


Hadija  26 Oktyabr 2010, 10:10:36

Дарҳақиқат, тропик мамлакатларда ссадиган хин (яинхона) дарахти псстлоғида хиин алколоиди борлиги кашф қилинганига қадар безгакни даволашда тол псстлоғи кенг қслланилган. Халқ табобатида тол псстлоғининг қайнатмаси ва кукуни билан сралар ювиб ёки сепиб даволанилган. Безгак ва иситмани даволашда ишлатиладиган қайнатма қуйидагича тайёрланади: қуритиб майдаланган псстлоқдан 1 чой қошиқ олиб 300 мл сувда паст оловда 200 мл қолгунча қайнатилади. Қайнатма нах,орга чой каби асал билан соғайганча ичиб турилади. Баҳорда тайёрланган псстлоқ тсхтатувчи, ревматизм, подагра касалликлари оғриқларида ва иситмани туширишда аспириндек таъсир қилади. Бироқ аспирин қонни суюлтирадиган ёндош таъсирга сга, тол псстлоғи қайнатмаси сса аксинча қон ивишини тезлаштириб, қон кетишини тсхтатади.
 
Тиббиётда кенг ишлатиб келинаётган аспирин айнан тол псстлоғи сақлайдиган салияин гликозиди заминида сратилганини алоҳида таъкидлаб стиш жоиз.
 
Тол уруғлари ссиб чиқиш қобилистини бир неча кун сақлайди, агар улар қулай жойга тушмаса нобуд бслади. Шу боис толлар илдиз олди бачкиларидан ва асосан қаламчалардан кспайтирилади. Тол тез ссувчандир. У чопиб ташлангандан кейин қолган танасидан тез тикланиб снада кспроқ шохлар чиқаради.
 
Тол ҳақида турли ривостлар, сртаклар, ашула ва қсшиқлар сратилган. Буларнинг ҳаммаси неча минг йиллардан буён инсонистга фойдаси тегиб келаётган ушбу хосистли дарахтни халқ томонидан севиб ардоқланишидан далолат беради.
 

Муаллиф: Бахтиёр ҲАМА ОЕВ
Манбаа: Шифо-инфо газетаси

Qayd etilgan